TRẦN KIÊM ĐOÀN trên art2all.net

trankiemdoan.net

 

Nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương bên cạnh câu thơ tâm đắc…

 

Chuẩn bị mở quà Giáng sinh năm 2021 và đón năm mới dương lịch 2022 th́ được tin nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương vừa ra đi, tôi nhớ ngay bốn câu thơ đă trở thành “Poetry Logo” gắn liền với tên tuổi của chị mà ai cũng sẽ rất ngạc nhiên nếu có một vị nào đó không thích:

C̣n gặp nhau th́ hăy cứ vui,

Chuyện đời như nước chảy hoa trôi

Lợi danh như bóng mây ch́m nổi

Chỉ có t́nh thương để lại đời.

(C̣n gặp nhau)

Sở dĩ bốn câu thơ nhẹ nhàng, đơn giản và đại chúng đó trở thành “biểu tượng thi ca” của chị v́ nó vừa nói lên một điệu sống quá hài ḥa và tươi mát, vừa là lời minh họa cho chính cuộc đời riêng tư và nghệ thuật của chị.

Trong thế hệ Chiến Tranh Việt Nam, có hai nữ nghệ sĩ người Huế được dân Huế và đối tượng thưởng ngoạn nghệ thuật khắp nơi hâm mộ tài năng đă đành nhưng c̣n yêu chuộng phong cách sáng tác và tŕnh diễn nghệ thuật: Đó là ca sĩ Hà Thanh và nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương.

Giáo sư Trần Thanh Đạm đă viết về chị Hỷ Khương:

Vốn biết thi nhân là hiếu nữ,

Nào hay thi sĩ cũng t́nh nhân.

Hiếu t́nh ai dễ hai bề trọn,

T́nh hiếu mười phân đẹp bội phần…

Từ phía bên này của nửa ṿng trái đất, xin được đốt một cây hương thật quư để tưởng nhớ về chị.

 

Tôn Nữ Hỷ Khương tên thật là Công Tằng Tôn Nữ Hỷ Khương, sinh năm 1935 tại Vỹ Dạ (Huế). Chị là ái nữ của nhà thơ nổi tiếng Ưng B́nh Thúc Giạ Thị. Các thi phẩm đă xuất bản: Đợi mùa trăng (1964), Mộng thanh b́nh (1970), C̣n gặp nhau (1999), Bâng khuâng t́nh khúc (2001), Hăy cho nhau (2004), Nước vẫn xanh ḍng (2004) và hồi kư Hồi ức cha tôi (1996, tái bản 2002)...

Và bài thơ cuối cùng của chị mà tôi được đọc là Hăy Cho Nhau. Bốn câu mở đầu nói đến biến cố trọng đại nhất của một kiếp người là cái chết, nhưng lời thơ và ư thơ tự tại như một thiền sư thị tịch:

Một cơn gió nhẹ thoảng qua,

Dễ đưa ta đến ĺa xa cơi đời.

Để kết thúc một kiếp người,

Mong manh như hạt sương rơi đầu cành.

Thơ Tôn Nữ Hỷ Khương phản ánh trung thực hoàn cảnh xuất thân, khuynh hướng sáng tạo thi ca và dự phóng cuộc đời rất nề nếp, thuần hậu và cổ kính. Phong cách sống của một tôn nữ đă mở ra cánh cửa thi ca vừa vặn, không phóng khoáng mở tung hay hừng hực bứt phá. Bởi vậy, hai tập thơ đầu Đợi Mùa Trăng (1964) và Mộng Thanh B́nh (1970) từ lời thơ cho đến tư tưởng êm đềm như nước sông Hương. Hành tŕnh sáng tạo thi ca 50 năm của Tôn Nữ Hỷ Khương là một ḍng nhật kư đầy hương hoa và sương khói của tóc thề áo trắng; tuy biền biệt sương khói ngây ngất mà không làm… chết người bởi cảm xúc và ân t́nh rất Huế! Cái tài hoa “con nhà… tôn nữ” cũng nhảy múa nhưng êm đềm như phụng vũ hoàng cung; không xảo diệu vỡ bờ như Nguyễn Thị Hoàng, Túy Hồng, Nhă Ca… bay vút ra ngoài bốn cơi của cảm xúc và suy niệm.

Thật thú vị khi Đỗ Hồng Ngọc điểm thơ Tôn Nữ Hỷ Khương thành “thơ nói” bởi những khái niệm cách tân, siêu thực, cải biên, lập dị… hoàn toàn vắng bóng. Tác dụng của tất cả các loại h́nh nghệ thuật không nằm ở h́nh tướng mà là dấu ấn cảm xúc sâu, cạn hay đậm, nhạt khi thưởng thức nghệ thuật. Thơ của Tôn Nữ Hỷ Khương đi vào tâm cảm của người đọc rất dễ dàng, trôi chảy và đồng điệu với đời thường.

Nhớ lần cuối (2013) tôi và Lê (nhà tôi) ngồi uống cà phê với chị Hỷ Khương ở một quán xanh ven sông Sài G̣n, sau khi chị chia sẻ cảm tưởng thú vị đọc những bài viết của tôi về Huế, chị hỏi tôi v́ sao tôi thích thơ chị. Lời phát biểu chỉ giới hạn trong 3 chữ. Tôi suy nghĩ và trả lời khá nhanh: Hiền, dễ, thanh. Chị cười thích thú và bắt tôi giải thích đầy đủ ba từ đó. Tôi nói đủ ư kiến của ḿnh về thơ chị rằng, Hiền: là bản chất của thơ chị bởi cả lời thơ, tứ thơ và hồn thơ đều rất “con nhà” và rất Huế. Dễ: Thơ chị không quanh co với triết lư cao xa hay đầy ảo tưởng mà phát xuất từ ḍng đời hiện thực nên người đọc ở tŕnh độ nào cũng tiếp thu dễ dàng. Thanh: v́ thơ chị là tiếng hát ca dao và nhuốm mùi đạo lư phương Đông cùng tư tưởng Nho và Phật giáo. Rứa là chúng tôi được chị thưởng một gói hột sen Tịnh Tâm mang về Mỹ.

Mới đó mà nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương đă vĩnh viễn đi rồi!

Lần gặp nhau cuối cùng, chị đọc bài thơ Về Quê Ăn Tết của tôi và khen hai câu:

Gặp nhau cứ kể như lần cuối,

Nâng chén cười tan nỗi ngậm ngùi.

Tôi nói với chị đó là tư tưởng Phật Giáo, tôi chỉ lập lại và đem vào thơ.

Chị Hỷ Khương thương kính ơi! Chị ra đi cũng êm đềm như ḍng đời và cả ngh́n bài thơ của chị. Xem vô thường là hữu thường để không c̣n chi mà ngậm ngùi nuối tiếc “cuộc hồng trần xoay vần quá ngán” nầy. Nếu có chăng duyên nghiệp trùng trùng th́ con đ̣ thơ một đời đă chở đầy duyên lành và nghiệp thiện của chị sẽ đưa chị về bờ bên tê thinh không an lạc.

Xin bái biệt chị. Trăng lặn. Hoa tàn. Và có một vần thơ!
 

Sacramento, chiều mùa Giáng sinh 2021

Trần Kiêm Đoàn


art2all.net