|
THẦY ƠI ...
Thầy Lê Hiếu Kính, 1967
Bởi tin chắc có quí nhơn pḥ trợ nên ngày 1 tháng 8 năm 1960, sau khi lên khung tề chỉnh, tôi hăng hái đạp xe tới trường tŕnh diện nhận nhiệm sở mà không cảm thấy . . . run. Thầy Lê gặp th́ cười, “Ń, ở đây ta cần thầy dạy văn, sử địa, c̣n khoa học th́ dư rồi. Nghe nói ba Dật hồi đi học, giỏi sử địa, dạy được không?” “ Dạ, thầy biểu chi xin nghe nấy.” Qua pḥng Tổng Giám thị, thầy Kính vừa bắt tay vừa vỗ vai, “H́, h́. Rứa là thầy tṛ ḿnh lại được gặp nhau rồi.” Rơ ràng là ông không quên tṛ Dật. Thiệt ra, không phải đợi tới khi học lớp Nhứt tôi mới biết thầy Lê Hiếu Kính và thầy mới biết tôi. Ông biết tôi từ hồi tôi c̣n học lớp Tư (lớp 2) với cô Thí kia. Năm 1946 tôi đă học lớp Tư rồi, nhưng chạy giặc hai năm, ông cụ tôi sợ con quên chữ nên khi hồi cư, xin vô lớp Tư trở lại. Phải “khiêm tốn” mà nói rằng lúc đó ḿnh đă “tra” mà học lại lớp cũ th́ cũng dễ, v́ bài bản cũng có biết qua rồi, thành ra được cái tiếng học giỏi. Không biết cô tôi mét với thầy những ǵ, mà một bữa nọ, đang học bỗng có một anh học tṛ lớp Nhất vào lớp xin cô Thí “cho tṛ Dật lên gặp thầy Kính có việc.” Tôi lẽo đẽo đi theo anh ta mà ḷng hồi hộp không biết chuyện chi. Thầy kêu lên bảng, vẽ h́nh và bắt đầu đặt câu hỏi để tôi trả lời. Bây giờ nhớ lại th́ h́nh như thầy muốn trắc nghiệm tôi về các ư niệm bằng nhau, hơn, kém, gấp đôi, một nửa v.v. Tôi chỉ biết trả lời theo trực giác, và may là đúng hết, được cả lớp vỗ tay, nghe cũng đỡ run. Thầy khen giỏi, rồi cho về. Ông anh tôi đang học lớp Nhất với thầy. Chiều hôm đó về nhà, tôi nói với ông, “Tưởng thầy hỏi chuyện chi, mấy câu thầy hỏi đều dễ cả mà.” Ông anh tôi trợn mắt, “Mi đừng có trạng cóc. Thầy thử mi đó. May mà mi trả lời đúng, chứ sai th́ tụi hắn cười mi thúi óc, mà cười cả tau nữa.” Vậy là tôi tịt. Một bữa tôi nghe ông anh học bài học thuộc ḷng: Học hành gắng
lấy hỡi em ơi, Thấy bài thơ hay hay, tôi lẩm nhẩm đọc theo, ông anh tôi quay sang bảo: - Mi biết bài thơ ni của ai không? Của thầy Lê Hiếu Kính đó. Thầy tau tài lắm, mi lấy chữ đầu của mỗi câu mà ghép lại th́ ra tên của thầy, là HIẾU KÍNH. Tôi lẩm nhẩm và khi nhận ra điều đó th́ phục thầy quá. Thành ra, đến khi học lớp Nhất với thầy th́ tôi đă thuộc ḷng bài này trong khi cả lớp chưa chép xong vào vở. Tụi bạn phục lăn hỏi: răng mi tài rứa? – Th́ tau học lóm anh tau, có chi mô. Không biết trong các bạn đọc bài kư này, có ai biết và nhớ bài đó không? Thầy họ Lê và mạ tôi cũng họ Lê, do vậy khi gặp mạ tôi, thầy kêu bằng O, nghe thiệt là gần gũi thân t́nh, mạ tôi thích lắm, về mét với cả nhà. Làm mụ o thầy giáo của con ḿnh, không oai răng được. Khi được chính thức làm học tṛ của thầy, tôi thấy ông có những “chiêu” dạy học mà về sau này tôi mới nhận ra là rất sư phạm, rất sáng tạo. Điều này có lẽ do thầy vừa là một nhà giáo yêu nghề vừa là một huynh trưởng trong Hướng Đạo. Trong đời đi học, bạn đă thấy một thầy giáo hay cô giáo nào viết trên bảng đen mà y như viết trong vở không? Chữ đều đặn, ngay hàng thẳng lối, lại có nét đậm nét nhạt như viết tập. C̣n tôi, tôi chỉ mới thấy có một thầy Kính. Rèn luyện cho học sinh những bước cơ bản nhất, nề nếp nhất của đời học sinh, tôi nghĩ thầy là một mẫu mực điển h́nh. Bước vào lớp, bức tranh bàn tay cầm bút đúng cách đập ngay vào mắt, không thể không thấy. Thầy nghiêm mà từ, thành ra học tṛ không bị những h́nh phạt có khi nặng tay như đối với các thầy khác. Tôi thích nhất là giờ học thuộc ḷng và giờ trả luận. Bao giờ chép bài học thuộc ḷng vào vở xong, thầy cũng canh đồng hồ và cho cả lớp 10 phút hay 15 phút học tại chỗ. Cả lớp nghe ŕ rầm như tiếng ong mật mùa xuân. Xong, thầy hỏi ai thuộc th́ đưa tay lên đọc. Cái này th́ tôi ăn tám, chín điểm ngon ơ, nhất là những bài học thuộc ḷng thuộc loại thơ mới, thầy chọn toàn những bài rất hay nên bài thơ đi vào bộ nhớ của ḿnh như đi dạo mát buổi chiều. Nhưng đừng tưởng ăn quen bén mùi nhé. Lần sau, có đưa tay, thầy cũng kêu sau, thầy gọi hết người mới th́ người cũ mới được chiếu cố; thầy muốn mọi người cùng làm việc và không phân biệt đối xử. Học tṛ viết chính tả th́ sợ nhất là bỏ sai dấu hỏi dấu ngă. V́ vậy, thầy dạy luật hỏi ngă rất kỹ. Bây giờ tra rồi, có khi lạng quạng cố nhớ lại tên người quen mà nhớ cũng không xong, vậy mà vẫn không quên câu thần chú năm xưa thầy truyền cho học tṛ để xuống núi, “ Anh Huyền ngă nặng, hỏi con dao có sắc không” Học tṛ nào cũng có một cuốn vở 50 trang làm Vở Luận. Trong giờ trả luận, thầy đưa ra nhận xét chung, xong kêu vài tác giả điển h́nh lên bảng sửa những câu viết sai , hoặc sai về văn phạm, hoặc sai về cách dùng chữ . . . Nếu tác giả sửa không xong th́ thầy chỉ chỗ sai và kêu cả lớp giúp sức. Đây là dịp cho cả lớp cười thoải mái v́ những lời b́nh luận hài hước của thầy, nhưng học được rất nhiều. Thầy lại c̣n trích những câu văn hay, bắt cả lớp chép vào vở để bắt chước. Tôi c̣n nhớ trong bài luận tả về người học tṛ đi trễ, một bạn nào đó (h́nh như là Manh?) đă tả anh học tṛ tới lớp với bộ hớt hải và “trên môi c̣n đôi chút nước miếng khô”. Thầy khen là người viết đă có óc nhận xét, chi tiết tuy nhỏ nhặt mà cụ thể, rơ ràng là vội vàng cho tới nỗi không kịp rửa mặt mặt hoặc rửa mặt qua loa, không sạch, nên trên môi mới c̣n nước miếng khô đọng lại. C̣n tôi th́ cứ nghĩ thầm: làm răng hắn có thể thấy được chuyện đó để tả, c̣n ḿnh th́ không thấy chi hết, phục bạn ḿnh quá, nên c̣n nhớ tới chừ. Nay th́ thầy đă xa chơi tiên cảnh, c̣n bạn ở mô? C̣n chừng một hai tháng th́ tới kỳ thi Tiểu học, thầy bảo cả lớp phải lấy 5 tờ giấy manh có kẻ hàng, khổ nhỏ, đóng thành một cuốn vở, sáng thứ Bảy nào cũng phải đem theo, ai không có sẽ bị 5 điểm xấu. Hôm đầu tiên, thầy bảo giở trang đầu ra, viết ở giữa trang hai chữ lớn, Lời Dặn, ở dưới th́ đề tên trường, lớp và họ tên học sinh. Cứ mỗi cuối tuần, thầy lại dặn một vài điều và bắt chép vào vở, rất vắn tắt. Tuần sau, trước khi dặn điều mới, thầy lại hỏi điều cũ. Thi ngày nào? Thi ở đâu? Nhớ đem theo cái ǵ? Làm luận th́ phải nhớ cái ǵ? Viết chính tả th́ phải làm sao? Rồi toán, khoa học thường thức, thậm chí cả bài học thuộc ḷng hay bài hát khi vào vấn đáp, đều có những bí quyết phải nhớ để thi đậu. Vào hôm cuối cùng, thầy lần lượt kêu từng đứa đem cuốn Lời Dặn lên, thầy viết lời chúc và kư tên làm kỷ niệm. Mới ngày nào c̣n tḥ ḷ mũi xanh đó mà nay thầy tṛ cùng làm việc một chỗ, nên lại càng thân t́nh hơn. Tuy vậy, sự gắn bó vẫn chưa phải là chặt chẽ, v́ dạy xong, hết giờ th́ tôi thơ thới hân hoan ra về, trong khi thầy vẫn c̣n phải ở lại lo vấn đề trật tự kỹ luật, coi trong ngó ngoài chứ đâu có được thong thả như người đứng lớp. Không nhớ là năm nào, nhưng hôm đó là sau kỳ thi tuyển vào lớp Đệ Thất của trường Hàm Nghi. Thấy tôi, thầy Kính nói, “Dật vô pḥng, ḿnh nói chuyện này cho nghe.” Thói quen của thầy khi nói chuyện với học tṛ lớn tuổi, có khi xưng thầy, có khi xưng ḿnh, như bạn. -Dạ, thưa thầy chuyện chi rứa? -Dật có quen ông Lê Viêm, chủ hiệu Lê Viêm Photo ở Ngă Giữa không? -Dạ, hiệu ảnh đó th́ biết nhưng không quen ông chủ. Mà có chuyện chi răng thầy? -Hôm chủ nhật, ḿnh gặp ông Viêm. Ông hỏi ở trường anh có ông thầy nào tên Vơ Văn Dật không? Ḿnh nói có, anh ấy là học tṛ cũ của tôi đó, hỏi chi rứa? Ông ta kể rằng năm nay ông có người con thi vào Đệ Thất Hàm Nghi. Mấy bữa trước khi thi có người tới xưng tên là Vơ Văn Dật, dạy trường Hàm Nghi, có thể giúp cho cháu nó đậu. Anh ta ra giá là hai ngàn, bây giờ đưa trước hai trăm để đăi bạn bè chấm thi uống cà phệ, ít bữa có kết quả, lấy luôn. Kết quả niêm yết tuần trước, con ông ta rớt, tức ḿnh nên ông mới hỏi cho ra. . . Tôi nghe mà đắng họng, vội cắt ngang: -Chu cha, thằng mô mà ác ôn rứa, hắn làm em mang tiếng chết. Đời mô em làm chuyện đó. . . Thầy cười hiền từ: - Đừng nóng, ḿnh biết rồi, không đời mô Dật làm chuyện đó. Ḿnh đă đính chính với ông Lê Viêm rồi. Khi mô rảnh th́ ghé tiệm cho ông thấy mặt, là mọi chuyện minh bạch hết. Ḿnh cũng đă từng mang tiếng như rứa rồi. Cứ tới mùa thi th́ tụi “đơm bẫy đọt tre” lại xuất hiện làm ăn. Chỉ tội ông ta cả tin, mất hai trăm bạc mà không được chi hết. Tôi cảm ơn thầy đă cho tôi biết mà gỡ danh dự, vội vă cáo từ, và “Em ra gặp ông Lê Viêm ngay chừ đây”. Khi trường
Hàm Nghi trở thành Đệ Nhị cấp (cấp 3) và tôi được cử làm Giám học, phụ trách học
vụ th́ lúc bấy giờ thầy tṛ thiệt là không rời, cả nghĩa bóng lẫn nghĩa đen,
nhất là khi giáo sư Hiệu trưởng Nguyễn Đ́nh Phiên đổi vào Bộ Giáo Dục làm Thanh
tra, và tôi phải kiêm nhiệm Quyền Hiệu trưởng. Hai thầy tṛ nương tựa vào nhau,
hỗ trợ nhau để làm cho guồng máy chạy đều êm ái. Đầu năm 1970 tôi rời trường Hàm
Nghi sau mười năm gắn bó, để nhận một công việc khác, vậy mà Tết năm đó thầy tṛ
c̣n tổ chức được một trại Tết tại trường, một kỷ niệm khó quên đối với tôi. Học
sinh cắm trại ở lại đêm, mặc dầu đă có giáo sư hướng dẫn và quí vị giám thị
trông coi, nhưng suốt cả đêm hai thầy tṛ vẫn cứ không yên bụng, không ngủ, chia
nhau đi ḷ ḍ từ khu vực lớp này tới lớp khác, coi có chuyện chi bất trắc xảy ra
hay không. Sáng mồng Một Tết (giả định), toàn thể học sinh Đệ Nhị cấp đều xuất
hiện với áo dài đen quần trắng, như kiểu hồi xưa, để chúc Tết thầy cô, gây ngạc
nhiên cho mọi người, nhất là các phụ huynh quan khách.
Hàm Nghi, Xuân 1970, có ai
nhận ra ai không? Khoảng cuối
năm 1982, đang lui cui nấu cơm sau bếp th́ nghe thằng con út chạy vào nói, “Ba
ơi, có bác mô hỏi thăm ba”. Tôi bước ra cửa trước và ngạc nhiên la lên: “Ui chao!
Thầy! Thầy ơi, răng thầy biết em ở đây mà t́m?” Th́ ra thầy Kính của tôi, kể có
hơn mười năm mới gặp lại. Thầy ôm tôi, nói trong nước mắt, “Tội nghiệp, ngó
không ra chi cả!” Tôi nghe mắt ḿnh cay cay, nhưng cũng gượng nói đùa, “ Thôi,
ôn ơi, khóc chi mà khóc, c̣n sống để hôm ni thầy tṛ ḿnh gặp nhau đây là cũng
đủ tạ ơn Trời Phật rồi. Thôi, cười vui đi.” Cũng may là
trước khi đi định cư ở Hoa Kỳ, tôi đă có cơ hội thăm thầy, ngồi uống trà để nói
chuyện đời xưa, nếu không chắc là ân hận măi v́ vài năm sau th́ thầy mất, cũng
chứng bệnh cũ. Thầy không cần huy chương, nhưng tôi nghĩ nếu có một nhà giáo nào
đó xứng đáng để nhận một huy chương về giáo dục th́ không ai xưng đáng hơn thầy
tôi, thầy Lê Hiếu Kính, một đời tận tụy với học tṛ./- |
