Vĩnh-Liêm Dalat

NGÀY TRỞ VỀ

 

 

          Đầu tháng 5-1975 những thầy cô giáo các tỉnh miền Nam chạy vào Sài G̣n đều được tập trung tại sân trường Lê Quư Đôn để nghe phổ biến chính sách của chính quyền mới đối với giáo chức miền Nam. Họ kêu gọi tất cả hăy nhanh chóng trở về nhiệm sở cũ để tiếp tục việc giảng dạy.

Thấy không thể ở lại Sài G̣n lâu hơn nữa, tôi quyết định đưa các con trở về Đà Lạt. Chồng tôi không đi cùng v́ mẹ chồng tôi vẫn chưa ra Huế, anh phải ở lại để chăm sóc cho mẹ. Tôi không hề băn khoăn thắc mắc quyết định của chồng tôi mà chỉ nóng ḷng muốn được về nhà sớm ngày nào hay ngày nấy bởi tôi không thể chịu thêm nữa cảnh hơn cả chục nhân mạng cùng sinh hoạt trong một căn nhà nhỏ xíu nóng hầm hập như ḷ than của gia đ́nh ông anh chồng. Chồng tôi tôn trọng quyết định của tôi, anh đă liên hệ với những giáo viên quen biết ở Đà Lạt để mấy mẹ con tôi cùng đi chung với họ trong một chuyến xe.

Một ḿnh với bốn đứa con nhỏ, đứa lớn nhất lên bảy, đứa nhỏ nhất chưa đầy chín tháng tuổi làm cuộc hành tŕnh trở về chốn cũ trên chiếc xe tải chất đầy hành lư và những đồ đạc lỉnh kỉnh của mấy gia đ́nh giáo viên (tôi không nhớ rơ bao nhiêu), quả thật đối với tôi không dễ chịu chút nào. Mọi người đều ngồi la liệt trên sàn xe, nóng nực, chật chội; trẻ con kêu la inh ỏi, tè dầm, đái bậy, mùi khai bốc lên nồng nặc; người lớn ồn ào, gây sự, hút thuốc khói um đầy xe…Đầu óc tôi muốn vỡ ra, tứ chi ră rời như người sắp chết. Nhưng tôi phải sống và phải mạnh mẽ v́ các con đang cần tôi. Chúng ngồi yên lặng trên sàn xe, buồn rầu, ngơ ngác, không khóc, không kêu la như những đứa trẻ khác dù tôi biết chúng rất mệt trong suốt thời gian chiếc xe ́ ạch ḅ lên con đường đèo quanh co. Bữa ăn chỉ mấy nắm cơm vắt khô không khốc với ít thịt kho mà cả tôi lẫn chúng đều không tài nào nuốt nổi. Tội nghiệp đứa con gái út, nó nằm lả trên tay tôi v́ khát sữa. Những ngày chạy loạn đôi bầu sữa của tôi đă khô cạn, đành phải cho con bú sữa lon. Thấy con đói tôi xót xa vô cùng nhưng đành phải chờ khi xe dừng mới pha sữa cho nó được. Chiếc xe đă cũ kỹ lại chở nặng nên liên tục chết máy, đây lại là những giây phút giăn gân cốt và “giải lao” cho mọi người, lũ trẻ được dịp hít thở khí trời, được chạy nhảy chút đỉnh để bù lại khi phải bó gối tù túng trên xe. Thế nhưng ai cũng nôn nóng về nhà nên lại càng sốt ruột khi chiều xuống, trời bắt đầu nhá nhem. Và khi bóng tối ập đến, chiếc xe đơn độc giữa đường rừng âm u mới đáng sợ làm sao! Chúng tôi không biết làm thế nào cho đỡ sợ ngoài những lời cầu nguyện lâm râm. Măi đến hơn 8 giờ tối xe mới về đến khu Ḥa B́nh, trung tâm của thành phố. Tôi cùng hai gia đ́nh ở gần thuê chung một chiếc xe lam về nhà cho đỡ chi phí và để bảo vệ an toàn cho nhau. Đường phố vắng hoe, đèn điện leo lét, càng xa trung tâm cảnh vật càng tăm tối.

Xe đổ ngoài đường cái, mấy mẹ con h́ hà h́ hục mang vác hành lư cồng kềnh thêm quảng đường vài chục mét, rồi phải leo lên cầu thang cư xá mới đến căn hộ của ḿnh. Đến nơi mấy mẹ con tôi đều mệt phờ, chỉ ao ước chạy ào vào nhà để ngả lưng. Dưới ánh đèn mờ mờ từ trụ điện trước cư xá hắt xuống, tôi thấy có một mảnh giấy trắng dán ở lề cửa. Tôi nghĩ bụng “Hóa ra nhà trường cũng chu đáo, cho niêm phong để bảo vệ tài sản giùm ḿnh” và b́nh thản lột tờ giấy, mở khóa rồi dẫn các con vào. Mùi ẩm mốc phảng phất nhưng lại cho tôi cảm giấc thân thương an toàn. Mọi vật trong nhà đều y nguyên, thậm chí một kí lô gạo thơm Tùng Nghĩa tôi mua để nấu cháo cho con bé út trước khi bỏ đi vẫn nằm trên chiếc giá cạnh cửa bếp, thùng gạo vẫn c̣n đầy, tủ lạnh vẫn chạy, một tảng thịt heo nằm đông cứng trong ngăn đá khiến tôi mừng rỡ như bắt được vàng: mẹ con tôi đă có cái ăn trong những ngày đầu đổi đời dưới chế độ mới.

Tôi chưa kịp thu dọn nhà cửa và cho các con ăn tối th́ có tiếng gỏ cửa, chị Q.. ở tầng dưới (là gia đ́nh duy nhất ở lại ở khu cư xá này) bước vào, chưa kịp hỏi han chị đă lên tiếng: -Sao bà chưa tŕnh diện mà đă vào nhà? Bà không thấy tờ giấy niêm phong trước cửa sao?”

Tôi ngạc nhiên hỏi lại: -Ủa, sao phải tŕnh diện? Nhà của em th́ em có quyền vào chứ?

-Nhà của bà nhưng bà đă bỏ đi, Cách mạng thu hồi, bà đâu có quyền vào nữa.

Đến lúc này tôi mới thật sự hoảng hốt, cầu cứu: -Bây giờ phải làm sao hả chị? Em phải xin với ai?”.

Chị Q. bảo: -Bà qua nhà anh N. năn nỉ anh ấy đi, anh N. là quyền hiệu trưởng đó.

Nghe vậy tôi có ư mừng v́ anh N. với vợ chồng tôi cũng là chỗ thân t́nh, trước ngày biến cố không lâu anh ta có đến chơi nhà để từ biệt vợ chồng chúng tôi, nói rằng có quyết định thuyên chuyển về Quảng Ngăi là quê của anh. Tôi không kịp thắc mắc tại sao anh ta đă chuyển đi mà nay lại trở thành quyền hiệu trưởng, vội tất tả chạy sang nhà anh ở khu A (căn hộ của tôi thuộc khu B) với hy vọng được anh ta thông cảm. Không may cho tôi, anh N. vắng nhà chỉ có bà vợ tiếp tôi với thái độ lạnh nhạt khác hẳn ngày trước. Chị ta bảo tôi: -Anh N. đi họp với ủy ban quân quản thành phố rồi, chị sang trường xin với mấy anh đang làm nhiệm vụ tiếp quản, may ra!

Ôi ngày đầu tiên trở về sao mà rắc rối nhiêu khê đến thế không biết, tôi than thầm trong bụng và lại bước thấp bước cao lần ṃ trong đêm tối để sang trường t́m những người sẽ định đoạt số phận của mấy mẹ con tôi.

Tôi gặp ba người đàn ông trong căn pḥng nhỏ (trước đây dùng làm pḥng y tế của trường), hai người đang đánh cờ trên giường, một người ngồi gác chân lên bàn. Có lẽ bộ dạng hốc hác bơ phờ của tôi không gây chút thiện cảm nào nơi họ, hay họ là những kẻ chiến thắng không cần phải tỏ ra lịch sự với kẻ chiến bại dù đó là phụ nữ, nên thấy tôi bước vào người đàn ông đang ngồi gác chân lên bàn hất hàm hỏi :

-Chị cần ǵ?

Tôi tŕnh bày sự việc, nói rằng tôi mới từ Sài G̣n trở về, tỏ ư hối tiếc v́ trời tối không biết đó là tờ giấy niêm phong nên đă vô ư xé đi và xin họ cho phép tôi được sử dụng lại căn hộ bởi v́ tôi c̣n bốn đứa con nhỏ đang chờ tôi ở nhà. Họ nghe một cách lơ đăng và h́nh như cũng chẳng hiểu đầu cua tai nheo ǵ mấy. Một trong hai người đánh cờ, có lẽ là cấp trên của hai người kia, tiến lại gần tôi và nói:

-Nhà của chị th́ chị cứ việc ở, Cách mạng có lấy nhà của ai đâu.

Một câu nói lạnh lùng b́nh thản nhưng sao nó lại đủ sức giải tỏa nỗi lo lắng của tôi đến thế! Tôi mừng rỡ, rối rít cám ơn họ và ra về trong tâm trạng phấn chấn.

Đẩy cửa vào pḥng tôi chợt nhói ḷng khi thấy bốn đứa con nằm chèo queo chen chúc nhau trên chiếc giường bề bộn áo quần vất ngổn ngang. Không biết chúng đă ăn tối chưa, nhất là đứa con út đă đói lă suốt chặng đường mấy trăm cây số để về nhà. Tôi đỡ nhẹ các con, sửa lại thế nằm rồi đắp chăn cho chúng, sau đó đun nước khuấy sữa cho con bé út, dọn dẹp sơ nhà cửa trước khi đặt ḿnh xuống giường t́m kiếm một giấc ngủ không mấy b́nh an.

Sáng hôm sau tôi đến trường tŕnh diện. Thấy tôi, anh N. nay là quyền hiệu trưởng lạnh lùng bảo:

-Chị phải lập tức dọn ngay ra khỏi nhà, ai cho phép chị xé niêm phong để vào nhà?

Tôi vừa chưng hửng vừa hoảng hốt, rơ ràng tối hôm qua tôi được các anh trong ban quân quản cho phép sử dụng lại căn hộ mà sao bây giờ t́nh thế lại quay ngược 180 độ thế này? Tôi lại một lần nữa phân trần, nào là khi tôi về trời tối, tôi không biết đó là tờ giấy niêm phong, nào là tôi đă sang nhà nhưng không gặp anh, nào là tôi đă sang trường gặp các anh trong ban quân quản và họ đă cho phép.v.v. và v.v…

Anh ta vẫn mặt sắt đen ś, bảo:

-Gia đ́nh chị đă bỏ đi, căn hộ đó không c̣n thuộc quyền sử dụng của chị nữa. Chị phải viết một bản kiểm điểm tŕnh bày lại vụ việc, nhớ là phải thành khẩn để tôi tŕnh lên ủy ban quân quản xét có thể cho chị được trở về căn hộ đó hay không. Ngay hôm nay chị lập tức dọn ra khỏi nhà, xin tạm trú ở đâu đó trong khi chờ đợi.

Tôi mở to mắt nh́n vị quyền hiệu trưởng mà trước đây là anh bạn đồng nghiệp của vợ chồng tôi – tuy ít nói nhưng rất nhũn nhặn – tự hỏi điều ǵ đă khiến anh ta đánh mất ḷng nhân ái, t́nh đồng nghiệp vốn dĩ rất b́nh thường của một người hiểu biết. Tôi biết dọn đi đâu với bốn đứa con thơ khi không có chồng tôi bên cạnh? Ḷng tôi cay đắng nhưng sự căm phẫn đă khiến mắt tôi ráo hoảnh, không ̣a khóc như những lúc có điều ǵ oan ức dù tôi là người rất nhạy cảm. Tôi nghĩ sự năn nỉ chỉ làm cho ḿnh trở nên hèn hạ trước một lũ bất nhân.

Tôi t́m đến nhà bác S. làm văn thư cho trường trước đây, có con đă từng học với tôi, với chúng tôi là chỗ thân t́nh, may ra có thể cho tôi tạm trú trong thời gian này chăng? Than ôi, tôi đă nhận được sự từ chối thẳng thừng mặc dù nhà bác ta rất rộng, không những thế thái độ của bác ta cũng lạnh nhạt khác hẳn trước đây.

Quái lạ, không lẽ tôi trở thành người có tội? Tôi vẫn nhớ những lời kêu gọi đầy t́nh cảm của người đại diện chính quyền mới tại trường Lê Quư Đôn. Chính những lời nói này khiến tôi quyết định trở về, thế mà bây giờ những lời nói đó chỉ c̣n là sự lừa bịp. Tâm trí tôi hoảng loạn, tôi biết tá túc đâu đây???

Tôi đi lang thang vô định như người mất hồn, đầu nhức buốt, tứ chi ră rời, nước mắt tuôn như mưa mà tôi chẳng buồn lau. Khi vừa về đến cư xá tôi gặp anh C., một đồng nghiệp trẻ tốt nghiệp ĐHSP Huế mới chuyển đến trường trước ngày xảy ra biến cố. Thấy tôi anh ta vội hỏi:

-Có chuyện ǵ mà trông chị buồn thế?

Tôi t́nh thiệt kể lại đầu đuôi và nói rằng bây giờ tôi rất bối rối không biết đem con đi đâu. Anh an ủi tôi, bảo cứ yên tâm, thế nào cũng có chỗ ở. Tôi cười như mếu rồi vội vàng về nhà để lo bữa cơm cho các con tôi. Một lúc sau tôi nghe tiếng gỏ cửa, anh C. vào, báo cho tôi biết hai anh bạn ở chung căn hộ với anh đă đồng ư nhường cho mấy mẹ con tôi căn pḥng phía sau , ba anh sẽ ngủ chung pḥng trước và giục tôi dọn đồ đạc xuống.

Tôi nghe mừng rỡ như bắt được vàng, nhưng rồi lại cảm thấy khó xử. Tuy đă bốn con nhưng lúc ấy tôi mới vừa tṛn ba mươi, vẫn quá trẻ để có thể xem ba đồng nghiệp kia như em út của ḿnh, vả lại trong số đó có một anh trạc tuổi tôi mặc dù c̣n độc thân. Pḥng ngoài và pḥng trong ngăn cách nhau bằng một bức tường. Gọi là “pḥng” chứ thực ra chỉ 3 bức tường trống trải, kế đến là một sân trống để phơi áo quần rồi cuối cùng là căn bếp nhỏ. Nhưng đă đến nước này rồi th́ không c̣n cách lựa chọn nào khác, và với ḷng tốt của họ, tôi đành dẹp hết mọi xấu hổ để dọn những đồ đạc cần thiết xuống. Dù sao vẫn có chỗ để mấy mẹ con tôi nương náu trong những ngày đầu tiên trở về chốn cũ hơn là ôm nhau nằm lê lết ngoài trời.

Nhờ sự giúp đỡ của những người bạn trẻ, tôi căng một tấm màn để biến căn pḥng trống trải thành giang sơn riêng biệt của mấy mẹ con. Trên chiếc giường nhỏ bé đó, chúng tôi có thể nằm chen chúc một cách thoải mái mà không sợ hớ hênh. Họ cũng hết ḷng giúp đỡ chúng tôi trong những việc lặt vặt, thậm chí có thể trông giúp lũ trẻ những khi tôi có việc phải ra ngoài.

Một tuần sau, ông quyền hiệu trưởng gọi tôi đến, bảo rằng ủy ban quân quản cho phép tôi dọn về lại căn hộ của tôi. Tôi biết anh ta nói láo, chỉ có anh ta tác oai tác quái muốn tôi phải khổ sở, phải lạy lục năn nỉ anh ta chứ chẳng có ủy ban nào bày tṛ như thế cả. May cho tôi đă gặp được những người tốt bụng, nếu không có lẽ tôi đành phải xuống nước van xin anh ta.

Vừa khi tôi dọn về nhà th́ chồng tôi cũng vừa lên. Anh cùng những người tŕnh diện trễ đă bị anh N. trù dập, không cho lên lớp mà chỉ phân công lao tác (theo dơi giờ lao động của học sinh).Sau đó chồng tôi đă bị anh N. không cho ở lại trường. Đầu năm học 1976-1977 chồng tôi nhận quyết định chuyển về trường cấp II Trại Mát (cách Đà Lạt 7 km), rồi đến trường cấp III Chi Lăng (cách nhà 2 km). Măi đến năm học 1978 -1979 khi anh N. chuyển sang trường khác, chồng tôi mới được về lại trường cũ (trường cấp III Bùi Thị Xuân), nghĩa là phải mất hai năm sau.

 

Vĩnh Liêm Dalat
4/2016


 

Trang Vĩnh-Liêm Dalat & Văn Uyên

 

art2all.net