|
LÀO: MÓN NỢ ÂN T̀NH
Tôi vào Lào từ ngă ba biên giới tam giác vàng, vùng Tây-Bắc Lào. Tuyến đầu, nơi cấp giấy phép xuất nhập đất nước chỉ là một cái "nhà " nhỏ bên bến đ̣ của làng quê Houyxai. 8g30 sáng, văn pḥng mở cửa, đóng dấu visa nhập cảnh và đổi tiền cho du khách. Sinh hoạt khá rộn ràng khi đ̣ cập bến. Chừng nửa giờ sau đó, tôi theo ông tua gai, lên xe thồ chạy khỏang 500 mét để đến bến đ̣ nội địa Lào, từ đó theo gịng Mê kông tiếp tục hành tŕnh về Luang Prabang.
Họ nghèo, đó là điều ai cũng biết và chính họ không dấu điều nàỵ Dân số ít ỏi (6 triệu), đất đai không mấy lớn, tài nguyên thiên nhiên hiếm hoi, nguồn sống chính phần lớn trông cậy vào con sông Mê kông với ḍng nước thất thường giữa hai mùa mưa nắng. Miền Bắc Lào là vùng núi non, đất đai canh tác không bao nhiêu. Vào mùa nước cạn, người dân trồng hoa màu bên triền sông. Khi nước dâng lên cuộc sống co cụm lại. Số liệu cho biết 44% dân Lào sống với lợi tức dưới 1.25 đô la/ngàỵ Khoản 70% dân số là nông dân, thường không có lợi tức bằng tiền. Quả có thế. Khi đến Pakse, cựu kinh đô của Vương triều Champasak ở miền nam Lào, anh hướng dẫn viên du lịch cho tôi cũng tâm sự rằng Anh đă tốt nghiệp đại học ngoại ngữ, làm hướng dẫn viên du lịch nhưng mỗi năm cũng chỉ có việc làm chừng nửa năm thôi. Thời gian không làm du lịch anh về quê giúp gia đ́nh làm việc đồng áng và không có lợi tức ǵ ngoài mùa màng thu hoạch được, và đó là lợi tức của toàn thể gia đ́nh. Bởi nghèo họ ít có cơ hội tiếp xúc với thế giới khác hơn không gian làng xă của họ. Cho dù nông thôn vẫn tập trung theo quốc lộ, cuộc sống của người dân vẫn thiếu thốn nhiều thứ kể cả thực phẩm v́ giao thông, vận tải c̣n chưa mở mang. Sống trong t́nh trạng làng xă khép kín, các trẻ em thiếu hẳn nét linh hoạt của tuổi thơ. Gặp du khách đi qua, các cháu chỉ dơi mắt nh́n theo; được cho kẹo, một vài em cầm nguyên cái kẹo cho vào miệng không biết bóc giấy gói; một vài em e dè, ông tua gai phải khuyến khích các cháu đưa tay ra nhận. Cha mẹ thường rất trẻ, nữ giới 16, 17 tuổi đă kết hôn, 24 tuổi đă có 4 con, và dĩ nhiên không có việc làm để tạo lợi tức cho gia đ́nh.
Cái nghèo cũng làm cho họ không ước mơ xa xôi. Sau hai ngày thả hồn theo sông nước mênh mông của ḍng Mê Kông, ( http://www.youtube.com/watch?v=tUb1-BqDYR4 ) tôi đến Luang Prabang. Đây là cựu kinh đô của Vương triều Lan Xang. Yên tĩnh, thành phố không nhiều hơn 50 ngàn dân thật êm đềm, tĩnh lặng. Không gian mờ sương trong sáng sớm, nắng lên muộn, trời se lạnh, tôi nhâm nhi ly cà phê nóng và nói chuyện với Anh Phonexai, nhân viên của Nhà Khách Chitdara 2, Luang Prabang. Anh đang là sinh viên năm thứ hai, chuyên ngành Kế Toán - Tài Chánh. Quê anh ở Ḅ Kèo - Bắc Lào. Ở đó không có Đại học, Anh về Luang Prabang để tiếp tục con đường học vấn sau khi hoàn tất chương tŕnh trung học. Đây là một đại học tư, Anh phải tự t́m cách trang trải cho việc học và sinh sống của ḿnh. Thật may mắn, Anh xin được việc làm tại Nhà Khách này, làm việc ban ngày, đi học vào chiều tối. Anh nói chuyện thật thong thả, nhẹ nhàng như sương mai Luang Prabang:
Tôi ngạc nhiên: Cái nghèo đă nhiều khi làm cho họ chọn một cách kiếm sống nguy hiểm. Trong những năm chiến tranh họ đă chịu những trận mưa bom ác liệt cho đến nay vẫn c̣n nhiều di họa, trong đó việc đi nhặt lại những mảnh bom để bán kiếm tiền đă làm cho không ít người thiệt mạng hoặc bị thương. Cho dù đă được khuyến cáo, cuộc sống cơ cực không khiến họ ngừng lại trước hiểm nguy, cho nên cơ quan bất vụ lợi MAG (Mines Advisory Group) đă và đang nỗ lực giúp họ trong việc khống chế các bom hoặc ḿn chưa nổ trước khi họ nhặt nhạnh mảnh vỡ.
Chiến tranh quả là một nỗi buồn và niềm đau dai dẳng. Cho dù
không muốn, Lào vẫn bị cuốn vào cuộc nội chiến quốc cộng
song song với cuộc chiến tại Việt nam. Thêm vào đó, cuộc nội
chiến tại đây đúng là cuộc chiến huynh đệ tương tàn đúng
nghĩa bởi v́ lănh tụ của các phe đối lập là anh em ruột, hay
anh em họ, lại đều là ḍng dơi hoàng gia. Bốn phe tham chiến
gồm có : Đă nghèo lại c̣n chia năm xẻ bảy bởi tham vọng của các chủ nghĩa ngoại lai cùng đế quốc đang đô hộ Lào càng làm cho họ nghèo hơn. Lănh tụ các phe đối lập Lào đều hiểu hoàn cảnh ngặt nghèo của Quốc Gia, đă nhiều lần thành lập liên minh để đưa Quốc Gia ra khỏi thảm họa chiến tranh hủy diệt, nhưng tất cả đều không thành. Và cùng chung số phận với các nước nhược tiểu ở Đông Nam Á, Lào đă gánh chịu biết bao nỗi điêu tàn!
Đây là số lượng bom đạn đă rải trên đất Lào trong 9 năm chiến tranh.
Tôi đến thăm Cánh đồng chum, tỉnh Xieng khoang, một trong những nơi hứng chịu nhiều bom đạn nhất. Trước chiến tranh hoặc trong thời b́nh, họ rất hănh diện với những cái chum bằng đá, quăng lăn lóc giữa đồng trên một diện tích rất lớn. Không ai biết nguồn gốc của những cái chum này, họ chỉ giả thiết tiền nhân của họ đă đục những cái chum hoặc để đựng thức ăn, đựng rượu hoặc làm quan tài tùy theo h́nh thể của từng cái chum. Sau chiến tranh, dấu tích c̣n lại nơi đây là những hố bom cùng một vài đoạn giao thông hào lẫn một số bom đạn chưa nổ.
Có lẽ nghèo và chiến tranh làm cho họ rút gọn cuộc sống, càng đơn giản càng tốt. Chính nhà vua trong nếp sống vương giả cũng đơn giản luôn. Đây là cung điện của nhà vua Sisavang Vatthana, nhà vua cuối cùng của nền quân chủ Lào, ở Luang Prabang. Tôi nh́n "cung điện" của nhà vua mà ḷng chùng xuống. Biết bao nhiêu lần tôi nghĩ về Kinh đô Huế của Việt nam, tự hào rằng các Nhà Vua VN đă có nếp sống không xa hoa, phung phí như các Ông vua của Trung hoa v́ biết rằng nhân dân hăy c̣n nhiều thiếu thốn; đền đài cung điện cũng nho nhỏ vừa phải, không nguy nga đồ sộ, chỉ đủ để chứng tỏ cùng thế giới rằng đây là một quốc gia độc lập. Thế mà ở đây, “cung điện” của Nhà Vua Lào c̣n khiêm tốn hơn biết bao nhiêu! Là Hoàng Đế, Nhà Vua vẫn chỉ có một "căn nhà" như bao căn nhà khác, không có một dấu hiệu ǵ cho thấy đây là "Hoàng gia", là "Quốc Vương", là "Biểu tượng Quốc Gia", là "Hồn thiêng Dân tộc". Nó thật đơn giản, chứng tỏ rằng nhà vua cũng có một cuộc sống đơn giản như vậy. Căn nhà theo tôi ước đoán, chỉ rộng chừng 3600 mét vuông (60x60 mét) hoặc hơn chút đỉnh; trong đó bao gồm cả nơi sinh sống của gia đ́nh nhà Vua, nơi làm việc, nơi tiếp kiến đại sứ của các Quốc Gia, thư viện, pḥng họp, pḥng triển lăm, pḥng khánh tiết v..v.. Cách trưng bày trong "căn nhà" cho thấy Nhà Vua đă có một nếp sống rất giản dị, ư thức sâu sắc trách nhiệm "Vua" của ḿnh, giác ngộ lẽ vô thường của thế giới vật chất hữu h́nh. Chẳng hạn cái giường ngủ đơn sơ, cái "ngai vàng" chỉ là ghế gỗ bọc nệm g̣n, vật dụng thường ngày của hoàng gia chẳng có ǵ viền vàng bịt bạc, hoa văn trang trí pḥng ốc cũng không có ǵ cầu kỳ. Tôi xin kính cẩn nghiêng ḿnh trước hồn thiêng của Nhà Vua, kính cảm phục tấm ḷng bao dung, giản dị của Nhà Vua, đă không dành lấy cho ḿnh bất cứ một tiện nghi vật chất xa hoa phù phiếm nào v́ biết rằng nhân dân của Ngài hăy c̣n nhiều thiếu thốn. Kính dâng Ngài một nén nhang, chân thành cầu nguyện Ngài thong dong miền Cực lạc, hăy để hậu thế lo toan cho cường thịnh của quốc gia, phát triển của dân tộc. ( Rất tiếc, ở đây cấm chụp h́nh nên tôi không có tấm h́nh nào để dẫn chứng.)
Chiến tranh kết thúc (1975) với chiến thắng của Pathet Lào,
do Hoàng thân Souphanouvong lănh đạo. Dinh thự của Nhà Vua
được bàn giao cho chính quyền mới, trở thành Viện Bảo Tàng.
Nhà Vua, Hoàng Hậu và Thái tử Vong Savang đă "được" gởi đi
học tập cải tạo tại Trại Số 1, thành phố Sam Neua. Nhà vua
qua đời trong âm thầm, không ai biết chắc năm nào, có thể
1980 hay 1984.
Người Việt rất thành công tại Lào, đặc biệt hơn phần lớn là
phụ nữ. Các cơ sở làm ăn lớn nhỏ trải dài theo đất nước Lào
đều có mặt người Việt. Họ (người Việt) đi từ buôn gánh bán
bưng đến các nhà thầu xây cất, khai thác tài nguyên!!. Dẫn
chứng sau đây nhiều khi không có h́nh đính kèm bởi nhiều lúc,
nhiều nơi tôi không thể chụp h́nh. Cao hơn một chút là các sạp hay quầy bán hàng trong các chợ. Hàng họ nhập cảng từ Việt Nam qua rất nhiều thứ, nhất là thực phẩm chế biến. Ra chợ nghe người ta nói tiếng Việt y như đi giữa phố Saigon. Cao hơn chút nữa là các cửa hàng ăn uống, các tiệm uốn tóc, tiệm sửa xe, cả tiệm thuốc tâỵ… tất cả đều trương bảng hiệu bằng tiếng Việt. Kế đến là các hăng xe đ̣ chạy thẳng từ Luang Prabang về Điện Biên Phủ, Hà Nội, Vinh, hoặc từ Pakse về Tây Ninh, Saigon... Các bạn trẻ - tuổi thanh niên sinh viên - đến đây hợp tác, làm việc trong ngành kỹ thuật số. Có bạn tốt nghiệp ĐH Anh văn tại Vinh, đă được một công ty Du lịch Lào tuyển dụng dù rằng cô không biết một tiếng Lào nào. Hỏi thăm tại sao, cô cho biết công ty rao cần người trên mạng, cô điền đơn và trúng tuyển, thế thôi. Tất cả việc cô làm đều xử dụng tiếng Anh, chẳng có ǵ đụng tới tiếng Lào, thế nên cô làm việc rất thoải mái, thông thạo. Đó là những người Việt mới đến trong khoản thời gian 10 năm trở lại. C̣n nhiều người Việt khác đă lập nghiệp tại đây từ rất lâu, trải qua cả 3 đời. Họ, có người nổi bật trong kinh doanh, cũng có người chỉ làm đủ sống, và cũng có người đă bỏ thân tại đâỵ
Tôi hỏi chơi chơi: Anh cho biết Anh nói và học tiếng Việt trong gia đ́nh với Ba Má. V́ Ba Má Anh không đủ giàu cho Anh tiếp tục việc học nên chi Anh đă phải học nghề lái xe, và bây giờ được làm với công ty du lịch nàỵ Tôi gặp một gương mặt thành công khác: chủ nhân khách sạn Sabaidee@Lao và nghe về chủ công ty sản xuất thực phẩm và nước uống DaoHuang. Chủ nhân khách sạn Sabaidee@Lao là một phụ nữ độc thân, năm nay (2013) 49 tuổi. Tôi gặp Chị thật bất ngờ. Tôi đến nhà ăn của khách sạn để ăn tối, thấy một phụ nữ ngồi trong quầy hàng, mặc âu phục b́nh thường, không phải y phục Lào như các cô tiếp tân. Tôi đến thẳng quầy hàng hỏi xem thực đơn. Chị nói tiếng Anh chút đỉnh cho nên một cô tiếp tân đến giúp phiên dịch. Sau khi đặt món ăn, chị hỏi tôi "Chị từ đâu đến?" . Tôi trả lời "gốc gác của tôi là Việt nam, nhưng sống ở Mỹ". Chị nói ngay rất vui mừng "Ồ! Việt nam ư? ". Tôi cũng ngạc nhiên không kém chị bởi v́ đâu ngờ rằng Chị là người Việt. Thế là chuyện tṛ nổ ra:
- Chị cũng là người Việt luôn, té ra ở đây có nhiều người
Việt quá hở. Chị sang đây bao lâu rồi?
Tôi trợn tṛn mắt và làm luôn một hơi:
Chị mỉm cười từ tốn trả lời tôi:
Chị cười:
( Khách Sạn Sabaidee@Lao, H́nh trích từ internet) Tôi chân thành giới thiệu cùng Quư Vị và Các Bạn, nếu đến Vientiane hăy đến trọ tại khách sạn Sabaidee@Lao, địa chỉ:
Sabaidee@Lao Hotel Quư Vị và Các Bạn sẽ có dịp gặp gỡ, làm quen, kết bạn, hợp tác với người phụ nữ dịu dàng, duyên dáng, nhă nhặn, khiêm nhượng, dễ mến, dễ thương, chủ nhân của khách sạn này. Rất tiếc, tôi không sẵn máy h́nh để chụp h́nh Chị; ngày hôm sau th́ Chị đă bận bịu với công việc của một Đại thương gia rồi, tôi không c̣n cơ hội để gặp Chị nữa . Tôi ghi lại đây câu chuyện giữa Chị và tôi, như lời nhắn cho Chị biết đây là kỷ niệm qúy báu mà tôi có được khi gặp Chị. DaoHuang là một thành công khác của người Việt tại Lào. Ngày đầu tiên đến đây, tôi nhận chai nước uống có nhăn hiệu "Dao" . Tôi hỏi ngay ông tua gai có phải công ty này do người Việt làm chủ không bởi v́ tôi thấy nhăn hiệu này giống tiếng Việt quá . Ông ấy nói đúng, đó là một cơ sở sản xuất lớn do một phụ nữ Việt nam, tên Đào Hương làm chủ. Bà ấy kết hôn với một thương gia Lào, thành lập công ty DaoHuang.
Ngoài hai cơ sở trên, trên đường đi tôi c̣n gặp rất nhiều bảng hiệu rao bán đất bằng tiếng Việt, tiếc rằng tôi không chụp h́nh được để dẫn chứng. Tua gai c̣n cho biết thêm các công ty xây dựng hạ tầng cơ sở ở đây phần nhiều là của người Việt trúng thầu. Thật t́nh, tôi cảm thấy không vui khi thấy quá nhiều cơ sở thương mại của người Việt trên đất Lào. Cũng như người Việt ḿnh đang phản đối người Hoa đang lấn lướt, đang đe dọa xâm lăng kinh tế VN, nay mai, nếu người Lào có phản ứng như thế đối với người Việt tại đây, tôi cũng sẽ nói cho họ một lời công đạo. Thật bất công khi tôi đi Lào mà lại nói về người Việt nhiều hơn Lào. Họ hiền lành, âm thầm, và thật tốt bụng biết bao khi cho phép người Việt dựng đền thờ Đức Thánh Trần trên đường phố chính tại thủ đô Vientiane. Tôi cảm động biết bao, cảm xúc dâng lên dào dạt!!!.
Đền thờ Đức Thánh Trần ở Vientiane Người Việt tha hương không những mang theo quá khứ của riêng ḿnh mà c̣n quá khứ của 4000 năm lịch sử. Đó là mối đoàn kết keo sơn của Việt tộc. Cảm xúc trong tôi c̣n là ḷng biết ơn người Lào tốt bụng, sẵn ḷng chia sẻ và kính trọng quá khứ của Việt Nam. Ôi! tôi tự dưng cảm thấy ḿnh đang mắc họ một món nợ, món nợ ân t́nh khó ḷng đền đáp. Tôi không có ư định đi du lịch một nơi hai lần, nhưng tự hứa nếu có dịp tôi sẽ trở lại Lào một lần nữa như một cách đền đáp món nợ ân t́nh nàỵ Bởi không chỉ có đền thờ Đức Thánh Trần, nhiều người Việt tha hương đă bỏ thân lại đây, mộ phần vẫn được người dân địa phương chăm sóc. Những người Việt đă khuất này chỉ là những công nhân đến đây làm phu trong ngành đường sắt khi Pháp đang khai phá đảo Khuan, Nam Lào. Họ đă vĩnh viễn nằm xuống tại đây. Đây không phải là một điểm dừng trong lộ tŕnh du lịch, nhưng v́ thấy chúng tôi là người Việt nên Anh tua gai đă ghé lại đây cho chúng tôi viếng mộ phần của đồng hương. Cảm ơn Anh tua gai tốt bụng, nghĩ suy sâu sắc. Tôi biết rằng lời cảm ơn của tôi không đủ để đền đáp t́nh cảm Anh dành cho tôi và những người Việt trên đất Lào, mong Anh thông cảm.
1) Cúng dường chư tăng: Đa số dân Lào thực hành đạo Phật . Các cháu trai khoản 8-10 tuổi thường có giai đoạn vào chùa tu học, gọi là novice. Thời gian làm novice có thể kéo dài từ 1 đến 7 năm. Sau đó họ có thể chọn làm tu sĩ suốt đời hoặc trở về với cuộc sống thế tục. Anh Phonexai có cho tôi biết Ảnh đă là một novice cho đến năm 17 tuổi.
Các tiểu tăng và chư tăng tu theo lối khất thực. Mỗi buổi
sáng từ 6:30 các tăng xếp hàng một đi dọc theo khu phố chung
quanh chùa, đón thực phẩm cúng dường từ dân chúng. Sinh hoạt
này là nét đặc trưng tại thành phố Luang Prabang. Du khách
đến đây chỉ để chiêm ngưỡng và tham dự vào sinh hoạt này
cùng với cư dân địa phương. Sáng sớm, trời c̣n tối om om,
dân chúng và du khách đă nườm nượp bưng thực phẩm cùng chiếu
ngồi, đợi sẵn một bên đường. Đúng 6 giờ, một hồi trống chùa
vang lên, chư tăng chuẩn bị rời nhà tăng, tập trung trong
sân chùa. 6:30, một hồi trống khác nổi lên, các tăng lần
lượt bước ra cổng chùa. Tại đây, dọc theo hông chùa các Phật
tử đă sẵn sàng xôi, bánh, bốc từng nhúm xôi bỏ vào b́nh bát
của mỗi vị tăng. Họ đi một ṿng chừng bốn lốc đường, xong
trở về chùa. Buổi khất thực kéo dài khỏan 30 phút. 7g thành
phố yên tĩnh trở lại. (http://www.youtube.com/watch?v=4aEkwul0PKA)
(http://www.youtube.com/watch?v=-KlJyYOMIoA
)
2) Trại voi:
Trước tiên tôi hỏi tại sao những con voi ở đây không có ngà.
Thấy nhiều con voi có tai bị rách hay bị lủng, tôi hỏi tại sao. Trả lời rằng tai voi là nơi nhạy cảm nhất. Khi được huấn luyện nhiều con có phản ứng chống lại rất dữ dội, người ta phải cắt vành tai, hoặc đục thủng vành tai, chúng sẽ rất đau và sẽ chịu phép, theo lịnh của người hướng dẫn. Voi c̣n biểu lộ t́nh cảm và t́nh trạng sức khỏe bằng tai. Khi giận dữ chúng sẽ giương vành tai ra ngoài, khi bịnh vành tai sẽ cụp xuống, khi vui vẻ chúng ve vẩy vành tai.
Một trự voi trưởng thành tiêu thụ một ngày 250 kư lô rau lá
cỏ thân cây, uống 150 lít nước, đi cầu 60 kư. Phân voi được
thu hoạch lại để làm giấỵ Voi mang bầu 22 tháng, mỗi lần
sinh 1 con, song đôi khi cũng có sinh đôi. Voi sống chừng
60-70 tuổị
Voi thường chết v́ ... đói. Chúng chỉ có 12 răng, sáu ở hàm
trên và sáu ở hàm dưới. Các răng sẽ rụng tự nhiên và sau đó
răng mới sẽ mọc ra. Chúng thay răng 6 lần trong đời. Lần
rụng răng thứ sáu sẽ không c̣n răng mới để thay, do đó chúng
không ăn được và chết.
______
http://www.youtube.com/watch?v=x2nmpeD8Q3M
|
|||||||||||||||||||||||||||||
- Anh văn của Anh thật lưu loát, Anh có tính chuyện xin học
bổng đi du học Mỹ không?
Tôi gặp Anh Thuận, tài xế của công ty du lịch Visit Asia,
nơi đang thực hiện chuyến đi cho tôi. Ba Má Anh là người
Việt đă di cư sang Lào từ lúc chưa có Anh. Anh chào đời tại
Lào, cưới vợ Việt - Lào giống như Anh. Anh nói tiếng Việt
hơi lơ lớ dấu giọng nhưng tiếng Việt Anh dùng th́ khá chính
xác.
