Trần Kiêm Đoàn 

 

 

XIN CHO CON GIỮ BÉ BI TRONG BỤNG CON

 


 

          Người con lai có cha là gốc châu Phi với nét pha trộn ṇi giống và màu da mới nh́n thật đẹp, vẻ đẹp sương gió của ngôi tượng cổ thời Cleopatre. Nhưng khi nói chuyện lâu th́ những nét man dại hồn nhiên dần dần hóa thành thô thiển và vụng về của một lối ứng xử thường thấy qua các trẻ em đường phố, lông bông, thiếu học. Đó là vẻ thoạt nh́n về Amy, người khách hàng mà tôi được phân công thụ lư hồ sơ “trẻ con bị ngược đăi hay bỏ phế” (child abuse) của cơ quan Bảo Vệ Con Trẻ (Children’s Protective Services = viết tắt CPS) mà bất cứ tại địa phương thành phố hay quận hạt nào trong 50 tiểu bang của Mỹ đều có.

- Chú ơi! Cho con giữ bé bi trong bụng của con chú nhá!

Vừa bước vào “công viên vô gia cư” ngay giữa trung tâm thành phố Sacramento, nơi đây là chỗ tụ họp khá đông những thành phần tương đối trẻ ở trong cái lều vải đơn sơ dựng lên một cách bất chấp và ngang bướng tại một địa điểm du lịch nóng bỏng của thành phố thủ phủ tiểu bang California, tôi đă bị cô gái lai Mỹ-Á từ trong lều vải nhảy xổ ra ôm vai và kêu gào xin xỏ. Vâng, cô gái đó không xa lạ với tôi v́ đây là lần thứ ba tôi “tác nghiệp” tới gặp cô…


Amy là một cô gái Mỹ lai, lư lịch cũng như tông tích của người cha không rơ. Mẹ là một phụ nữ Việt Nam. Theo lai lịch trong hồ sơ th́ cha mẹ Amy đều đă chết hay mất tích. Amy được nhận làm con nuôi của một gia đ́nh Việt Nam từ khi cô ta mới 3 tuổi, cha không được xác định là ai. Mẹ cho người khác làm con nuôi và hoàn toàn mất tin tức liên lạc. Khi có chương tŕnh cho phép qua Mỹ định cư theo diện con lai Mỹ Á (Amerasian), nhờ có Amy là con lai mà tất cả 12 người trong gia đ́nh cha Mẹ nuôi đều được phép “ăn theo” để định cư tại Hoa Kỳ.

Đến Mỹ, Amy được đi học mấy năm nhưng sau đó bỏ học và trốn nhà cha mẹ nuôi để sống lêu lổng với bạn bè ở những nơi dọc đường, hè phố. Ba năm trước, tôi được CPS phân công thụ lư điều tra và giải quyết hồ sơ của Amy Nguyen theo báo cáo của bệnh viện UCD với nội dung: Amy, 17 tuổi, mang bầu 7 tháng, nghiện hút xách các loại thuốc gây nghiện rất nặng làm cho đứa trẻ trong bào thai lâm nguy. Hồ sơ kết thúc với đề nghị là Amy, bà mẹ vị thành niên mang thai, cần phải được lập tức đưa vào viện “Drug Anonymous…” để cai nghiện và thai nhi đặt dưới sự kiểm soát và theo dơi thường xuyên của bác sĩ và bệnh viện. Tuy nhiên, trong thời gian nhập viện, Amy đă trốn nhiều lần để hút xách. Kết quả, sinh được một bé trai và lập tức bị “PC” – danh từ chuyên môn về việc đưa nạn nhân trẻ con vào nơi Canh giữ Bảo hộ (Protective Custody).

Năm sau, Amy lại có bầu sinh một bé gái nhưng cũng bị đem vào “PC”.

Bây giờ ở tuổi 21, Amy mang thai lần thứ ba, không biết cha của đứa bé là ai và cũng trong t́nh trạng nghiện ngập và biện pháp để chữa lành vết thương xă hội của xứ nầy vẫn lập lại như cũ.

Trước mắt mọi người, Amy ôm chầm lấy tôi, gào khóc nức nở và vừa réo lên bằng tiếng Việt và tiếng Anh chữ trúng chữ trật của dân hè phố:

- Chú ơi, chú ơi… cứu con với! Con mồ côi, con không có gia đ́nh, nhà cửa, không có ai hết. Con đă mất hai đứa con rồi, chừ c̣n đứa nầy trong bụng mà mất nữa là con đâm đầu cho xe cán chết cả mẹ, cả con luôn. Cho con giữ đứa con trong bụng con lần nầy nhe chú… “Please, please uncle, don't move my kid out my tommy. Please help me. You take away my kid, I kill me self…”

Tuy cũng có chút “kinh nghiệm chiến trường” trong thế giới phức tạp Bảo vệ Con trẻ bị ngược đăi – Chương tŕnh Ứng phó khẩn cấp (CPS-ER) của xă hội Mỹ nhưng lần nầy tôi bị xao xuyến và nao núng quá v́ biết rằng ḿnh đang trực tiếp giải quyết một ca CPS -ER nghiêm trọng liên quan đến tính mạng của cả hai người, người mẹ hè phố nghiện ngập và thai nhi trong bụng. Khả năng tồi tệ nhất có thể xảy ra là người mẹ có thể chết bất cứ lúc nào v́ hút xách x́ ke ma túy đủ loại, đủ kiểu, đủ cách quá đà và đứa con trong bụng cũng khó toàn mạng. Tôi liên lạc ngay với sếp Nick… gă supervisor đang trực ở trung tâm CPS-ER. Quyết định của Nick hợp với cách suy nghĩ của tôi, rằng là, phải đưa ngay người mẹ mang thai vào viện cai nghiện trị liệu. Và như thường lệ, tương tự như những ca ứng phó khẩn cấp trong công việc thường ngày của tôi, cảnh sát được gọi tới để hỗ trợ. Khi hai xe cứu thương và cảnh sát hú c̣i đỗ lại, Amy càng cố gào lên cầu cứu:

- Chú ơi, chú ơi! Cứu con với. Ở đây chỉ có chú và con là người Việt Nam biết nhau để cứu nhau thôi. Tụi Mỹ ác lắm, đă bắt hai đứa con của con đi hết rồi, giờ muốn bắt thêm đứa con trong bụng con lần nầy nữa. Con khổ quá, con chết mất… chết mất chú ơi!

Tiếng gào của người mẹ trẻ – cháu bé lai Amy – giữa lúc cảnh sát áp giải Amy lên xe chở về viện chữa trị theo đúng quy định khiến ḷng tôi quặn lại. Đúng là trong thế giới giữa công viên Mỹ nầy chỉ có hai người Việt Nam, tôi là người thụ lư giải quyết sự việc theo nghiệp vụ và luật pháp; đồng thời, đối tượng đang cần được giúp đỡ là cháu bé Amy lạc loài bụng mang dạ chửa. Nhưng tôi không có sự lựa chọn nào khác trong lúc nầy ngoài nhiệm vụ bắt buộc là phải bảo đảm an toàn cho chính ḿnh và cho đối tượng thân chủ hay khách hàng của ḿnh trước đă.

 

 

Về nhà, qua một đêm trăn trở khó ngủ, hôm sau tôi vào văn pḥng làm việc như thường lệ. Vai tṛ của người làm công việc như tôi là phải biết chạy đuổi theo mỗi hồ sơ ḿnh thụ lư chỉ có ba bước: Giải quyết vấn đề theo tiêu chuẩn chuyên ngành và luật định, viết báo cáo, đưa ra giải pháp cụ thể, nộp lên cho cấp trên và đóng hồ sơ, phủi tay chờ ca tiếp.

Cả buổi sáng, tôi cứ mường tượng tiếng gào xin thảm thiết, khuôn mặt man dại và đầm đ́a nước mắt của Amy rồi liên tưởng những đứa con gái của ḿnh cùng lứa tuổi đang hưởng một nếp sống an vui và lành mạnh bởi may mắn có được một gia đ́nh hạnh phúc.

Gia đ́nh là một khái niệm và h́nh ảnh b́nh thường hầu như ai cũng có, nhất là đối với người Việt Nam. Nhưng trong xă hội Mỹ, hai trong ba đứa trẻ của những gia đ́nh có hồ sơ mà tôi thụ lư là con của những cặp vợ chồng ly dị, gia đ́nh đổ vỡ. Nền móng gia đ́nh bị lung lay đến độ có người định nghĩa: “Gia đ́nh là một đơn vị gồm có một người và một con chó hay một con mèo!”

Với trường hợp Amy, thân phận thê thảm là hậu quả tan tác của một gia đ́nh trong chiến tranh. Bữa ăn trưa tôi chỉ uống một ly cà phê sao bỗng thấy no. Bởi áp lực công việc quá bận rộn với số hồ sơ càng ngày càng cao, nhiều lúc tôi phải làm việc như một cái máy để giải quyết những hướng đi cấp thời cho con người nên hệ quả đáp ứng thường đáp ứng sự chu toàn bề mặt cấp thời mà không tới được bề sâu lâu dài. Hồ sơ Amy kể như xong. Cả hai nạn nhân mẹ và con sẽ được đưa vào viện cai nghiện.

Qua trải nghiệm thực tế mà tôi đă đi qua trong nhiều năm th́ khả năng người mẹ bỏ ma túy, được phép sinh con và giữ nuôi con tuy thực tế tỷ số thành công chưa tới 50%; nhưng sau đó là ǵ… th́ vẫn là con đường thất bại của ngành phục vụ sức khỏe và con người (health and human services) trên ṭan nước Mỹ. Hậu quả trực tiếp là số người mẹ độc thân nuôi con (single mom) dựa trên nguồn trợ cấp xă hội (welfare) tăng vọt trích ra từ đồng tiền đóng thuế mồ hôi nước mắt của người dân vẫn đang là nỗi trăn trở của toàn xă hội Hoa Kỳ. “Nghĩ lớn làm nhỏ” là thực tế giới hạn của tôi trước mắt để sống c̣n với việc làm công bộc của ḿnh. Tôi đă ghi dấu “closed case” (hồ sơ hoàn tất) của Amy Nguyen và nộp cho xếp Nick, rồi phủi tay ca nầy, bắt tay vào ca khác.

Tôi đă bỏ thùng đóng hồ sơ rồi, nhưng cứ mường tượng đến khuôn mặt đau khổ của đứa con lai Việt Nam bất hạnh nhỏ hơn tuổi và trùng tên gọi với con gái của ḿnh đang may mắn ngồi trên ghế Đại học Nha khoa UCLA tôi lại phân vân và nhớ câu thơ của Brad Hensley “Gia đ́nh là phép lạ; chữa khỏi mọi niềm đau…” Và, chân ḿnh như phép lạ, tôi nghĩ đến gia đ́nh, rút lại hồ sơ Amy Nguyê và đi ngay t́m vào hệ thống máy điện toán thuộc hệ thống chính phủ ở ṭa nhà information bên cạnh mà ngành chúng tôi được phép sử dụng để truy t́m hồ sơ, lai lịch của khách hàng. Nơi đây chỉ cần biết số an sinh xă hội là rất có thế t́m ra toàn bộ hồ sơ lư lịch của người nhập cư từ lúc vào làm thủ tục hải quan nhập cảnh đầu tiên đến thời điểm hiện tại. Tôi hơi hồi hộp với chút hy vọng và nỗi mệt mề của ngày qua c̣n đọng lại, đưa tên và số an sinh xă hội của Amy Nguyen mà tôi đang có trong tay vào máy và kích hoạt. Màn ảnh hiện lên nội dung hồ sơ chi tiết của cả gia đ́nh 13 người. Một tiếng reo thầm lặng nhưng vỡ bờ dấy lên trong ḷng tôi: Gia đ́nh! Phải rồi chỉ có gia đ́nh mới cứu được trường hợp đứa con lai lạc loài đang chao đảo v́ bị nhiễm độc trong cô độc của một xă hội thực dụng và lư tính vật chất như Mỹ.

Tôi t́m xếp Nick và nói cần thêm thời gian để làm Case plan (giải quyết hồ sơ) cho trường hợp của Amy. Nick đồng ư và tôi đi ngay làm Home visit (tiếp xúc gia đ́nh) theo địa chỉ có trong hồ sơ. Qua nhiều bước, mất gần nửa ngày chỉ qua chỉ lại, cuối cùng tôi cũng đến gặp được ông bà Nguyễn, cha mẹ nuôi của Amy. Gia đ́nh ở trong một khu nhà sang trọng nổi tiếng nhất tại một thành phố lân cận.

Ông Bà Nguyễn đều đă già nhưng khi nghe nói đến con Mi Mi (Amy) cả hai ông bà như bị điện giật, vẻ vừa ngạc nhiên, vừa mừng rỡ hiện lên hai khuôn mặt già nua, phôi pha mà nhân hậu. Bà Nguyễn khóc mừng kể lể rằng, cả nhà đều cố sức t́m tông tích của Amy lâu nay nhưng không t́m ra. Cả hai ông bà kể lại rằng, trước đây, ông bà đă có 5 con gái mà không có con trai để “nối dơi tông đường”. Họ đi tới nhiều am miếu, đ́nh chùa nổi tiếng linh thiêng để cầu tự, cuối cùng được “ơn trên mách bảo” rằng, phải kiếm con nuôi mới mong có con trai. Gặp lúc có cô gái quê lên thành phố lánh nạn chiến tranh phải làm bồi pḥng để sinh sống, rồi không may mang thai vô thừa nhận, sinh ra đứa con gái da đen bị mọi người ruồng rẫy, khinh khi và xua đuổi; cuối cùng, người đàn bà bất hạnh phải cho đứa con mới ba tháng tuổi. Gia đ́nh ông bà Nguyễn không muốn nuôi con lai, nhất là bé Mỹ đen; nhưng v́ thấy hoàn cảnh người mẹ quê mùa quá thương tâm nên đă cho người mẹ một số tiền và nhận nuôi đứa bé đặt tên là Mi Mi. Năm sau, ông bà Nguyễn may mắn sinh được con trai. Anh con trai cầu tự ra đời sau ngày Mi Mi thành con nuôi của gia đ́nh là Dr. Bảo, người Việt trẻ tuổi thành công đang làm chủ một hệ thống y khoa tư nhân nổi tiếng. Bởi vậy, theo ông bà Nguyễn th́ Mi Mi là một ân nhân của cả gia đ́nh. Nhờ Mi Mi mà hai ông bà sinh được cậu con trai quư tử và cũng nhờ lai lịch Con Lai của Mi Mi mà cả đại gia đ́nh được qua Mỹ định cư, con cháu có cơ hội học hành thành đạt và xây dựng được cuộc sống sung túc như ngày nay.

Thông tin nhanh như điện. Rơ ràng là cả nhà đều hết sức quan tâm và xúc động thật t́nh khi nghe tin đă t́m được Mi Mi đă bị thất lạc mấy năm qua. Với thân thế có đẳng cấp cao trong xă hội Hoa Kỳ, việc cả gia đ́nh ông bà Nguyễn nhiệt t́nh mở rộng ṿng tay và ḷng thương yêu đầy ân nghĩa đối với Amy chỉ c̣n là thủ tục pháp lư trong tầm tay của họ để giúp cho Amy và các con sớm đoàn tụ gia đ́nh.

Ba tháng sau, gặp chiều thứ Sáu cuối năm, sau giờ băi sở, xếp Nick và tôi rủ nhau nhâm nhi cốc Red wine – Napa Valley ở Vine Valley như để tự chúc mừng ḿnh về một ca làm việc chung thú vị “cay đắng mà ngọt ngào” nhất trong năm. Chúng tôi cùng trao đổi với nhau thư mời của gia đ́nh ông bà Nguyễn về việc dự tiệc “Tất niên Gia đ́nh Đoàn Tụ” và quyết định cùng đến tham dự.

 

***

Ngày hẹn đến, chúng tôi đi xe chung đến thăm nhà ông bà Nguyễn. Khu nhà vườn với sân băi quá rộng, tôi và xếp Nick phải đậu xe xa ngoài phía cổng để đi bộ vào nhà. Vừa bước chân qua khỏi cổng lớn, một người mẹ trẻ tuổi dắt hai trẻ nhỏ xinh đẹp, đằng sau có người đẩy một chiếc xe nhỏ có trẻ sơ sinh, tất cả cùng vội vội, vàng vàng ùa chạy đến phía hai chúng tôi. Khi khoảng cách ngắn lại đủ để thấy mặt nhau, tôi nhận ra Amy. Người mẹ trẻ tuổi ôm chầm lấy tôi và hôn lên má tôi với tất cả t́nh cảm chân thành và sự hồn nhiên như đứa con gái ngoan hôn người cha lâu ngày gặp lại. Nh́n Amy nước mắt ràn rụa, nói với giọng thổn thức tôi không dấu được niềm xúc động dâng trào có cả t́nh người, t́nh đồng bào dân tộc, t́nh ân nghĩa giữa người chết đuối và kẻ cứu hộ được an toàn.

- Chú ơi con đây! Tụi con được gia đ́nh đoàn tụ rồi. Cám ơn chú, cám ơn chú đă cứu con… Thank you, thank you with all my heart!

Và tiếp ngay sau đó là một màn giới thiệu, người mẹ trẻ sung sướng trong nước mắt, giới thiệu hai đứa bé gái xinh đẹp là hai đứa con đă bị chương tŕnh Bảo Vệ Con Trẻ CPS-ER bắt đi hai năm trước cùng đứa bé trai trong xe đẩy là bé trai vừa được 3 tháng tuổi. Nay tất cả ba mẹ con đă được gia đ́nh bảo lănh trở về đoàn tụ chung một mái nhà.

Thật khó nói hết những nỗi xúc động đầy ư nghĩa t́nh người của đám người tíu tít thăm gặp, hỏi han nhau.

Ngôi nhà sang trọng và khu vườn tươi mát đầy bóng cây Bonsai được cắt tỉa rất nghệ thuật với những bàn tiệc được bày biện khéo léo làm tăng thêm vẻ ấm cúng và trang trọng của một buổi tiệc gia đ́nh. Chúng tôi được cả đại gia đ́nh đón tiếp với cung cách thượng khách nhưng ấm áp nhiệt t́nh. Buổi tiệc kéo dài trong không khí gia đ́nh tŕu mến.

Trong phần chuyện tṛ thân mật với gia đ́nh, ông bà Nguyễn cũng như nhiều thành viên khác cùng nhà vẫn băn khoăn với nỗi thắc mắc là tại sao nhân viên xă hội lại có quyền bắt trẻ con ra khỏi nhà hay cụ thể nhất là trường hợp hai đứa con của Amy đă được quyết định đưa ra khỏi quyền làm mẹ ngay từ khi chưa sinh. Nick thay tôi, giải thích cho những người lớn trong gia đ́nh ông bà Nguyễn những nét căn bản về chương tŕnh bảo vệ trẻ em của toàn đất nước Hoa Kỳ như sau:

Luật pháp và xă hội Mỹ coi việc bảo vệ trẻ em từ lúc thai nhi đến 18 tuổi là trách nhiệm hàng đầu của toàn xă hội. Cha mẹ hoặc người giám hộ bỏ bê việc nuôi dạy con cái và ngược đăi trẻ con là tội phạm ở mức độ tiểu h́nh (misdemeanor) hay đại h́nh (felony).

Bởi vậy, tại Mỹ câu nói mang tính chất hờn dỗi, bất chấp của cha mẹ hay người có trách nhiệm nuôi dạy con cháu từ khi mang thai đến 18 tuổi, đại khái như “nó hư lắm, tôi nuôi nó không nổi, ai muốn nuôi nó th́ cứ mang đi”, h́nh như không có lư do tồn tại trong xă hội Hoa Kỳ. Trẻ em vị thành niên đến tuổi luật định mà không được đi học hay bị bệnh tật không được chữa trị, ăn uống thiếu dinh dưỡng… nếu có báo cáo của bất cứ ai hay các người báo cáo theo sự quy định bắt buộc của pháp luật (mandatory reporter) như thầy giáo, bác sĩ, tu sĩ, luật sư, quan chức nhà nước… th́ đứa trẻ bị ngược đăi (abused child) sẽ lập tức trở thành đối tượng điều tra khẩn cấp trong ṿng 2 giờ bởi cảnh sát hay nhân viên CPS trong chương tŕnh ứng phó khẩn cấp (Emergency Response = Viết tắt CPS – ER) như tôi đang làm. Ngay sau đó, tùy mức độ “bị ngược đăi” để thụ lư hồ sơ và ứng xử như lập tức đưa đứa trẻ đó vào Trung Tâm Bảo Vệ (receiving home) và đề nghị khả năng giải quyết nội vụ có thể áp dụng vào một trong ba biện pháp: Đưa đứa trẻ hay tất cả các con trẻ trong cùng một gia đ́nh, có cha mẹ hay người chịu trách nhiệm nuôi dưỡng ra khỏi gia đ́nh và gửi vào trung tâm nuôi trẻ của chính phủ nếu trong quá tŕnh điều ta có bằng chứng rơ ràng như xâm phạm t́nh dục (sexual abuse), đánh đập (physical abuse), khủng bố tinh thần (mental abuse), bỏ rơi (neglect)… Nếu ở mức độ nhẹ hơn th́ sẽ theo dơi điều tra trong ṿng 7 ngày và tùy theo bằng chứng cùng sự kiện t́m ra để cho đứa trẻ hay đám trẻ bị bắt được trở về đoàn tụ với gia đ́nh (family reunification) hoặc dàn xếp cho gia đ́nh khác nuôi dưỡng hay làm con nuôi (adoption). Đă có không ít những gia đ́nh người Việt mới qua Mỹ định cư mất con, gia đ́nh ly tán v́ cha mẹ hay người giám hộ chưa hiểu hết luật bảo vệ con người của xứ nầy rất khác với tập quán và văn hóa gốc của xứ họ.

Trên đường về, Nick nói với tôi mà như nói với chính ḿnh: “Phần thưởng trong việc làm CPS-ER của bọn ḿnh thật hiếm hoi. Người cứu hộ khẩn cấp cũng như người lính trên chiến trường, chỉ thấy toàn khói lửa. Nhưng khi sóng yên biển lặng th́ chẳng c̣n ai nhớ những chiến sĩ vô danh.” Tôi cười buồn mà vui: “Cái huy chương có ư nghĩa nhất là niềm vui thầm lặng trong ḷng ḿnh.” Qua Mỹ, tôi đă làm việc trong chương tŕnh CPS-ER nầy của County Sacramento song song với việc dạy học ở các trường Cao đẳng và Đại học. Nếu ghi lại chuyện vui buồn của công việc nầy trong suốt 19 năm e sẽ thành cuốn “bách khoa toàn tập” của một thế giới t́nh cảm hỗn độn giữa cha mẹ, con cái, vợ chồng, anh chị em, thành viên gia đ́nh vốn không phải là một ḍng chảy êm đềm mà là một suối nguồn đầy sóng gió. Qua Mỹ là bước sang một thế giới khác; vẫn là thế giới con người nhưng năo trạng và tâm hồn phải chuyển đổi và hội nhập cho hài ḥa điệu sống có người mà cũng có ta và ngược lại.

 

Trần Kiêm Đoàn
(Trích trong tập kư sự QUA MỸ sắp xuất bản)


 

art2all.net