|
BÙI BẢO TRÚC – Thư gởi bạn ta Giới thiệu TỪ ĐIỂN NHÀ NGUYỄN của Vơ Hương An
Bạn ta, Phải nói ngay đây là một cuốn sách nặng kư. Cuốn Từ Điển Nhà Nguyễn của Vơ Hương An chắc chắn sẽ phải được ngự trong các tủ sách gia đ́nh của chúng ta, của những ai c̣n ít nhiều quan tâm, muốn t́m hiểu về gần 400 năm lịch sử vừa qua.
Nhà Nguyễn mới chỉ chấm dứt vài chục năm trước với việc Bảo Đại, vị hoàng đế
cuối cùng của Nguyễn Triều thoái vị để trở thành công dân Vĩnh Thụy, mà nay nhà
Nguyễn đă trở thành quá xa xưa và có thể nói là quá lạ lẫm đối với chúng ta. Nhà
Nguyễn công có, mà tội cũng có, nhưng h́nh như chưa được ghi chép lại đầy đủ và
có hệ thống khiến việc t́m hiểu về giai đoạn lịch sử này trở thành rất khó khăn,
nhất là lịch sử đang bị đem ra viết lại với rất nhiều xuyên tạc ác ư và có hệ
thống. H́nh thức từ điển này đă được dùng rất nhiều trong các tủ sách của Anh, Pháp và Mỹ. Nó là một thứ bách khoa về một vấn đề nào đó giúp ích rất nhiều cho việc tra cứu và t́m hiểu. Một h́nh thức tương tự là những cuốn trong tủ sách Que Sais Je của nhà xuất bản Presses Universitaires de France. Thực ra những thắc mắc về triều Nguyễn th́ rất nhiều, mà việc t́m kiếm các tài liệu là chuyện rất khó làm. Ở nơi xa quê hương, không phải ai trong chúng ta cũng có trong tủ sách gia đ́nh những sách báo, ấn phẩm về 13 vị vua và 9 vị Chúa Nguyễn. Các thư viện như thư viện của trường Cornell hay thư viện quốc hội Mỹ không phải là những nơi bất cứ ai trong chúng ta cũng có thể vào xem hay mượn về để đọc hay tham khảo. Giáo sư Vơ Văn Dật đă giúp chúng ta t́m ṭi, ghi chép, tiêu hóa những tài liệu cần thiết và cuốn Từ Điển Nhà Nguyễn chính là công lao khó nhọc của ông. Nói về cuốn sách này không thể làm như khi nói về những tác phẩm khác. Người điểm không thể tóm tắt đại ư, nội dung câu chuyện, các nhân vật và các t́nh tiết tác giả gói ghém trong tác phẩm. Cuốn sách cuả giáo sư Dật không phải là một cuốn sách giải trí. Nhưng là một tác phẩm mở cho chúng ta rất nhiều cánh cửa dẫn vào rất nhiều điều mới lạ. Tôi không nghĩ có một ai, sau khi đọc hết cuốn sách mà không tiếp nhận được đôi ba điều cho kiến thức của ḿnh. Với tôi, mỗi trang của cuốn sách đều bầy ra không phải là một, hai, không phải là một chục, hai chục điều , mà là nhiều hơn nữa những điều mới, những điều chưa biết nhưng cũng cần biết và hữu ích. Đó là lư do giáo sư Dật chọn việc viết thành một cuốn từ điển, một h́nh thức rất tiện cho công việc t́m học hay biên khảo. Mở bất cứ một trang nào của cuốn sách cũng thấy được không biết bao nhiêu điều mà chúng ta không biết hay biết rất sơ sài, hay hiểu sai về triều đ́nh nhà Nguyễn, những chi tiết trong hậu cung, các sinh hoạt của triều đinh, các khoa thi, các chữ húy kị, các nhân vật trong các triều, các thành phố, thị trấn thành lập dưới thời nhà Nguyễn, những thành phố thay tên, những quốc ấn, những bội tinh khen thưởng, những chức vụ nghe đă xa lạ, những dữ kiện địa lư, lịch sử, kinh tế kể ra không thể hết ở đây. Người ta nói là muốn t́m hiểu về một vấn đề ǵ, th́ hăy viết một cuốn sách về vấn đề đó. V́ muốn viết th́ phải t́m hiểu, đọc, tra cứu về vấn đề ấy. Giáo sư Dật đă làm hết những điều cần phải làm đó cho chúng ta. Phải đọc những trang đầu cuốn sách mới thấy công phu của người viết khi ông nói về nguyên tắc biên soạn cuốn sách. Các từ mục đều có chú bên cạnh bằng chữ Hán và khi cần, bằng tiếng Pháp, kể cả những chữ Hán với cách đọc khác của triều đ́nh nhà Nguyễn. Thư mục tham khảo cũng là một danh sách đáng sợ gôm nhũng bộ sách nhiều người trong chúng ta chỉ nghe tên chứ chưa bao giờ cầm được trong tay như Bulletin des amis du vieux Hue, Đại Nam Điển Lệ Toát Yếu, Khâm Định Việt Sử Thông Giám, Đại Nam Nhất Thống Chí… Giáo sư Vơ Hương An trong một bức thư gửi cho một người bạn, có nói rằng việc làm của ông chỉ là một tṛ chơi chữ nghĩa thừa nhàn vào tuổi đời xế bóng, do những đam mê thúc đẩy sau những ngày tháng âm thầm trước màn h́nh vi tính . Khổng Tử nói "thuật nhi bất tác", nhưng "thuật" mà được như giáo sư Dật đă làm là một công việc đáng giá gấp mười lần những công tŕnh sáng tác. Với cuốn sách này của ông, ông đă tự đưa được tên tuổi của ông vào ngang hàng những nhà viết sử và nghiên cứu sử của Việt Nam như Ngô Sĩ Liên, Lê Văn Hưu, Lê Quí Đôn… Bằng cao học sử của đại học Huế của ông đă được dùng rất đúng chỗ. Học vấn, hiểu biết của ông là những bảo đảm cho cuốn Từ Điển Nhà Nguyễn. Ông là một ng̣i bút uy tín và đáng kính. Việc làm của ông là một việc làm hữu ích cho không biết bao nhiêu người bây giờ và trong tương lai. Đó cũng là món quà của một người Huế tặng cho Huế. Gọi nó là một cuốn sách về Huế cũng không sai. Đọc cuốn sách này, người ta không thể không muốn đổi một chữ trong câu "di tử kim măn doanh bất như giáo nhất kinh" để thành "trứ" nhất kinh. Để lại cho con một rương đầy vàng không bằng dậy cho con một cuốn sách. Vơ Văn Dật đă để lại cho chúng ta, cho nhiều đời sau một cuốn sách quí giá, công lao nhọc nhằn của ông. Nói về cuốn sách này mà không nhắc đến một việc làm khác không kém phần quan trọng th́ tôi thấy là thiếu sót rất nhiều. Đó là việc làm của nhà xuất bản Nam Việt đă liều lĩnh bỏ tiền ra in cuốn từ điển này. Vào cái lúc "sách vở ích ǵ cho buổi ấy" th́ cái "thân già" của ông Huy Phương vẫn lao ra để in cuốn sách của Vơ Văn Dật. Chúng ta nên làm một cái ǵ để đền bù cho sự liều lĩnh rất đáng ca ngợi của ông Huy Phương, người chủ trương nhà xuất bản Nam Việt, để ông không bao giờ phải ân hận với cái việc làm liều lĩnh rất đáng quí đó bằng cách tiêu thụ hết số những cuốn Từ Điển Nhà Nguyễn.
Thôi th́ không để lại cho con cái một cái rương đầy vàng, không thể "trứ" nhất
kinh cho các con th́ để lại cho chúng một viên ngọc rất quí, là cuốn Từ Điển Nhà
Nguyễn của Vơ Văn Dật vậy. Nguồn : Thugoibanta
|
