It is said that Japanese people are the world's most ardent insect fans. The ones they like best are dragonflies, fireflies, and insects that chirp in the fall. At the larva stage, dragonflies live in water, and Japan has plenty of water in rice fields, rivers and streams for them to develop. There are about 190 dragonfly species in Japan, and the number of dragonflies overall is also impressive. Since ancient times, the Japanese have enjoyed observing dragonflies, as history shows.
|
Tản mạn Chuồn chuồn và mùa thu
Quỳnh Chi - Thân Trọng Thủy - Đặng Lệ Khánh - Thanh Nhã ...
Nghe nói đến chuồn chuồn thì nhớ thuở còn thơ, ở vườn nhà vẫn thấy chuồn chuồn bay đậu trên các cây cối quanh vườn. Tò mò, vào internet, và ngạc nhiên thay, thấy ảnh chuồn chuồn nhiều vô kể, và đẹp lộng lẫy, nên mạn phép các tác giả, đưa vào đây cho mọi người ngắm mà trầm trồ.
ĐLK
~~~oOo~~~
Chuồn chuồn ở Na Uy - Trần Lợi
~~~oOo~~~
Quỳnh Chi
Thu
vắng
Quỳnh Chi ( 10/10/2010)
Tuy trời đã sang thu nhưng dạo này QC không thấy một con chuồn chuồn đỏ nào cả. Ở các vùng ôn đới -như Nhật Bản -người ta nói rằng chuồn chuồn thường gửi trứng trong các cánh đồng nước vào mùa đông, sang xuân sẽ trưởng thành , rồi bay lên núi trong mùa hè, tới cuối hè hay đầu thu mới về lại đồng bằng. Hôm qua QC mới biết tại sao mà lúc này ở đây vắng bóng chuồn chuồn đỏ. Đó là, theo một khảo sát (bằng cách đếm số chuồn chuồn đỏ xuất hiện trên chặng đường dài 1km ở miền quê) thì chuồn chuồn đỏ quả thực đã giảm đi rất nhiều: -1970's: có khoảng 380 con - 1990: khoảng 280 con ... -2007: 3 con -2008: 0 con -2009: 1 con
Nguyên nhân: -Do khí hậu thay đổi nên giống chuồn chuồn to lớn hơn từ các vùng nhiệt đới( giống này thường thấy ở Việt Nam, bụng có vằn màu vàng và màu đen ) bay tới đã làm tuyệt chủng dần giống chuồn chuồn đỏ .
-Các lý do khác là do dùng thuốc trừ sâu, và vì ruộng nước trồng lúa đã giảm đi nhiều (do chính sách giảm trồng lúa để trồng các loại ngũ cốc khác trong ruộng khô-) nên chuồn chuồn không có chỗ gửi trứng. Mùa thu ở Nhật mà không có chuồn chuồn đỏ thì người Nhật cảm thấy kém thi vị, nên người ta đang tìm cách bảo vệ giống chuồn chuồn này...
............
Ngoài ra, về chuyện người Nhật thích hoa văn con chuồn chuồn, thì yếu tố yêu thiên nhiên của người Nhật có lẽ mới là nguyên nhân lớn nhất. Hôm nay nhân thể, QC cũng có hỏi lại các bạn Nhật (là các giáo sư dậy các môn quốc văn và lịch sử Nhật Bản ), thì họ cũng đồng ý như vậy. Một năm có 4 mùa xuân hạ thu đông, thì mùa nào thức ấy, người Nhật đều yêu thích những thảo mộc, động vật ( thường là tôm cá) và côn trùng trong mùa ấy. Ví dụ : mùa xuân có từng đàn nòng nọc sẽ nở ra ếch hay nhái bén dưới ruộng, tháng năm có cá chép..vượt vũ môn, mùa mưa tháng sáu có ốc bươu dưới ruộng, có ốc sên bám vào chiếc lá trong vườn, tháng bảy có đom đóm trong vườn, có cá ngừ ngoài biển, mùa hè có lươn, cá ayu( ở sông hồ), cá vàng, cá thia lia, có ve mùa thu có cá sanma, ốc kaki, có chuồn chuồn, mùa đông là mùa ..của những con cáo trắng hay gấu trắng xứ tuyết. Các loại côn trùng đều ngủ vùi. Ngày xưa đây cũng là khoảng thời gian người Nhật ( không đánh bắt được cá tươi ) phải ăn cá muối, mà phần lớn là cá hồi, nên mùa đông cũng được cho là mùa cá hồi .. Trên đây là một số những động vật & côn trùng tiêu biểu cho các mùa ở Nhật. Trên các tấm bưu thiếp, người ta thường hay vẽ hoa văn hình các loại động vật và côn trùng này ( hoặc thảo mộc ), chỉ nhìn hình vẽ là sẽ biết đó là bưu thiếp dùng cho mùa nào. Vì vậy mùa này ở ngoài hiệu sách và bút chỉ văn phòng cũng có rất nhiều bưu thiếp có vẽ hình chuồn chuồn đỏ (bầy bên cạnh cách bưu thiếp có hình lá phong đỏ, lá bạch quả vàng, hạt dẻ, quả hồng, hoa cúc, mây thu, trăng thu...là những hình ảnh trong thiên nhiên tiêu biểu cho mùa thu ) ...
...........
... quả là sách Cổ sự ký và Nhật Bản thư ký có ghi chép điển tích như bài "Quần đảo chuồn chuồn" đã trích dẫn. Về chuồn chuồn đỏ mùa thu ở Nhật, QC xin giới thiệu một bài hát tựa đề "Con chuồn chuồn đỏ" đã được chọn là 1 trong 100 bài đồng dao hay nhất của Nhật Bản. Đây là một bài thơ sáng tác vào năm 1921 của Miki Roufu ( 1889-1964) một thi sĩ, nhà văn và là người viết đồng dao. Miki viết bài Con chuồn chuồn đỏ này diễn tả một buổi chiều thu xưa ở quê nhà, trong ráng chiều đỏ ối, bên cánh đồng có chuồn chuồn đỏ. Bài thơ sau đó được nhạc sĩ Yamada Kousaku ( 1886-1965) phổ nhạc vào năm 1927 :
http://www.youtube.com/watch?v=GSGIAz8gLY8
TB : Đây là một bức tranh minh họa bài hát Con chuồn chuồn đỏ
QC
~~~oOo~~~
Chuồn chuồn đỏ hay chuồn chuồn ớt, lúc còn nhỏ có lẽ ai trong chúng ta cũng đã từng bắt ít nhất là một con, cho nó cắn lỗ rốn, tin rằng làm thế sẽ biết bơi. Lớn lên mình không để ý đến chúng nữa nên tưởng là tuyệt chủng chăng? Hình như có ai đó nói rằng Nhật Bản là quê hương của chuồn chuồn, chắc vì vậy mà ở Saigon, Hanoi và một vài nơi khác người ta đều đặt tên quán ăn Nhật Bản là Quán Chuồn chuồn đỏ. Chuồn chuồn màu đỏ thì gọi là chuồn chuồn ớt.
Chuồn chuồn thân hình nhỏ như cây kim thì gọi là chuồn chuồn kim.
Tôi thích bài "Viết cho chuồn chuồn kim" của Lê Thị Kim :
TTT
~~~oOo~~~
Thanh Nhã CHUỒN CHUỒN
( Bài của Tom thương yêu )
Đã quên thú bắt chuồn chuồn
Thanh Nhã ~~~oOo~~~
Quần đảo chuồn chuồn* Nguồn : http://chocoland.fforum.biz/forum-f52/topic-t1003.htm
Thỉnh thoảng đưa bạn đi Bát Tràng chơi, thấy mấy cái bát đĩa hoa lá cành nhà mình đẹp, tán lấy tán để thế mà đa số lại chỉ thích hình họa tiết hoa văn hình con chuồn chuồn đậu màu đỏ trên bát đĩa. Không hiểu sao người Nhật Bản lại thích chuồn chuồn?
Nguồn : NIPONIA
Người ta cho rằng người Nhật Bản là những người yêu thích côn trùng nhất trên thế giới. Những con côn trùng mà họ yêu thích là chuồn chuồn, đom đóm và những loại côn trùng kêu vang vào mùa thu. Có khoảng 190 loài chuồn chuồn ở Nhật Bản và số lượng mỗi loại rất nhiều. Sở dĩ ở Nhật Bản có nhiều chuồn chuồn như vậy là do ở giai đoạn ấu trùng, chuồn chuồn sống ở dưới nước mà Nhật Bản lai có nhiều nước trên các cánh đồng lúa, sông suối nông, thuận lợi cho loài côn trùng này sinh sôi. Bằng chứng đầu tiên cho thấy sự xuất hiện phổ biến của loài côn trùng này tại Nhật Bản là hình ảnh chuồn chuồn trên những chiếc chuông Dotaku. Chuông này thường được dùng trong các nghi lễ được làm từ cuối thời Yayoi, từ thế kỉ thứ 2 trước công nguyên cho đến thế kỉ thứ 3 sau công nguyên. Chuông làm bằng đồng và được trang trí họa tiết là những con chuồn chuồn, bọ gậy và nhện. Người Nhật Bản cho đây là những loại côn trùng có ích đối với con người bởi chúng ăn các loại côn trùng phá lúa khác. Các nhà sử học thì cho rằng những bức tranh về côn trùng tượng trưng cho lời cầu nguyện cho một vụ mùa bội thu. Trong cuốn biên niên sử Nhật Bản biên soạn năm 720, một cuốn sử về Nhật Bản cổ đại, có đề cập đến một loài côn trùng rất đặc biệt : Đó là chuồn chuồn, thời đó gọi là Akitsu. Biên niên sử cho biết, vị hoàng đế đầu tiên, Jimmu Tenno, leo lên một ngọn núi nhỏ ở Yamato ( Tỉnh Nara ngày nay ) nhìn xuống vùng đất mà ông cai trị và nói : “ Hình dạng đất nước chúng ta giống như 2 con chuồn chuồn đang giao phối với nhau.” Biên niên sử cũng kể rằng, vị hoàng đế thứ 21 Yuryaku Tenno, đang đi săn trên một cánh đồng rộng ở Yoshino thì có một con mòng bay đến đậu trên cánh tay ông và đốt. Ngay lúc đó, có một con chuồn chuồn nhào xuống tay ông và bắt con mòng đi. Vị hoàng đế sau đó đã đặt cho vùng đất đó là Akitsu-no (Cánh đồng chuồn chuồn). Biên niên sử cho biết những sự kiện này đã đưa tới việc Nhật Bản có cái tên cổ là: Akitsu Shima- Quần đảo chuồn chuồn. Người Nhật xem chuồn chuồn như là loài côn trùng của sự chiến thắng như là những Kachi mushi ( Côn trùng chiến thắng ), mang đến sự may mắn. Chính vì thế mà trên mũ của những võ sĩ, nón của binh lính, biểu tượng của dòng họ và những vật dụng khác đều được trang tri bằng một con chuồn chuồn. Một bộ sưu tập những bài hát được truyền lại từ cuối thế kỉ 11 có một bài hát nói về cách bắt chuồn chuồn và trẻ em Nhật Bản cũng đã bắt chuồn chuồn từ nhiều thế kỉ qua. Các em quan sát chúng kĩ lưỡng, khám phá ra thói quen của chúng, và nghĩ cách để bắt chúng. Một cách bắt được nêu ra trong cuốn bách khoa bằng hình đầu tiên của Nhật Bản, do Terajima Ryoan hiệu đính vào đầu những năm 1700 và đặt tên là Wakan Sansai Zue. Bức tranh cho thấy một con chuồn chuồn cái bị cột vào một cây sào ngắn bằng sợi dây. Trẻ em đang dùng nó để nhử bắt những con chuồn chuồn đực. Một cách bắt khác gọi là Hikkake - dori . Dùng vải bọc những viên cuội, rồi buộc chúng vào hai đầu sợi dây dài khoảng 60cm . Ném sợi dây này vào một con Gin -yamma, nó tưởng là mồi và bay lại, vướng vào sợi dây và rớt xuống đất. Và thế là các chú bé có thể tóm chúng dễ dàng. Gin-yamma là những con chuồn chuồn lớn khác ngày nay không còn nhiều, một phần là do môi trường xấu đi. Nên chúng ta cũng không thường thấy cảnh trẻ em bắt chuồn chuồn nữa. Chúng ta chỉ có thể hi vọng rằng những cách bắt truyền thống phát triển sau khi đã quan sát hành vi tự nhiên của chúng, sẽ sống mãi cho đến những thế hệ tương lai. Cho đến tận bây giờ người Nhật Bản vẫn thích hát bài hát : Aka tombo - con chuồn chuồn đỏ được sáng tác vào năm 1921. Ngày nay, rất nhiều cộng đồng ao đã được đào thêm dành cho chuồn chuồn trong nỗ lực bảo vệ thiên nhiên và bảo vệ loài động vật này. Văn hóa chuồn chuồn độc nhất vô nhị của Nhật Bản hi vọng sẽ sống mãi cho đến nhiều thế kỷ sau.
~~~oOo~~~
Phụ chú của a2a:
1. The Dragonfly Isles: http://web-japan.org/nipponia/nipponia29/en/animal/animal01.html
|