Những Đường Đến Mùa Xuân

Thanh Nhã

Một chút hương vị biển đang len vào các ngỏ ngách thành phố, từ một món hàng đặc biệt của những cư dân nghèo vùng cát trắng. Hằng năm, họ lại xuất hiện vào những ngày cuối đông, đôi gánh nặng trĩu trên vai,len lỏi vào những ngóc ngách của thành phố Huế. Họ đến và đi lặng lẽ nhưng món hàng của họ, nhỏ nhoi, và rất rẻ tiền, thì ở lại suốt năm, ở một nơi trang trọng nhất trong mỗi gia đình. Trong những lo toan sắm sửa Tết nhứt, người Huế, vốn xem nặng tục lệ thờ cúng, đã không thể không quên thay những bát nhang, hay ít nhất là cát, trong những bình cắm hương,vậy là cát cũng trở thành một nhu cầu sắm sửa, và họ, những người dân nghèo từ các vùng biển Phong Điền, Vinh Thanh, Vinh Hiền vv đã nhanh chóng đáp ứng nhu cầu này của người dân thị thành. Hoá ra, hạt cát, tưởng chừng tầm thường ở quê hương họ lại thành một phẩm vật khó kiếm của người kẻ chợ vốn dư thừa mọi thứ nhưng đôi lúc lại thiếu mất một hạt cát trắng nhỏ nhoi. Năm nay mưa nhiều,những “ thương nhân “ này nói, họ phải trữ cát từ tháng 10,vút sạch, đem phơi và để dành tháng chạp đưa chúng về phố và vậy là đã có một cuộc đổi thay ngoạn mục về thân phận của những hạt cát. Tự dưng tôi bỗng nhớ đến bài “ Que sera, sera…” mà hồi nhỏ tôi thường nghe chị K của tôi hát. Chị đã dạy tôi những bài học ngoại ngữ đầu tiên và cũng là những bài vỡ lòng về cuộc đời. Bây giờ thì chị đã ở cách xa tôi cả nửa quả địa cầu dù cùng một điểm xuất phát. Phải chăng mỗi một chúng ta cũng đều là những hạt cát trong vòng quay mịt mù của số phận?

Không chỉ là cát, tôi đã nhìn thấy một người khách du lịch nước ngoài đứng ngẩn ngơ trước một “quầy hàng di động” của một bé trai, tay mân mê một món hàng em đang rao bán. ”Quầy hàng “ là một cái nong nhỏ, người Huế thường gọi là cái “trẹt”, và món hàng của em là những miếng gốm nhỏ bằng ba đốt ngón tay với những nét khắc mờ nhạt hình của hai người đàn ông và một phụ nữ, kèm theo món hàng này là một tờ giấy mỏng, nhỏ bằng bàn tay, trên đó ngoằn ngoèo những con chữ như những bùa chú. Vốn liếng ngoại ngữ của tôi thì ít ỏi ( chị ơi,chị đừng xấu hổ vì đứa học trò dốt nát, là em), tôi thật khó khăn để giải thích cho họ rằng, đó là hình tượng của vợ chồng Táo quân, những người luôn mang ngọn lửa ấm áp cho mỗi gia đình và mỗi năm họ lại phải ra đi, đem theo những điều “mắt thấy tai nghe” trình với Ngọc Hoàng. Lại còn thiên tình sử của bộ ba này nữa. Không hiểu người khách du lịch kia có hiểu những điều tôi nói không, chỉ thấy đôi mắt họ tròn lên, hết lần này đến lần khác, còn tôi thì nhận biết Mùa Xuân đang đến gần vì hôm nay đã cận kề 23 Tết. Sắp sửa cúng đưa Ông Táo về trời mặc dầu giờ đây kiếm được một “Ông Táo “ thực sự bằng đất nung quả là khó. Người dân thị thành đã quen với ngọn lửa xanh của bếp gas, dầu hoả từ lâu, còn người dân nông thôn,mặc dầu vẫn còn dùng chất đốt đôi khi chỉ bằng rơm rạ nhưng họ cũng không dùng bếp “ông táo” nữa mà là bếp bắng những chân sắt hoặc kê 3 tấm bleau để làm bếp. Mỗi năm họ vẫn giữ tục lệ cúng đưa ông Táo , và trong mỗi bếp nhà vẫn giữ lại hình tượng ông táo thu nhỏ ( trước đây hình tượng ông Táo thu nhỏ cũng là 3 vị, giống như ông Táo thật, nhưng giờ đây,có lẽ họ không muốn tách rời ba nhân vật này, nên đúc chung thành một phiến ) như một biểu tượng của ngọn lửa ấm áp, yên vui cho mọi nhà.

Cũng còn thiếu sót nếu không nói đến sự xuất hiện của những đoá hoa giấy đủ màu sắc sặc sỡ, theo những chiếc xe đạp hay ngất nghểu trên một cây cột thật cao đi bộ theo người trên những nẻo đường của Huế , chuẩn bị Tết. Những bông hoa này xuất phát từ làng Thanh Tiên, Phú Mậu, Phú Vang, một làng nghề nổi tiếng làm hoa giấy ngày Tết . Hoa được cắm trang trí trên các trang thờ, bàn thờ, vách tường. Ở đây cũng sản xuất loại bông Lùng ( Lùng là tên của một loại cây thân thảo, có ruột xốp và trắng, người ta dùng một loại cây tròn, hình chiếc đũa thụt phao, lấy phần ruột một cách nguyên vẹn, cuộn tròn thành những vòng đồng tâm, tạo nên một loại hoa tròn, phẳng, sau đó lấy giấy xanh làm lá và cắm tăm vào làm cuống hoa ), cắm trên các” trang bổn mạng” của từng người. Bông Đũa (là một thanh tre, chẻ tuốt nhỏ ở phần đầu,tạo nên hình thù một cái hoa,cành xoắn chằng chịt trên một cuốn hoa hình chiếc đũa, tất cả đều được nhuộm màu ) dùng trong lễ cúng thổ công. Những loại hoa này mỗi năm cũng chỉ xuất hiện có một lần, vào những ngày giáp Tết. Hoa và người cùng lang thang trên khắp các đường của Huế, tạo nên những mảng sắc màu vui nhộn độc đáo , làm ấm lên không khí giá lạnh của những ngày cuối đông.

Mùa Xuân chỉ thực sự đến khi có sự hiện diện của Hoa Mai. Những ngày cận Tết, những cây Mai từ các vùng Thuỷ Xuân, Vỹ Dạ, Kim Long đã rủ nhau về phố. Khu vực Phu Vân Lâu và phố đi bộ Nguyễn Đình Chiểu, dọc bờ hữu ngạn sông Hương, là nơi hội tụ của Mai các nơi. Trong cái nắng yếu ớt cuối đông, sắc vàng của Mai vẫn sáng lên , ánh ngời vẻ đẹp cao sang và quý phái của mình như một Hoàng hậu giữa các cung phi, là những loài hoa khác. Mai vàng Huế có một vẻ đẹp riêng, những người chơi mai sành điệu đã nói như vậy, họ không chọn Mai hồng diệp mà là Hoàng Mai. Vẻ thanh cao của Mai Huế, có lẽ đã động lòng một nhà thơ đầy ngạo khí, nhà thơ Cao Bá Quát đã phải thốt lên:

Thập tải luân giao cầu cổ kiến
Nhất sinh đê thủ bái Mai hoa.

(Lặn lội mười năm tìm kiếm báu
Cúi đầu một thưở trước hoa Mai )

Để có được những cánh Mai đẹp dâng hiến cho đời, Mai đã oằn mình trong những tháng đông giá lạnh, đã phải chịu trút hết những cánh lá( trảy lá ) như bức tượng của một thiếu nữ khoả thân để một sáng mùa Xuân, rùng mình, khoác lên người chiếc áo vàng tuyệt đẹp.Trồng Mai cũng không dễ, để có được những cành Mai đẹp nở đúng vào những ngày Tết, người chăm Mai phải mất rất nhiều công phu. Vườn Huế đã có những cội Mai già trên trăm tuổi và đi qua khu vực Nội thành, bên cạnh Hồ Học Hải, tôi đã sửng sốt , mê đắm nhìn vườn Mai của Thầy L, một thầy giáo đã về hưu, một người chơi Mai lặng thầm và khiêm tốn, có lẽ phong cách của Thầy đã ảnh hưởng lên vườn Mai. Mai ở đây không cần uốn éo, gầy gầy, thẳng và thanh thoát kỳ lạ, như những cây Mai trong vườn chùa mà tôi đã từng gặp.Thầy L nói, Mai thường toả hương thơm nhất vào buổi chiều, hương Mai tuy nhẹ nhàng nhưng vẫn có một sự quyến rũ sâu đậm, đặc biệt Mai là loài hoa toả hương lúc trời lạnh, khác với các loài hoa khác, đó là lãnh hương. Thầy đọc cho tôi nghe hai câu thơ của một tác giả Trung Quốc, nhà thơ Lâm Bô, nói về hương Mai :

Sơ ảnh hoành tà thiên thiểu thuỷ
Ám hương phù động nguyệt hoàng hôn

(Ảnh mờ mờ của cành mai chiếu trên vũng nước nhỏ.
Mùi hương u nhã làm xao động mảnh trăng hoàng hôn)

Hai câu thơ đã làm tôi rùng mình khi phát hiện thêm một vẻ đẹp kỳ ảo và diễm lệ của hoa Mai, ngoài vẻ đẹp mà tôi đã gặp.

Những năm mưa lạnh nhiều, nhìn những cành Mai lớn nhỏ cùng người bán co ro trong cái buốt lạnh của cơn mưa Huế cuối đông ,không thể không chạnh lòng. Có một năm, lúc ấy gia đình tôi cũng như mọi người , đang còn gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống, tối 30 Tết mà chợ Mai vẫn còn đầy , một người bán Mai đã phải năn nỉ H, em tôi mua dùm cành Mai chỉ với giá … một bao thuốc lá. , H đem cành Mai về và kể chuyện , ba tôi la em một trận, ông móc hết tiền trong ví và đạp xe vội vã chở H lên tìm người bán Mai. Không gặp được người bán, tối Giao Thừa, ba tôi ngồi trầm ngâm bên cây Mai. Chị em tôi thì rưng rưng nhìn ba. Ba tôi đã dạy cho chúng tôi những bài học về tình người .

Năm ngoái theo một người bạn về thăm một bệnh nhân ung thư vú ở Hương Thuỷ, tôi thấy trước nhà một cây Mai nở hoa thật đẹp, lúc đó là ngày 20 Tết, thấy tôi trầm trồ mãi cây Mai đẹp, chủ nhà cho biết, anh đã bán cây Mai này cho người khác cách đây 2 năm để chữa bệnh cho em gái, cây Mai vẫn được gửi trong sân nhà anh nhưng không còn là của anh nữa. Anh nói “Đây là cây Mai của người khác,trong sân nhà mình, hai hôm nữa, họ sẽ đến chặt đem bán Tết “. Có lẽ tôi sẽ không hình dung ra những điều trớ trêu này nếu không tình cờ đến thăm người bệnh. Ánh mắt u hoài của chủ nhân cứ ám ảnh tôi mãi suốt chặng đường về.

Thêm một Mùa Xuân nữa đang đến , như những cành Mai, phải trải qua những giá rét để có những đoá Mai đẹp cho đời, người dân Huế cũng đang rủ bỏ những tháng ngày vất vả, dọn lòng thanh thản, mong ước một sáng mai thức dậy, chợt bắt gặp một nhành Mai thanh thoát như trong bài thơ nổi tiếng của Thiền Sư Mẫn Giác: “ Tiền đình tạc dạ, nhất chi mai “ .

Thanh Nhã
(Huế, 23.1.2006 )

 HOME

art2all.net