|
NGUYỄN THỊ YẾN
QUẾ HƯƠNG Khắc Khoải & Đằm Thắm
Cái bóng nhỏ, gầy guộc, ánh mắt sâu, lặng lẽ nh́n lung qua khung cửa. Tôi phác thảo về Thương như thế. Tuổi áo trắng không sôi nổi. Thương không có một thuở “con yêu bánh nậm”của Huế. Sâu mà hiền. Kín đáo. Thật thà mà khôn ngoan. Tuổi trẻ, Thương mảnh mai, ít át, nhỏ nhẹ mà tự tin. Thương lấy chồng, cả đám bạn nhốn nháo. Tau chỉ mong cho hắn t́m được bóng mát cuộc đời, nếu không th́ cũng cho hắn cái dù che nắng. Anh Phiệt dạy toán đại học Khoa học. Gầy và nhỏ nhắn cũng như Thương. Rồi đám bạn đồn ầm lên “con Thương sinh đôi hai thằng”. Dạo ấy, Thương dạy Việt Văn Trung học Thành Nội, ở Huế. Một lần Liên Thi gặp tôi kháo chuyện bạn cũ “hai thằng con con Thương ba tuổi rồi mà hắn vẫn cho ăn chuối bằng muỗng, cái muỗng tí xíu”. Liên Thi cười khanh khách, giọng cười trong trẻo, đẹp như tuổi thanh xuân. Mười mấy năm sau Thương sinh thêm một đứa: con trai. Vậy là nhà toàn đàn ông, ḿnh hắn đàn bà. Hắn cô đơn. Cả đám bạn suốt thời Đồng Khánh, một thuở Văn Khoa - Sư Phạm, rồi đi dạy, không nói, mà đứa nào cũng thương hắn . . . . . . Hoàng thị Thương bắt đầu viết từ năm 1989, khi vừa thôi dạy. Bút hiệu Quế Hương có từ cái tên gọi ở nhà: Quế. Tên mẹ đặt. Thương thương mẹ vô cùng. Ba Thương mất sớm. Một cầu thủ bóng đá. Thỉnh thoảng Thương nhắc đến ba với ḷng cảm phục và chút hănh diện. Mẹ Thương tái giá. Cả Thương và Thu, đứa em gái, sống với mẹ và kế phụ suốt thời con gái trong một mái gia đ́nh. Nghèo. Cái nghèo b́nh thường mà âm ỉ trọn đời của Huế. Thương có người mẹ, như nhiều người mẹ Huế, nhưng tuyệt vời. Bác hiền hậu từ trái tim, hiểu và thương con da diết. Cái thuở Thương chưa viết, đă có lần bác nói với tôi về Thương: “yếu đuối, đau hoài, mà tài hoa lắm con ạ!” Những “tài hoa” mẹ nói thưở ấy của Thương tôi mơ hồ nghĩ đến những điều Thương nói, có thể là mấy việc nho nhỏ Thương làm trong nhà, mà không phải là nấu ăn . . . Dạy Văn, tôi thích và nể Thương nhất là khả năng phân tích . . .
* Khi những xa lộ thông tin đang mở rộng toàn cầu, nhịp sống của con người càng trở nên hối hả. Con người muốn tự học và tập biết nhận diện những hối hả đă trở thành “tập khí” (habit energy) bên trong, để quay về với chính ḿnh. Đọc! Thỉnh thoảng có tiếng nói về thể cách viết một truyện ngắn. Tiếng nói ấy bỗng vui và đầy cảm xúc khi đọc “Câu Hát T́m Nhau” (1). Lâu lắm mới đọc được một truyện ngắn như thế! Đầu năm 2005, cũng như trong nước, người Việt hải ngoại chuẩn bị đón cái Tết truyền thống. Khi những cú điện thoại, các điện thư chuyển đi những đơn đặt hàng bài viết cho Đặc San Xuân, tin Quế Hương đoạt giải nhất cuộc thi truyện ngắn, qua internet, lan đi rất nhanh. Giải Viết Truyện Ngắn Cho Thanh Niên, Học Sinh và Sinh Viên, trong nước, do Nhà Xuất Bản Giáo Dục phối hợp với Hội Nhà Văn Việt Nam tổ chức Mười lăm năm viết văn, Quế Hương đoạt mười bốn giải thưởng và tặng thưởng, trong đó có hai giải viết kịch bản phim truyện. Cũng v́ thế, Quế Hương tự nhiên “có chân” trong Hội Điện Ảnh Việt Nam. Thật ra, “. . . Tác giả của hàng trăm truyện ngắn, có mặt trong hàng loạt tuyển tập của NXB Văn Học, NXB Hội Nhà Văn, NXB Phụ Nữ . . . chị lại không hề có mặt trong bất cứ hội nhà văn nào, địa phương lẫn trung ương!” (2) Truyện ngắn được giải “Một Cuộc Đua” đă, một thoáng, trở thành đề tài tranh luận và nhận định của một số bạn đọc và người viết ở đây. Khác với “Một Cuộc Đua” đốp chát và quyết liệt với nụ cười bọc thép, một Quế Hương dịu dàng, khắc khoải, đằm thắm mà sâu sắc gần gủi với người đọc qua “27 Truyện Ngắn của Quế Hương”. Sách do Nhà Xuất Bản Phụ Nữ, trong nước, ấn hành tháng 6 năm 2004. Đây là một tập truyện chọn lọc gồm các truyện đă đoạt giải, truyện có đăng trên các báo trong và ngoài nước, trên mạng, hoặc rải rác trong các tập truyện trước như “Quán Búp Bê”â, “Thư Gửi Thời Gian”, “Bí Đỏ”û, “Đám Cưới Cỏ” v. v . . . Từ vài năm qua, tên Quế Hương đă trở thành khá quen thuộc ở hải ngoại. Nhiều bài viết của Quế Hương đă được đăng, lấy từ internet, hoặc nhận đăng có nhuận bút trên các báo tại Sacramento như Hồn Quê, Làng, và tại một số thành phố trong và ngoài tiểu bang California. Toàn tập “27 Truyện Ngắn của Quế Hương” là một bức tranh hiện thực xă hội Việt Nam được nh́n ngắm sâu sắc, được phác họa bằng ng̣i bút có suy tư và rung cảm. Nhà văn chuyên nghiệp Joan Didion nói rằng “Mục đích của tôi khi viết là để t́m xem tôi suy nghĩ ǵ, tôi ngắm nh́n những ǵ trong đời sống này, tôi thấy những ǵ trong cuộc sống này, và những điều tôi thấy đó ẩn chứa những ư nghĩa ǵ.” Có nhà văn viết là để t́m hiểu chính ḿnh. Quế Hương viết để sống. Cái sống có ư nghĩa nhặt lên từ đáy trái tim, vắt ra từ thẳm sâu tâm hồn và trí tưởng của chính ḿnh, qua đôi mắt biết ngắm nh́n và qua sự rung cảm với đời sống tiếp cận mỗi ngày. Khó khăn, lại ốm đau triền miên phải nghỉ dạy, thế giới bỗng hẹp lại trong bốn bức tường, buồn bă lắm, nhưng phải sống! Người đàn bà ấy có lần ngắm kỹ đôi chân. Thế là, truyện ngắn đầu tiên, “Đôi Chân Biết Khóc”, ra đời. Viết đối với Quế Hương là sống. Những truyện ngắn đă cho thấy tác giả sống chân thành, tha thiết với cuộc sống. Cuộc sống da diết, vật vả. “Thằng Chuột thua chị Ái ba tuổi, lớn hơn tôi một tuổi nhưng không ai gọi đứa quanh năm làm thuê gánh mướn, không cha không mẹ bằng anh! . . . Rứa chị gọi thằng Chuột bằng anh khi mô? – Một đêm tôi buột miệng. Khi lấy nhau. Rứa chị thích hắn khi mô? Hồi nớ! . . . Rứa hắn tỏ t́nh với chị ra răng? – Tôi ṭ ṃ. Không nói năng chi cả. Cứ lẳng lặng tận tâm, tận tụy. . . Chị có biết anh ấy . . . sắp chết? – Tôi th́ thầm. Anh ấy chỉ đi trước thôi và anh ấy sẽ đợi chị. Bao giờ anh ấy cũng đợi chị.” (Họ và Lăo) Quả thật, từ cơi người nghiệt ngă, thăm thẳm ấy Quế Hương đă bắt được mạch sống. “Những ǵ diễn ra sau đó dường như không liên quan đến chị nữa. Người ta bảo chị lạy, chị lạy. D́u đến ḷ thiêu, chị đi . . . Có lẽ chị không cảm thấy mất anh v́ anh vẫn tồn tại trong chị. . . Tôi rón rén trở lại giường ḿnh. Ngày mai tôi yên tâm trở về. Không sợ chị đơn độc. Không sợ chị yếu đuối. Có lẽ tôi lại mất việc. Nhưng tôi sẳn sàng bắt lại từ đầu. Tôi đă học nhiều điều trong hơn tháng kề cận họ. Đời rộng mênh mông bởi tôi đă nh́n ngắm nó dưới góc độ vĩnh cửu.” (Họ và Lăo) Quế Hương có niềm tin sâu sắc vào những giá trị đích thực của đời sống con người. Chính niềm tin ấy nuôi dưỡng ng̣i bút để những nhân vật của Quế Hương luôn luôn có vẻ đẹp tha thiết, lắng sâu vào ḷng người đọc và tác phẩm của Quế Hương có cái âm vang hun hút của t́nh người. Năm 1990, sau “Đôi Chân Biết Khóc”, Quế Hương thật sự viết. Viết văn, làm thơ và viết kịch bản phim truyện. Văn phong độc đáo và thể cách xây dựng nhân vật là hai kỹ năng nổi bật của Quế Hương. Đọc “27 Truyện Ngắn của Quế Hương” độc giả dù khó tính đến đâu cũng cảm nhận được dễ dàng cái vẻ đẹp của ngôn từ, lối diễn đạt chân thiết, gọn, kín đáo mà sâu. Điều này không dễ ǵ chúng ta bắt gặp ở những tác giả khác. “Ông sờ lên những vệt nước mắt. Ông tin Phố lưu lại tất cả bởi thời gian nơi đây không trôi, chỉ quẩn quanh rồi dừng lại. Trăng gầy như nét vẽ. Mái cúi thấp để trời thêm cao. Ai đó ném một tiếng ho khan vào tĩnh lặng.” (Phố Hoài) “Ông Lan Hữu đưa tay nắm bàn tay vàng bệt của người đàn ông đau khổ gật đầu. Từ đôi hốc mắt sâu hoắm tưởng chừng đă khô kiệt, những giọt lệ chầm chậm ứa ra như rỉ từ đá. Gần đó, quay về phía mặt trời lặn, chú Tâm Lan đang tĩnh tọa. Dường như chú không nghe câu chuyện bởi vầng trán chú thanh thản thế kia! C̣n cô gái, cô ngồi bó gối nh́n sững gương mặt sáng láng bất khả tổn thương ấy.” (Ẩn Lan) Lối viết của Quế Hương, ngoại trừ “Một Cuộc Đua”, từ mười mấy năm qua, dẫu mỗi bài có những thay đổi trong giọng văn qua mỗi mẩu chuyện khác nhau, cái cung cách kể chuyện vẫn bàn bạc một cách thể như nhau. Kể chuyện duyên dáng và ư tứ. Trước khi viết tác giả biết ḿnh sẽ viết ǵ. Cách nào đi nữa, cốt truyện phải thể hiện cái thế giới mà tác giả đang sống. Và kể chuyện, không phải là kể cho người đọc nghe câu chuyện. Cách kể chuyện của Quế Hương là dùng nghệ thuật viết để níu người đọc đến với tác phẩm ḿnh, và gởi vào ḷng người đọc những rung cảm. Rung cảm về những nỗi buồn ấm áp và đẹp đẽ ấy. Quế Hương có tài xây dựng nhân vật. Hai tuyến nhân vật trong truyện ngắn Quế Hương thường đan kết với nhau chặt chẽ. Chính diện và phản diện nằm kề, đối, mà quyện lấy nhau, hổ trợ cho cái đẹp bật lên. Nhân vật chính diện thường là những h́nh ảnh lẩn quẩn măi trong tâm trí người đọc, đôi khi, nó như một ám ảnh không dứt. “Thằng Chuột”, “Cô Thơm”, “Gă Đớp”, “Ông Lan Hữu” . . . “Lăo Tầm Xuân”! “Lăo im bặt. Đôi mắt già nua ch́m trong cơi vắng. Thời gian với lăo chỉ là lớp bụi mờ. Gió thổi, bụi bay, dĩ văng lại hiện ra nguyên vẹn trước mắt lăo. Đêm ấy, lăo hát miên man bên bếp lửa tàn. Một ḿnh hát, một ḿnh nghe, một ḿnh mở hội Lim, lúng liếng, đắm say, chan t́nh lai láng.” (Câu Hát T́m Nhau) . . . Tôi thật sự xúc động và hạnh phúc khi đọc truyện ngắn của Quế Hương. Tác giả đă làm cho tôi bỗng thương nhớ da diết quê hương, nơi ấy, có những mảnh đời thường xót xa đến thế. Quế Hương là một ng̣i bút của ḷng nhân ái, một người viết văn biết tái hiện những mảnh nhỏ của cuộc đời để làm nên tác phẩm. Khi làm công việc ấy, chắc chắn tác giả đă chọn cho ḿnh một chỗ đứng. Chỗ đứng ấy làø nhân sinh quan, là tấm ḷng của Quế Hương. “Tí Bụi”! “Thằng Tí Bụi chứ ai vô đây. Sư tổ ăn cắp vặt. Cô vô nhà hắn mà chửi.”; thế rồi, “Lù lù trong túp lều trống hoác là ổ chó chưa mở mắt. Chúng đang đói lạnh v́ thiếu mẹ. Tôi cầm dĩa sữa đến đó và thấy lũ chó châu đầu rúc vào một đống đen đen. Nh́n kỹ th́ là Tí Bụi. Nó trùm bao tời, khoanh người ủ ấm cho lũ chó con!” (Tí Bụi) . . . Đọc hết “27 Truyện Ngắn của Quế Hương” người đọc không khỏi cảm thấy ḷng ḿnh xao động. Cho dù đời sống có quay cuồng thế nào, trước những ch́m đắm thế nào đi nữa của cuộc sống, người đọc cũng muốn t́m về với trái tim ḿnh, nương tựa vào chính ḿnh. Có người nói Quế Hương là người của những cuộc đua văn chương. Có lẽ đúng. Quế Hương thích thi, v́ trong cuộc thi, người viết vừa được hưởng niềm vui sáng tạo vừa có thể hưởng thành quả sáng tạo trong cuộc đua tim óc. Không những thế, người đàn bà viết văn ấy lại cho rằng, đọc và viết giúp tôi bước ra khỏi ‘khung cửa hẹp’ của đời ḿnh, thấy thế tục thẳm sâu hơn, cơi người lung linh bí ẩn hơn. (3) Mà hơn tất cả, trong hết thảy những truyện ngắn của Quế Hương, tôi t́m được một vẻ đẹp hiếm hoi. Đó là, từ tác giả cho đến mỗi nhân vật qua những ḍng viết đẹp đẽ đầy suy tư, qua cách kể chuyện sâu sắc và điêu luyện, tác phẩm đă góp phần đem đến cho người đọc cái tâm cảm là: cuộc sống và con người được nâng niu, được nh́n ngắm tự đáy tâm hồn. Có một câu nói đáng nhớ của Kirov, “Đẹp đẽ thay một tâm hồn mà những dày ṿ và khắc nghiệt, những tan nát và bất hạnh của cuộc sống không làm cho trái tim họ héo ṃn!”
Quế Hương, người đàn bà Huế viết văn ấy là một nhà văn.
Nguyễn thị Yến Sacramento, California - 2004
Ghi Chú: (1) Quế Hương; (2) theo Tuổi Trẻ Online, 2004, nhưng QH xác nhận là viết chưa tới 100 truyện ngắn; (3) Quế Hương
|
