| NGUYỄN VĂN LỤC
NH̀N LẠI HƠN NỬA THẾ KỶ D̉NG NHẠC MIỀN NAM
Nguyễn Văn Lục.
• Những bước khởi đầu của một thời kỳ hồng hoang. Trong giai đoạn ḥa trộn ḍng nhạc cổ điển Tây Phương với những Tino Rossi bên cạnh ḍng nhạc ca trù, hát chèo, hát quan họ với cây đàn bầu, đàn nhị, một số nhạc sĩ trẻ đă chọn cho bản thân một lối đi riêng mở đường cho một ḍng nhạc Việt Nam: Dzơan Mẫn, Đặng Thế Phong và Hùng Lân. - Nhạc sĩ Dzoăn Mẫn (15-10-1919 - 15-4-2007). Với một bài hát nhẹ nhàng: Nh́n thấy các buổi chia tay của các đôi lứa trên ga xe lửa Hàng Cỏ. Ông đă viết bài Biệt Ly:.Biệt ly nhớ nhung từ đây.. chiếc lá rơi theo heo may, người về có hay…( Bài Biệt ly đă bị cấm tŕnh bày một thời gian dài ở ngoài Bắc. Nhưng tại miền Nam, nó đă được Thái Thanh hát tự do.) - Nhạc sĩ Đặng Thế Phong (16-4-1918 - 2-8-1942 ). Ông ĺa đời ở tuổi 24.. Ông mất v́ bệnh lao phối. Ông xuất thân ở Nam Định, học trường St. Thomas d’Aquin. Ông chỉ để lại cho đời có ba bài hát: Con thuyền không bến, Đêm thu, Giọt mưa thu. Những bài này sau này đă được thể hiện qua giọng hát của Khánh Ly, Thái Thanh, Thanh Thúy, Ngọc Hạ... Con thuyền không bến:
Đêm nay thu sang cùng heo may ..........
Biết đâu bờ bến . Giọt mưa thu:
Ngoài hiên giọt mưa thu thánh thót rơi Bài nào cũng nhẹ nhàng, ngọt ngào đi vào năo trạng con người. Ông có người yêu là cô Tuyết. Cô Tuyết yêu ông nên cô đă túc trực ngày đêm trên giường bệnh để chăm sóc ông trong những ngày cuối đời. Khi ông tắt thở, cô xin phép gia đ́nh đôi bên, cầm bó hoa trắng, chít khăn tang đi đầu như một người vợ, mặc dầu chính thức họ chưa hề kết hôn. Cảnh ấy xót thương làm sao và cũng đẹp làm sao!! Một mối t́nh như thể thiên thu bất tận. Đẹp làm sao mà cũng năo ḷng làm sao.! Vài nhận xét: Mặc dầu ông không được học âm nhạc một cách bài bản nhưng những ḍng nhạc của Đặng Thế Phong đượm u buồn man mác, lắng sâu và đi vào ḷng người. Và những nét buồn ấy ảnh hưởng tới hoặc gợi cảm hứng có thể cho các nhạc sĩ như Văn Cao, Cung Tiến và Trịnh Công Sơn sau này.
• Nhạc sĩ Hùng Lân (Tên Phê rô Hoàng Văn Hường- 1922-1986) Ông thuộc một gia đ́nh công giáo với nhiều sáng tác cho thiếu niên, thanh niên với giọng điệu hùng mạnh, lư tưởng cứu quốc, sôi sục ư chí thanh niên và tinh thần quốc gia, khác hẳn với những ca từ của Đặng Thế Phong, như: Khỏe v́ nước, Hè về, Việt Nam Minh châu trời đông và bản dịch bài Silent night- Đêm thánh vô cùng. Xin giới thiệu bài Khỏe v́ nước
Khỏe v́ nước kiến thiết Quốc Gia. Ông cũng là người thành lập ra Nhạc đoàn Lê Bảo Tịnh 1945 cũng như mở nhiều lớp nhạc cho thanh niên thiếu nữ. Hùng Lân và Đặng Thế Phong là những người mở đường cho âm nhạc Việt. Khác nhau, nhưng không có vấn đề hơn kém, chỉ có vấn đề bổ túc và bù trừ cho buổi b́nh minh của ḍng nhạc Việt, mở đường sau này cho những Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Cung Tiến, Từ Công Phụng...
• Ḍng nhạc Phạm Duy Phạm Duy là một thiên tài đa dạng, nhiều cung bậc..Ông để lại gần 1000 bài ca phổ nhạc đủ loại. Hùng mạnh có, ư nghĩa thâm trầm có, da diết có, buồn vui có, nhớ thương khôn cùng. Thiền ca, đạo ca cũng không thiếu. Ông là cả một bầu trời ca nhạc bao la. Trước ông và sau ông không có ai- trừ Trịnh Công Sơn. Bài tiêu biểu: Tôi xin chọn bài: Việt Nam, Việt Nam
Việt Nam Việt Nam nghe từ vào đời ( Hùng ca sử Việt.) Nhạc sĩ Trúc Hồ, trên SBTN, coi bài này của Phạm Duy như bài quốc ca của VN.. Và sau này, đi đâu, trong các buổi lễ, các chương tŕnh thường dùng bài ca này như một kết thúc cho chương tŕnh. Cá nhân tôi khi nghe bài này, như nổi da gà v́ rúng động như đụng chạm tới tâm hồn tuổi trẻ VN. Thật không diễn tả nổi và không có ngôn từ nào có thể sánh b́. Ông cũng là người đưa Phạm Thiên Thư và Nguyễn Tất Nhiên chấp cho họ đôi cánh, đưa thi ca và âm nhạc của họ cùng cất cánh bay lên!!! Phạm Thiên Thư với người yêu Hoàng Thị Ngọ qua bài thơ: Ngày xưa Hoàng thị:
-Em tan trường về Trao vội chùm hoa
Ép vào cuối vở trong cơi xa vời… Đó là lời tỏ t́nh dệt bằng hoa gấm, dễ thương và say nắng của một thời tuổi trẻ không ǵ hay hơn được… Tiếp đến là nhà thơ Nguyễn Tất Nhiên,- học tṛ trường Ngô Quyền mà nay nhiều người đă từng sống như những nhân chứng một thời với nhà thơ. Tôi từng được nghe nữ ca sĩ Thanh Lan, người ca sĩ không có tuổi với nốt ruồi trên khóe môi trái, duyên dáng và mời gọi đă hát chung với Vũ Khanh như thể một đôi t́nh nhân: Đưa em về dưới mưa. Nói năng chi cũng thừa.. .... Đôi ta vào quán trưa.. .... Em hiền như ma sơ... Thật hồn nhiên và cảm động mà không ngôn từ nào nói cho đủ. Tôi ngậm ngùi thương tiếc một tài năng thiên bẩm đă vội vă ra đi khỏi cơi trần thế ô trọc này.. Tôi cũng đă đôi lần gặp nhà thơ tại Cali, nơi báo Sàig̣n Nhỏ nơi mà mà tôi cộng tác. Tôi cũng tiếc nguồi nguội là chỉ có 6 bài của nhà thơ được Phạm Duy phổ nhạc. Nhưng cũng phải nh́n nhận một sự thật rằng: không có Phạm Duy phổ nhạc, không thể có một Ngày xưa Hoàng Thị, cũng không có Em hiền như ma sơ của Nguyễn Tất Nhiên… Tôi viết vài ḍng cảm tưởng này để gửi đến các học sinh Ngô Quyền đă học tôi trong 5 niên khóa vắn vỏi.. mà không thể nói lên lời( 1970-1975) Sau này, tôi cũng lại có dịp nghe Thanh Lan và Vũ Khanh đă cùng hát bài Trả lại em yêu của nhạc sĩ Phạm Duy. (Trung tâm Asia. ) Trả lại em yêu, khung trời đại học. Con đường Duy Tân, cây dài bóng mát. ..... Vài giọt mưa sa hôn mềm trên má Tóc em thơm nồng, dáng em hiền ḥa.. ... Anh sẽ ra đi về miền mênh mông.. Cơn gió cao nguyên từng đêm lạnh lùng ..... Chủ nhật uyên ương hẹn ḥ đây đó, Uống ly chanh đường, uống môi em ngọt ... T́nh yêu như thể không có tuổi. Tôi uống những lời ca ngọt ngào như thể hóa thân là chính ḿnh là người trong cuộc. Kư ức của cả một thời mông muội.. ngậm ngùi nhớ lại cho riêng ḿnh, cho tuổi trẻ miền Nam, cho đất nước chia đôi, cho một thời đă không c̣n nữa.. Bài phổ nhạc: Kiếp nào có yêu nhau. (thơ Minh đức Hoài Trinh. Phạm Duy phổ nhạc) Bài này đă được nhiều ca sĩ như Thái thanh, Lệ Thu tŕnh diễn. Một lần nữa cho thấy thiên tài phổ nhạc của Pham Duy. -Đừng nh́n em nữa anh ơi. Hoa xanh đă phai rồi, hương trinh đă tan rồi. Đừng nh́n em, đừng nh́n em nữa anh ơi, đôi mi đă buông xuôi, môi răng đă quên cười… Giọng hát của một nữ ca sĩ Lệ Thu như xé nát con tim, như van nài, thổn thức. Tôi nghe mà ḷng thổn thức. Điều này cho thấy, người nghe thường có thói quen gắn cặp Trịnh Công Sơn-Khánh Ly, Phạm Duy-Thái Thanh. Điều này thoạt đầu như thể là thật. Tôi nhớ lại, Trịnh Công Sơn cầm cây đàn Guitare, Khánh ly đi chân trần, say sưa hát trên sân cỏ trường đại học văn khoa. Nó vừa thật một cách hoang dại tuổi trẻ, nó vừa ḥa đồng vào tuổi trẻ sinh viên miền Nam đă một thời như vậy.. Phải nh́n nhận, nó thật đẹp, lăng mạn và quyến rũ. Nó là cả một thời, nhưng thời gian qua đi xem ra đă không c̣n như thế nữa. Nhiều ca sĩ thế hệ sau đă thể hiện một cách bài bản và trọn vẹn trong giọng ca, trong cách thể hiện, cách ăn mặc kín đáo mà vẫn thể hiện được phong cách người phụ nữ.. Tôi vẫn không chia xẻ được những sô tŕnh diễn trên Paris By Night của một số diễn viên, ca sĩ một cách phản cảm. H́nh như thể, họ dùng thân xác phô bày như một cách lôi cuốn người xem vốn được nhiều khán giả ưa chuộng. Xin minh chứng bằng trường hợp nữ ca sĩ Mộc San-Đà Lạt. Cô ăn mặc rất đẹp mà kín đáo. Tŕnh diễn có nghệ thuật, hấp dẫn, lôi cuốn với chỉ một tiếng đàn guitare làm nền. Để minh chứng rơ hơn về cách thể hiện, xin đưa ra trường hợp một ban nhạc đường phố tại Pháp, giọng một ca sĩ giọng nam, người Pháp với giọng ca mạnh và lôi cuốn đă hát bài Huế, Sài G̣n, Hà Nội của Trịnh Công sơn, anh vừa hát theo một bản dịch tiếng Pháp, vừa theo bản tiếng Việt cùng với 5,6 nhạc công phụ họa đă lôi kéo đám đông trên đường phố. Tiếp đến là phần đầu của bản Gia Tài của mẹ cũng do nhóm nhạc đường phố trên tŕnh diễn. Nó cho tôi thấy rằng, bài hát hay không chỉ tùy thuộc vào tác giả sáng tác mà c̣n tùy thuộc vào cách thể hiện, cách tŕnh bày. Bằng chứng là nữ ca sĩ Mộc San cũng có dịp tŕnh bày bài hát này. Nhạc Trịnh, nhạc Phạm Duy đă có nhiều dịp tỏa sáng tại Pháp nhờ vào lối tŕnh diễn sống động và lôi cuốn ḥa nhịp vào đám đông.. Bản nhạc Diễm xưa của Trịnh Công Sơn cũng được một nữ ca sĩ người Nhật hát rất đạt. Tôi cũng đă được nghe bài hát: Ta đă thấy ǵ trong đêm nay Qu,avons-nous vu dans cette nuit của Trịnh Công Sơn với nhiều ca sĩ tài tử và người nghe hát đồng loạt nhún nhảy theo điệu nhạc. Thật vui và ấn tượng. Ḍng nhạc như thể vượt mọi rào cản biên giới quốc tịch để dễ dàng chia xẻ và thấm nhập vào ḷng người. Tôi cũng rất thích thú nghe Trịnh Công Sơn, tự đánh đàn và hát bài: Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui.. với nhiều ư nghĩa..sâu đặm, với niềm vui chia xẻ đến mợi người. Nhưng tôi cũng nhận thấy nhạc t́nh Việt đă không được tŕnh bày tỏa sáng do các ca sĩ Mỹ hát. Cuối cùng, phải nh́n nhận với nhau rằng hai nhạc sĩ Phạm Duy- Trịnh Công Sơn, mỗi người một cách thể hiện là những thiên tài trong âm nhạc miền Nam mà sau này cho đến bây giờ, khó có nhạc sĩ nào có thể thay thế được họ..
• Ḍng nhạc t́nh Việt Nam muôn thuở. Có thể nói, nhạc VN là thứ nhạc t́nh thường đượm buồn nhẹ nhàng lay lắt, chia ly xa cách với mùa thu lá bay.. -Nhạc sĩ Hoàng Quư. - Cô láng giềng- một mối t́nh sôi động khi được tin người yêu đi lấy chồng. Hôm này trời xuân bao tươi thắm ..... Cô láng giềng ơi, không biết cô c̣n nhớ tới tôi...
Em không nghe mùa thu, lá thu rơi xào xạc Con nai vàng ngơ ngác đạp trên lá vàng khô.. - Nhạc sĩ Văn Cao Văn Cao là một con người đa tài, tài hoa: Văn, thi sĩ, họa sĩ, nhất là nhạc sĩ.( những bức tranh ông vẽ sau này được triển lăm tại Hà Nội) Đặng Thai Mai gọi ông là một viên ngọc trong giới nghệ sĩ. Ông đă để lại cho đời những bản t́nh ca, nhẹ nhàng, buồn hiu hắt bất hủ như: Suối mơ,Thu Cô Liêu, Buồn Tàn thu, Làng tôi. Bên cạnh đó, c̣n những bản hùng ca, lẻ loi ca tụng Hồ Chí Minh.. Bài Tiến Quân ca ông sáng tác năm 1944 sau này trở thành bài quốc ca. Nhưng số phận ông không được may mắn như Phạm Duy ở miền Nam. Năm 1958, tên ông bị rút ra khỏi danh sách giới nghệ sĩ mặc dù ông không bị đi tù hay tra khảo. Cuộc sống bị hắt hủi, bỏ rơi trong nỗi cô tịch và túng thiếu. Cây đàn piano ông sử dụng thật ra chỉ là thuê với giá 7 đồng rưỡi, cộng với tiền thuê nhà hàng tháng là 15 đồng. Thật tiếc cho một tài hoa đất Bắc không được trọng dụng. Và đă có nhiều văn nghệ sĩ cũng chung số phận như Văn Cao. Trong suốt 38 năm c̣n lại của cuộc đời, ông đă làm thinh, không c̣n sáng tác một bài nào nữa. Phải chăng sự làm thinh ấy là một h́nh thức chống đối lại chế độ? • Ban Hợp ca Thăng Long Đây là một ban Hợp ca xuất phát từ đất Bắc từ những năm 1946, đến năm 1951, sau đó như nhiều giới văn nghệ sĩ khác, họ dinh tê về Hà Nội, rồi khi vào Sài g̣n, nơi có tự do, họ trở thành ban nhạc danh tiếng như một huyền thoại. Đặc biệt Ban Hợp ca này đều mang ḍng họ Phạm ( Phạm Đ́nh Phụng) hoặc dâu rể như
- Phạm thị Quang Thái, tức ca sĩ
Thái Hằng (mất 1999), vợ Phạm Duy.
- Nhạc sĩ Hoài Bắc Phạm Đ́nh Chương ( mất 1991)- vợ là ca sĩ Khánh Ngọc ( mất 2021). Khánh Ngọc là ca sĩ, bà c̣n là một tài tử điện ảnh. - Phạm thị Băng Thanh, tức ca sĩ Thái Thanh(2020). Trong số ấy nổi bật ba người: Hoài Bắc Phạm Đ́nh Chương- Thái Thanh-và Hoài Trung Phạm Đ́nh Viêm.
Biến cố năm 1960, trong vụ được gọi là ăn chè nhà Bè giữa Pham
Duy và Khánh Ngọc làm tan ră ban Hợp ca Thăng Long.
Sau đó Khánh Ngọc bỏ sang Mỹ. Cơi ḷng Phạm Đ́nh Chương tan nát
đă để lại một số bài ca như:
Người đi qua đời tôi, Khi cuộc t́nh
đă chết, Nửa hồn thương đau. • Nhạc sĩ Từ Công Phụng ( 27-07-1942 ) Nhạc sĩ Từ Công Phụng, tác giả những ḍng nhạc trữ t́nh lăng mạn bất hủ như: Bây giờ tháng mấy.. Tuổi xa người.. Giữ đời cho nhau. Xin trích dẫn vài ḍng nhạc: Nếu có điều ǵ vĩnh cửu được, th́ em ơi, đó là t́nh yêu chúng ta.. bờ môi ngoan, hương tóc rũ vai mềm ... Nếu có điều ǵ vĩnh cửu được, th́ em ơi, đó là t́nh yêu chúng ta..
Rồi mai đây, anh sẽ đón em
về ... ( Măi măi bên em ) Ơn em thơ dại từ trời Theo ta xuống biển vớt đời ta trôi ...... Tạ ơn em.. tạ ơn em ( Ơn em ) ...... Bài Giọt lệ cho ngàn sau. :
Mưa soi dấu em qua cầu..
.... Lời nhạc của Từ Công Phụng ḥa quyện với tiếng hát sang trọng của Lệ Thu tạo nên một tuyệt phẩm ít ai sánh b́.. Ông cũng là một nhạc sĩ sau 1975 vẫn c̣n sáng tác và điều đặc biệt hơn mọi nhạc sĩ khác, ông có một giọng ca đầy nam tính, trầm buồn, đầy ma mị. Tôi yêu giọng ca ấy, thái độ ấy khi ông cất tiếng hát. Nó ḥa quyện vào từng lời ca như hơi thở như từ xa vọng về..
• Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông Ông vốn là một sĩ quan quân đội VNCH, sau này lên đến cấp bậc đại tá trước 30 tháng tư, 1975..
Những bản nhạc của ông mang bóng dáng người lính VNCH, tôi
ghi lại như một kư ức khó quên. Nó rất đẹp và nhẹ nhàng : Chiều mưa biên giới anh đi về đâu… Sao c̣n đứng ngóng nơi giang đầu.. Ḱa rừng chiều âm u rét mướt... Bây giờ, tôi ngồi một ḿnh nghĩ lại, gậm nhấm với nỗi buồn xa xứ, nghe mà ḷng đau thắt.
• Nhạc sĩ Vũ Thành An Ông để lại nhiều ca khúc là Những bài ca không tên. Tôi gần như không nghe cũng như cuộc đời ông trong trại cải tạo mà tôi bỏ qua không xét đến. Tôi chỉ giới thiệu một bài hát duy nhất : Rồi cũng già Ngày mai rồi ḿnh cũng già….Ngày xưa như mới hôm qua.. Thời gian như cánh chim bay. Tiếng cầu kinh đời đời vẫn vậy.. Được thua th́ cũng thế thôi. Một tin yêu xin trao cho nhau…. Tạ ơn trên cho ta sống chốn này.. Nhận Xét: Bài ca như lời trăn trối, như gửi gắm lúc cuối đời. Được thua cũng thế thôi. Chỉ c̣n lại chút tin yêu cho nhau. Và cuối cùng tạ ơn trên đă cho ta cuộc sống ở chốn này.. Bài Rồi cũng già đă được nhiều ca sĩ hát và phổ biến. Nhưng gây cho tôi nhiều xúc động là giọng ca nam như một lời nhắn gửi và chia xẻ lúc cuối đời.
• Ban AVT Có điều ǵ khác lạ, có điều ǵ gây ngạc nhiên..gây thích thú với việc sử dụng các cây đàn cổ truyền, thấm nhuần văn hóa dân gian với cuộc sống êm đềm, tự do và thường được tŕnh diễn trong các dịp lễ tết cuối năm. Đó là trường hợp ban AVT với sự kết hợp ba tài hoa là Trần Đăng, Lữ Liên và Vân Sơn. Lời tŕnh bày của tôi chắc không đủ để diễn tả. Quư vị cần phải nghe chính họ tŕnh diễn một cách nhịp nhàng, vui nhộn qua các bài như: Du xuân, Lời chúc xuân, một ông hai bà, Trấn thủ lưu đồn… Xin mọi người hăy tự t́m đến mà nghe, mà thưởng thức cho đời thêm vui.
• Nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang(1944-2011) Ông thuộc thế hệ đàn em của tôi học trường Trần Hưng Đạo Đà lạt. Gia đ́nh có người anh cả và ba chị gái ở lại miền Bắc. Chỉ có Nguyễn Đức Quang và đứa em trai út vào miền Nam Sau này ban nhạc của ông có dịp tŕnh diễn tại giảng đường Spellman của đại học Đà lạt, nơi tôi từng học. Ông là người sáng lập và là linh hồn của Phong Trào Du Ca. Mục đích của phong trào là viết cho quê hương, cho giới thanh niên với tinh thần dân tộc. Trong bối cảnh xă hội chính trị thời ấy có một số thanh niên quá khích biểu t́nh, hô hào đả đảo chính quyền miền Nam. Tôi gọi bọn họ là Bọn xuống đường. C̣n nhóm Nguyễn Đức Quang, tôi trân trọng gọi họ là nhóm Lên Đường. Nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang tiêu biểu cho giới trẻ miền Nam thời ấy. Những bản nhạc sáng tác của ông như: Về với mẹ cha, Bên kia sông, Xin chọn nơi này làm quê hương. Nhất là bài : Việt Nam quê hương ngạo nghễ. Rất tiếc cho một thanh niên tài hoa, đầy nhiệt huyết, ông bị tai biến mạch máu năo và qua đời ngày 27-5 -2011, tại California..
- C̣n một nhạc sĩ cuối cùng mà tôi không thể không nói đến: nhạc sĩ Cung Tiến. (1938-2022) Cung Tiến- tức Cung Thúc Tiến, sinh tại Hà Nội, có dịp học nhạc với nhạc sĩ Chung Quân và Thẩm Oánh. Ngay từ lúc 14, 15 tuổi đă sáng tác các bài Thu Vàng..và Hương xưa.
“ Chiều
hôm qua lang thang trên đường
rồi:
Mùa Thu vàng tới là mùa lá vàng rơi
Hương xưa: Ôi những đêm dài, một kiếp xa xôi.. Tôi lại yếu hèn, thổn thức theo ḍng nhạc của tác giả.. Như tự bên trong tôi, tôi nhủ thầm được may mắn sinh sống tại một miền đất miền Nam tự do đă nuôi dưỡng tôi thành một người trí thức miền Nam mà tôi tự hào không ngượng nghịu…với kư ức vàng son của một thời kỳ âm nhạc VN.. Để chấm dứt hơn nửa thế kỷ ḍng âm nhạc miền Nam.. Xin được dùng bài hát của nghệ sĩ Nam Lộc như khép lại bài viết này: Bài nhạc: Sài G̣n ơi!! Vĩnh biệt.*
* https://www.youtube.com/watch?v=ELzqT8UpAd4
|
