NGUYỄN VĂN LỤC

MỘT CHÚT HOÀI NIỆM TUỔI TRẺ THỜI VNCH

 

 

 

Bộ mặt Sài g̣n, lúc 1955, người ta c̣n thấy những thầy Cảnh Sát được gọi là Mă Tà, đứng huưt c̣i ở các ngă tư đường. Vậy mà chẳng bao lâu chữ gọi mă tà đó đă biến mất.

Và sau này, sẽ c̣n nhiều cái biến mất như thế.

 

Nhiều cái biến mất như thế để Sài G̣n như hôm nay.

 

Người ta vẫn c̣n thấy những xe thổ mộ đủng đỉnh, kêu lóc tóc vui tai với các lục lạc của xe ngựa kéo trên các con đường từ chợ Bến Thành xuống tận Ngă Tư Bảy Hiền, hay từ Bến thành đi chợ Bà Chiểu. Nó vẫn như ngang nhiên thách đố với các tuyến đường xe buưt nay đă chật ních người. Nó vẫn có những khách hàng quen thuộc là những người thuộc giới b́nh dân, giới buôn thúng bán mẹt.

 

 

Nó chỉ dần dần biến mất lúc nào không ai hay khi mà những chiếc xe Lambretta ba bánh nhập cảng từ Ư đă được chế biến lại cùng chạy trên những tuyến đường đó. Xe Lam nhanh hơn, chở tới 12 người, 10 người ngồi ở đằng sau, khi cần, có thể ghé thêm hai người ngồi bên cạnh tài xế. Vậy tất cả là 13 người chứ không 12. Xe lại có nhiều chuyến hơn, cứ đầy là chạy và ngồi thoải mái hơn.

 

 

Đặc biệt bên hai thành xe có ghi hai câu: "Hữu sản hóa, đợt tự chủ". Nếu tôi nhớ không lầm chính sách hữu sản hóa này là ở dưới thời ông Kỳ làm Thủ tướng. Nhưng xe xích lô ba bánh, xích lô đạp, đặc sản miền Nam vẫn tồn tại trong suốt 20 năm miền Nam c̣n lại.

 

 

Người trung thành nhất với xích lô đạp, phải chăng là thi sĩ Vũ Hoàng Chương? Có thể ông nghèo v́ hút thuốc phiện, nhưng mỗi lần đi dạy ở trường Chu Văn An ông luôn luôn đến trường bằng xe xích lô đạp. Quần áo luôn luôn là ủi thẳng nếp, thắt cravate, tay áo manchette bằng vàng, đầu chải bóng.

Người chạy xích lô đạp thường tranh nhau mời ông không phải v́ ông là thi sĩ, mà v́ người ông nhẹ như bấc, không chắc ông có cân nặng bằng nửa số kư của người khác không?

 

 

Tác giả Lửa Từ Bi hồi 75 đă đi tù Cộng Sản.

Ông nhẹ như bấc, không biết người Cộng sản sợ ông nỗi ǵ, sợ một người nhẹ như bấc mà đầy đọa ông trong tù. Hỡi những kẻ ngồi lom khom viết bài bênh “Cụ Hồ” nghĩ ǵ về việc đầy đọa trong tù một thi sĩ trói gà không chặt? Lúc họ thả th́ vài ngày sau, ông giă từ cơi thế. Chắc ông cũng chả muốn sống làm ǵ?

Và có ai ngờ rằng, xích lô đạp vẫn có chỗ của nó sau hơn nửa thế kỷ sinh tồn.

 

 

Sau giải phóng, rất nhiều nhà văn, nhà báo, chuyên viên, giáo sư đổi ra đạp xích lô.

Đó cũng là một góc cạnh về thế hệ thanh niên miền Nam đọa đầy dưới gót của đôi dép râu?

Và tự nhiên nay nó trở thành biểu tượng nếp sống văn hóa của một thời. Hà Nội nay nhan nhản xích lô đạp dành cho khách du lịch chạy ṿng ṿng quanh khu phố cổ Hà Nội.

Người ngoại quốc danh tiếng nào đến Việt Nam th́ cũng có dịp ngồi trên đó cả. Mới đây vợ chồng Brad Pitt và Angelina Jolie cũng có dịp ngồi xe xích lô cho biết mùi vị Việt Nam.

 

 

Nhưng cái đổi thay rơ nét nhất là cái áo dài con gái thay thế cho chiếc áo bà ba, chiếc quần hai ống rộng. Chẳng bao lâu sau, chẳng biết từ lúc nào toàn miền Nam mà đặc biệt các nữ sinh Trung Học, từ Sài g̣n ra Trung, từ Sài g̣n xuống Lục tỉnh. Chỉ áo dài là áo dài. Áo dài Trưng Vương, áo dài Gia Long, áo dài Nguyễn Bá Ṭng, áo dài Nữ trung học Lê văn Duyệt, áo dài Nguyễn Đ́nh Chiểu, Mỹ Tho, áo dài Tống Phước Hiệp, Vĩnh Long, áo dài Nữ Trung Học Nha Trang và nhất là áo dài Đồng Khánh Huế.

 

 

Và nó cũng mở đầu cho thiên t́nh khúc tuyệt vời Ngày xưa ... Hoàng Thị của Phạm Thiên Thư:

Em tan trường về

Đường mưa nho nhỏ..

Anh đi theo hoài

Gót giày thầm lặng

Đường chiều úa nắng

Mưa nhẹ bâng khuâng

Em tan trường về

Cuối đường mây đỏ

Bước em thênh thang

Ôm nghiêng cặp sách

Vai nhỏ tóc dài

Áo em ngày nọ

Phai nhạt mấy mầu

Chân t́m theo nhau

C̣n là vang vọng …

Nó biểu tượng cho cái ǵ tinh khiết, trinh nữ, tinh tuyền và mời gọi. Nó che giấu bằng hai vạt áo dài mà như thể mở, biện chứng kín mà hở. Nó mời mọc mà kín đáo chối từ, nó bày tỏ phái tính, sexy đến ứ cổ họng với nét nổi lên của chiếc quần lót hằn lên tuổi dậy th́. Không có y phục phụ nữ nào trên thế giới lại sexy đến như thế. Ngay cả sau này với mini-jupe cũng không sánh b́.

Nó không cần đến những Cardin, Courrèges, St. Laurent, Paco Robanne. Cùng lắm, nó chỉ thua Le Panty, Monokini, quần lót Le petit bâteau của thập niên 1970. Nhưng những thứ này phải “ăn gian” từng centimét mới có được như thế.

 

 

Áo dài không ăn gian. Cạnh đó là hàng nút bấm mong manh như lối ngơ vào bên trong nằm hở ra cạnh sườn. Nó không những chỉ là một nét đẹp con gái mà nó trở thành biểu tượng cho một nếp sống văn hóa Việt Nam.

Sau này, không biết bao nhiêu những tranh ảnh, b́a báo Xuân, báo Tết chụp h́nh các thiếu nữ trẻ miền Nam trong chiếc áo dài truyền thống đó.

Và người ta có thể hănh diện về điều này mà không có ǵ phải hổ thẹn khi nói đến.

Tuổi thanh xuân thiếu nữ đi liền với nét đẹp con gái ấy.

Nó phản ánh thế hệ thanh thiếu nữ thời ấy mà hễ bất cứ ai không c̣n là con gái, xồ xề một chút, vùng đùi, vùng mông nở nang một chút là mặc áo dài thường khó coi.

 

 

Sự đ̣i hỏi của tôi có khắt khe quá chăng? Nhưng chính sự đ̣i hỏi khắc nghiệt ấy làm tăng giá trị chiếc áo dài miền Nam tuổi trẻ. Nhiều phụ nữ các bà mặc trong các dịp lễ hội. Thấy làm sao.

Rất tiếc sau 75, ra ngoài đường, Sài g̣n vắng bóng chiếc áo dài. Cũng là vắng bóng tuổi trẻ miền Nam? Hay tuổi trẻ miền Nam không c̣n nữa? Người ta không c̣n phân biệt ai là con gái, ai là đàn bà được nữa đến như thể ai cũng là đàn bà, đến như thể ai cũng mất cả rồi.

Khi không c̣n những áo dài đó, Sài g̣n buồn thiu. Như cây rừng không c̣n lá.

 

 

Tuổi trẻ miền Nam thời ấy biểu tượng vẫn là h́nh ảnh cô thiếu nữ mặc áo dài trắng quần trắng. Đừng thứ mầu khác, đừng xanh đỏ ḷ loẹt. Vén tà áo dài sang bên, hở một bên, kín một bên, cho thấy đùi trinh nữ, cho thấy tuổi dạy th́, hai đùi nhẹ khép lại khi bước đi hay khi ngồi trên chiếc xe vê lô sô lếch thời thượng.

Bây giờ, tôi không thấy những bước đi kiêu sa thiếu nữ như thế nữa. Đó là h́nh ảnh cô gái, ḿnh ong thon thon ngồi trên chiếc xe Solex trông giống như một con ḅ ngựa biết bay. Phất phới, tung gió, nhẹ lướt, mái tóc hất lại đằng sau, đầu buộc bím mầu xanh tím, để lại đằng sau những cái nh́n dơi suôi bắt không kịp. Và những đôi mắt thèm thuồng.

Ingarary gọi đó là một chuỗi diễn hành phái tính (Mascarade de la fénimité).

 

Giấc mơ em mặc jupe hồng ... thôi rồi Sài G̣n ơi!

Xin mượn lời thơ của Nguyên Sa:

Có phải em mang trên áo bay

Hai phần gió thổi, một phần mây

Hay là em gói mây trong áo

Rồi thở cho làn áo trắng bay?

 

Em cười tà áo bay trên

Đám mây ở dưới nỗi phiền muộn xa

Anh ngồi chỗ hẹn hôm qua

Đám mây ngồi cạnh bài thơ nhẹ nhàng,

Giấc mơ mặc áo lụa vàng

Nơi anh nằm ngủ có hàng Thùy dương

(Nhẹ nhàng)
 

Trong khi đó th́ những cậu con trai cỡi xe Vespa, đời ED, đôi kính mầu đen, chiếc áo Montagu, mầu xanh đậm rồ ga hay lượn uốn éo. Nếu Solex là con gái, th́ Vespa là con trai. Nếu Solex là con bọ ngựa th́ Vespa là con bọ hung. Solex là nữ tính, Vespa là nam tính.

 

 

Nếu con gái ăn quà th́ con trai Bát phố. Bát phố phải chăng là nói nhại từ tiếng Pháp battre le pavé? Thôi th́ là ǵ cũng được. Và xin mượn lại chữ nghĩa của nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng:

... Từ xa phố chợ đến giờ

Chân thôi bỏ lệ gơ bờ lộ quen

Bát phố là một thứ giải trí chiều thứ bảy của con trai Sài g̣n. Mà điều căn bản là có mặt. Làm ǵ, bận bịu ǵ cũng bỏ đi Bonard bát phố. Sinh viên, học sinh các lớp tú tài, lính tráng đi hành quân ở xa về, công chức các bộ, các nha đều đi dạo phố, ngắm người hay *rửa mắt. Mà phần lớn bọn họ là độc thân, chưa có vợ con. Nếu sang một tư th́ vào Givral ngồi, tàm tạm th́ một ly nược mía Viễn Đông cũng xong.

 

 

Đi dạo phố trở thành một thói quen, một nếp sống của con trai Sài g̣n. Ngoài Sài g̣n, tôi chỉ thấy ở Huế có sinh hoạt bát phố tương tự. Nhưng ở Huế, số con gái đi dạo phổ kể là đông và đi từng nhóm hai ba cô. Họ sợ bị bắt nạt chăng? Cô nào cũng có chiếc nón không phải để che nắng, che mưa mà để che cái nh́n trộm của con trai. Gái Huế đi dạo trên đường Trần Hưng Đạo mới thật là một diễn hành phái tính. 10 lần ra Huế th́ y như rằng ra đi là để lại một cái ǵ?

Con gái biểu tượng nhất, cái Look theo nghĩa bây giờ là h́nh ảnh cái thân h́nh dong, lưng thẳng, găng tay trắng, cặp kính mầu, áo dài trắng, phải áo dài trắng mới được, mới con gái, mới trinh nữ, mới thanh khiết. Vạt áo dài phía sau vắt ngang sang bên kia để hở một bên phần đùi trông cộm hẳn lên trên chiếc vélo solex mầu đen. Đi xe vélo solex chứng tỏ con nhà khá một tư, sang trọng và đài các. Cái dáng ngồi solex trông rất con gái, rất phái tính.

 

 

Người phụ nữ sinh ra là để như vậy. Les femmes seraient faites ainsi.

Quyến rũ bằng chính thân xác ḿnh.

Nhờ áo dài đó mà phụ nữ, cô nữ sinh trở thành phụ nữ hơn. La robe lui permettait de devenir plus féminine. Phải nói là thời thượng và ấn tượng lắm. Cộng thêm cái thói ăn quà vặt. Ăn quà vặt là rất con gái, rất trẻ, rất bắt mắt. Khi cô nữ sinh ăn quà th́ tưởng là ăn quà thật. Nhưng đôi khi cũng chỉ là cái cớ sự cho sự tŕnh diễn, sự được nh́n. Nó như chờ đợi một điều ǵ đó. Điều mà Thị Nở đă chờ đợi từ tuổi 15, 16 thời con gái, nay đà 30 và bao nhiêu thế hệ con gái cũng đă chờ đợi như thế. Như cơn mưa mùa hạ. Như chồi non hé nụ. Như em chờ anh lúc này. Chí Phèo chỉ đến hoàn tất công việc chờ đợi ấy.

Cuộc đời đôi khi đơn giản là như thế.

Ngoài hai thứ đó ra, con gái cũng đi dạo phố. Con trai đi dạo phố là để ngắm. Con gái đi dạo phố xuất hiện như một tŕnh diễn, ăn diện, mốt, kiểu để được nh́n, để được thừa nhận, để nhận phần lớn là những lời tán tỉnh, khen tặng.

 

Vespa Sài G̣n (thập niên 1960)

Đó là cả một cái guồng máy của sự xuất hiện. L’engrenage du paraitre.

Và cuối cùng, thú vui giải trí chung cho cả con trai lẫn con gái vẫn là ciné và tiệm sách. Ciné là nơi hẹn ḥ để trai gái gặp nhau cuối tuần để tṛ chuyện, để tỏ t́nh, để lén lút hôn nhau. Những nụ hôn mật ngọt ấy. Quên sao được. Những mối t́nh của giới trẻ thời đó đến đó và dừng lại ở đó. Sau đó để lại một chút ǵ. Để kỷ niệm, để nhớ, để măi măi là như thế.

Nay gặp nhau cuối đời, ḷng như chợt tỉnh, như chấu ủ bếp lửa bừng lên từ đám tro tàn. Gặp nhau muộn phiền, thương hoài ngàn năm.

Viết đến đây lại chợt nghĩ đến Nguyên Sa. Ông đă nói hộ cho tuổi trẻ Sài g̣n:

Nắng Sài g̣n anh đi mà chợt mát

Bởi v́ em mặc áo lụa Hà Đông

Anh vẫn yêu mầu áo ấy vô cùng

 

 

Tuổi trẻ miền Nam là như thế. Lành mạnh mà không thiếu lăng mạn, t́nh tứ. Dắt tay nhau mà đi. Làm thơ t́nh. Gởi gắm nhắn nhe.

Chân díu bước mà mắt nh́n vương vướng

Nàng đến gần tôi chỉ dám quay đi

Cả những giờ bên lớp học trường thi

Tà áo khuất th́ thầm chưa phải lúc

(Tuổi mười ba)

Nhưng may thay, mọi người Việt Nam, nhất là thanh niên, giới trẻ, lúc bấy giờ đều có một giấc mơ là làm thế nào để có một miền Nam phát triển và phú cường để đối địch với miền Bắc.

Và mặc dầu c̣n có những bất cập đủ thứ, tôi vẫn phải nh́n nhận rằng, những năm tháng c̣n lại, kể từ ngày ấy, mỗi giây phút năm tháng sống, học hành, lớn lên thành người thời đệ nhất Cộng Ḥa Việt Nam vẫn là những năm tháng ân sủng cho tuổi trẻ của tôi và những bạn bè cùng trang lứa.

Chúng tôi đă lớn lên từ đó, trở thành người hữu dụng cũng từ đó.

 

Cafe Givral, Mở cửa từ năm 1950

Như lời Phạm Duy tỏ bày: ”Dưới thời Cộng Ḥa thứ nhất, từ khi chế độ nhà Ngô thành lập và tiến dần tới thời thịnh trị rồi mạt vận, miền Nam, nếu chưa được là thiên đường của đông đảo văn nghệ sĩ đi t́m tự do th́ cũng là nơi đất lành chim đậu. Một thế hệ văn nghệ sĩ mới đă thành h́nh và họat động dữ dội bên những vị đàn anh di cư từ miền ngoài. Pḥng trà, tiệm bánh, quán nước như Kim Sơn, Mai Hương, La pagode, Givral, Brodard … là nơi không hẹn mà văn nghệ sĩ tới gặp nhau hằng ngày.

Trong 9 năm cầm quyền thời Tổng Thống Ngô Đ́nh Diệm, chỉ có 3 lần có những biến động chính trị. Nhưng chỉ riêng năm 1964, có 13 lần miền Nam rơi vào những biến động có thể làm lung lay nền Cộng Ḥa. Nói như thế để thấy rằng sự ổn định chính trị nằm ở thời điểm nào.

 

 

Người nào không nh́n nhận những điều ấy th́ chỉ thiệt tḥi cho chính họ thôi, bởi v́ họ tự ḿnh bôi xóa tuổi trẻ của chính họ. Nhiều người đă bôi xóa như thế để chạy theo vài ảo tưởng chính trị, hoặc nếu ở ngoại quốc th́ chạy theo những xu hướng thiên tả vốn chẳng dính dáng ǵ đến thực tế chiến tranh Việt Nam.

Phần tôi nghĩ rằng, chúng tôi không bước đi những bước đi đơn độc.

 

 

Chúng tôi có bạn đồng hành, đồng trang lứa, có những người lính, người sĩ quan VNCH cùng lớn lên ở đấy, đang xả thân thay cho chúng tôi. Và cho dù cuối cùng để mất miền Nam th́ những giá trị tinh thần ấy vẫn c̣n đó.

 

Nguyễn Văn Lục


 

Trang Nguyễn Văn Lục

art2all.net