Vĩnh Liêm Dalat

M Ợ   T Ô I

 

 

Gia đ́nh tôi chuyển vào Huế từ khi tôi c̣n bé tí, nhưng h́nh ảnh thân thương cuả quê nhà vẫn tồn tại trong tâm thức, mỗi lần được cha mẹ dẫn về quê, đối với tôi, như ngày hội. Tôi sẽ được chạy nhảy trên con đường làng rợp bóng mát, hai bên là những đồng ruộng xanh ŕ thơm ngát mùi lúa Buổi tối tôi được vui đùa với bọn trẻ trong xóm dưới ánh trăng vằng vặc mà những sạp hàng trống cuả chợ sẽ là nơi ẩn náu lư tưởng cho tṛ chơi trốn t́m. Tôi lại được cha mẹ dẫn đến thăm các gia đ́nh chú bác, cậu mợ và đặc biệt đến thăm mợ Giang mà tôi vô cùng yêu quư tại cái quán nhỏ nằm cuối chợ, đối với tôi đó là những giờ phút hạnh phúc. Tôi sẽ được mợ tặng cho những viên kẹo gừng thơm thơm, những miếng kẹo đậu phụng bánh tráng gịn tan hay những viên kẹo cau có h́nh dáng như miếng cau trắng trẻo mà bao giờ tôi cũng để dành ăn sau cùng v́ kẹo này chỉ có thể ngậm trong miệng mà cảm nhận chất ngọt cuả đường và vị bùi cuả bột tan dần theo vị giác chứ không thể nhai ngốn ngấu được. C̣n một điều bí mật riêng tôi, đó là được ngắm khuôn mặt dịu dàng xinh đẹp cuả mợ. Tôi cũng thích chơi với em Xinh trạc tuổi tôi, con gái độc nhất cuả cậu mợ hơn là mấy đứa em chú bác v́ tính em rất hiền, lúc nào cũng nhường nhịn tôi chứ không như mấy đứa kia ưa căi vả hoặc giành đồ chơi.

Ông ngoại tôi là một nhà nho đạo cao đức trọng được dân làng quư mến nên đă trở thành hương trưởng trông coi việc làng. Mẹ tôi là con gái đầu và độc nhất cuả ông bà ngoại. Khi mẹ tôi lên tám th́ bà ngoại tôi qua đời, ông ngoại tục huyền và có thêm ba con trai với người vợ sau mà cậu Giang là trưởng nam. Thế là tôi chỉ có cậu mà không có d́, điều này khiến tôi buồn ḷng không ít trong suốt quảng đời ấu thơ và cũng là lư do khiến tôi yêu quư mợ Giang, luôn xem bà như d́ ruột. Dưới mắt tôi hồi đó th́ mợ tôi rất đẹp, cặp mắt đen buồn, đôi môi cắn chỉ, mỗi khi cười để lộ hàm răng hạt huyền đen nhánh. Mợ thường vấn tóc trần, dáng dấp thanh tú như một mệnh phụ. Tôi chưa được vinh dự chiêm ngưỡng các bà hoàng trong cung cấm nhưng vẫn thầm nghĩ chưa chắc các bà này đă đẹp hơn mợ tôi. Sau này qua lời kể cuả chị cả, tôi mới biết mợ là con quan, nhà ở Nhan Biều, bên kia sông. Nhưng tại sao mợ lại trở thành vợ cuả cậu Giang th́ tôi chịu không biết được. Có thể ông ngoại tôi và cha cuả mợ trước kia vốn là bạn học với nhau? Hoặc có thể cậu và mợ tôi đă từng quen biết trước khi trở thành vợ chồng?

Cậu Giang là công chức sở công chánh ở Huế, đôi ba tháng cậu mới về thăm nhà, mợ là dâu trưởng nên phải ở lại chăm sóc cho cha chồng v́ bà ngoại kế cũng đă qua đời sau khi sinh cho ông ngoại tôi ba người con trai. 

Rồi bỗng nhiên cậu đột ngột bỏ Huế vào Nam, cậu đi biền biệt không biết có gửi cho mợ một lá thư nào chăng. Mợ vẫn son sắt chờ đợi cậu và lo cho cha chồng chu đáo. Mợ chờ đợi cậu như nàng Tô Thị chờ chồng, vẫn mong ngóng cậu từng ngày từng đêm mặc cho nhiều người đàn ông thường đến quán ve văn. Măi đến khi ông ngoại tôi măn phần, mợ mới đưa em Xinh về Nhan Biều sinh sống. Từ đó mỗi lần về quê tôi không c̣n dịp được gặp mợ và em Xinh, để được mợ tặng cho những món quà quê hương ngọt ngào như trước, tôi đă buồn một thời gian khá dài.

Về sau tôi mới biết hoá ra cậu đă nhẫn tâm bỏ mợ và em Xinh mà đi theo lư tưởng cách mạng, cậu vào Nam hoạt động… 

Thuở ấy ở làng tôi, nói đúng hơn hầu như mọi làng quê ở Việt Nam, nhà nào cũng có người tham gia Việt Minh. Bên nội tôi cũng có hai ông chú đi kháng chiến, tôi chưa hề biết mặt họ cho đến sau 1975 bởi họ rời quê rất sớm. Thế nhưng trước ngày đ́nh chiến họ đă bí mật trở về đưa vợ con vượt tuyến ra Bắc, c̣n cậu Giang th́ không. Khi vào Nam cậu đă quên ân t́nh cuả người vợ tào khang để gắn bó với một phụ nữ khác, người Nam bộ, cùng hoạt động chung với cậu ở mật khu rồi có với bà ta một cậu con trai và hai cô con gái, mợ tôi hoàn toàn không hay biết. Sau hiệp định Genève cậu tập kết ra Bắc, dĩ nhiên bà vợ sau cùng ba người con ít lâu cũng ra theo. Mợ tôi chờ cậu về đưa hai mẹ con đi như những gia đ́nh khác nhưng hởi ôi chỉ là vô vọng. Thế mà mợ vẫn cứ chờ, chờ măi mặc cho tuổi xuân trôi qua lặng lẽ. Lúc này mợ chỉ mới ngoài 30, mợ đă để răng trắng cho hợp thời và có lẽ cũng để cậu tôi thêm yêu khi tái ngộ.

Quảng Trị phía bên này sông Bến Hải là nơi hứng chịu nhiều đau thương mất mát trong cuộc nội chiến tương tàn kéo dài từ 1954 đến 1975. Mỗi lần đi xe đ̣ từ Huế ra Quảng Trị hoặc ngược lại, hành khách trên xe không ai không khỏi phập phồng lo sợ cho chuyến đi đầy bất trắc, có thể một quả ḿn chôn ở một ụ đất nào đó trên đường phát nổ, hoặc một cuộc pháo kích bất ngờ ập đến làm thương vong vài chục nhân mạng. Ngày c̣n bé tôi không hiểu tại sao quê hương tôi lại khốn khổ đến như vậy.

Trước khi xảy ra biến cố Mậu Thân 1968 ở Huế th́ cuối 1967 đă xẩy ra một trận giao tranh ác liệt ở Khe Sanh - Quảng Trị. (Trong trận này anh tôi bị mất tích mà măi đến sau hiệp định Paris 1973 gia đ́nh tôi mới biết được tin đích xác từ những người lính cuả anh trở về rằng anh đă bị bắn chết khi vượt ngục). Mùa hè đỏ lửa 1972 đă biến quê tôi thành b́nh địa khi hàng tấn bom oanh tạc, hàng chục cuộc pháo kích cuả hai bên tham chiến trút xuống Thành Cổ Quảng Trị và vùng chung quanh. Bà con tôi dắt d́u nhau t́m đường lánh nạn. Có lẽ họ đă thuê ghe máy theo sông Thạch Hăn xuôi ra biển rồi men ven biển vào Nam chứ không thể liều lĩnh băng qua Đại lộ Kinh Hoàng khi cuộc giao tranh đang diễn ra. Mợ tôi và em Xinh ở trong đoàn người đó và cuối cùng họ đă đến miền đất mới là B́nh Tuy. B́nh Tuy không phải là nơi “đất lành chim đậu”, dân cư c̣n thưa thớt, đường sá giao thông chẳng thuận lợi và tất nhiên cuộc sống cuả những người tạm cư không dễ dàng chút nào. Có ai ngờ họ đă định cư vĩnh viễn tại đây v́ chiến tranh ngày càng khốc liệt, họ không thể trở lại làng xưa. Họ là những người mất quê hương ngay trên chính đất nước cuả ḿnh.

Xinh đă có gia đ́nh, chồng em là một quân nhân rày đây mai đó. Em đi dạy, đồng lương chẳng được bao nhiêu khi vừa phải nuôi con vừa lo cho mẹ. Mợ tôi những năm này tuy có gầy đi v́ lo nghĩ nhưng vẫn c̣n đẹp. Mợ giúp con gái việc nhà và chăm sóc cháu ngoại. Cuộc sống cứ thế trôi đi lặng lẽ …cho đến ngày 30 tháng Tư 1975. 

Gia đ́nh Xinh không c̣n biết chạy đường nào nữa v́ vốn liếng tài sản đă kiệt cùng. Chồng cuả Xinh bị bắt đi học tập cải tạo, Xinh không được tiếp tục đi dạy v́ thuộc thành phần “ngụy quân”. Em tôi quá hiền để có thể trở thành dân “mánh mung”, chỉ c̣n một con đường là theo bà con lối xóm lên núi đốt than - than lúc này trở thành nhiên liệu chính. Người em lúc nào cũng đen nhẻm, áo quần lem luốc, mặt mày hốc hác bơ phờ, cuộc đổi đời thật quá bi đát!

Không ngờ chính cậu tôi lại là một trong những cán bộ chủ chốt vào tiếp quản Sài G̣n, lúc này được đổi tên là thành phố Hồ Chí Minh. Khi tàu vừa cập cảng Vũng Tàu, cậu tôi vội vă lên Sài G̣n để t́m kiếm bà con thân thích. May mắn cậu đă gặp được một số người, trong đó có anh bà con bên ngoại tôi. Gia đ́nh ông anh họ cũng đi theo đoàn người tản cư năm 1972 nhưng do có cuả ăn cuả để nên thay v́ ở B́nh Tuy th́ ông đă mua được nhà ở khu trung tâm Sài G̣n. Chính ông anh họ này đă đưa cậu tôi về B́nh Tuy để hội ngộ với vợ con, lúc này bà vợ sau và ba đứa con chưa vào. Dù sao chăng nữa cậu cũng đă từng yêu mợ và có với nhau một mụn con gái, cậu nôn nóng muốn được gặp mặt. 

Khi họ đến nơi th́ nhà chỉ có ḿnh mợ, Xinh đang ở trong núi làm than, con trai cuả Xinh cũng theo mẹ. Căn nhà tuềnh toàng đến thương, cậu chắc cũng chạnh ḷng. Mợ bước ra ngỡ ngàng tưởng như trong mơ, bốn mắt nh́n nhau rưng rưng lệ. Ông anh họ tế nhị lấy cớ đi thăm bà con trong xóm để nhường căn nhà cho đôi t́nh nhân tâm sự. Lúc này mợ mới ngoài năm mươi, “vợ chồng cũ không rủ cũng tới”, họ đă có những giây phút mặn nồng bên nhau. Thế nhưng cậu không thể nán lại để gặp mặt Xinh và đứa cháu ngoại v́ quá bề bộn công việc. Sau đó ít lâu cậu trở lại đưa mợ về căn nhà mà cậu được uỷ ban thành phố cấp khi tiếp quản Sài G̣n, đây là thời gian mợ vô cùng hạnh phúc, ai cũng mừng cho mợ.

Cuộc hạnh ngộ chưa bù đắp hết những năm tháng cô đơn cuả mợ th́ một hôm cậu nhận được điện tín cuả người vợ sau báo sẽ vào cùng con cái. Cậu hốt hoảng bối rối không biết xử lư ra sao, cuối cùng đành thú nhận sự thật phũ phàng. Mợ chết lặng không nói nên lời ngoài nước mắt và sự đau đớn tột cùng cuả con tim. Mợ không ngờ người chồng mà mợ vô cùng yêu quư, tôn thờ, chờ đợi lại là một kẻ phản bội. Mợ không thốt được một câu mắng chửi đích đáng nào cho hả cơn tức tối mà chỉ lặng lẽ gói ghém hành lư về lại B́nh Tuy. Cậu muốn đưa mợ ra bến xe nhưng mợ cương quyết từ chối. Cậu là một kẻ đểu giả, t́nh nghĩa ǵ nữa mà đưa với đón!

Từ đó mợ trở nên u uất, đôi mắt buồn lại càng buồn hơn, suốt ngày lặng câm. Sự sầu khổ trong ḷng cứ chồng chất để hai mươi năm sau mợ già đi nhanh chóng, thân xác hao gầy và cuối cùng mợ nhuốm bệnh.

Sau 1975 tôi có nhiều dịp gặp cậu và gia đ́nh cuả cậu. Tôi đă hiểu v́ sao mợ tôi yêu và chung thuỷ với cậu đến thế. Tuy lớn tuổi cậu vẫn c̣n lịch lăm phong độ và nói năng dịu dàng t́nh cảm. Ngày xưa khi c̣n trẻ chắc hẳn cậu là một chàng trai tuấn tú. Tôi có đến thăm gia đ́nh cậu đôi ba lần nhưng hoàn toàn không nhờ vả ǵ. Cậu rất quư tôi, người em trai và cô em gái đầu tỏ ra thân ái, nhưng cô em út và mợ hai rất lạt lẽo. Thấy vậy tôi đành chấm dứt quan hệ.

Tôi nghe kể rằng sau khi biết chuyện cậu đă có vợ con trước khi cưới mợ th́ mợ hai đă lồng lộn lên, đ̣i đốt nhà, đ̣i tự tử.v.v…khiến cậu một phen hoảng viá, hết năn nỉ, lại thề thốt đủ điều mới yên. Cũng từ ngày ấy câu không trở lại B́nh Tuy. Đáng trách hơn là cậu đă không đoái hoài đến Xinh, đứa con gái mà cậu đă bỏ rơi từ khi c̣n đỏ hỏn. Xinh chắc cũng đau ḷng lắm.

Được tin mợ tôi qua đời quá trễ, không thể về viếng linh cửu được, tôi vô cùng ân hận. Tôi chưa hề đặt chân đến B́nh Tuy, nhà cuả mợ chắc ở sâu trong núi, quanh co khúc khuỷu không dễ ǵ t́m ra. Thời gian này vợ chồng tôi lại quá bận rộn vất vả cho việc mưu sinh để nuôi bầy con ăn học, không c̣n th́ giờ nghĩ đến ǵ nữa. Vậy mà ông anh họ tôi đă làm được một nghĩa cử đáng quư đối với vong linh cuả mợ: ông đă thuyết phục đứa con trai cuả cậu về chịu tang cho mợ với tư cách trưởng nam. Có lẽ em trai tôi muốn thay cậu tạ lỗi với mợ mà cậu th́ lại không dám về nh́n mặt người vợ đầu lần cuối v́ mợ hai quá ghen tương! Về sau cậu em họ c̣n t́m cách giúp đỡ tài chánh cho Xinh, người chị cùng cha khác mẹ một cách chu đáo, tấm ḷng cuả em tôi thật đáng trân trọng. 

Tôi chợt nhớ đến một truyện ngắn cuả Nhất Linh có tựa đề “Thưa Chị”. Câu chuyện kể về một người vợ trẻ có chồng đi làm ăn xa ở vùng mạn ngược thời gian lâu mới trở về nhà. Người vợ luôn tin tưởng chồng bởi họ lấy nhau v́ t́nh yêu. Một hôm hai vợ chồng đang ngồi ăn trưa th́ nhận được một bức điện tín. Người chồng tái mặt khi đọc xong bức điện, vội vă bỏ dỡ bữa ăn để sữa soạn hành lư và nói với vợ có việc cần đi gấp. Người vợ trẻ không bằng ḷng gặn hỏi lư do. Không c̣n cách nào khác người chồng đành thú nhận việc dang díu với một cô gái trong thời gian xa nhà ở nơi heo hút, khi chia tay anh có hứa sẽ trở về cưới cô ta làm vợ. Bức điện do bạn bè trên đó báo cho biết cô gái kia đang lâm bệnh nặng mong được gặp mặt anh lần cuối, anh không thể không thực hiện ước nguyện cuả cô gái dù rằng mối t́nh ấy đối với anh chỉ là qua đường. Người vợ trong cơn tức giận đă hất đổ tung toé thức ăn chén bát xuống sàn, nhưng người chồng vẫn dứt khoát xuống nhà lấy ô tô phóng đi. Chồng chung đâu dễ ai nhường cho ai, người vợ lập tức thuê xe đuổi theo với nộ khí xung thiên quyết xé xác kẻ t́nh địch. Khi đến nơi, đứng sau lưng chồng, người vợ thấy t́nh địch cuả ḿnh chỉ c̣n da bọc xương, hơi thở yếu ớt, đôi mắt đă hết sinh khí, mọi hờn ghen trong ḷng cuả cô vụt tan biến nhường chỗ cho sự thương cảm, xót xa. Trước sự bỡ ngỡ cuả chồng, cô tiến lên phía trước, cầm tay t́nh địch mà nói rằng “Thưa chị, em là em gái cuả anh em, thay mặt gia đ́nh đến đây xin cưới chị cho anh em”. Đôi mắt cô gái vụt sáng, đôi môi nở nụ cười măn nguyện, rồi đôi mắt từ từ khép lại, cô gái đă trút hơi thở cuối cùng nhẹ nhàng ra đi…

Câu chuyện kết thúc ở đây để lại cho người đọc một ấn tượng sâu sắc về sự cao thượng, ḷng nhân ái cuả người vợ bị phản bội và h́nh ảnh một người đàn ông có lương tri, bất chấp sự ngăn cản cuả vợ, đă vượt đường xa để thực hiện ước nguyện cuả người t́nh là được thấy mặt anh lần cuối trog giờ phút lâm chung.

Mợ hai không có những đức tính quư báu ấy dù rằng mợ là kẻ đến sau. Cậu tôi lại càng đáng trách khi ăn ở tệ bạc với mợ cả, thiếu trách nhiệm với đứa con đầu và điều đáng lên án nhất là trong giờ phút lâm chung cuả mợ tôi, cậu đă không có mặt dù rằng Sài G̣n và B́nh Tuy chẳng cách xa nhau bao nhiêu.

Có lẽ dưới suối vàng linh hồn mợ tôi vẫn mang măi một nỗi ngậm ngùi.

 

Đà Lạt 1- 2014

Vĩnh Liêm

 

Trang Vĩnh-Liêm Dalat & Văn Uyên

 

art2all.net