|
VĂN HỮU Số 27 & 28, Đông 2014 & Xuân 2015 ____________________________________________
Quư Thể
XUÂN HIỂU
Ông cụ Tuần thức dậy đă lâu, chờ sáng. Ông tung chăn, khó nhọc lắm mới ngồi dậy đẩy cửa nh́n trời, măi vẫn cứ một nền trời không đen, không sáng, trong ngần sâu thăm thẳm, không một v́ sao vương vấn màu khói hương giăn rộng ra tận chân trời và nâng lên cao đến đỉnh. Ông không biết giờ nầy là mấy giờ, gần sáng hay chưa? Ở nhà quê c̣n có tiếng gà trống gáy, tiếng gà mái lục tục dẫn bầy con kiếm mồi, tiếng mơ trâu lạch cạch trong chuồng trước khi chủ lấy chày vồ tháo cái then chuồng dẫn ra đồng. Khúc nhạc đồng quê buổi sáng tinh mơ quen thuộc biết bao! C̣n ở thành phố buổi ban mai chẳng có tiếng ǵ đặc biệt cả. Nằm đây ông cố lắng nghe mấy đứa trẻ con rao bán bánh ḿ sớm, tiếng leng keng xe đổ rác và có thể cả tiếng chuông công phu bên chùa Hang vọng tới, song hôm nay chẳng thấy. Có thể các sư cô bên chùa đêm tụng kinh tịnh độ quá khuya, sáng dậy trễ? Hay v́ sáng nay không khí khô và loăng quá, tiếng chuông không lướt trên mặt sóng như lá thuyền nan qua con sông rộng. Nhà ông cũng có đồng hồ, một chiếc đồng hồ treo tường hiệu Wesminster già lăo trăm năm, nó c̣n lớn tuổi hơn ông. Năm nay ông đă 89, khi ông là một đứa bé biết chạy chơi đă thấy có nó cũ kỹ như thế nầy rồi, và cha ông mỗi chiều thứ bảy khăn đen áo dài đi dạy về, chưa kịp thay áo quần, đặt chiếc cặp táp lên bàn đă kéo ghế đẩu, đứng lên, lên dây đồng hồ. Việc nầy ông không cho ai làm, sợ lên quá tay đứt sợi dây thiều. Ông lên bao giờ cũng đều tay, mỗi lần đúng mười ṿng. Chiếc đồng hồ đă hư hỏng, nhiều lần đưa đến thợ sửa họ cắt ngắn bớt sợi dây thiều, nên bây giờ mỗi lần lên dây chỉ một nửa số ṿng và nó chỉ chạy được nửa tuần lễ. Đồng hồ ngày trước có thêm bộ phận đổ nhạc, khúc nhạc thời gian, một giai điệu ngắn, đơn giản, ngọt ngào, quen thuộc. Cứ mười lăm phút, đồng hồ gơ một lần và đúng giờ gơ trọn cả khúc nhạc và gơ số giờ. Đêm khuya thanh vắng tiếng tích tắc và tiếng nhạc rơ lắm, nghe cả tiếng kêu rè rè mấy bánh xe răng cưa, ở ng̣ai vườn cũng nghe, người đi trên đường vẫn nghe được. Ngày trước phải là gia đ́nh khá giả lắm mới sắm nổi đồng hồ, tủ chè bằng gỗ gụ. Tiếng nhạc thời gian trong ngôi nhà cột kèo gỗ mít đánh lá chuối khô màu vàng mật ong bóng lộn là niềm ao ước của mọi nhà. Nhà hàng xóm, hạng công chức trung lưu, cũng không sắm nổi đồng hồ, tối lại vẫn nhờ tiếng nhạc ấy mà biết giờ giấc. Ông Cả hối con học bài, làm bài, đi ngủ. Sáng ra giục vợ sửa soạn gánh hàng xén đi chợ. Thế sao đêm nay ông chờ tiếng nhạc thời gian măi vẫn không nghe? Giống như khúc nhạc thời gian đă bị đêm đen d́m chết đuối. Ông chắc lần lên giây hồi chiều thứ tư tuần trước ḿnh chỉ lên dây chạy máy, quên lên dây nhạc. Đêm nay có mưa, mưa to và dai dẳng, mưa hồi đầu hôm kéo tận đến nửa đêm. Ông nằm trùm mền nửa ngủ nửa thức lắng nghe tiếng mưa rơi, tiếng mưa rơ lắm, không lẫn vào đâu được. Mưa từng đợt lướt qua rào rào êm êm trên mái như vải thóc. Mái nhà ông trông lên như khu vườn xanh. Lớp ngói vảy cá nung non lửa, lâu ngày mủn ra thành chất đất màu nuôi dưỡng bọn cây nhỏ, cây bồ đề, cây si, cây khế, cây ớt và những cây ổi sẻ do chim ăn thải ra. Mưa như thế nầy tốt cho bọn ấy lắm. Không mưa th́ cả năm cây hoang dại mọc trên đầu người ta chỉ được hưởng chút sương, chẳng được uống giọt nước nào, ai lại tưới nước trên mái nhà. Bà cụ nói:" Lâu lâu thuê người lên mái nhổ bỏ đi, nếu không chúng làm nặng, cong oằn mái nhà”. Ông ừ hử nhưng không làm, ông nói, vài mùa khô hạn không sương không mưa, chúng chết hết, lo ǵ? Ông cụ nghe cả những giọt nước mưa lớn tạt ngang bắn lên kính cửa sổ lóc cóc như mưa đá. Không phải chỉ có mưa mà c̣n có gió, gió trong cây ngọc lan. Cây ngọc lan nhà ông thuộc hàng cao lớn khác thường, ngọc lan nhà người chỉ là cây thuộc họ cây bụi nhỏ, hoa nở mỗi đêm vài đóa hương thoang thoảng dễ chịu. C̣n cây ngọc lan nhà ông sống lâu quá lên hạng cổ thụ, gốc cây người ôm vừa, cao lắm, cành lá che rợp một nửa mái nhà và mỗi đêm cả trăm hoa nở quanh năm. Mùi hoa đặc sánh, bà không chịu nổi, than mùi đậm quá sắc quá, chẳng thơm tho ǵ cả, ngửi măi bắt đau đầu. Đêm nào bà cũng bảo thằng nhỏ lên lầu đóng kín mọi cửa gương không cho hương ngọc lan vào lầu, tràn xuống nhà dưới. Gió mạnh vít mấy cành ngọc lan thấp quẹt vào kính cửa sổ, lúc ẩn lúc hiện chốc chốc lộ ra cái bóng dài rũ rượi như mái tóc quỷ. Ngoài tiếng mưa c̣n có cả tiếng gió. Gió ở trong hàng phi lao ngoài bờ sông, vi vu, ḥa với tiếng sóng vỗ thành khúc nhạc trùng dương dặt d́u. Ông cụ thấy mưa gió mừng cho nhà nông. Sau một mùa thu khô hạn, một mùa đông bất thường, chẳng một cơn mua nào ra hồn. Đêm nay sang xuân trời đất thương nhà nông cho một cơn mưa lớn, tốt cho cây cối bao nhiêu, thế nào cũng trúng mùa. Ông chợt nhớ lại vườn cây nhà, ông đâm lo vườn hoa kiểng yêu quí, mưa th́ tốt nhưng mưa to gió lớn như thế nầy mấy chậu hồng quí đang thời ḱ c̣n non, mới cho ra lứa hoa bói, hỏng hết c̣n ǵ? Ông cụ Tuần cố nhướng mắt lên nh́n mặt đồng hồ, song ánh sáng ngọn đèn dầu chong bàn thờ màu vàng hiu hắt quá không thấy mặt số mạ vàng, lâu năm đă mờ. Ông nằm yên, chỉ c̣n chờ đồng hồ đổ chuông. Chờ măi vẫn không nghe khúc nhạc thời gian quen thuộc. Không biết đă sáng hay chưa? Song bên ngoài lũ chim sẻ làm tổ trên mái nhà. Bọn chúng tha rơm rác, lông gà, vải vụn chui vào chỗ trống giữa mái ngói và trần nhà làm tổ, ngồi bàn ăn nh́n lên thấy rơm rác ḷ ra và đôi khi nghe cả tiếng chim non ríu rít. Chú mèo mun nhà rất thèm song chui vào không lọt. Lũ chim ngủ sớm, dậy sớm, luôn luôn biết lúc nào trời sắp sáng. Một anh chàng sẻ trống, chắc là chim đầu đàn, mặc dù năm thê bảy thiếp song đêm nào cũng ngủ riêng đầu hồi, anh reo lên trước, một tràng thánh thót, như mệnh lệnh mừng b́nh minh vui tươi. Bầy sẻ mái sẻ non bắt chước reo theo rồi tất cả như hiệu lệnh, chúng đều đồng loạt thức dậy kêu ríu rít, mở đầu cho một ngày bận rộn, kiếm ăn, yêu đương và chiến đấu. Ông nhớ đă có lần hai anh chàng sẻ trống đầu đàn lao vào cắn xé nhau, cả đôi rơi xuống sân, vẫn không chịu buông nhau ra, con mèo mun nằm mơ màng gật gù xó bếp bỗng nhanh như cắt lao ra tóm cả đôi đem vô bụi tre, ông cứu không kịp. Bọn sẻ mái chỉ c̣n biết giương mắt buồn rầu bất lực đứng nh́n, hôm sau một anh chàng tơ khác lên ngôi thay thế. Cặp ch́a vôi, bạn bè của ông cụ, sống trong bụi tre ngả chồm ra ao cá cũng vừa tỉnh giấc, một con bay lên cao, e là con trống với chiếc đuôi rất dài cử động lên xuống không ngừng như nhạc trưởng đánh nhịp cho khúc nhạc ban mai. Con chim này rất ham mấy chú sâu đo xanh trong như cọng rau luộc trên giàn thiên lư. Hoa thiên lư rất ngọt trên giàn nhiều tổ kiến, trứng của chúng trắng trong như cơm gạo mới, cũng là món khoái khẩu của cặp ch́a vôi. Anh chàng tốt mă nầy bay tới đậu đoạn tre khô nhiều nhánh de ra đầu giàn, khi yên vị rồi nó lên tiếng kêu vợ, một cô nàng mượt mà trẻ trung. Anh chồng phát ra một âm nghe như tiếng " khè" dài, chị vợ bận ấp trứng nuôi con trong bụi tre gai c̣n đầy bóng tối chưa bay nhảy được, nó kêu lên một tràng, tiếng sau cao hơn tiếng trước, cứ cao măi lên đến độ như tiếng rít the thé kéo dài. Tiếng chim ban mai trong trẻo như những hạt cườm đủ màu thêu trên đôi hài nhung cho bàn chân tí hon của bà cụ Tuần, lóng lánh tung lên trên trời xanh rơi xuống đám cỏ non xanh ngát tháng giêng. Ông cụ tự nhủ, thôi chẳng cần biết mấy giờ. Chim chóc thức, và cây lá cũng thức, một lăo già gần đất xa trời như ta cũng chẳng nên ham ăn ham ngủ, thời gian dạo nầy sao qua nhanh thế, người ta bảo tháng ngày như vó câu qua cửa thật chẳng sai. Năm tháng cứ vùn vụt trôi, mới ăn tết, lại thấy tết. Thời gian người già cháy nhanh như tim pháo, giành lấy để sống để chiêm nghiệm và tận hưởng từng giây, từng giọt thời gian quí báu, đừng mê ăn ngủ nữa. Ông thức dậy cùng chim chóc hoa lá. Buổi mai c̣n rét lắm. Ông ngồi dậy khoác tấm áo choàng, chiếc măng tô bằng dạ rất dày, màu phân ngựa sĩ quan Pháp, ông đội chiếc nón bê-rê, đội xiên, kiểu sĩ quan xe tăng, chân mang ủng cao su đỏ. Trang bị kỹ càng đến thế cũng chỉ v́ ông sợ hơi đất sau cơn mưa. Người xưa, thời khoa học c̣n thô sơ chưa thuốc men, người ta rất sợ bệnh họan, thời kỳ chưa có nhiều thuốc và bác sĩ giỏi, nhất là loại kháng sinh chữa được nhiều bệnh chưa ra đời, bệnh có nghĩa là chết. Nắng lâu ngày sau cơn mưa hơi đất bốc lên nồng nồng hăng hăng rất độc, nhẹ th́ cũng làm cho người nhiễm phải cảm mạo nhức đầu sổ mũi, nặng th́ cảm thương hàn, bệnh thương hàn nóng sốt nhiệt độ cứ ở măi 39-40 C trong nhiều ngày, liên miên, ai yếu không qua được, và người ta rất lo thủng ruột, không cho bệnh nhân ăn thức ăn cứng, cử cơm, đến cháo nấu thật loăng cũng không được ăn. Thương hàn để lâu nhập lư lưỡi đen th́ hết thuốc chữa. Ông đứng nh́n trời, Một nền trời âm u hứa hẹn sẽ là một ngày vắng bóng mặt trời. Ông ra vườn. Ông lấy làm lạ, trong vườn không có vẻ ǵ là mưa cả, lối đi giữa mấy chậu hồng chỉ hơi ẩm, kiểu ẩm v́ sương, không ướt, không bết vào giày, ông lăo thấy cây lá không có vẻ ǵ là xanh tốt hơn ngày thường sau mỗi cơn mưa. Ông cụ chống gậy đi lần về phía cuối vườn nơi có mấy chậu hồng, tất cả đều là giống hồng quí, một số do mấy ông bạn Đà Lạt tặng. Số khác con ông đem từ các nước bên châu Âu về, hồng Hoà Lan, hồng Bungari, hồng Pháp, hồng Anh…màu sắc và hương thơm đặc biệt lắm. Vườn hồng là một niềm tự hào. Thời kỳ này kinh tế nói chung đă khá, hạng trưởng giả bắt đầu học làm sang, cả thành phố bắt chước nhau trồng hoa kiểng, người ta rất hâm mộ phong lan và hồng, nhất là giống ngoại quốc, các khu vườn quanh đây chưa ai có gốc hồng quí hiếm như ông. Nhiều người đến mua. Ông không bán. Nó là tặng phẩm của các con, phải khó nhọc lắm mới đem từ nước ng̣ai về, qua bao nhiêu phi trường, bao nhiêu nước, bao nhiêu trạm kiểm dịch thực vật, ông không bán, nhưng ai cần chiết ghép ông sẵn sàng tặng. Ông cụ bước từng bước cẩn thận và chậm chạp giữa những chậu hồng chỉ sợ áo vướng gai, những cành hồng non tinh nghịch như bọn bé con giơ tay ra níu áo ông. Ông dừng lại trách: "Thôi, chúng mầy buông ra cho lăo đi. Lăo đang lo, đêm nay nghe tiếng gió tiếng mưa, lo cho chúng mầy, nhất là mấy đứa con gái mới sinh con so. Bọn hàm tiếu rất non nớt, không biết chúng có chịu nổi mưa to gió lớn không?…" Và ông gỡ mấy nhánh đầy gai ra khỏi áo, bước đi. Gần đến cuối vườn chỗ trồng hồng, ông lăo hồi hộp vô cùng, tự nhủ, mưa gió to như thế, thế nào cũng có hoa rơi, hoa rụng nhiều ít th́ chưa biết, nhưng thế nào cũng có hoa rơi, nhất là mấy đóa hồng hàm tiếu, tội nghiệp, chúng mới chào đời chưa được nếm ánh mặt trời mùa xuân ngọt lịm như mật, th́ đă chết trẻ. Có bông chưa kịp nh́n sáng xuân cành nhụy đă rơi xuống đất đen thối rữa. Thảm thương thay những bông hoa non tàn héo, có khác ǵ những người chết yểu ! Và ông vội vàng đi cho nhanh đến cuối vườn. Không chờ đợi đến nơi. Từ xa ông cụ nhón gót nh́n lại. Mấy đóa hồng như ngọn lửa đỏ ấm áp vui tươi thấp thoáng trong buổi mai xuân chưa sáng hẳn. Ông tự nhủ, may quá chưa chết cả, c̣n vài đứa bé đă sống qua cơn mưa gió phũ phàng đêm nay. Ông tới sát một bên đưa mắt cố nh́n nền đất quanh gốc xem số cánh hoa rơi. Kỳ dị chưa, chẳng có đóa hồng nào rụng, kể cả mấy chị đă măn khai khoe sắc đẹp với bướm ong chê chán, đă đến thời ḱ tàn héo cũng gắng gượng qua được đêm mưa gió. Ông già thở phào nhẹ nhơm. Bọn hoa măn khai, bọn hoa hàm tiếu vẫn c̣n nguyên và đang khoe sắc trong buổi sáng xuân. Ông cụ lại gần, cúi thật thấp xuống, không phải để thưởng thức hương hoa mà để tṛ chuyện:" Chào buổi sáng ! Chúc các cậu, các cô ngày xuân mới, hạnh phúc mới…" Ông lăo cứ phân vân măi.Tại sao mưa to gió lớn như thế mà chẳng có đóa hoa nào rơi cả? Chắc đêm qua trong khu vườn nầy xuất hiện sự lạ. Có ông Bụt hay cô tiên nào rảnh việc trên trời xuống thế gian chơi tṛ trẻ con đội nón cho hoa, mặc áo mưa cho hoa, và đóa nào nhiễm cảm mạo th́ được cho mấy viên thuốc cảm… Đúng là một sự nhiệm mầu nhỏ bé dễ thương, phép lạ bé con, phép nhiệm màu hồn nhiên…Cuộc đời nầy đáng yêu làm sao! Sao tạo hóa lại tàn nhẫn với người già đến thế? Thời gian của họ cháy nhanh như tim pháo? Vừa lúc đó bà kêu ông vô nhà điểm tâm. Ông đi vô nhà, tới bàn ăn. Cả bà và cô con gái nh́n ông từ đầu tới chân và không nhịn được cười. Ông ngơ ngác. Măi hồi lâu ông không biết v́ sao vợ con nh́n ông cười. Ông hỏi: - V́ sao mẹ con cứ nh́n tôi mà cười ? Bà: - Ông làm như người đi trong mưa to gió lớn. Tới bây giờ ông cụ mới thấy nóng nực. Ông cụ thủng thẳng cởi áo choàng, tháo khăn quàng, t́m chỗ móc cái ô. Ông nói : - Chẳng phải mưa to gió lớn là ǵ? Tôi vừa ra thăm vườn. Đêm qua mưa to gió lớn, tôi sợ lạnh, sợ nhiễm hơi đất sau cơn mưa, sợ đất ướt át, lầy lội. Bà nghe ông nói thế cười nói với bà con gái: - Tao sợ quá. Dạo sau nầy bố mầy lú lẫn nặng rồi, tao nghe báo đài nói bên Tây họ nói người già thường mắc cái bệnh lú lẫn, gọi là Alzheimer hư hao trong năo, ngày càng nặng, đến một lúc th́ như người điên, chẳng biết ḿnh là ai, không nhận ra vợ con, thường tự tử… Đêm qua một đêm xuân, trăng thanh gió mát, làm ǵ có mưa gió mà bố mầy bảo mưa to gió lớn? Ông căi: - Tôi nghe rơ tiếng gió mưa, cả tiếng nước chảy ồ ồ vào chiếc vại sành dưới xối kia ḱa, không tin bà đến xem th́ biết nó đầy hay vơi? Bà không đến xem, cô gái đứng lên đi tới, kêu: - Chẳng có một giọt nước, vại khô rang, dưới đáy đầy lá khô lá vàng và, bọn cung quăng… Ông không tin lời cô con gái, ông đứng lên đi mấy bước nh́n vô vại. Giật ḿnh, thở dài. Tự nhủ: Ḿnh lú lẫn thật rồi sao? Hay ḿnh mắc cái bệnh quái quỉ ǵ đó? Không, Không lú lẫn, không phải mưa gió trong giấc mơ, mưa gió ngoài đời thực nầy mà…Ông dùng điểm tâm xong, trở về pḥng suy nghĩ về hiện tượng vô thường đêm qua. Ông đi về pḥng giấy ngồi viết hồi kư. Mấy mươi năm gần đây ông khó nhọc viết lại cuộc đời thăng trầm 89 năm. Ông ngồi một lúc nghĩ, ḿnh lú lẫn rồi c̣n viết hồi kí làm ǵ, nhớ ǵ nữa. Ông thấy chán, không viết nữa, đứng lên lấy chiếc cặp cũ cột mấy quyển vở bản thảo hồi kư, đem nhét dưới giường. Ông lên giường nằm, sáng nay dậy sớm quá, thấy mệt, ông mới ngả lưng th́ đă thấy ḿnh như rơi vào vùng sương khói lăng đăng rong rêu, chưa hẳn đă là giấc ngủ. Trong mơ, hay không phải trong mơ, hay nửa mơ nửa tỉnh, ông lại nghe tiếng mưa, tiếng gió, tiếng chim mai, và cả tiếng ngâm thơ, giọng ngâm chữ Hán nguyên bản, lơ lớ, giọng người Hoa, khác hẳn thứ chữ Hán đă Việt hóa và phiên âm theo kiểu âm Việt. Ai ngâm thơ lạ thế? Ông cụ giật ḿnh. Hôm nay ông thấy cái gối là lạ, nó cao và cứng hơn ngày thường. Ông luồn tay dưới gối kéo ra một quyển sách. Ấy là quyển Đường Thi, đang mở ra ở trang in thơ Mạnh Hạo Nhiên, bài " Xuân Hiểu". Hóa ra đêm qua ông mang sách vô giường ngủ đọc, và bài thơ cuối cùng là bài " Xuân Hiểu".
Ông cụ lẩm bẩm câu:" Sao lạ thế nầy?", nay đă sáng ra
mọi lẽ. Một hiện tượng nhiễm hơi hướng huyền bí, lại có thể soi rọi ánh
sáng khoa học vào. Ấy chính là một cuộc cảm ứng, thần giao, giữa hai tâm
hồn đồng điệu. Trong một cuộc giao thoa kỳ dị vượt thời gian không gian
giữa người đọc và người viết. Ngh́n trùng xa cách, ngàn năm vời vợi, đủ
cho đá nát vàng phai, thương hải tang điền, thế nhưng đêm qua chỉ trong
một thời gian cực ngắn, một mối kỳ duyên cho hai tâm hồn yêu thơ gặp
nhau ḥa quyện trong một cảm xúc thơ vô thường: Dịch:
Buổi Sáng Mùa Xuân Ông nằm yên, nhắm mắt lại lắng nghe đủ thứ âm thanh của một thế giới hiện đại cuối thế kỷ 20, chợt nghĩ tới ngh́n năm trước, một thế giới hoàn toàn khác lạ. Thế giới của tài tử giai nhân, ngựa xe như nước áo quần như nêm, ngổn ngang g̣ đống kéo lên. Thế giới của"…Xuân miên bất giác hiểu…Xứ xứ văn đề điểu…" Thế sao tiếng mưa gió, tiếng chim, cùng cả mùa xuân từ ngh́n năm xưa vọng về? Lạ thật cả cái nỗi ḷng man mác buồn " hoa lạc tri đa thiểu?" xưa đă từng dày ṿ tâm sự cổ nhân cũng rủ rê nhau về day đứt tâm trạng người đời nay?
Cho hay cái giống đa t́nh tri kỷ tri âm ghê gớm thật! QUƯ THỂ
|
Trong số những
cây viết từ trong nước được yêu chuộng tại hải ngoại, Quư Thể là một
ḍng văn đặc biệt, ẩn hiện cũ mới hư thực, dí dỏm mà thật sâu sắc, thâm
trầm. VĂN HỮU từ đây được sự cộng tác, dù xa xôi cách trở nhưng cơ duyên
văn học nghệ thuật luôn kết nối thân t́nh qua chữ nghĩa.