Vĩnh Liêm Dalat

Chuyện cổ tích thời tem phiếu

 

Hôm đó là ngày lănh lương. Nhận lương của cả hai vợ chồng xong, tôi vội vàng đạp xe ra chợ mua thức ăn để về làm một bữa thịnh soạn cho cả nhà, bù lại những ngày ăn uống khiêm khem. Thường th́ tôi làm bún gị heo kiểu Huế v́ đây là món sở trường của tôi rất được chồng và các con tôi khoái khẩu, vả lại tiêu chuẩn thịt của chúng tôi th́ bao giờ cũng chỉ là thịt heo, mỗi tháng mỗi người được nửa kư.

 

Thời kỳ sau 1975 mọi người đều phải xoay xở, đôi lúc nghĩ lại tôi tự phục ḿnh, tôi và chồng tôi làm đủ nghề, xoay đủ kiểu để các con tôi khỏi thất học. Nói cho đúng, tôi thật sự cảm phục sức chịu đựng, sự tháo vát năng động của người Việt Nam, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, chiến tranh hay đói nghèo họ vẫn sống được, vẫn lạc quan, vẫn vươn lên mạnh mẽ.

 

Các con tôi ngoài giờ học đều phải giúp cha mẹ làm thêm nghề phụ để đắp đổi cho qua ngày đoạn tháng, đứa nào cũng xanh xao gầy g̣ bởi thiếu ăn và phải quần quật lao động dù tuổi của chúng đáng phải được vui chơi học hành. Nh́n các con nhiều lúc tôi ứa nước mắt xót xa. Chúng tôi làm đủ nghề theo phong trào chung của nhà giáo lúc đó, ban đầu nuôi heo - “nhà nhà nuôi heo”, khoảng những năm 80 chuyển sang đan len xuất khẩu - “người người đan len”(dành cho phụ nữ). Cánh đàn ơng thường cuốc đất hoặc đi câu, chỉ giáo viên dạy mơn khoa học tự nhiên hoặc Anh văn mới cĩ thể (lén lút) dạy thêm ngồi giờ. Nghề đan len đỡ chạy vốn và thu nhập ổn định hơn nuôi heo, cái tiện lợi là có thể “tha” đồ nghề đi theo mỗi lúc đến trường, những lúc ra chơi, 5 phút giải lao, thậm chí trong những buổi họp hành, đôi tay thoăn thoắt những mũi len mà vẫn có thể theo dơi hoặc chuyện tṛ được. Người người đan len trong cả những buổi học chính trị, có lúc hội trường đang im phăng phắc để nghe giảng bài bỗng chiếc que đan ai đó rơi xuống sàn leng keng, mọi người giật ḿnh tỉnh ngủ, chú mục nh́n về phía tiếng động, vài tiếng cười rúc rích làm cho không khí bớt căng thẳng nhưng diễn giả lại một phen bực ḿnh.  Tranh thủ như vậy, với sự phụ giúp của các con - có khi cả nhà thức đến 2, 3 giờ sáng để làm hàng cho kịp giao, một tuần tôi có thể đan được 3, 4 cái áo, tiền công mỗi cái khoảng 25, 30 ngàn đồng, vị chi mỗi tháng chúng tôi có thêm từ 300 đến 400 ngàn đồng ngoài tiền lương, một khoản tiền không phải nhỏ (lương chúng tôi thời Đổi Mới mỗi người chừng 300 ngàn hoặc ít hơn) mà nếu không có nó có lẽ các con tôi không thể lên được đại học. Đổi lại mấy năm sau tôi bị viêm chu vai, cánh tay trái không thể nhấc lên, phải chữa chạy cả năm trời mới khỏi.

 

Cuộc sống cơ cực đạm bạc mà t́nh người cũng thiếu. Người ta luôn nh́n nhau bằng cặp mắt cảnh giác, sẵún sàng moi móc nhau trong những buổi phê b́nh kiểm điểm, sẵún sàng chà đạp nhân phẩm của nhau để kiếm chác chút lợi lộc. Chứng kiến những cảnh như thế trong môi trường giáo dục, ḷng tôi không bao giờ yên ổn.

 

Trời Đà lạt lúc nào cũng mát mẻ, tôi đạp xe ṿng xuống hồà Xuân Hương để ngắm cảnh hồ ban mai trong xanh gợn sóng vơ cùng thơ mộng, bên kia là nhà hàngThuỷ Tạ, là khách sạn Palace nguy nga tráng lệ, là rừng thông chập chùng trên cao, là tháp chuông nhà thờ Con Gà hùng vỹ và những biệt thự xinh xắn trốn t́m sau hàng cây. Tâm trạng tôi lúc đó thật phấn khích, tưởng tượng đến bữa ăn trưa cả nhà quây quần bên nhau, x́ xà x́ xụp thưởng thức tài nghệ nấu nướng của tôi mà ḷng ấm lại, tạm quên đi nỗi buồn phiền  lo lắng cho cuộc sống đầy ắp khó khăn phức tạp.

 

 Tôi miên man nghĩ ngợi nên đạp xe đến chợ lúc nào không hay. Đường vào chợ chỉ toàn người đi xe đạp, thỉnh thoảng mới thấy một vài chiếc Honda. Thuở ấy chỉ  những cán bộ cao cấp mới có tiêu chuẩn xăng.  Sau khi gửi xe, tôi vội vàng đến quầy thịt của chị Loát để mua thịt tem phiếu*. Hai vợ chồng chị Loát đều cán bộ ngoài kia vào nhưng là những người hiểu biết, điềm đạm, dễ gần gũi, có con học ở trường. Các thầy cô giáo của trường đều được chị Loát ưu tiên  dành phần thịt ngon nên ai cũng thích. Tuy vậy chen vào quầy để được chị nh́n thấy không phải dễ v́ người ta cũng đă lớp trong lớp ngoài. Rút cuộc, sau một hồi chen lấn bở hơi tai, tôi cũng đă mua được phần thịt ngon theo ư muốn. Lại một phen vật lộn để ra khỏi hàng rào người. Chưa kịp thở phào nhẹ nhơm tôi đă tái mặt đứng tim: cái ví tiền của tôi không c̣n trên tay nữa, nó đă rơi mất đâu rồi??? Tất cả số tiền lương của hai vợ chồng đều nằm trong đó, mất nó xem như tháng này cả nhà tôi chết đói, chí ít cũng điêu đứng khốn khổ bởi v́ vay mượn bạn bè đồng nghiệp không phải chuyện dễ, mấy ai dư dă và mấy ai có tấm ḷng!!! Tôi cúi xuống loay hoay t́m kiếm, đầu óc quay cuồng hoảng loạn. Trong khi không c̣n chút hy vọng, nước mắt chực rớt ra th́ mấy chị bán hàng rau ngồi phía trước quầy thịt lên tiếng hỏi “Có phải cô t́m cái ví không?”. Tôi mừng quá vội vàng trả lời “Dạ phải…”. Chưa kịp nói tiếp th́ họ chỉ ngay người đàn bà mặc áo vét xanh kiểu Bắc đang vội vă dắt xe ra khỏi chợ “Đó, tụi tui thấy bà ta lượm cái ví của cô, cô chạy ra ngay kẻo bà ta đạp xe đi mất!”. Người nào cũng hối tôi đi nhanh, tôi vội vàng cảm ơn họ rồi đâm đầu chạy theo người đàn bà kia. Có lẽ đoán biết nên thoáng thấy tôi cô ta liền leo lên xe và đạp hộc tốc về phía đường ra. Giá có xe đạp chắc chắn tôi sẽ đuổi kịp cô ta, nhưng xe tôi hiện đang nằm trong băi giữ xe, vào lấy được th́ người đàn bà ấy đă đi mất hút, biết đâu mà t́m. Không c̣n cách lựa chọn nào khác, tôi đành chạy bộ đuổi theo trong tuyệt vọng. Cứ thế, tôi vừa chạy vừa thở, cô ta và chiếc xe đạp mỗi lúc một xa. ..

 

Không biết có phải trời xui đất khiến mà khi tôi chạy đến khách sạn Hải Sơn (trước 1975 là khách sạn Mộng Đẹp) th́ thấy một thanh niên đạp xe từ trong chợ ra. Như phản xạ tự nhiên của người sắp chết đuối vớ bất cứ thứ ǵ có thể vớ được trên ḍng nước mênh mông, tôi vừa kêu vừa chận cậu ta lại. Chàng thanh niên vừa dừng xe, tôi liền nhảy lên yên sau, chỉ người đàn bà kia nhờ cậu ta đuổi theo. Lạ một điều, dù chẳng hiểu ất giáp ǵ nhưng cậu ta lại ngoan ngoăn làm theo yêu cầu của tôi. Khoảng cách c̣n rất xa, tôi ngồi sau lưng luôn miệng hối thúc, cậu ta lại g̣ lưng đạp thật nhanh. Khi đến vịng xoay giữa cầu Ông Đạo, đường vào chợ và bờ hồ th́ xe người đàn bà ấy vẫn c̣n cách khoảng 50-70m, một cự ly khá lớn. Cơ ta không ngờ có người chở tôi đuổi theo nên vẫn ung dung đạp xe, tốc độ vừa phải. Ngồi phía sau, tôi hồi hộp, nôn nóng,  lâm râm cầu nguyện. Đến nhà hàng Thanh Thuỷ th́ khoảng cách đă được rút ngắn c̣n 20m và, ơn trời,  cuối cùng chúng tôi đă bắt kịp người đàn bà kia ở cây thông gần đấy. Tôi nhảy xuống (quên cả cám ơn cậu thanh niên), vội vàng  chận xe cơ ta, nói nhanh nhưng cũng rất lịch sự “Chị làm ơn cho tôi xin lại cái ví tôi vô ư đánh rơi!”. Thấy tôi, cô ta giật ḿnh nhưng kịp trấn tỉnh, đanh đá sừng sộ với giọng Nghệ Tĩnh trọ trẹ “Cớ làm sao chị lại nói tôi lấy ví của chị?”. Tôi nói ngay “Th́ mấy chị hàng rau trước quầy thịt chỉ cho tôi chứ cịn ai vào đây!”. Cô ta đuối lư, ngần ngừ một hồi, nh́n lui nh́n tới. Tôi cũng quay đầu theo hướng cô ta nh́n th́ lạ lùng thay, người thanh niên chở tôi đuổi theo cô ta ngỡ đă đi rồi sau khi làm nghĩa cử đẹp, vẫn c̣n ngồi ghếch trên yên xe chăm chú theo dơi câu chuyện giữa tơi và người đàn bà kia. Tuy rất ngạc nhiên nhưng lúc này tôi phải hướng mọi chú ư vào cái ví tiền đang nằm trong tay người đàn bà xa lạ đó. Có chàng trai tôi cảm thấy yên tâm. H́nh như cô ta hơi ngán khi thấy người thanh niên (chắc tưởng là con tôi) nên cuối cùng đành mĩc cái ví ra trả lại với giọng ơn nghĩa trịch thượng “Đấy là tôi, chứ người khác th́ chị đừng ḥng!”. Tôi mừng quá, quên mất rằng người nhặt của rơi phải trả lại cho người khơng may đánh rơi, đó là đạo lư làm người chứ không phải ơn nghĩa, huống chi ở đây  cô ta cố t́nh chiếm hữu cái không phải của ḿnh, nên cám ơn cô ta rối rít. Nói cho cùng tôi cũng không phải tay vừa, tôi không sợ thái độ hống hách cậy thế của những kẻ mượn gió bẻ măng. Nếu cô ta không chịu trả chắc tôi sẽ liều mạng với cô ta một phen bởi đó là sự sống c̣n của gia đ́nh tôi. Cô ta hậm hực leo lên xe, đạp một mạch về phía cuối hồ.

 

Tôi đă tỉnh hồn tỉnh vía, quay lại ân nhân – lúc này tôi mới có dịp nh́n kỹ, một thanh niên rất trẻ khoảng 18 tuổi, gương mặt sáng sủa khôi ngô – cảm ơn  cậu ta về sự giúp đỡ chí t́nh mà nếu không có duyên may gặp gỡ tôi đă mất toi một khoản tiền đối với tôi lúc bấy giờ là quá lớn. Cậu ta nhỏ nhẹ nói “Để con chở cô về chợ, nhà con ở bên kia cầu”. Thế rồi chàng trai lại đèo tôi quay trở lại chỗ đầu đường vào chợ. Tôi xuống xe, khẩn khoản đề nghị cho tôi biết tên và nhà, tôi tha thiết muốn biết để có dịp đền ơn,  nhưng cậu ta lắc đầu cười rồi đạp xe đi. Tôi nh́n theo người thanh niên và chiếc xe đạp hoà vào ḍng người cho đến khi mất hút, ḷng bồi hồi xúc động, băn khoăn không biết làm cách nào để trả ơn cứu tử đó, bởi tôi lúc này như người chết đi sống lại. Tôi cũng rất biết ơn mấy chị hàng rau tốt bụng, nếu không được  họ cho biết, tôi đành mất của.

 

 Buổi trưa cả nhà tôi ăn trễ hơn mọi hôm nhưng chưa bao giờ tôi lại cảm thấy hạnh phúc và ngon miệng như vậy. Tôi kể lại câu chuyện cho cả nhà nghe, các con tôi đă học được một bài học đạo đức sống động về ḷng nhân ái.

 

Từ đĩ tôi không hề gặp lại chàng trai trẻ. Những lúc đi trên đường phố, khi vào chợ tôi cố t́m trong số các thanh niên có chàng trai ấy không, nhưng đều vô ích. Tôi luôn nghĩ về ân nhân cuả ḿnh, luôn tự hỏi: trong thời buổi nhiễu nhương đói kém mà ḷng ích kỷ, sự bon chen ngự trị khắp nơi, khi mà đồng tiền đă làm mờ lương tri con người tại sao lại có một chàng trai, tuổi đời c̣n quá trẻ nhưng tấm ḷng rộng mở, sẵún sàng giúp người hoạn nạn một cách vô tư như thế? Người thanh niên ấy chắc hẳn sinh trưởng trong một gia đ́nh nề nếp đạo đức, nhưng tại sao tơi khơng hề gặp lại lần thứ hai? Hay đây là một vị bồ tát đă nghe lời cầu nguyện của tôi mà hoá thân làm chàng trai để cứu tôi chăng?

 

 Đó là một kỷ niệm đẹp, một dấu ấn khó phai trong tâm khảm giúp tôi niềm tin mănh liệt vào cuộc đời, vào t́nh người, vào đạo lư cuả người Việt Nam: “ở hiền gặp lành”. Sau này tôi sẽ kể lại cho các cháu tôi nghe câu chuyện cổ tích “Ngày xửa ngày xưa vào thời tem phiếu có một vị bồ tát đă biến thành chàng trai trẻ giúp bà t́m lại của đánh rơi bị một kẻ tham nhặt được.…”

 

                                                                                                      VL

 

-----------------------

 

*chế độ tem phiếu măi cuối những năm 80 mới dần biến mất.

 

 

Trang Vĩnh-Liêm Dalat & Văn Uyên

 

art2all.net