MÔNG CỔ
Cát Bụi Cuộc Đời
Tuư Việt
PHẦN III
Hội hè
Dù dân cư thưa thớt, dù phải di chuyển chỗ ở hằng năm, người du mục Mông cổ cũng có những hội hè biểu thị nếp sống nhân văn. Họ có hai quốc lễ chính thức hàng năm, một vào mùa đông, một vào mùa hè. Quốc lễ vào mùa đông là tết nguyên đán. Họ cũng dùng âm lịch và ăn tết vào ngày 1 tháng giêng ta giống như người Tàu và người Việt vậy. Phong tục ngày tết của họ tương tự như của Việt nam. Thứ nhất, ngày tết đánh dấu chấm dứt mùa đông, mở đầu mùa xuân và năm mới. Thứ đến, tết là ngày sum họp của gia đ́nh, chúc lành ông bà, cha mẹ và bày tỏ ḷng tôn kính đối với tổ tiên. Đây cũng là dịp thăm viếng bà con, là dịp để làm thức ăn đặc biệt, mặc áo quần mới và ca hát. Nhạc cổ truyền của họ nghe rất vui tai, như tiếng ngựa phi đường xa, làm ḷng ḿnh phấn chấn và rung động vừa phải, không buồn bă ai oán như nhạc tàu cũng không kích động như nhạc tây phương. Đặc biệt họ có một lối hát bằng cách ém giọng trong đốc họng, âm phát ra chỉ là tiếng uu uu oa oa iê iêu, nhưng giọng trầm bổng rất hay,ca sĩ phải được luyện tập riêng cho loại h́nh hát này.
Chính thức họ có ba ngày tết, nhưng lễ lượt thăm viếng và vui chơi kéo dài cả tuần lễ sau đó (http://mongoluls.net/tsagaansar.shtml).
Quốc lễ vào mùa hè là lễ Naadam, diễn ra hai ngày 11 và 12 tháng bảy hàng năm, công nhân viên được nghỉ hai ngày liên tục, dĩ nhiên, nhân dân háo hức chờ đợi, hân hoan chào đón, nô nức đi xem các tṛ vui trong ngày lễ này c̣n hơn ngày tết.
Naadam là một lễ hội thi tài gồm có bắn cung, vật và cỡi ngựa. Hai môn đầu dành cho người lớn, c̣n môn cỡi ngựa dành cho trẻ em từ 6 đến 12 tuổi, cỡi ngựa 3, 4, hoặc 5 tuổi. Hai cuộc thi bắn cung và vật đă diễn ra trong sân vận động quốc gia. Lễ khai mạc năm nay - 2007 - có tổng thống Mông Cổ và một vị quốc khách đặc biệt - Hoàng tử Nhật bản - đến tham dư. Tổng thống măc lễ phục truyền thống của Mông Cổ, áo dài màu vàng pha bạc, có thắt lưng và đội mũ vành đen có chóp nhọn. Tổng thống trông hăy c̣n trẻ, có vẻ b́nh dị, thong thả đi từ khán đài xuống sân cỏ đọc diễn văn khai mạc. Sau khi xem vài trận vật ṿng loại, Tổng thống đă đi vào thăm các lều có các tṛ chơi khác, vui vẻ nói chuyện với quần chúng.
Tổng thống Mông Cổ -hàng đầu, thứ ba từ trái.
Môn vật có vẻ dễ dàng và có nhiều người tham dự nhất. Cứ hai lực sĩ đấu với nhau để chọn một và cứ thế tiếp tục cho đến khi c̣n hai người cuối cùng tranh chức vô địch. Môn vật diễn ra hai ngày liên tục, có hàng trăm lực sĩ dự thi. Trận đấu không có giới hạn thời gian, cũng không chia ra hiệp một hiệp hai ǵ cả. Hai lực sĩ vào trận và t́m cách vật ngă đối phương xuống đất. Chỉ cần vai hay đầu gối chạm đất là thua. Nghe có vẻ đơn giản nhưng họ cũng có thầy hay huấn luyện viên chỉ dạy. Khi thi đấu các huấn luyện viên cũng ở bên cạnh họ, ḥ hét chỉ thế này thế nọ. Lực sĩ mang giày ống cao quá mắc cá chưn, quần xịp và áo có hai tay và nửa thân sau, trước ngực để trần. Chuyện kể rằng ngày trước lực sĩ mặc áo che hết phần thân trên, nhưng có một lần, một lực sĩ thắng trận vẻ vang đă cởi áo ra để cho mọi người biết ḿnh là phụ nữ. Thế là từ đó các lực sĩ vật phải mặc áo để ngực trần. (Tôi quên hỏi tại sao không cho phụ nữ thi vật).
Lễ khai mạc
Thi vật (H́nh trích từ trang Wikipedia)
Môn bắn cung có đủ nam nữ tham dự. Mỗi thí sinh tự mang theo cung và tên của ḿnh. Địa điểm thi bắn cung ở bên cạnh sân vận động quốc gia. Các tiễn thủ đứng theo hàng ngang, cách đích bắn chừng ba bốn chục mét. Khoản cách dành cho nừ tiền thủ ngắn hơn một chút. Đích bắn không phải là các tấm bảng có vẽ hồng tâm như tôi thường thấy trong phim mà là nhừng viên gạch được dựng trên mặt đất. Lúc vào sân bắn tôi cứ nh́n quanh hỏi đích bắn ở đâu, cô hướng dần chỉ đằng kia, chồ nhừng người đang ra dấu hiệu bắn đó. Tôi chỏng mắt nh́n:
"ủa, tôi chỉ thấy người đâu thấy ǵ khác nừa đâu?"
"Đích bắn là hàng gạch màu hồng đặt trên mặt đất đó"
Phải phục cách tính toán của họ để tính đường bay của mũi tên bắn chếch lên cao, sau đó từ từ rơi xuống rồi cắm đúng vào đích bắn ở sát mặt đất.
Thi bắn cung - nam
Thi bắn cung - nữ
Một phụ nữ bắn
cung bằng tay trái
Hôm sau cuộc đua ngựa mới diễn ra. Trường đua ngựa nằm cách thành phố chừng 50 cây số. Đó là một băi đua rộng mênh mông, đường đua là một đoạn đường dài 17 cây số, qua nhiều ngọn đồi, khán giả chỉ đứng xem khỏan 300 mét cuối cùng thôi. Trước cuộc đua người ta phải kiểm tra số tuổi của ngựa bằng cách đếm răng, hạng tuổi nào phải đua chung với hạng tuổi đó. Có hai cuộc đua, một lúc bảy rưỡi sáng, một lúc 12 giờ trưa. Tôi đi xem trận đua thứ hai, thấy mấy kỵ sĩ tí hon mà thương ghê. Cuộc đua này con ngựa về đầu không có người cỡi, kỵ sĩ thứ hai đi sát đuôi con ngựa về đầu. Được biết chú ngựa về đầu sẽ đoạt gỉai nh́ v́ không có người cỡi, chú kỵ sĩ thứ hai sẽ đoạt giải nhất.
Kỵ sĩ tí hon
Tôi cũng rất khâm phục các kỵ sĩ tí hon kia. Rèn luyện cho các em cỡi ngựa không những là một bộ môn thể thao mà c̣n là một tinh thần tự lập, ḷng can đảm, và t́nh cảm gắn bó giữa con người và con vật, giữa người thầy dạy và cậu bé học tṛ. Con ngựa về đầu hay về cuối đều có người huấn luyện đứng bên an ủi học tṛ và vỗ về con ngựa. Các thí sinh đoạt giải đều được tổng thống đeo huy chương; sau đó, thầy, tṛ và ngựa đi một ṿng quanh sân vận động để chào khán giả. Hết ṿng các em lại cỡi bộ áo kỵ sĩ ra, trở về với một em bé như bao em bé khác, áo thun thô sơ, quần cụt bèo nhèo, bao nhiêu vinh quang đều quên hết. Vinh quang chỉ một phút hào nhoáng, là cát bụi tung lên theo vó ngựa rồi biến mất sau vó ngựa, tất cả chỉ là cát bụi cuộc đời…
4 giờ chiều nay tổng thống lại đến sân vận động quốc gia để trao giải thưởng và tuyên bố bế mạc cuộc thi. Tổng thống thật là khả kính, hôm qua đọc diễn văn khai mạc dưới trời mưa lất phất, không cần ai che dù; hôm nay đă ở lại cho đến phút cuối cùng, khi người kỵ binh cuối cùng rời khỏi sân, mới quay gót trở ra.
Các kỵ sĩ tí hon lănh giải thưởng