Nguyễn Quốc Trụ

 

 

 

CY THNG LN

 

Varlam Shalamov

 

 


 

            vng cực bắc, nơi rừng taiga gặp vng đất tundra [lnh nguyn] khng cy cối, giữa những cy bu l ln, những bụi du thanh lương tr mọc thấp trĩu những quả vng chi, mọng nước, to lớn một cch lạ thường, v những cy thng rụng l tuổi thọ su trăm năm (chng đạt độ trưởng thnh khi được ba trăm năm), c một thứ cy đặc biệt, cy thng ln. N c họ hng xa với cy Siberian cedar [tuyết tng] hay thng, l một loại cy vạn nin thanh với thn cy dầy hơn tay người, v di ba hoặc bốn mt. N chẳng thm để đến chuyện mọc ln ở chỗ no, rễ của n bm kẽ đ nơi sườn ni. N thật l đn ng, v thật l cứng đầu, như tất cả những cy cối miền bắc. Mẫn tnh của n mới thật l kỳ dị, khc thường.

 

By giờ l vo cuối thu, tuyết v ma đng th trễ hẹn, qu trễ hẹn. Trong nhiều ngy c những đm my thấp, mầu xanh lợt, di chuyển ở nơi mp bờ đường chn trời trắng: my bo nhn như thể chng được bao phủ bởi những vết thm. Bữa sng nay, gi thu sắc bn trở nn m ả qu đỗi lạ thường. Dấu bo của tuyết chăng? Khng, chẳng t tuyết. Cy thng ln chưa c rạp xuống, chưa biến mất. Ngy qua ngy, vưỡn chưa c tuyết, v những cụm my nặng nề lang thang đu đ ở đằng sau những ngọn đồi trần trụi, trong khi đấng mặt trời nhợt nhạt đ b ra, ở trn bầu trời cao, v tất cả ba thứ lẻ lẻ như thế cho biết, vưỡn cn ma thu.

 

V rồi cy thng ln gập người. N gập người thấp, thấp nữa, như dưới 1 sức nặng, nặng ơi l nặng, nặng như chưa từng nặng như thế, mỗi lc một tăng. Ci đỉnh cy, hay ci vương miện của n, co gi khối đ, chi m mặt đất trong khi những mng vuốt mu xanh ngọc của n duỗi di ra. N đang lm ci giường của n. N giống như 1 con mực trong bộ lng xanh. Một khi nằm xuống, n đợi 1, hay 2 ngy, v by giờ bầu trời trắng trao gửi, phn pht một cơn mưa nhẹ tuyết, giống như bột, v cy thng ln bn chm v giấc ngủ đng, như 1 con gấu. Những khối tuyết khổng lồ như những vết bỏng cuồn cuộn dy mi ln trn ngọn ni trắng: Những bụi thng ln trong giấc ngủ ma đng của n.

 

Vo cuối đng, lc cả ba mt tuyết vẫn cn bao phủ mặt đất v trong những rnh mương, những cơn bo tuyết đ nn tuyết chặt đến nỗi chỉ c những dụng cụ bằng sắt mới c thể x dịch chng, con người khng sao nhn ra được t ti dấu hiệu của ma xun trong thin nhin. Lịch th ghi rằng giờ pht ny l cao điểm của xun, vậy m ngy th vẫn y như đang trong ma đng gi. Khng kh long v kh, như đang cn ở thng Ging, nhưng may mắn l gic quan của con người vốn th thiển v sự nhận thức lại cn rất sơ khai. Cho nn d ở trường hợp no, chỉ sở hữu được gic quan m thi th cũng khng đủ cho con người dự đon hay trực cảm g được cả.

 

Cảm nhận của thin nhin th nhạy bn hơn nhiều. Chng ta đ thức được điều ny ở một mức độ no đ. Cc bạn hẳn cn nhớ đến một giống c gọi l c hồi chỉ bơi về đẻ trứng tại chnh con sng nơi chng được đẻ ra. Cc bạn c nhớ đến những đường bay kỳ b m những loi chim thin di đ từng rong ruỗi. C rất nhiều loi cy v hoa đ được biết tới như những phong vũ biểu thin nhin.

 

V như thế đ, cy thng ln trồi ln giữa những hoang địa v bờ bến tuyết trắng phủ trng trng, giữa tuyệt v hy vọng. N lắc người rũ tuyết, vươn ln thẳng tắp, cao tắp, giương những cy kim xanh, đo đỏ, phủ băng, ln bầu trời. N ngửi ra ci m con người khng thể ngửi ra được: tiếng gọi của ma xun. Tin vo ma xun, n chồi ln trước hết, trước hết tất cả mọi loi ở miền bắc. Ma Đng hết rồi.

 

C thể n cn trồi ln v những l do khc:  lửa đốt. Cy thng ln qu dễ tin. N ght ma đng đến nỗi n tin vo sức nng của lửa. Ma đng, nếu bạn đốt một ngọn lửa kề ngay bn cạnh một bụi thng ln đang vặn vẹo, cong người trong giấc đng, n sẽ chỗi dậy. V khi lửa tắt, ngọn thng ln vỡ mộng, khc rng trong thất vọng no nề, lại oằn người nằm xuống nơi n đ nằm, v tuyết lại phủ trm ln n, như cũ.

 

Khng đu, cy thng ln khng phải chỉ l loi cy bo thời tiết. N l cy của hy vọng, l cy vạn nin thanh độc nhất ở vng Cực Bắc. Trn nền tuyết trắng chi chang, chn cẳng nanh vuốt mu xanh mượt của cy thng ln ni về Miền Nam, về ci ấm p, về đời sống. Trong ma hạ, n trng thật khim nhường chẳng c g đng để tới. Chung quanh n, tất cả mọi loi đều vội v ra nụ rộn rng, gắng sức bung nở suốt ma h miền bắc ngắn ngủi. Xun, hạ, rồi thu, cc hoa tranh nhau kịch liệt trong suốt ma hoa bo. Nhưng đến cuối thu, loi thng rụng l cho rơi dần những chiếc l kim vng mảnh mai để chỉ cn cnh trơ.  Cỏ a nu, uốn người rồi tn lụi, khu rừng trở nn trống trải, v rồi, ở xa xa, cc bạn sẽ thấy trong khu rừng ấy, đm thng ln như những ngọn lửa xanh chy bng  giữa đm cỏ vng nhợt nhạt v ru xm mờ mờ.

 

Ti vẫn thường nghĩ rằng cy thng ln l loi cy thơ mộng nhất của xứ Nga, thơ mộng, nn thơ hơn hẳn cy liễu rũ thường được tn dương, hơn cy tiu huyền, hay cy bch . V lửa củi cy thng ln lại chy nng hơn.

 

 

Varlam Shalamov

1960


Nguyễn Quốc Trụ dịch
 

 

THE DWARF PINE

 

            In the far north, where the taiga meets the treeless tundra, among the dwarf birches, the low-growing rowan bushes with their surprisingly large bright yellow, juicy berries, and the six-hundred-year-old larches (they reach maturity at three hundred years), there is a special tree, the dwarf pine. It is a distant relative of the Siberian cedar or pine, an evergreen bush with a trunk that is thicker than a human arm and two or three meters long. It doesn't mind where it grows; its roots will cling to cracks in the rocks on mountain slopes. It is manly and stubborn, like all northern trees. Its sensitivity is extraordinary.

 

Its late autumn and snow and winter are long overdue. For many days there have been low, bluish clouds moving along the edge of the white horizon: storm clouds that look as if they are covered in bruises. This morning the piercing autumn wind has turned ominously quiet. Is there a hint of snow? No. There won't be any snow. The dwarf pine hasnt down yet. Days pass, and still there's no snow and the heavy clouds wander about somewhere behind the bare hills, while a small pale sun has risen, in the high sky, and everything is as it should be in autumn.

 

Then the dwarf pine bends. It bends lower and lower, as if under an immense ever-increasing weigh. Its crown scratches the rock and huddles against the ground as it stretches out its emerald paws. It is making its bed. It's like an octopus dressed in green feathers. Once it has lain down, it waits a day or two, and now the white sky delivers a shower of snow like powder, and the dwarf pine sinks into hibernation, like a bear. Enormous snowy blisters swell up on the white mountain: the dwarf pine bushes in their winter sleep.

 

When winter ends, but a three-meter layer of snow still covers the ground and in the gullies the blizzards have compacted the snow so firmly that only an iron tool can shift it, people search nature in vain for any signs of spring. The calendar says that it's high time spring came. But the days are the same as in winter. The air is rarefied and dry, just as it was in January. Fortunately, human senses are too crude and their perceptions too primitive. In any case humans have only their senses, which are not enough to foretell or intuit anything.

 

Nature's feelings are more subtle. We already know that to some extent. Do you remember the salmon family of fish that come and spawn only in the river where the eggs they hatched from were spawned? Do you remember the mysterious routes taken by migratory birds? There are quite a few plants and flowers known to act as barometers.

 

And so the dwarf pine rises amid the boundless white snowy wastes amid this complete hopelessness. It shakes off the snow, straight to its full height, raises its green, ice-covered, slightly reddish needles toward the sky. It can sense what we can not: the call of spring. Trusting in spring, it rises before anyone else in the north. Winter is over.

 

It might rise for other reasons: a bonfire. The dwarf pine is too trusting. It dislikes winter so much that it will trust the heat of a fire. If you light a fire in winter next to a bent, twisted, hibernating dwarf pine bush, it will rise up. When the fire goes out, the disillusioned pine, weeping with disappointment, bends again and lies down where it had been. And snow covers it again.

 

No, it is not just a predictor of the weather. The dwarf pine is a tree of hope, the only evergreen tree in the Far North. Against the radiant white snow, its matt-green coniferous paws speak of the south of warmth, of life. In summer it is modest and goes unnoticed. Everything around it is hurriedly blooming, trying to blossom during the short northern summer. Spring, summer, and autumn flowers race one another in a single furious stormy flowering season. But autumn is close, and the larch is stripped bare as it scatters its fine, yellow needles; the light-brown grass curls up and withers, the forest is emptied, and then you can see in the distance the enormous green torches of the dwarf pine burning in that forest amid the pale yellow grass and the gray moss.

 

I always used to think of the dwarf pine as the most poetic Russian tree rather better than the much vaunted weeping willow, the plane tree, or the cypress. And dwarf pine firewood burns hotter.

 

Varlam Shalamov

1960

 

 

 

(Nguồn : Tin Văn 

www.tanvien.net ;

tinvan.limo)

 

 

trang nguyễn quốc trụ

art2all.net