Túy Việt

GHANA

Phần 3

Điểm son

Tấm biển chào mừng trên đây được nhìn thấy tại sân bay Accra. Tại sao nó là cửa ngỏ vào châu Phi thì tôi đã nói một phần trong phần trên.  Nó là điểm khởi đầu của quốc lộ nam-bắc Ghana, và sẽ gặp quốc lộ đông - tây tại Salaga để vào sâu miền đông Phi. Ông tua gai còn cho biết thêm nó là cửa ngỏ vào châu Phi bởi vì cái gì Châu Phi có đều có tại Ghana, do đó, những điều tôi sắp nói đến có thể là của Ghana mà cũng có thể là của Châu Phi.

Ðiểm son đầu tiên mà tôi dành cho  Ghana là tôi được Ghana giải tỏa biết bao ngộ nhận.  Trước đây tôi vẫn có ý nghĩ rằng Châu Phi là một xứ nghèo, kém phát triển, nhưng không biết rằng đó là do lòng tham và ích kỷ của những kẻ mang danh văn minh tiến bộ đã chèn ép họ, cố tình làm cho họ trở nên lạc hậu bằng cách bắt và bán người dân của họ qua xứ khác. Giờ đây, tôi kính cẩn cúi đầu trước cái nghèo và lạc hậu của họ.  Những người bị bắt làm nô lệ là những thánh nhân đã xuống phàm, chịu  khổ nạn để đánh thức thiện tâm của một động vật mang tên loài người.  Họ đã vào địa ngục, đã chịu đựng ngục hình cho chúng sinh, chắc chắn giờ này họ đang thong dong trong thế giới sáng lạng, thanh thản và bình yên.  Cũng chắc chắn họ không cần một tràng hoa của tôi, nhưng tôi kính mong họ mỉm cười với tôi một lần, nhận lấy lời tạ tội vì thiếu hiểu biết của tôi trước khi đến Ghana.

Tôi cũng từng nghĩ rằng người dân ở xứ nóng như châu Phi chắc cũng nóng nảy, dễ nổi giận lắm.  Tôi đã lầm.  Qua những tiếp xúc tình cờ trên đường phố, tôi thấy họ thật là điềm đạm, nhất là mấy ông tài xế.  Phố xá chật hẹp, không có lằn phân chia phải trái, xe hơi chen lẫn người đi bộ, cống rãnh lại lồ lộ bên lề đường, thế mà tài xế vẫn kiên nhẫn, không ai bóp còi xe để xin đường đị, cũng không hề nghe một tiếng càu nhàu.  Gặp chỗ hai xe ngược chiều không qua lọt, xe nhỏ lùi lại nhường đường cho xe lớn qua trước, thật lịch sự với nhau.

Tôi gặp nhiều người rất thật thà.  Ngày rời khách sạn, tôi để lại trên bàn 1 đồng tiền típ, người dọn phòng vào hơi sớm, nhìn thấy bèn gọi tôi bảo rằng tiền của bà kìa. Tôi mỉm cười nói tặng chị rồi xuống nhà chờ trả phòng.  Ðúng lúc đó, người tiếp tân đang cầm ống điện thoại trong tay, lên tiếng "Khách ở phòng số ... có để quên tiền trên bàn", vị khách đó cũng bảo rằng đó là tiền típ tặng cho người dọn phòng.  Tôi kể chuyện này cho một chị bạn nghe, chị ấy bảo "ồ, khách sạn dạy cho họ cách nói để lấy lòng du khách đó, ai ngu dại gì mà không biết đó là tiền típ chớ."  Chị ấy thật đa nghi quá.

Các thành phố nhỏ chỉ có taxi là phương tiện đi lại công cộng.  Chiếc taxi nhỏ xíu, chở 4 người khách, ba người băng sau, một băng trước.  Một cuốc tắc xi chỉ có 40 xu ghana (chưa tới 30 cents mỹ) trong thành phố, ra khỏi thành phố thì giá cao hơn.  Buổi chiều tôi vào một quán internet, ngồi hết 20 phút mà không mở được e-mail vì máy chạy chậm quá, tôi đứng lên trả tiền, chủ tiệm bảo bà khỏi phải trả tiền vì bà không vô được internet.  Tôi cảm ơn, bước ra đường chờ taxi để về khách sạn.

Chờ đến tắt mặt trời vẫn chưa có taxi, một thanh niên ở gần đâu đó đến hỏi tôi cần taxi đi đâu.  Tôi bảo khách sạn Mas.  Thế là chàng ấy đứng canh rồi vẫy taxi dùm tôi.  Ðến chiếc thứ năm hay thứ sáu gì đó tài xế mới ngừng lại, chàng mở cửa xe cho tôi lên, dặn dò tài xế đôi câu  xong mới quay lưng đi.

Những chuyện này nhỏ nhặt quá, có thể gặp được ở nhiều nơi  khác, nhưng tôi cũng muốn kể ra đây  như một lời cảm ơn những người Ghana tốt bụng, thân thiện, dễ mến chứ không nóng nảy, hung hăng như tôi đã nghĩ  lầm.

Không riêng gì tôi, những tên “thực dân đế quốc” trước đây cũng từng hiểu lầm Châu Phi. Khi đặt chân lên Elmina, người Bồ Ðào Nha đã ngạc nhiên nhìn thấy khói bốc lên trên một nóc nhà và một người phụ nữ đang nấu ăn!  Họ cứ ngỡ dân châu Phi chỉ ăn thịt sống, chẳng biết đến dụng cụ nấu nướng là gì.  Họ càng ngạc nhiên hơn khi nhìn thấy vị lãnh tụ của thành phố trong bộ áo bằng vải cùng những loại trang sức bằng vàng mang trên người. Té ra họ cũng có quần áo chứ không phải ở trần hay mặc áo quần bằng lá cây! Thật sự, kỹ nghệ làm vàng, sắt và dệt đã có mặt ở châu Phi từ rất lâu trước khi người tây phương đặt chân lên đây. Ngay cả đến thế kỷ 16, người Bồ đã xuất cảng vải làm từ bông vải từ tây châu Phi sang Bồ Ðào Nha.  (Elmina, the Castle & the Slave Trade, Ato Ashun, 1st Edition, 2004, p. 51)

Ðúng thế, họ cũng trồng bông và dệt vải, tôi đã đến thăm một cơ sở dệt vải theo truyền thống của họ. Theo chỗ tôi biết thì cách dệt thủ công này tương tự cách dệt của một số sắc dân miền núi Andes (Peru) mà tôi đã có dịp xem qua.  Tuy nhiên, ở đây có một điều lạ là chỉ có nam nhân bị hay được ngồi vào máy dệt, nữ nhân bị cấm, và hoa văn thì rất phong phú. Họ dệt từng dung vải dài, rộng cỡ một gang tay, dài chừng hai thước.  Phải nối nhiều dung vải với nhau để có một tấm vải lớn, dài 6x2 mét cho một áo của đàn ông, cho phụ nữ thì nhỏ hơn, tùy theo vóc dáng của họ. 

 Ghana cũng đã xoá cho tôi một ngộ nhận về người .... Mỹ.  Một ngày trước khi đi Ghana, tôi còn viết email gởi bạn bè nói rằng Mỹ đã lợi dụng Ghana để tập kết nô lệ trước khi đưa lên tàu chở sang Hoa kỳ. Thật là một sai lầm tai hại, tôi chân thành xin lỗi nước Mỹ.  Cho đến khi đến Salaga, tôi mới biết rằng  Mỹ không hề nhúng tay vào việc săn bắt hay bán nô lệ ở châu Phi.  Chính các đế quốc châu Âu như  Bồ Ðào Nha, Anh, Pháp, Ðức, Thụy điển, Ðan Mạch … đã làm giàu trên sinh mạng người dân châu Phi. Mỹ chỉ là khách hàng của họ mà cũng là một khách hàng rất nhỏ, chưa tới 5% số nô lệ xuyên đại tây dương được bán vào Hoa kỳ, số lớn nhất được bán cho Brazil, theo số liệu sau.

Nguồn: http://africanhistory.about.com/od/slavery/ig/Slavery-Statistics-and-Maps/SlaveryTable002.htm

Tôi thật tình cảm ơn chuyến đi Ghana.  Nếu không có chuy ến đi này thì mãi mãi tôi vẫn mang một định kiến sai lầm về Châu Phi  lẫn nước Mỹ.

Cũng cảm ơn luôn công ty du lịch Explore đã mở tua Ghana. 

Ban đầu, khi chọn chuyến đi này tôi chỉ nhắm vào lời giới thiệu của công ty : “Họ rất thích tiệc tùng, ngay cả đám tang cũng là một dịp để mở tiệc, họ chúc mừng một người đang sinh vào thế giới mới thay vì khóc than một người từ giã cuộc đời này”. Tôi đã bị hấp dẫn bởi cái triết lý “chết” này. Một dân tộc đã ý thức được cái chết một cách cao siêu như thế, có thể nào đánh giá họ là lạc hậu chăng?

Tôi đã trao đổi ý kiến với anh Stanley. Anh thành thật cho biết, tất nhiên khi có người thân chết thì ai cũng buồn chứ, gia đình sẽ dành một ngày đầu tiên để buồn và khóc tỏ lòng thương tiếc người đã chết, qua ngày hôm sau lại là một ngày vui, gia đình báo tin cho mọi người đến dự tang lễ.  Anh nói “người chết có nghĩa họ đã hoàn tất nhiệm vụ của họ trong thế giới này, họ hết phận sự, hết lo toan, hết…,hết…, thế nên chúc mừng cho họ.” Thật tiếc, tôi đã lỡ dịp may để tham dự một đám tang, khi tôi đến thì tang lễ đã xong, chỉ nhìn thấy vài thân nhân trong bộ áo tang rất đẹp, giống như áo dự dạ tiệc. Họ không có một màu áo tang nhất định, họ có thể chọn một  màu nào đó chung cho gia đình và thân quyến để mọi người nhận ra ai thuộc về tang gia.

Với quan niệm tích cực về cái chết như vậy nên họ có nhiều sáng kiến tiễn đưa thân nhân về nơi an nghỉ cuối cùng trong những bộ áo quan ngộ nghĩnh, độc đáo mà tôi chưa hề thấy ở nơi khác. Ðây là trại hòm đặc biệt đó, rất nhỏ, rất bình dân nhưng rất sống động, và khi nhìn vào đó thì dường như mối tương quan giữa “kẻ ở người đi” vẫn còn tiếp diễn.

Có lẽ tôi chưa có duyên tiếp nhận sâu sắc hơn luồng tư tưởng mới về cái chết nên tôi đã không gặp được chủ nhân của trại hòm này  để hỏi thêm ý nghĩa và tâm tình của họ đối với cái chết; tôi chỉ gặp em nhỏ này, là con trai của ông.  Em cho biết em đã tự tay làm cái hòm hình con gà này dành cho các em nhỏ sớm lìa đời.

 Qua nạn nô lệ, Ghana đến nạn bị người Anh đô hộ. Họ được Anh quốc trả độc lập vào năm 1957. Họ mới ăn mừng lễ độc lập thứ 54 hôm 6 tháng 3, 2011. 54 năm đi trên đôi chân của mình, Ghana đã điểm thêm cho mình  nhiều  điểm son rất đáng kính phục. Thứ nhất, công dân Kofi Annan đã được chọn vào vị trí Tổng Thư Ký thứ bảy của  Liên Hiệp Quốc, nhiệm kỳ 1997-2006.  Năm 2001, Ông cùng tổ chức Liên Hiệp Quốc đồng lãnh giải Nobel  Hòa Bình do những nỗ lực “cho một thế giới thanh bình và an ổn” của Ông.  Vinh dự thay Ghana! khổ nạn dẫu chưa nguôi, đói nghèo dẫu còn đấy, vẫn đủ tâm trí cho một Quốc Gia Nobel. 

 Bên cạnh công dân Kofi Annan, những công dân khác đã gặp nhau trong chí hướng tạo nên một đội bóng tròn có trình độ quốc tế.  Họ đã hai lần có mặt trong vòng chung kết thế giới  2006 và 2010.  Trong World Cup vừa qua, họ đã đá nốc ao đội Mỹ trong một trận đấu vô cùng gay go và đầy cảm xúc.  Ðó là lần đầu tiên tôi bắt độ đá banh, tôi độ Ghana và Ghana đã thắng.  Hân hoan thay Ghana!  niềm đau dẫu chưa nguôi, đói nghèo còn ám ảnh, vẫn đủ sức mạnh cho một Quốc Gia danh tiếng trên thế giới.  Ôi Ghana, Ghana! Kính chúc mừng, chắc chắn Người sẽ làm được nhiều điều tốt đẹp hơn nữa cho mình và cho nhân loại.

Túy Việt

*******

Ghi chú thêm:

1) Vào thời Anh quốc đô hộ, những viên chức trẻ tình nguyện sang phục vụ tại Ghana được đón tiếp rất nồng hậu. Một trong những thể thức đón tiếp là được cung cấp một cô hầu gái bản xứ  mà tác giả Willian St Clair không ngần ngại gọi là bạn tình (sexual partner). Cuộc sống chung với người hầu như vầy không gọi là hôn nhân theo luật của Anh quốc và do đó khi trở lại Anh quốc họ vẫn có quyền kết hôn với một người Anh.  (Willian St Clair, The Door of No Return, Blue Bridge, 2007, p.147)

2) Trên đường đi tôi có thấy một tấm biển “Welcome to the Funeral of…”  dựng trên lề phân chia phải trái của con đường. Tiếc rằng xe đang chạy nên tôi không thể chụp hình để đưa vào đây.  Quý vị và Các Bạn có thể vào trang này để xem đám tang ở Ghana:

http://www.youtube.com/watch?v=hWFBVQw7FeI&feature=player_embedded#at=41

Phần 1 : Điệu nhạc buồn còn ngân

Phần 2 : Bước chân nô lệ

Phần 3 : Điểm son

Trang Túy Việt

art2all.net