Túy Việt

 

 

LÀO: MÓN NỢ ÂN T̀NH


          Đi Lào về đă ba bốn tuần rồi mà tôi vẫn c̣n băn khoăn chưa viết được ǵ về chuyến đi này cả. Chuyến đi đă để lại cho tôi những t́nh cảm có vẻ mâu thuẫn và tôi chưa biết phải diễn đạt thế nào cho rành rọt. Nhưng với thói quen ghi lại cảm tưởng về các chuyến đi để chia xẻ với bạn bè thân mến, tôi mong Quư Vị và Các Bạn thông cảm nếu những điều tôi ghi lại ở đây thiếu mạch lạc, không dàn bài.

Tôi vào Lào từ ngă ba biên giới tam giác vàng, vùng Tây-Bắc Lào. Tuyến đầu, nơi cấp giấy phép xuất nhập đất nước chỉ là một cái "nhà " nhỏ bên bến đ̣ của làng quê Houyxai. 8g30 sáng, văn pḥng mở cửa, đóng dấu visa nhập cảnh và đổi tiền cho du khách. Sinh hoạt khá rộn ràng khi đ̣ cập bến. Chừng nửa giờ sau đó, tôi theo ông tua gai, lên xe thồ chạy khỏang 500 mét để đến bến đ̣ nội địa Lào, từ đó theo gịng Mê kông tiếp tục hành tŕnh về Luang Prabang.

 

Bến đ̣ Houyxai, địa điểm vào đất Lào bằng thuyền

 

Văn pḥng Hải quan và Di trú tại Houyxai

 

Huyện lỵ Houyxai

Xe khách tại Houyxai

 

Họ nghèo, đó là điều ai cũng biết và chính họ không dấu điều nàỵ  Dân số ít ỏi (6 triệu), đất đai không mấy lớn, tài nguyên thiên nhiên hiếm hoi, nguồn sống chính phần lớn trông cậy vào con sông Mê kông với ḍng nước thất thường giữa hai mùa mưa nắng. Miền Bắc Lào là vùng núi non, đất đai canh tác không bao nhiêu. Vào mùa nước cạn, người dân trồng hoa màu bên triền sông. Khi nước dâng lên cuộc sống co cụm lại. Số liệu cho biết 44% dân Lào sống với lợi tức dưới 1.25 đô la/ngàỵ Khoản 70% dân số là nông dân, thường không có lợi tức bằng tiền. Quả có thế. Khi đến Pakse, cựu kinh đô của Vương triều Champasak ở miền nam Lào, anh hướng dẫn viên du lịch cho tôi cũng tâm sự rằng Anh đă tốt nghiệp đại học ngoại ngữ, làm hướng dẫn viên du lịch nhưng mỗi năm cũng chỉ có việc làm chừng nửa năm thôi. Thời gian không làm du lịch anh về quê giúp gia đ́nh làm việc đồng áng và không có lợi tức ǵ ngoài mùa màng thu hoạch được, và đó là lợi tức của toàn thể gia đ́nh.

Bởi nghèo họ ít có cơ hội tiếp xúc với thế giới khác hơn không gian làng xă của họ. Cho dù nông thôn vẫn tập trung theo quốc lộ, cuộc sống của người dân vẫn thiếu thốn nhiều thứ kể cả thực phẩm v́ giao thông, vận tải c̣n chưa mở mang. Sống trong t́nh trạng làng xă khép kín, các trẻ em thiếu hẳn nét linh hoạt của tuổi thơ. Gặp du khách đi qua, các cháu chỉ dơi mắt nh́n theo; được cho kẹo, một vài em cầm nguyên cái kẹo cho vào miệng không biết bóc giấy gói; một vài em e dè, ông tua gai phải khuyến khích các cháu đưa tay ra nhận. Cha mẹ thường rất trẻ, nữ giới 16, 17 tuổi đă kết hôn, 24 tuổi đă có 4 con, và dĩ nhiên không có việc làm để tạo lợi tức cho gia đ́nh.

Một làng quê

Trẻ em thiếu hẳn nét linh hoạt của tuổi thơ

 

 

Cái nghèo cũng làm cho họ không ước mơ xa xôi. Sau hai ngày thả hồn theo sông nước mênh mông của ḍng Mê Kông, ( http://www.youtube.com/watch?v=tUb1-BqDYR4 ) tôi đến Luang Prabang. Đây là cựu kinh đô của Vương triều Lan Xang. Yên tĩnh, thành phố không nhiều hơn 50 ngàn dân thật êm đềm, tĩnh lặng. Không gian mờ sương trong sáng sớm, nắng lên muộn, trời se lạnh, tôi nhâm nhi ly cà phê nóng và nói chuyện với Anh Phonexai, nhân viên của Nhà Khách Chitdara 2, Luang Prabang. Anh đang là sinh viên năm thứ hai, chuyên ngành Kế Toán - Tài Chánh. Quê anh ở Ḅ Kèo - Bắc Lào. Ở đó không có Đại học, Anh về Luang Prabang để tiếp tục con đường học vấn sau khi hoàn tất chương tŕnh trung học. Đây là một đại học tư, Anh phải tự t́m cách trang trải cho việc học và sinh sống của ḿnh. Thật may mắn, Anh xin được việc làm tại Nhà Khách này, làm việc ban ngày, đi học vào chiều tối. Anh nói chuyện thật thong thả, nhẹ nhàng như sương mai Luang Prabang:


  - Anh văn của Anh thật lưu loát, Anh có tính chuyện xin học bổng đi du học Mỹ không?
- Mắc tiền lắm, tôi không đủ khả năng.
- Không phải du học tự túc đâu mà là xin học bổng. Theo tôi biết, cơ quan Fullbright thường cấp học bổng cho sinh viên khắp nơi trên thế giới.
- Tôi chưa hề nghe đến cơ quan nàỵ Các sinh viên ở đây chỉ thường nghĩ đến du học Việtnam, Thái lan hoặc xa lắm là Úc mà thôi, tôi chưa nghe ai nói hay nghĩ đến chuyện đi Mỹ du học.

Tôi ngạc nhiên:
- Sinh viên Lào cũng đi du học ở Việt nam ư?
- Phải, sinh viên ở đây du học ở VN nhiều lắm. Ở đó cũng có học bổng dành cho sinh viên Lào. Chính thầy giáo dạy tôi cũng từng du học ở VN, và tài liệu giảng dạy cũng căn cứ vào sách vở do các giáo sư Việt nam viết. Nếu cần du học, tôi nghĩ sẽ chọn VN v́ rẻ hơn đi Thái nhiều dù biết rằng du học ở Thái th́ tốt hơn.
- Ráng lên, chúc may mắn nhé!

Cái nghèo đă nhiều khi làm cho họ chọn một cách kiếm sống nguy hiểm. Trong những năm chiến tranh họ đă chịu những trận mưa bom ác liệt cho đến nay vẫn c̣n nhiều di họa, trong đó việc đi nhặt lại những mảnh bom để bán kiếm tiền đă làm cho không ít người thiệt mạng hoặc bị thương. Cho dù đă được khuyến cáo, cuộc sống cơ cực không khiến họ ngừng lại trước hiểm nguy, cho nên cơ quan bất vụ lợi MAG (Mines Advisory Group) đă và đang nỗ lực giúp họ trong việc khống chế các bom hoặc ḿn chưa nổ trước khi họ nhặt nhạnh mảnh vỡ.

Chiến tranh quả là một nỗi buồn và niềm đau dai dẳng. Cho dù không muốn, Lào vẫn bị cuốn vào cuộc nội chiến quốc cộng song song với cuộc chiến tại Việt nam. Thêm vào đó, cuộc nội chiến tại đây đúng là cuộc chiến huynh đệ tương tàn đúng nghĩa bởi v́ lănh tụ của các phe đối lập là anh em ruột, hay anh em họ, lại đều là ḍng dơi hoàng gia. Bốn phe tham chiến gồm có :
- Hoàng thân Souvanna Phouma, lănh tụ phe trung lập, có Liên Bang Xô viết yểm trợ
- Hoàng thân Boun Oum, lănh tụ phe hữu, chiếm cứ thành phố Pakse ở Nam Lào, có Mỹ ủng hộ
- Hoàng thân Souphanouvong, anh em cùng cha khác mẹ với Souvanna Phouma, lănh tụ phe tả, c̣n gọi Pathet Lào, có quốc tế cọng sản chống lưng, chiếm cứ Xieng Khoan và sau hết
- Nhà vua Savang Vatthana.

Đă nghèo lại c̣n chia năm xẻ bảy bởi tham vọng của các chủ nghĩa ngoại lai cùng đế quốc đang đô hộ Lào càng làm cho họ nghèo hơn. Lănh tụ các phe đối lập Lào đều hiểu hoàn cảnh ngặt nghèo của Quốc Gia, đă nhiều lần thành lập liên minh để đưa Quốc Gia ra khỏi thảm họa chiến tranh hủy diệt, nhưng tất cả đều không thành. Và cùng chung số phận với các nước nhược tiểu ở Đông Nam Á, Lào đă gánh chịu biết bao nỗi điêu tàn! 

 

Đây là số lượng bom đạn đă rải trên đất Lào trong 9 năm chiến tranh.

Số lượng bom đă thả trên đất Lào, Xieng Khuang là một trong những nơi hứng chịu nhiều nhất

 

Tôi đến thăm Cánh đồng chum, tỉnh Xieng khoang, một trong những nơi hứng chịu nhiều bom đạn nhất. Trước chiến tranh hoặc trong thời b́nh, họ rất hănh diện với những cái chum bằng đá, quăng lăn lóc giữa đồng trên một diện tích rất lớn. Không ai biết nguồn gốc của những cái chum này, họ chỉ giả thiết tiền nhân của họ đă đục những cái chum hoặc để đựng thức ăn, đựng rượu hoặc làm quan tài tùy theo h́nh thể của từng cái chum. Sau chiến tranh, dấu tích c̣n lại nơi đây là những hố bom cùng một vài đoạn giao thông hào lẫn một số bom đạn chưa nổ.

Cánh Đồng Chum Khu vực 1, rộng 25ha

 

Đường vô Cánh Đồng Chum Khu vực 1

 

Chum nằm lăn lóc giữa đồng

 

Chum h́nh vuông

 

Dấu tích c̣n lại sau chiến tranh: Giao thông hào..

 

.. và hố bom

 

 

Có lẽ nghèo và chiến tranh làm cho họ rút gọn cuộc sống, càng đơn giản càng tốt. Chính nhà vua trong nếp sống vương giả cũng đơn giản luôn. Đây là cung điện của nhà vua Sisavang Vatthana, nhà vua cuối cùng của nền quân chủ Lào, ở Luang Prabang. Tôi nh́n "cung điện" của nhà vua mà ḷng chùng xuống. Biết bao nhiêu lần tôi nghĩ về Kinh đô Huế của Việt nam, tự hào rằng các Nhà Vua VN đă có nếp sống không xa hoa, phung phí như các Ông vua của Trung hoa v́ biết rằng nhân dân hăy c̣n nhiều thiếu thốn; đền đài cung điện cũng nho nhỏ vừa phải, không nguy nga đồ sộ, chỉ đủ để chứng tỏ cùng thế giới rằng đây là một quốc gia độc lập. Thế mà ở đây, “cung điện” của Nhà Vua Lào c̣n khiêm tốn hơn biết bao nhiêu! Là Hoàng Đế, Nhà Vua vẫn chỉ có một "căn nhà" như bao căn nhà khác, không có một dấu hiệu ǵ cho thấy đây là "Hoàng gia", là "Quốc Vương", là "Biểu tượng Quốc Gia", là "Hồn thiêng Dân tộc".

Nó thật đơn giản, chứng tỏ rằng nhà vua cũng có một cuộc sống đơn giản như vậy. Căn nhà theo tôi ước đoán, chỉ rộng chừng 3600 mét vuông (60x60 mét) hoặc hơn chút đỉnh; trong đó bao gồm cả nơi sinh sống của gia đ́nh nhà Vua, nơi làm việc, nơi tiếp kiến đại sứ của các Quốc Gia, thư viện, pḥng họp, pḥng triển lăm, pḥng khánh tiết v..v.. Cách trưng bày trong "căn nhà" cho thấy Nhà Vua đă có một nếp sống rất giản dị, ư thức sâu sắc trách nhiệm "Vua" của ḿnh, giác ngộ lẽ vô thường của thế giới vật chất hữu h́nh. Chẳng hạn cái giường ngủ đơn sơ, cái "ngai vàng" chỉ là ghế gỗ bọc nệm g̣n, vật dụng thường ngày của hoàng gia chẳng có ǵ viền vàng bịt bạc, hoa văn trang trí pḥng ốc cũng không có ǵ cầu kỳ.

Tôi xin kính cẩn nghiêng ḿnh trước hồn thiêng của Nhà Vua, kính cảm phục tấm ḷng bao dung, giản dị của Nhà Vua, đă không dành lấy cho ḿnh bất cứ một tiện nghi vật chất xa hoa phù phiếm nào v́ biết rằng nhân dân của Ngài hăy c̣n nhiều thiếu thốn. Kính dâng Ngài một nén nhang, chân thành cầu nguyện Ngài thong dong miền Cực lạc, hăy để hậu thế lo toan cho cường thịnh của quốc gia, phát triển của dân tộc. ( Rất tiếc, ở đây cấm chụp h́nh nên tôi không có tấm h́nh nào để dẫn chứng.)

 

 

 

Cung điện và Nhà Vua Sisavang Vatthana

 

Chiến tranh kết thúc (1975) với chiến thắng của Pathet Lào, do Hoàng thân Souphanouvong lănh đạo. Dinh thự của Nhà Vua được bàn giao cho chính quyền mới, trở thành Viện Bảo Tàng. Nhà Vua, Hoàng Hậu và Thái tử Vong Savang đă "được" gởi đi học tập cải tạo tại Trại Số 1, thành phố Sam Neua. Nhà vua qua đời trong âm thầm, không ai biết chắc năm nào, có thể 1980 hay 1984.

Sau chiến tranh, ít nhiều ǵ th́ cũng phải tái thiết và phát triển đất nước. Đặc biệt sự phát triển ở đây lại gắn liền với sự góp mặt và các thành công của người ... Việt.

Người Việt rất thành công tại Lào, đặc biệt hơn phần lớn là phụ nữ. Các cơ sở làm ăn lớn nhỏ trải dài theo đất nước Lào đều có mặt người Việt. Họ (người Việt) đi từ buôn gánh bán bưng đến các nhà thầu xây cất, khai thác tài nguyên!!. Dẫn chứng sau đây nhiều khi không có h́nh đính kèm bởi nhiều lúc, nhiều nơi tôi không thể chụp h́nh.

Trong giới lao động, tôi đă gặp hai phụ nữ Việt nam với gánh đậu hũ chén trên vai, một tại Luang Prabang, một tại thủ đô Vientiane. Họ đều cho biết đă đến Lào được ba năm, mỗi ngày chỉ cần bán một gánh đậu hủ, kiếm ít tiền dư là đủ. Một phụ nữ khác đi bỏ mối gạo cho các bạn hàng bán lẻ ngoài chợ, mỗi ngày đi thu tiền trả góp từ người bán.

Cao hơn một chút là các sạp hay quầy bán hàng trong các chợ. Hàng họ nhập cảng từ Việt Nam qua rất nhiều thứ, nhất là thực phẩm chế biến. Ra chợ nghe người ta nói tiếng Việt y như đi giữa phố Saigon.

Cao hơn chút nữa là các cửa hàng ăn uống, các tiệm uốn tóc, tiệm sửa xe, cả tiệm thuốc tâỵ… tất cả đều trương bảng hiệu bằng tiếng Việt. Kế đến là các hăng xe đ̣ chạy thẳng từ Luang Prabang về Điện Biên Phủ, Hà Nội, Vinh, hoặc từ Pakse về Tây Ninh, Saigon...

Các bạn trẻ - tuổi thanh niên sinh viên - đến đây hợp tác, làm việc trong ngành kỹ thuật số. Có bạn tốt nghiệp ĐH Anh văn tại Vinh, đă được một công ty Du lịch Lào tuyển dụng dù rằng cô không biết một tiếng Lào nào. Hỏi thăm tại sao, cô cho biết công ty rao cần người trên mạng, cô điền đơn và trúng tuyển, thế thôi. Tất cả việc cô làm đều xử dụng tiếng Anh, chẳng có ǵ đụng tới tiếng Lào, thế nên cô làm việc rất thoải mái, thông thạo.

Đó là những người Việt mới đến trong khoản thời gian 10 năm trở lại. C̣n nhiều người Việt khác đă lập nghiệp tại đây từ rất lâu, trải qua cả 3 đời. Họ, có người nổi bật trong kinh doanh, cũng có người chỉ làm đủ sống, và cũng có người đă bỏ thân tại đâỵ

  Tôi gặp Anh Thuận, tài xế của công ty du lịch Visit Asia, nơi đang thực hiện chuyến đi cho tôi. Ba Má Anh là người Việt đă di cư sang Lào từ lúc chưa có Anh. Anh chào đời tại Lào, cưới vợ Việt - Lào giống như Anh. Anh nói tiếng Việt hơi lơ lớ dấu giọng nhưng tiếng Việt Anh dùng th́ khá chính xác.

Tôi hỏi chơi chơi:
- Phải đi theo tua và xa nhà như thế có nhớ vợ không?
- Chỉ nhớ con thôi chứ không nhớ vợ.
- Thiệt sao! Cho tôi tới nhà thăm vợ và con anh nhé.
- Thôi, vợ cháu xấu lắm.
- Sao là xấu?
- Là bà béo đấỵ
- Bà béo? Sao gọi là bà béo?
- Là mập đấy, bà ấy mập lắm.

Anh cho biết Anh nói và học tiếng Việt trong gia đ́nh với Ba Má. V́ Ba Má Anh không đủ giàu cho Anh tiếp tục việc học nên chi Anh đă phải học nghề lái xe, và bây giờ được làm với công ty du lịch nàỵ

Tôi gặp một gương mặt thành công khác: chủ nhân khách sạn Sabaidee@Lao và nghe về chủ công ty sản xuất thực phẩm và nước uống DaoHuang.

Chủ nhân khách sạn Sabaidee@Lao là một phụ nữ độc thân, năm nay (2013) 49 tuổi. Tôi gặp Chị thật bất ngờ. Tôi đến nhà ăn của khách sạn để ăn tối, thấy một phụ nữ ngồi trong quầy hàng, mặc âu phục b́nh thường, không phải y phục Lào như các cô tiếp tân. Tôi đến thẳng quầy hàng hỏi xem thực đơn. Chị nói tiếng Anh chút đỉnh cho nên một cô tiếp tân đến giúp phiên dịch. Sau khi đặt món ăn, chị hỏi tôi "Chị từ đâu đến?" . Tôi trả lời "gốc gác của tôi là Việt nam, nhưng sống ở Mỹ". Chị nói ngay rất vui mừng "Ồ! Việt nam ư? ". Tôi cũng ngạc nhiên không kém chị bởi v́ đâu ngờ rằng Chị là người Việt. Thế là chuyện tṛ nổ ra:

- Chị cũng là người Việt luôn, té ra ở đây có nhiều người Việt quá hở. Chị sang đây bao lâu rồi?
- Em không ở đây, em và gia đ́nh ở Thái. Ba má em có cơ sở làm ăn tại Thái lâu lắm rồi. Em sinh ở Thái.
- Ủa, thế làm sao Chị xin được cái job ở khách sạn này?
- Em là chủ khách sạn này mà !!!

Tôi trợn tṛn mắt và làm luôn một hơi:
- Ôi chao! Bà Chủ khách sạn, một phụ nữ trẻ thế mà là chủ một cái khách sạn lớn như thế này sao! Sao giỏi thế! Điều hành một khách sạn cỡ này đâu phải dễ! Nhưng tại sao Bà Chủ lại ngồi trong quầy này?

Chị mỉm cười từ tốn trả lời tôi:
- Khách sạn này chỉ có 80 pḥng thôi. Anh của em có một khách sạn bên Thái, em đă làm việc tại đó nên quen rồi. Em mở khách sạn này tại đây cũng có Anh em trợ giúp. C̣n hôm nay em ngồi trong quầy này là v́ có nhiều nhân viên ốm, xin nghỉ vài hôm, em phải ở đây để coi hàng dùm.

  Tôi tiếp tục tán thán:
- Thật t́nh chị thật trẻ và đẹp, không ai ngờ một người phụ nữ mảnh dẻ vậy mà là chủ nhân một khách sạn lớn cỡ này. Thế Chị được mấy cháu?
- Em c̣n độc thân, chưa lập gia đ́nh.
- Ai dà, trẻ, đẹp, giỏi, giàu, kiếm ai cho xứng với Chị bây giờ?

Chị cười:
- Em già rồi, chị ơi!!!
- Thành thật hỏi chị nhé, hỏi tuổi phụ nữ th́ thật là không lịch sự chút nào, nhưng ở đây chị em gái với nhau, Chị có thể cho ḿnh biết tuổi không?
- Em bốn chín rồi đấỵ ...

( Khách Sạn Sabaidee@Lao, H́nh trích từ internet)

Tôi chân thành giới thiệu cùng Quư Vị và Các Bạn, nếu đến Vientiane hăy đến trọ tại khách sạn Sabaidee@Lao, địa chỉ:

Sabaidee@Lao Hotel
Pangkham Road, Sisaket Village, Chanthabouly Dist, Vientiane, Laos
Tel : (856 21) 265 141-2, 265 152
FaxhI: (856 21) 265 143

Quư Vị và Các Bạn sẽ có dịp gặp gỡ, làm quen, kết bạn, hợp tác với người phụ nữ dịu dàng, duyên dáng, nhă nhặn, khiêm nhượng, dễ mến, dễ thương, chủ nhân của khách sạn này. Rất tiếc, tôi không sẵn máy h́nh để chụp h́nh Chị; ngày hôm sau th́ Chị đă bận bịu với công việc của một Đại thương gia rồi, tôi không c̣n cơ hội để gặp Chị nữa . Tôi ghi lại đây câu chuyện giữa Chị và tôi, như lời nhắn cho Chị biết đây là kỷ niệm qúy báu mà tôi có được khi gặp Chị.

DaoHuang là một thành công khác của người Việt tại Lào. Ngày đầu tiên đến đây, tôi nhận chai nước uống có nhăn hiệu "Dao" . Tôi hỏi ngay ông tua gai có phải công ty này do người Việt làm chủ không bởi v́ tôi thấy nhăn hiệu này giống tiếng Việt quá . Ông ấy nói đúng, đó là một cơ sở sản xuất lớn do một phụ nữ Việt nam, tên Đào Hương làm chủ. Bà ấy kết hôn với một thương gia Lào, thành lập công ty DaoHuang. 

 

 

Công ty Nước uống và Giải khát DaoHuang

 

Ngoài hai cơ sở trên, trên đường đi tôi c̣n gặp rất nhiều bảng hiệu rao bán đất bằng tiếng Việt, tiếc rằng tôi không chụp h́nh được để dẫn chứng. Tua gai c̣n cho biết thêm các công ty xây dựng hạ tầng cơ sở ở đây phần nhiều là của người Việt trúng thầu. 

Thật t́nh, tôi cảm thấy không vui khi thấy quá nhiều cơ sở thương mại của người Việt trên đất Lào. Cũng như người Việt ḿnh đang phản đối người Hoa đang lấn lướt, đang đe dọa xâm lăng kinh tế VN, nay mai, nếu người Lào có phản ứng như thế đối với người Việt tại đây, tôi cũng sẽ nói cho họ một lời công đạo. Thật bất công khi tôi đi Lào mà lại nói về người Việt nhiều hơn Lào. Họ hiền lành, âm thầm, và thật tốt bụng biết bao khi cho phép người Việt dựng đền thờ Đức Thánh Trần trên đường phố chính tại thủ đô Vientiane. Tôi cảm động biết bao, cảm xúc dâng lên dào dạt!!!.

Đền thờ Đức Thánh Trần ở Vientiane

Người Việt tha hương không những mang theo quá khứ của riêng ḿnh mà c̣n quá khứ của 4000 năm lịch sử. Đó là mối đoàn kết keo sơn của Việt tộc. Cảm xúc trong tôi c̣n là ḷng biết ơn người Lào tốt bụng, sẵn ḷng chia sẻ và kính trọng quá khứ của Việt Nam. Ôi! tôi tự dưng cảm thấy ḿnh đang mắc họ một món nợ, món nợ ân t́nh khó ḷng đền đáp. Tôi không có ư định đi du lịch một nơi hai lần, nhưng tự hứa nếu có dịp tôi sẽ trở lại Lào một lần nữa như một cách đền đáp món nợ ân t́nh nàỵ 

Bởi không chỉ có đền thờ Đức Thánh Trần, nhiều người Việt tha hương đă bỏ thân lại đây, mộ phần vẫn được người dân địa phương chăm sóc. Những người Việt đă khuất này chỉ là những công nhân đến đây làm phu trong ngành đường sắt khi Pháp đang khai phá đảo Khuan, Nam Lào. Họ đă vĩnh viễn nằm xuống tại đây. Đây không phải là một điểm dừng trong lộ tŕnh du lịch, nhưng v́ thấy chúng tôi là người Việt nên Anh tua gai đă ghé lại đây cho chúng tôi viếng mộ phần của đồng hương. Cảm ơn Anh tua gai tốt bụng, nghĩ suy sâu sắc. Tôi biết rằng lời cảm ơn của tôi không đủ để đền đáp t́nh cảm Anh dành cho tôi và những người Việt trên đất Lào, mong Anh thông cảm.

 

 

 

Nơi yên giấc ngàn thu của một số người Việt tại đảo Khuan, Nam Lào


****

Viết thêm:

1) Cúng dường chư tăng: Đa số dân Lào thực hành đạo Phật . Các cháu trai khoản 8-10 tuổi thường có giai đoạn vào chùa tu học, gọi là novice. Thời gian làm novice có thể kéo dài từ 1 đến 7 năm. Sau đó họ có thể chọn làm tu sĩ suốt đời hoặc trở về với cuộc sống thế tục. Anh Phonexai có cho tôi biết Ảnh đă là một novice cho đến năm 17 tuổi.

Các tiểu tăng và chư tăng tu theo lối khất thực. Mỗi buổi sáng từ 6:30 các tăng xếp hàng một đi dọc theo khu phố chung quanh chùa, đón thực phẩm cúng dường từ dân chúng. Sinh hoạt này là nét đặc trưng tại thành phố Luang Prabang. Du khách đến đây chỉ để chiêm ngưỡng và tham dự vào sinh hoạt này cùng với cư dân địa phương. Sáng sớm, trời c̣n tối om om, dân chúng và du khách đă nườm nượp bưng thực phẩm cùng chiếu ngồi, đợi sẵn một bên đường. Đúng 6 giờ, một hồi trống chùa vang lên, chư tăng chuẩn bị rời nhà tăng, tập trung trong sân chùa. 6:30, một hồi trống khác nổi lên, các tăng lần lượt bước ra cổng chùa. Tại đây, dọc theo hông chùa các Phật tử đă sẵn sàng xôi, bánh, bốc từng nhúm xôi bỏ vào b́nh bát của mỗi vị tăng. Họ đi một ṿng chừng bốn lốc đường, xong trở về chùa. Buổi khất thực kéo dài khỏan 30 phút. 7g thành phố yên tĩnh trở lại.
Thực phẩm cúng dường hầu như chỉ có xôi và bánh. Các thức ăn khác rất ít, hoặc rất hiếm. Chính ông chủ nhà khách nơi tôi ở lại, sáng nào cũng cặm cụi nấu một cảu xôi để cúng dường. Tôi thấy người cúng dường chỉ dùng tay vo từng viên xôi rồi bỏ vào b́nh bát của các tăng. Tôi hỏi chuyện với anh Phonexai, tại sao không dùng muỗng mà lại bốc tay có vẻ kém vệ sinh thế. Anh cười, đó là thói quen, vả lại ai cũng rửa tay rất sạch sẽ trước khi mang thực phẩm ra cúng dường.
Cũng dọc theo con đường cúng dường chư tăng, người ta đặt sẵn một số giỏ hay thùng trống để khi b́nh bát đầy quá, chư tăng sẽ trút bớt thực phẩm vào đó. Có khi các trẻ nhỏ nhà nghèo mang bị hay giỏ đi theo các tăng để đón lấy những thứ mà các tăng cảm thấy thừa.

(http://www.youtube.com/watch?v=4aEkwul0PKA)

(http://www.youtube.com/watch?v=-KlJyYOMIoA )
 

Trời c̣n rất sớm, các thí chủ đă đợi sẵn bên
đường chờ cúng dường.

Bên cạnh thí chủ có một giỏ trống để chư tăng
bỏ bớt các thứ khi b́nh bát quá đầy


 

2) Trại voi:
Kinh đô của Lào nói theo tiếng Việt là Vạn Tượng, 10 ngàn voi. Ông tua gai nói ngày xưa ở đây có đến hàng chục ngàn con voi thiệt. Lần lần chúng bị tuyệt chủng. Ngày nay, họ đang có những chương tŕnh nuôi và phục hồi đàn voi. Tôi đến thăm một trung tâm nuôi voi, một mặt phục hồi đàn voi, một mặt cung cấp dịch vụ cỡi voi cho du khách.

Trước tiên tôi hỏi tại sao những con voi ở đây không có ngà.
Đáp: chỉ có voi đực mới có ngà, c̣n voi cái th́ không có (1).
Hỏi: Thế voi đực ở đâu ?
Đáp: Ở trong rừng. Chúng được nuôi riêng và dùng vào việc kéo gỗ.
Hỏi: Sao không cho voi đực ở đây cho voi cái có bạn?
Đáp: Không thể được v́ những con đực nhiều lúc động t́nh nhưng voi cái chưa sẵn sàng sẽ làm cho voi đực nổi điên. Một khi voi nổi điên th́ rất nguy hiểm, không thể biết được nó sẽ làm ǵ với voi cái và cả với người nuôi.
Hỏi: Nếu nuôi riêng như vậy th́ làm sao phát triển đàn voi được?
Đáp: Ban đêm chúng tôi sẽ dẫn các chị voi cái này vào rừng cho chúng sống với thiên nhiên. Chúng có thể gặp gỡ voi đực một cách tự nhiên hơn. 

Thấy nhiều con voi có tai bị rách hay bị lủng, tôi hỏi tại sao. Trả lời rằng tai voi là nơi nhạy cảm nhất. Khi được huấn luyện nhiều con có phản ứng chống lại rất dữ dội, người ta phải cắt vành tai, hoặc đục thủng vành tai, chúng sẽ rất đau và sẽ chịu phép, theo lịnh của người hướng dẫn. Voi c̣n biểu lộ t́nh cảm và t́nh trạng sức khỏe bằng tai. Khi giận dữ chúng sẽ giương vành tai ra ngoài, khi bịnh vành tai sẽ cụp xuống, khi vui vẻ chúng ve vẩy vành tai. 

Một trự voi trưởng thành tiêu thụ một ngày 250 kư lô rau lá cỏ thân cây, uống 150 lít nước, đi cầu 60 kư. Phân voi được thu hoạch lại để làm giấỵ Voi mang bầu 22 tháng, mỗi lần sinh 1 con, song đôi khi cũng có sinh đôi. Voi sống chừng 60-70 tuổị
Mỗi con voi có một người nài. Nghề nài voi chỉ có cha truyền con nối. Phải mất 7 năm huấn luyện mới thành nghề. Người nài phải theo một con voi suốt đời từ khi bắt đầu học nghề cho đến khi con voi về hưu hoặc chết. 

Voi thường chết v́ ... đói. Chúng chỉ có 12 răng, sáu ở hàm trên và sáu ở hàm dưới. Các răng sẽ rụng tự nhiên và sau đó răng mới sẽ mọc ra. Chúng thay răng 6 lần trong đời. Lần rụng răng thứ sáu sẽ không c̣n răng mới để thay, do đó chúng không ăn được và chết.
(http://www.einfopediạcom/elephant-teeth-elephant-teeth-facts.php)

______
(1) Đây là lời của cô nhân viên tại trại nuôi voi. Theo tôi t́m hiểu thêm th́ cả voi đực lẫn cái đều có ngà.

 

Vành tai của voi bị cắt

Du khách cởi voi

http://www.youtube.com/watch?v=x2nmpeD8Q3M


3) Chuyện cá nhân: Đoạn đường bộ từ Luang Prabang đến Xieng Khoang rất dài, lại là đường đèo nên việc nghỉ dọc đường không mấy thuận tiện. Trước khi đi tôi mua một hộp xôi (người Lào ăn xôi và cơm ngang nhau), tính ăn vào buổi trưa, nhưng không ăn kịp. Tối đến khách sạn, tôi mang hộp xôi nhờ nhà bếp hâm dùm bằng ḷ vi ba, anh chàng đứng tại quầy vui vẻ đem hộp xôi vào bếp. Một lát sau, ảnh đi ra, đưa tôi hộp xôi và nói "xôi của bà không c̣n tốt nên tôi đổi cho bà hộp xôi mới này, cùng một loại nếp như hộp xôi của bà ." Ôi chao! tôi thật quá ngạc nhiên, nghẹn lời đến nỗi không nói được tiếng cảm ơn khiến ảnh cảm thấy không vui. Tôi chân thành xin lỗi anh nghe, đây cũng là món nợ ân t́nh mà tôi c̣n thiếu của anh vậy .


4) Cảm ơn Anh Lữ Hùng đă chỉnh lại tên công ty DaoHeuang và t́m giúp trang nhà của công ty này:
http://www.daoheuanggroup.com/


TV