Thế giới cần những liều thuốc ngủ


Nguyễn văn Lục

 

 

 

 

 

 

 

 

Chiều hôm qua, 09-6 lúc 6 giờ, có 1 tỷ rưỡi người trên hành tinh này coi trận đá banh khai mạc giữa nước Đức chủ nhà và đội banh Costa Rica. Và có 213 nước lớn nhỏ trên thế giới đă mua bản quyền để trực tiếp truyền h́nh lại các trận tranh tài giữa các đội tuyển. Bất kể họ là thù địch, bất kể là nước giàu nghèo, bất kể mầu da chủng tộc, bất kể ở đâu Mỹ, Irak, Iran, Trung Quốc, Việt Nam, bất kể tôn giáo, bất kể họ là đàn ông hay đàn bà, bất kể họ là trẻ hay già, bất kể là họ đang vui hay đang tuyệt vọng.. Họ đều có chung một nguồn vui và một niềm tin, họ đều cần một  liều thuốc ngủ thời đại: Tên nó là World cup 2006.

Tôi chợt nghĩ đến Bùi Tiến Dũng trong tù, anh ta đang nghĩ ǵ? Và những hàng ngàn hàng vạn Bùi Tiến Dũng khác đang say mê cá độ để thỏa cơn nghiền?  Đó là nạn nhân của những viên thuốc ngủ uống quá liều lượng. Bóng đá thay v́ là một tṛ chơi, giải trí trở thành thứ ma tuư. Tôi nghĩ tới ông Tổng Thống nước Guinea mà tội nghiệp cho ông và cho nước ông. Một nước nghèo ở Tây Phi Châu ông Lansana Conte, mặc dầu đang lâm trọng bệnh nằm liệt giường. Ông đang t́m cách tranh đấu thế nào để nước ông có thể được nhượng bản quyền trực tiếp truyền h́nh các trận đấu của giải vô địch bóng đá thế giới? Ông đă ra lệnh cho chính phủ nước ông cố nặn vắt đến cạn kiệt ngân sách, hy sinh tất cả những chi phí dùng cho giáo dục, y tế để bỏ ra 70.000 Mỹ Kim, để mua bản quyền trực tiếp truyền h́nh? Nhưng một viên chức chính phủ nhà nước Guinea than phiền rằng, chỉ sợ mua được bản quyền rôi, trong nước chúng tôi lại không có đủ nguồn điện để dân chúng có thể xem truyền h́nh? Trớ trêu đến thế th́ thôi.

Tôi cũng chợt nghĩ lại vào thời gian này của 2002, ở Việt Nam. Một gia đ́nh mà ông bố là cựu dân biểu chẳng may có hai đứa con trai bị lâm nạn xe cộ, mang vào nhà thương cấp cứu. Ở bên này tôi được tin bạn bè cho biết, từ anh y công, chị y tá, đến ông bác sĩ điều trị đă chểnh mảng, bỏ bê hai người lâm nạn đang ở trong t́nh trạng sống dở, chết dở để tiếp tục theo dơi trận đá banh trên truyền h́nh. Xem truyền h́nh trong chỗ làm việc đă là một điều không nên, chểnh mảng săn sóc bệnh nhân trong t́nh trạng thập tử nhất sinh là điều khó chấp nhận được .

 Và trong ṿng đúng một tháng, kể từ hôm nay, ở Việt Nam, mọi sinh hoạt làm ăn, mọi dịch vụ, mọi công đọan sản xuất, mọi việc buôn bán, giao dịch, mọi đấu đá chính trị, mọi sinh hoạt vợ chồng từ ăn uống, ngủ nghê đến làm t́nh sẽ quay chậm lại, sẽ điều chỉnh,  sẽ *khoan* nhường chỗ cho world cup.

Không lạ ǵ mà Albert Camus đă phải thú nhận như thế này :’’ Ce que je sais le plus sur la morale et les obligations de l’homme, c’est au football que je dois’’ Điều mà tôi biết  hơn hết về luân lư và những bắt buộc của con người, chính là do đá banh mà tôi học được. 

Vậy mà lúc tôi c̣n ngồi trên ghế nhà trường trung học, tôi có dịp đọc nhà văn Georges Duhamel, một nhà nhân bản thời đại.. Ông đă nhiều lần, nhiều dịp lên tiếng tố cáo cái nền văn minh máy móc, quá độ, quá tải của con người. Ông đă để lại một số sách vở cho đời như La possession du Monde, Tribulations de l!espérance.. Tôi chỉ c̣n nhớ lơm bơm là Georges Duhamel đâu đó đă chế diễu cái thú giải trí coi đá banh của người Âu Châu, đặc biệt là dân Paris thời thế chiến thứ nhất 1914. Đó là những bọn đàn ông khoác lác, chỉ có tài ăn tục nói phét. Họ tụ họp nhau lại, chen chúc, tranh dành, chửi thề để chiếm được một chỗ ngồi tốt trên các bục khán đài. Họ huưt gíó, họ bực tức, họ la lối, họ ra lệnh. Họ muốn cầu thủ trên sân cỏ phải chơi thế này, phải đá thế kia. Không đúng ư họ th́ họ Merde, salaud, bú dzù con c.. vung tay vung chân thất vọng hoặc cười hả hê. Cái đó, người ta gọi là tinh thần thể thao. Họ ngồi đó, ăn uống đến bụng phệ ra. Chẳng những người họ không khỏe ra mà c̣n sinh bệnh hoạn v́ ngồi một chỗ. Vài chục ngàn người trong bọn họ, trả tiền đến để xem đá banh, xem người khác chơi chứ đâu phải họ đến để chơi đá banh.

Rồi cứ tưởng như thế là nền thể thao nước Pháp đang tiến triển mạnh. Giả dụ đá thắng th́ làm như thể chính những người đàn ông thô lỗ đó đă chiến thắng, đă làm bàn. Thật ra chỉ là công sức của khoảng 20 cầu thủ trên sân cỏ. Cả Paris chỉ có trên dưới vài trăm cầu thủ thực sự có thao luyện, thực sự chơi thể thao, thực sự có tinh thần thể thao. Tất cả những khán giả c̣n lại của Paris chỉ là một bọn người xem thể thao như một tṛ giải trí. 

Xứ người th́ vậy. Ở Việt Nam, cũng không thiếu những nhà nhân bản tầm cỡ Georges Duhamel. Đó là các ông Lư Đ́nh Dù c̣n được gọi là ông Lư Toét và ông xă Xệ. Cách đây khoảng 66 năm, các ông đă đưa ra những lời nhận xét cũng lư thú lắm về môn bóng đá. Tôi xin trích dẫn một đoạn trong bài viết của tôi về các ông ấy, đăng trênTalawas để người đọc thưởng ngoạn. Hai ông Lư Toét và Xă Xệ có mặt trên văn đàn vào khoảng 1930, trong một vở Chèo Cải Lương. Lúc đó ông Lư Đ́nh Dù, tức là ông Lư Toét, lư trưởng làng Đ́nh Dù. Các ông lo mọi vệc trong làng, từ việc thuế má, tuần đinh, nhất nhất đều một tay các ông. Ông Lư Toét khổ người ốm yếu tong teo, lưng đi c̣ng, luôn sách cái ô cặp nách. C̣n ông Xă Xệ th́ lại mập ph́ quá khổ. Trông các ông, người ta nghĩ đến cặp hề Laurel và Hardy. Hai ông nổi tiếng từ đó và xuất hiện trên các báo miền Bắc như Nam Phong, Phong Hoá và sau này trên tờ Ngày Nay. Đặc biệt các ông xuất hiện thường xuyên trên trang nhất các báo Tây thời đó như tờ Indochine. Các ông chửi Tây mà Tây lại đăng h́nh các ông lên trang nhất. Sự nổi tiếng của hai ông suốt từ 1930-1945 c̣n hơn Út Trà Ôn, Thành Được, Thanh Nga, Thái Thanh, Khánh Ly và Nguyễn Cao Kỳ cộng lại. H́nh ảnh các ông đă dược kích xấu lên nhiều lần qua những câu thơ như sau :

Ông Lư Toét mà cắp cái ô.

Đi ra phố gặp lúc mưa to

Có bác Xă Xệ mà muốn đi nhờ

Tay th́ vời vợ, miệng thét bô bô

Ḱa ông Lư, thục nhĩ ra sao

Gọi như thế mà chẳng xem sao

Giá có cúp rượu th́ đến chơi liền

Đi nhờ một tư th́ cứ vênh vênh

Ồ ông Xă thật rơ lôi thôi

Ô tôi năng cụp mà bất năng xoè

Năng dựng đầu hè mà bất năng treo.

Đến cái độ Lư Toét nổi tiếng như cồn. Có một lần một thí sinh đi thi vào vấn đáp, ông giám khảo hỏi rằng sau khi vua Lư Thái Tổ băng hà, tṛ cho biết ai đă lên kế vị vua Lư Thái Tổ? Học tṛ bí quá th́ ông giám kháo nhắc khéo, Lư này bắt đầu bằng chữ T. Anh học tṛ sướng quá, phá ra cười, nhớ ra được rồi và nói thật to: Thừa thày, ông Lư Toét ạ.

Dĩ nhiên, thầy phải cho đỗ thôi. 

Hai cụ ở nhà quê mà thích lên tỉnh. Có lần lên đến nơi, cụ liền ra nhà bưu điện để đánh một cái têlêgầm về cho cụ bà mà nội dung vỏn vẹn : Tôi đă đến nơi. Thâm ư  của cụ chỉ có ư nhắn cụ bà là ta cũng văn minh sành sơi, biết  gửi điện tín.. Cắc cớ là anh chàng ở bưu điện hỏi: Thế cụ bà ở nhà có biết chữ không? Cụ ngớ ra, ừ nhỉ, mụ vợ ở nhà mù chữ, có biết đọc quái đâu, nhưng nhanh trí cụ trả lời tỉnh bơ: Đâu có sao, đi đâu mà vội, th́ cứ để đấy. Chừng nào tôi về làng đọc cho bà ấy nghe. Phải vậy không? Đâu có sao? Sau đó, hai cụ có ư muốn đi xem đá banh v́ thiên hạ rủ nhau đi coi đông lắm. Các cụ cũng muốn đi coi một lần cho sáng mắt. Hai cụ mua vé, rồi vào chỗ ngồi. Ngồi một lúc các cụ nh́n nhau thấy lạ quá. Có mỗi một trái banh mà hai mươi mấy người cứ dành nhau, đá qua đá lại đến chán. Cụ Lư quay sang cụ Xă nói: cụ xem, cái người Tây Phương họ đoản trí không? Họ tranh dành nhau một trái banh rồi bắt ḿnh mua vé ngồi coi. Có vô lư không? Tại sao, họ không nghĩ ra là phát cho mỗi người một trái banh để khỏi phải tranh dành nhau, mà lại giữ được hoà khí không? 

Phải, tại sao không phát cho mỗi người một trái banh?  

Thời thế nó thay đổi nhanh lắm. Có nhiều điều ta tưởng quen thuộc và tự nhiên, thực ra lại không phải vậy. Cách đây đúng 77 năm, tôi đọc một lá thư trên tờ Nam Phong, số 142, tháng 9- 1929 của một bà mẹ gửi cho con gái đi du học, đọc mà rợn người :’’ Trong lá thư gửi cho mẹ ở Singapore, con có nói ở trên tầu, con được nghe các bà Pháp chơi Piano vui lắm. Tới Paris thế nào con cũng học. Đờn Tây, mẹ không muốn con học. Khiêu vũ mẹ lại c̣n không muốn cho con tập, một người đàn bà Annam, nhảy đầm trước mắt mẹ chẳng những là không đẹp mà lại dơ nữa’’. Chết thật. Dơ nữa. 

Chuyện đá banh vô lư, chuyện nhảy đầm dơ lắm. Nay th́ mọi sự đă đổi khác.

Cũng thế, câu truyện ngắn rất đặc sắc và thú vị của nhà văn Nguyễn Công Hoan nhan đề Tinh thần thể dục sau đây nói về truyện coi đá banh như món quà gửi đến độc giả nhân dịp World cup. Câu truyện bắt đầu như thế này :

Có lính huyện mang trát quan về làng: Quan Tri huyện huyện X X. Sức Hương lư xă Ngũ Vọng tuân cư. 

Nay thừa lệnh Tỉnh đường, ngày 19 mars này, tức 29 tháng giêng An Nam, tại sân vận động Huyện có cuộc đá bóng thi, nhiều chiến tướng đá rất hay, mọi nhẽ.  Vậy sức các thầy phải thông báo cho dân làng biết và phải thân dẫn đủ 100 người, đúng 12 giờ trưa đến xem, không được khiếm diện. Ai có mặt tại sân vận động cũng phải ăn mặc tử tế, đi đứng nghiêm chỉnh và phải vỗ tay luôn luôn, v́ hôm ấy có nhiều quan khách. Làng Ngũ Vọng lại phải có 5 lá cờ, sẵn sàng từ 10 giờ sáng. Việc này tuy là việc thể dục, nhưng các thầy không được coi thường, nếu không tuân lệnh sẽ bị cữu. Nay sức.. Lê Thắng. 

Đi coi đá banh mà như đi bắt người trốn thuế vậy. Và đây là hoàn cảnh của từng nạn nhân trốn đi coi đá banh.

 Anh Mịch : Lạy ông, ông làm phúc tha cho con, mai con phải đi làm trừ nợ cho ông Nghị kẻo ông ấy đánh chết. Ông Lư cau mặt dơ roi lên dậm dọa. Kệ mày. Theo lệnh quan, chiếu sổ đinh th́ lần này đến lượt mày... Mày không hẹn ngày khác với ông ấy được hả. Thưa ông, con không dám nói sai lời. Đối với ông nghị, con là chỗ đầy tớ, con sợ lắm.. Nếu không vợ con con chết đói. Chết đói chết no ta đây không biết... tao cứ phép tao làm, đứa nào không tuân, để quan gắt, tao tŕnh th́ rũ tù.. Lạy ông,, ông thương...phận nào con nhờ phận ấy. Mặc kệ chúng bay, tao thương chúng bay, nhưng ai thương tao. Hôm ấy mày  mà không đi, tao sai tuần đến gô cổ lại, đừng kêu.... 

Ngay từ sáng tờ mờ hôm 29, ở sân đ́nh làng Ngũ Vọng đă có tiếng ông Lư quát tháo om ṣm.. Thiếu những 15 thằng kia à? Tuần đâu, đến tận nhà chúng nó, lôi cổ chúng nó ra đây... Hễ cứ đứa nào láo, cứ đánh sặc tiết chúng nó ra, tội vạ ông chịu. Mẹ bố chúng nó. Việc quan thế này chết cha người ta không? Chúng bay gô cổ cả, giải cho được ra đây cho ông... Lại một tiếng dạ nữa giữa tiếng chó rống dậy.

Lạy các bác, các bác cho tôi ở nhà làm ăn.. Tôi đi th́ tôi mất cả ngày. Mấy lỵ tôi đi th́ tôi không mượn đâu được quần áo... Không biết, anh ra đ́nh mà kêu với ông Lư. Thằng bé con nhắm nghiền mắt, ôm chặt lấy bố. Nó sợ quá, không khóc được nữa. Thằng C̣ chưa kịp trả lời đă bị lôi xềnh xệch đi... 

Cuộc săn dù ráo riết đến đâu cũng không sao tróc đủ một trăm người phải đi xem đá  bóng. Dăm sáu anh khôn ngoan đă kéo đến ngủ nhờ nhà khác, hoặc làng khác. Họ làm như lánh nạn. 

Khi thấy đă chậm giờ, ông lư trưởng nghiến răng nói: Chúng nó ngu như lợn. Người ta cho xem đá bóng chứ ai làm ǵ mà cũng phải bắt. Rồi ông ra lệnh: Chín mươi tư thằng ở đây, xếp hàng năm lại, đi cho đều bước. Tuần chúng bay phải kèm chung quanh giúp tao. Đứa nào mà trốn về th́ ông bảo. 

Đoạn ông lo lắng đi cuối cùng, mắt nhanh nhẹn để coi cẩn thận như coi tù binh. Mẹ bố chúng nó, cho đi xem  đá bóng chứ ai giết chết mà phải trốn như trốn giặc.

                                                                   ( Tiểu thuyết thứ bảy, số 251, 1939)

Câu chuyện xảy ra vừa đúng 65 năm. Nghe vừa ngậm ngùi vừa tức cười. Nay th́ mọi chuyện đă không c̣n như trước nữa. 

Điều mà tôi băn khoăn tự hỏi là nay người ta mê xem đá banh đến mức độ có thể tŕ hoăn, bỏ mọi công việc để coi cho bằng được. Xem đá banh như thế là một giải trí hay là một tinh thần thể thao? Xem như thế th́ nó giúp ích ǵ cho sức khoẻ một người? Nay th́ có thể nói đến một nền Văn Hoá Xem: Xem đá banh. Xem đánh Tennis. Xem thế vận hội. Xem tŕnh diễn Hoa Hậu. Xem Ciné. Xem tŕnh diễn ca nhạc. Xem lễ và nếu cần xem phim con heo.

Đối với chính quyền Việt Nam, th́ đây là cơ hội bằng vàng. Nhờ những sinh hoạt thể thao như thế này giúp cho hơn 80 triệu dân tạm thời quên đi đời sống khó khăn chật vật, quên những phiền muộn đủ thứ, quên những bất măn đủ thứ. Phải chăng đó là những liều thuốc ngủ qua đêm? Phải chăng đó là những giấc mơ Vĩ Cuồng? Thời trước 75, người ta dồn sức mạnh vào chiến thắng Mỹ, với những người anh hùng mang ư nghĩa thời đại. Việt Nam ḿnh là nhất : Ôi Việt Nam xứ sở lạ lùng. Đến em thơ cũng hóa anh hùng. Tố Hữu. Và người ta đă hy sinh, quên ḿnh cho những ư nghĩa cao cả đó đến nỗi mơ ước * sáng thức dạy trở thành người Việt Nam*. Ngày nay, cuộc chiến là kinh tế, nước ta đang đổi mới bước chân vào kinh tế thị trường với c̣n lại một cái đuôi xhcn phe phẩy. Ta c̣n nghèo mạt rệp. Phải nhân lên 50 lần lợi tức đầu người mới bằng người Nhật. Thế chiến thứ hai, Nhật đă chế tạo được máy bay chiến đấu, tầu chiến, tầu ngầm, xe thiết giáp. C̣n nay, chúng ta chưa chế tạo nổi một chiếc xe gắn máy? Tất cả nền kinh tế hiện nay là làm gia công, lắp ráp. Vậy giấc mơ vĩ cuồng  trong thời vào WTO  là chơi thể thao? Thời trước ta ngon nhờ chiến tranh. Thời nay, ta ngon v́ chơi thể thao. Ta chỉ cần hơn 20 chục cầu thủ trên sân cỏ, nếu ta thắng được Nhật, Singapore, Thái Lan. Thế là chúng ta mạnh, chúng ta ngon và chúng ta có thể  ăn no, ngủ kỹ rồi. 

Cả nuớc đang rúng động lên, đang hồi hộp, bàn tán, tạm thời lấy cái vui của người làm cái vui của ḿnh. Chỉ nên coi thể thao như một thứ vui giải trí như bất cứ thứ thể  thao nào khác. Nhưng đừng để cho nhà nước biến những tṛ giải trí thể thao thành những liều thuốc ngủ và tai hại hơn nữa thành những giấc mơ vĩ cuồng. 

Thực tế cho thấy ǵ? Nếu chỉ coi đây là thứ giải trí th́ chẳng có ǵ để nói nữa. Nhưng nếu nghĩ thêm rằng cả một thành phố Sàig̣n có được mấy sân đá banh? H́nh như có một sân, hai sân th́ phải? Hơn 2 triệu thanh niên, thiếu nữ,  từ tiểu học đại học có ai là người có cơ hội chơi đá banh? Những khu tân lập phát triển vùng ven đô thành phố, có ai nghĩ dành một miếng đất trống cho sân vận động thể thao, cho tụi trẻ có chỗ quậy tay chân thay v́ vào quán càphê, quán Karaoké, rạp ciné hay bóng tối công viên?  Chỉ xem đá banh thôi mà không được chơi đá banh th́ tuổi trẻ kể là thiệt tḥi? Trong số 50 đứa cháu của tôi ở bên Việt Nam, phần đông mới lớn lên. Không một đứa nào chơi thể thao cả. 

Đấy là điều tôi suy nghĩ và băn khoăn khi xem World cup của năm 2006. Tuổi trẻ Việt Nam đi về đâu? Cho dù có sân vận động, chắc ǵ có th́ giờ để chơi. Đứa cháu gái tôi, cháu Hoàng Uyên, cháu mới nghỉ hè và viết thư cho tôi như sau: Ông trẻ yêu quư. Hôm nay là ngày thứ sáu, con bắt đầu đi học ở trường Hội Việt Mỹ miễn phí đó ông. Học rất vui, lớp chỉ có 21 đứa thôi mà. Cô giáo rất hiền. Có cả cantine rất đẹp nữa, nhưng đồ ăn th́ không rẻ. Bữa trước con không nhớ ngày đi học nên bỏ mất một buổi, bữa hôm nay đi th́ một khối bài khủng khiếp ạ...Mà mấy ngày nay, nhà cháu chẳng bận ǵ cả, mẹ cháu chỉ bận đưa cháu đi học thôi. Ông biết không, hè này cháu học 3 môn: Toán, Anh và vi tính và cả thêm môn Anh ở hội Việt Mỹ nữa, v́ vậy có ngày cháu phải đi học 3 chỗ mệt chết đi được, nhưng rất vui, ở nhà chẳng có ǵ làm. Đi học có bạn vui, nhưng phải đi từ chỗ này đến chỗ kia cũng hơi rắc rối .

Lá thư mấy ḍng đủ nói lên thực trạng giáo dục ở Viêt Nam. Chúng chỉ biết một điều là cắm cúi học và chúng không có tuổi trẻ.

Thôi th́ ở nhà mở Tivi lên coi World cup cho rồi. Ít ra là t́m được chút thư giăn cho một tháng trời. Nhưng nhớ đừng có gán vào đó một giấc mơ ǵ cả cho Việt Nam?

 


 

HOME

contact : lekhanh@art2all.net