|
Nguyễn thị Yến
Tâm Cảm
Ḍng Sông Hoài Niệm của CAO THANH TÂM
Mến gởi chị Cao Thanh Tâm, món quà tặng, nhân dịp chị ra mắt Tập truyện ngắn “Tâm Cảm”, ngày 10.3.2013 tại Sacramento
Như một ḍng sông chở đầy quá khứ, Tâm Cảm là một ḍng kư ức được ghi lại với “gam” màu hỗn hợp, đậm chất Huế. Tập truyện ngắn gồm 39 câu chuyện, ghi lại những kỷ niệm trong nếp sống êm đềm, hạnh phúc với người thân, hoà cùng những dấu tích xót xa, cay đắng trong cuộc đời tác giả, trước và sau biến cố “giải phóng quê hương” năm 1975. Nếu đọc “Tâm Cảm” chỉ để mà đọc, người đọc sẽ bắt gặp nhiều mẩu chuyện dường như đă trở thành quen thuộc, bởi lẽ, hơn 37 năm qua, từ ấy điêu linh, đă có nhiều cây bút viết về những mẩu chuyện gần như thế. Thật ra, khi đọc “Tâm Cảm” bằng cái tâm cảm của người đọc, nhiều câu chuyện kể của Cao Thanh Tâm là những truyện ngắn hay, một số truyện sâu sắc. Tác giả kể chuyện về những mẩu đời thường chung quanh cuộc sống của chị, khi c̣n ở trong nước và cả khi gia đ́nh chị đến định cư ở Mỹ. Như một cái máy chớp h́nh tốt, chị biết chọn góc độ để đứng ngắm, thời gian, bối cảnh, và “tấm h́nh” chọn lọc ấy được chị kể lại bằng chính tâm cảm của chị. Các truyện ngắn, như những con thuyền nhỏ, thong thả theo ḍng trôi, có khi hồn nhiên, dịu dàng, có khi xót xa, trải dài trên gần 400 trang sách. Có một số truyện rất hấp dẫn, đă làm chảy nước mắt người đọc. Tác giả đă thành công với đứa con tinh thần này. “Tâm Cảm” đă tái hiện đôi nét văn hoá Huế và tạo được sự gần gũi giữa tác giả và người đọc. Có thể nói, đây là một hạnh phúc đối với người cầm bút. Tâm Cảm đánh động tâm người đọc về những mảnh đời khổ đau, tội nghiệp của nhiều thân phận, sau năm 1975, trên quê hương miền nam Việt Nam và cả trên xứ người. Trong toàn tập, giọng văn, cách cấu trúc và nhất là kết thúc truyện hài hoà với nội dung và tâm cảm của tác giả.
“Tâm Cảm” qua việc khắc đôi nét về cảnh Huế, người Huế và kể lại cuộc đổi đời sau năm 1975 của tác giả, ở trong và cả ngoài nước, đă tạo được một sự gần gũi giữa người viết và người đọc. Trong nhiều truyện, sự cảm thông hay thân thiết giữa người với người, người với cảnh qua lời văn giản dị, người đọc đă đồng cảm với tác giả một cách dễ dàng. Chuyện “Vú Em”, khi kể về bà chủ trẻ và người vú em, chị viết: “Mỗi ngày chị Liên một trở nên cần thiết với chúng tôi, chị vốn có khuôn mặt và dáng người dễ coi nay được ăn uống đầy đủ và ở nơi im mát làm chi trở thành một thiếu phụ dịu dàng, xinh xắn … tôi thường rủ rỉ tṛ chuyện với Liên và dần dần nhận thấy nhiều đức tính nơi người vú em này và càng yêu mến chị.” (tr. 362). Trong “Điều Ước”, tác giả kể về chuyến đi thăm chồng cải tạo, đă được bà lăo trong một quán vắng bên đường cho trú mưa, mời uống một bát chè gừng nóng hổi. Ngày ấy, đứng trong túp lều, chị và cả đứa bé - thằng con trai của chị, đă ước ao được đổi căn nhà của chị ở dưới phố lấy túp lều nơi núi rừng hoang vắng ấy, để được sống gần chỗ chồng chị đang học tập cải tạo. Chị viết:“Từ đó không hiểu sao, mỗi lần đi ngang qua những làng mạc ruộng đồng vào những lúc trời chiều, nh́n những mái tranh đơn sơ bên đường in đậm nét trên nền trời xám vương vấn khói lam chiều; nh́n những mảnh vườn rau xanh ngắt một màu, nh́n những tàu lá chuối ươm ráng nắng chiều là tâm hồn tôi như chùng xuống với nỗi xúc động sâu lắng với mộng ước thuở nào bên túp lều tranh đơn sơ mộc mạc. Nơi đó, có một bà lăo hiền từ như trong truyện thần tiên đă thương mến giúp mẹ con tôi trú mưa.” (tr. 33) “Cô Gái Mang Hai Ḍng Máu” kể về một cô gái lai biết ḿnh đẹp, vốn tính sắc sảo, đă lấy chồng nhưng vẫn nhớ thương người yêu cũ. Thế nhưng, khi cô ta đến được xứ sở tự do, chị viết: “Khi xin được số phone của chàng, tôi ngồi lặng rất lâu trước chiếc phone với tâm hồn nổi sóng. Tôi nôn nóng muốn nghe lại tiếng của người xưa, nhưng để làm ǵ nữa và liệu chàng có c̣n nhớ đến tôi không? … Tôi thẩn thờ xé nát tờ giấy nhỏ mà người bạn thân đă ghi số phone của chàng và đăm đăm nh́n qua cửa sổ.” (tr. 67) Ở một số truyện ngắn khác, cũng vậy, giọng văn của chị đă hỗ trợ cho nội dung cốt truyện, phác hoạ được đôi nét về người phụ nữ mẫu mực của Huế, nhẹ nhàng với con người và cuộc sống, chịu khó và hy sinh, giữ ǵn nền nếp gia phong và biết giá trị của yêu thương. Đọc những truyện “Bà Ngoại”, “Người Chị Chồng”, “Lớp Cũ Thầy Xưa”, “Mẹ Chồng”, “Những Con Đường Xưa” … người đọc cảm nghe thoang thoảng niềm thân thương, chuyện kể đă gợi lại những hoài niệm gần như thế trong người đọc. Thật vậy, nội dung của những chuyện lạ ở Huế như “Gia Đ́nh Ông Táo” một vợ hai chồng, sống yên ổn trong một gia đ́nh, hay chuyện “Tát Biển Đông” một chồng ba vợ, sống ấm êm đến răng long đầu bạc, trôi nhẹ nhàng theo ḍng viết của tác giả. Dường như, đó là tất cả những mẩu đời có thật ở Huế. “Đứa Con Mong Đợi” là chuyện có thật, khi vào “Tâm Cảm”, chuyện càng da diết, cảm động dưới ng̣i bút của tác giả. Dụng công này đă được tác giả bày tỏ trong lời tự bạch: “Người viết văn như là một nhiếp ảnh gia …” biết t́m ra chỗ nào để có thể thu được tấm h́nh đẹp nhất. Chị đă chia sẻ: “Lời dạy giản dị đó đă mở ra cho tôi biết bao cánh cửa để tôi có thể nh́n vào ḿnh và những người chung quanh với đôi mắt vị tha hơn, tâm hồn tôi trở nên bớt chật hẹp và thông thoáng hơn.” Có thể nói, nhiều mẩu chuyện rất quen và một số chuyện lạ có thật ở Huế được kể với một giọng văn nhẹ nhàng, chân phương là nhịp cầu đưa tác phẩm đến với người đọc và người đọc trở nên gần gũi với người viết một cách tự nhiên.
Trong “Tâm Cảm”, có những truyện ngắn rất xúc động, “Ngụ Ngôn Mùa Đông”, “Một Chuyến Bay”, “Vầng Trăng Lạnh” ... Tác giả đă thành công khi tái hiện những mẩu đời đáng thương của nhiều phụ nữ miền nam có chồng đi học tập cải tạo, sau năm 1975. Nó như chiếc ch́a khóa đă mở được cánh cửa khu kư ức xúc cảm của người đọc. Cuốn phim dĩ văng bỗng ồ ạt trôi về, rồi lăng đăng ray rứt, khi người đọc chạm vào những xót xa của người mà cũng chính là của ḿnh. Tháng 3 năm 1975, tại một nơi tản cư ở Đà Nẵng, một lần được “mời đi họp nửa tiếng đồng hồ”, người chồng đă “lỗi hẹn” với người vợ trẻ, cô ấy chỉ mới 25 tuổi, một tay ba đứa con dại … Rồi th́ lần lượt những chuyến thăm nuôi, anh hẹn một tháng, rồi hẹn ba tháng anh sẽ về, rồi một năm … Rồi … Thôi em cố gắng, chịu khó thay anh lo nuôi dạy các con vài năm, rồi anh sẽ về. Người chồng hẹn ba năm, rồi năm năm … Mà thật ra, anh có biết ngày về đâu chứ! “Từ ấy” biết t́m nơi đâu để mà thấy “trong tôi bừng nắng hạ”, khi lần lượt nhiều nhiều lớp lớp “thầy giáo tháo giày đi dép lốp”, và khi những đứa trẻ thiếu cha “Con đói lă ôm lưng mẹ khóc. Mẹ đợ con đấu thóc cầm hơi …” … Cho đến chín năm sau … Có ngàn ngàn mảnh vỡ như thế trong những tháng năm ấy lồng trong “Tâm Cảm” của chị Cao Thanh Tâm. Có một điều, th́ ra, nhờ những cái-hẹn-sai-lời ấy, mà nhiều mái ấm gia đ́nh vợ chồng vẫn c̣n có nhau mà đoàn tụ, bởi chính nó đă cho người thiếu phụ chút hy vọng để chờ mong. Câu chuyện “Những Linh Hồn Chưa Hiện Hữu” được tác giả chọn làm truyện ngắn đầu tiên cho tập truyện. Cho dẫu đây có phải là chủ đích của tác giả hay không, nó là “một lời phê phán thầm lặng sâu cay” về hiện thực xă hội, đánh giá trung thực một giai đoạn lịch sử xót xa và nghiệt ngă của đất nước.
Nói đến văn phong của một cây bút, trong một chừng mực nào đó, người đọc thường có sự liên tưởng cây bút này với những cây bút khác. Trong bài giới thiệu đầu tiên của tập truyện “Tâm Cảm”, có đoạn viết: “Nếu liên tưởng đến những nhà văn nữ của miền Nam trước đây th́ Cao Thanh Tâm không có cái sắc sảo, cợt nhả của Linh Bảo, cái ồn ào táo bạo của Nguyễn Thị Hoàng, cái dữ dằn ngổ ngáo của Nguyễn Thị Thụy Vũ, cái trăn trở băn khoăn của Trùng Dương, của Nhă Ca hay cái đắm say, cuồng loạn của Lệ Hằng. Nơi Cao Thanh Tâm có phảng phất một chút của Nguyễn Thị Vinh, nữ văn sĩ mà chủ đề chính là t́nh yêu và gia đ́nh.” (Lại Quốc Hùng: Cao Thanh Tâm – Hạnh Phúc Trong Tâm Cảm) Cùng một thế hệ, chỉ cách nhau vài năm, thuở nhỏ học trường Pháp, là nữ sinh Đồng Khánh, là sinh viên Đại hoc Văn Khoa Huế, tốt nghiệp Đại học Sư phạm Huế, học và dạy Việt Văn, có chồng đi học tập cải tạo nhiều năm, đoàn tụ và đến Mỹ với diện gia đ́nh HO … có chăng, v́ những điểm giống nhau ấy mà người đọc dễ đồng cảm với tác giả? Không hẳn. Phải cùng có cái tâm cảm. “Tâm cảm”, cái tên của tập truyện ngắn được tác giả chọn rất chính xác. Mỗi truyện ngắn trong tập truyện đă được chị kể bằng cái tâm cảm của chính ḿnh. Chỉ vừa đọc một số truyện, người đọc có thể nhận ra: cách sắp đặt các t́nh tiết trong nội dung, cách xây dựng nhân vật và kết thúc truyện rất dung hợp với giọng văn của người viết. Đây là điểm mạnh của tập truyện “Tâm Cảm”. Có thể nói, trong toàn tập, cách cấu trúc truyện và lối diễn đạt như hai mái chèo nhịp nhàng và vững chăi đưa những truyện ngắn trôi êm trên ḍng tâm cảm của tác giả. Cùng một thưở lớn lên, trưởng thành, và dường như cùng xuất thân một “ḷ” từ thành phố quê hương ấy, cho đến nay, đă có một số cây bút nữ Huế được độc giả trong hay ngoài nước mến thích. Trần Thùy Mai, Quế Hương, Lê thị Chân Tú, Bùi Kim Chi và bây giờ, chị Cao Thanh Tâm … Nói chung, những cây bút này có phảng phất vài điểm giống nhau của chất Huế, của phong thổ, của một giai đoạn lịch sử … trong những tác phẩm, nhưng tất nhiên, mỗi người có vẻ riêng theo năng khiếu, bề dày, bề sâu hay bề dài của mỗi cây bút. Nếu Trần Thùy Mai, một nhà văn mà tài năng đă chín muồi, có khi, ng̣i bút của cô như đôi tay của một nhà điêu khắc thiện nghệ đă khiến người đọc ngẩn ngơ qua những đoạn kể chuyện; hay Quế Hương, mà cách kể chuyện là dùng nghệ thuật viết để níu người đọc đến với tác phẩm của ḿnh, rồi gởi vào ḷng người đọc những rung cảm sâu sắc; th́ Cao Thanh Tâm đă đến với người đọc bằng lối viết dễ cảm mến: chân phương, tha thiết và nhẹ nhàng, kể chuyện như gởi đến người đọc những lời tri âm hơn là chia sẻ. Về việc sáng tác một truyện ngắn, nói chung, cốt truyện thường được xây dựng trên hai tuyến nhân vật đối lập nhau, chính diện và phản diện càng xung khắc, người viết càng dễ thành công. Trong “Tâm Cảm”, trong các chuyện kể, hai tuyến nhân vật chính và phản diện thường được tác giả đặt nằm kề bên nhau, cho đan kết vào nhau và hỗ trợ nhau, không “đối” gay gắt và cũng không có những xung đột rơ rệt. Một số trong nhiều truyện ngắn ấy là “Những Linh Hồn Chưa Hiện Hữu”, “Gia Đ́nh Ông Táo”, “Vú Em”, “Tát Biển Đông”, “Đứa Con Mong Đợi” ... “Những Linh Hồn Chưa Hiện Hữu” là một truyện ngắn, lẽ ra, có thể có những xung khắc mănh liệt giữa hai tuyến nhân vật, nhưng tác giả đă đặt giữa “người chồng” và “người vợ” một hoàn cảnh, để “cái nút thắt xung đột” không vỡ ào mà lại được mở ra một cách nhẹ nhàng: “Anh cứ lo phần anh cho yên ổn với công an và địa phương là tốt rồi. … Tôi im lặng một cách bất lực và buồn buồn nghĩ đến sự vô dụng của ḿnh.” (tr. 2); và người chồng chỉ có thể: “Đă nhiều lần tôi hết cách khuyên vợ tôi bỏ công việc đang làm đi, nàng có thể chỉ bán thuốc tây mà thôi có ǵ xảy ra cũng c̣n chạy chọt được. C̣n việc phá thai quả là vô nhân đạo mà sau này đời con cháu ḿnh vẫn c̣n phải lănh hậu quả.” (tr. 5) Điều đáng nói là đặc điểm về cấu trúc nội dung và cách xây dựng nhân vật này hài hoà với văn phong của tác giả trong toàn tập truyện, và chính v́ thế mà nội dung trong nhiều truyện đậm đà, cảm động, đă minh hoạ cho chủ đề “Tâm Cảm”. Nói một cách khác, cái “tâm cảm” của tác giả đă phát thảo nội dung các truyện ngắn và chính nó là nghệ thuật chủ đạo đem lại thành công cho tác phẩm.
Có câu nói đáng nhớ của Kirov, “Đẹp đẽ thay một tâm hồn mà những dày ṿ và khắc nghiệt, những tan nát và bất hạnh của cuộc sống không làm cho trái tim họ héo ṃn!” Tư tưởng này đă cùng với người đọc dừng lại, suy ngẫm, trên nhiều chặng trong những truyện ngắn của “Tâm Cảm”. Hăy đọc “Tâm Cảm” bằng cái tâm cảm của bạn! Bạn sẽ rất vui cảm thấy một sự gần gũi tự nhiên đầy mến thương với tác giả. Hơn cả thế, bạn sẽ cảm thấy như cùng tác giả, thong dong trên một ḍng sông rất xanh, rất êm ả, ḍng sông hoài niệm. Trên ḍng sông ấy, bạn sẽ t́m thấy lại trong chính bạn những điều rất quư mà có thể bạn đă bỏ quên: hạnh phúc trong yêu thương và trong cả những xót đau đ̣i đoạn. Với tâm cảm của bạn, bạn sẽ tự ḿnh khám phá thêm, trên ḍng sông ấy, c̣n có nhiều vẻ đẹp sâu sắc hơn nữa và nhất là bạn sẽ nhận ra: con tim của bạn sẽ chẳng bao giờ héo ṃn!
Nguyễn thị Yến Sacramento, 3.2012
|
