Thn Trọng Sơn

 

ĐM ĐẠI DƯƠNG

OCEANO NOX

 

Victor Hugo
(1802-1885)

 



 

i ! Biết bao thuỷ thủ, bao thuyền trưởng
Lng rộn rng khi cất bước lữ hnh!
Rồi chn vi nơi chn trời u tối
Bao người đ mất, số phận c tn
Biển su mịt mng, đm tối khng trăng,
Mi mi vi thn dưới đy đại dương!

Biết bao chỉ huy chết cng đồng đội
Cơn cuồng phong cuốn hết những trang đời
Trong thong chốc tan biến giữa biển khơi
No ai biết phận người chm vực thẳm.
Vồ một con mồi qua từng đợt sng
Hết lnh thuỷ đến mảnh thuyền dạt tri.

No ai hay, hỡi những người xấu số,
Thn bồng bềnh giữa khoảng rộng tối tăm
Trn lạnh va đập vo tảng đ ngầm.
Thương cha mẹ vẫn cn nui hy vọng
Đ qua đời, sau bao ngy trng ngng,
Cc anh đi chẳng thấy hẹn ngy về.

C những đm, trn đống neo rỉ st
Vui quy quần, họ thường nhắc đến anh,
Tn tuổi anh vương vt một thời gian
Với tiếng cười, khc ht, chuyện phiu lưu
Với ci hn ln trao người anh yu,
Cc anh giờ yn nghỉ với rong ru.

Người ta hỏi Anh giờ đu rồi nhỉ?
Vua đảo no? Hay đến chốn giu sang?
Rồi kỷ niệm về anh bị vi chn
Thn dưới nước, v tn trong k ức.
Thời gian qua, t thm đậm bng đen
Trn biển tối phủ tối niềm lng qun.

Rồi bng anh tan biến trước mắt người,
Kẻ bung chi, người cy cấy, vậy thi.
Chỉ những đm khi ging bo ngập trời,
Vầng trn bạc, mỏi mn, người sương phụ
Cn nhắc đến anh khi khơi đống tro tn
Nơi bếp lửa, trong ci lng nt tan.

Khi mắt khp rồi trong nấm mộ xanh
Hỏi cn g vang vọng những tn xưa?
Chẳng phiến đ nơi nghĩa trang chật chội
Chẳng liễu xanh rụng l lc sang thu
Khng cả điệu ht hồn nhin, đơn điệu
Của người hnh khất nơi gc cầu xưa.

Họ đu rồi? Những người chm trong tối?
Hỡi sng kia, mang bao chuyện đau lng,
Sng su thẳm, b mẹ quỳ khiếp đảm,
Lc triều dng, sng mang kể cng nhau,
No khc g những thanh m tuyệt vọng
Khi ko đến cng ta lc đm thu.



 

Trch từ tập Tia sng v bng tối ( les Rayons et les Ombres ) , đy l một trong những bi thơ nổi tiếng nhất của Victor Hugo. Tc giả sng tc bi ny tại Saint-Valry-sur-Somme khi ng cng gia đnh về nghỉ dưỡng tại khu du lịch ny năm 1837.

Nhan đề bi thơ trong nguyn bản l Oceano Nox, tiếng la tinh, c nghĩa l Nuit sur locan. ĐM ĐẠI DƯƠNG.

Đm đại dương mun đời vẫn thế: Đm mịt m v đại dương mnh mng. M lại l biển khng đy v đm khng trăng. ( Dans une mer sans fond, par une nuit sans lune ). Nn những người lnh thuỷ với tm thế hn hoan, trước cuộc viễn du với nhiều hăm hở, trong thong chốc bị sng cả dập vi, cơn cuồng phong cuốn hết những trang đời , no ai biết phận người chm vực thẳm , đời lnh thuỷ chỉ l cuốn sch mỏng, bị bo tố x nt từng trang, niềm vui th ngắn m ci chết qu thảm thương!

Bi thơ mở đầu bằng tiếng ku thương ( Oh! ) v một loạt những điệp từ, cu cảm thn ( Combien, combien de... ), khắc hoạ nn cảnh tnh bi thảm, giữa đại dương bao la v tận, con người qu yếu đuối, nhỏ nhoi. Đắm tu trong bo tố, ci chết qu đau xt ngậm ngi, nhất l cho những người ở lại, vẫn ngy ngy chờ đợi ngng trng. Cha mẹ họ ban đầu cn hy vọng, m người đi c trở lại bao giờ, rồi mỏi mn khắc khoải trn bi trn bờ, rốt cuộc cũng theo nhau khuất ni.
( Oh ! que de vieux parents, qui navaient plus quun rve,
Sont morts en attendant tous les jours sur la grve
Ceux qui ne sont pas revenus!
)

Mỗi tối đến, trong những mi nh m ấm, cũng c người nhắc đến cc anh, cũng gợi lại qua tiếng cười, khc ht, qua nụ hn trộm ln trao người anh từng hẹn ước, qua những chuyện phiu lưu họ kể cho nhau nghe.

Mi vẫn khng thấy anh trở về. Cũng c người băn khoăn tự hỏi: hay cc anh đ trở thnh vua hải đảo? hay l bỏ qu hương tm chỗ giu sang?
Thế nhưng c ai dừng được dng chảy thời gian? Sẽ đến lc chẳng ai cn nhớ nữa, kỷ niệm về anh sẽ bị vi chn, thn trong nước v tn trong k ức. Thời gian qua, t thm đậm bng đen, trn biển tối phủ tối niềm lng qun.

( Puis votre souvenir mme est enseveli.
Le corps se perd dans leau, le nom dans la mmoire.
Le temps, qui sur toute ombre en verse une plus noire,
Sur le sombre ocan jette le sombre oubli.
)

Biết lm sao được? Lng qun l quy luật khắc nghiệt của thời gian. Khng ai nhớ, v ai cũng phải lo việc mnh. Kẻ bung chi, người cy cấy, vậy thi. Duy chỉ cn c người vợ go, đau xt nhớ thương người thn yu, lc đm khuya mưa bo tht go, cn nhớ anh trong nỗi buồn t ti, ngồi khu lại nơi bếp lửa lớp tro tn, v cả tro của ci lng nt tan.

( Seules, durant ces nuits o lorage est vainqueur,
Vos veuves aux fronts blancs, lasses de vous attendre,
Parlent encor de vous en remuant la cendre
De leur foyer et de leur cur!
)

Thế l hết. Chết khng nấm mồ. Nghĩa trang buồn khng cả bia mộ. Khng cả hnh ảnh cnh liễu rủ. Khng tiếng ca buồn của người hnh khất nơi gc cầu xưa.

Bỗng vang ln lời thảng thốt của nh thơ: Họ đu rồi? Những người chm trong tối? Cu hỏi tu từ như một cch khơi gợi, niềm cảm thng, chia sẻ nỗi đau. Cng với sng, mỗi chiều lc triều dng, chứng nhn bao cu chuyện đau lng, nh thơ suy ngẫm về số phận con người, vốn hữu hạn trong thời gian v khng gian v hạn.

ĐM ĐẠI DƯƠNG, bi trữ tnh trong dng thơ lng mạn, vẫn đậm đ tnh triết l, nhn văn, vượt qua bin giới địa l v thng năm, vẫn ngời sng như một vin ngọc qu!


THN TRỌNG SƠN
dịch v giới thiệu
(4/2019)

 

 

OCEANO NOX

Oh! combien de marins, combien de capitaines
Qui sont partis joyeux pour des courses lointaines,
Dans ce morne horizon se sont vanouis!
Combien ont disparu, dure et triste fortune!
Dans une mer sans fond, par une nuit sans lune,
Sous laveugle ocan jamais enfouis!

Combien de patrons morts avec leurs quipages!
Louragan de leur vie a pris toutes les pages
Et dun souffle il a tout dispers sur les flots!
Nul ne saura leur fin dans labme plonge.
Chaque vague en passant dun butin sest charge;
Lune a saisi lesquif, lautre les matelots!

Nul ne sait votre sort, pauvres ttes perdues!
Vous roulez travers les sombres tendues,
Heurtant de vos fronts morts des cueils inconnus.
Oh ! que de vieux parents, qui navaient plus quun rve,
Sont morts en attendant tous les jours sur la grve
Ceux qui ne sont pas revenus!

On sentretient de vous parfois dans les veilles.
Maint joyeux cercle, assis sur des ancres rouilles,
Mle encor quelque temps vos noms dombre couverts
Aux rires, aux refrains, aux rcits daventures,
Aux baisers quon drobe vos belles futures,
Tandis que vous dormez dans les gomons verts!

On demande : -- O sont-ils ? sont-ils rois dans quelque le?
Nous ont-ils dlaisss pour un bord plus fertile? -
Puis votre souvenir mme est enseveli.
Le corps se perd dans leau, le nom dans la mmoire.
Le temps, qui sur toute ombre en verse une plus noire,
Sur le sombre ocan jette le sombre oubli.

Bientt des yeux de tous votre ombre est disparue.
Lun na-t-il pas sa barque et lautre sa charrue?
Seules, durant ces nuits o lorage est vainqueur,
Vos veuves aux fronts blancs, lasses de vous attendre,
Parlent encor de vous en remuant la cendre
De leur foyer et de leur cur!

Et quand la tombe enfin a ferm leur paupire,
Rien ne sait plus vos noms, pas mme une humble pierre
Dans ltroit cimetire o lcho nous rpond,
Pas mme un saule vert qui seffeuille lautomne,
Pas mme la chanson nave et monotone
Que chante un mendiant langle dun vieux pont.

O sont-ils, les marins sombrs dans les nuits noires?
flots, que vous savez de lugubres histoires!
Flots profonds redouts des mres genoux!
Vous vous les racontez en montant les mares,
Et cest ce qui vous fait ces voix dsespres
Que vous avez le soir quand vous venez vers nous!


VICTOR HUGO
(1802-1885)

https://youtu.be/Te1CjO8Jgss

 


 

art2all.net