|
VĂN HỮU Số 27 & 28, Đông 2014 & Xuân 2015 ____________________________________________
Bích Hoài
Xuân và T́nh Yêu
Có hai điều liên quan với nhau. Đó là mùa Xuân và T́nh yêu. Sau một mùa đông lạnh lẽo với tuyết trắng ngập lối đi, mùa xuân trở về với cây cối đâm chồi nở lộc, chim hót líu lo, hoa cười trước gió. Định nghĩa của mùa xuân tùy thuộc vào khí hậu, văn hóa và phong tục của địa phương, Ở Bắc bán cầu khi mùa xuân tới th́ đó là mùa thu ở Nam bán cầu. Trong những ngày xuân phân, ngày dài khoảng 12 tiếng. Mùa xuân là mùa của sự hồi sinh, sự trẻ lại, sự đổi mới. Ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, khí hậu được mô tả như là khô ráo hay ẩm ướt, và xuân là mùa của gió mùa và lốc xoáy. Thế giới của chúng ta rộng lớn và các sự kiện văn hóa thay đổi tùy theo mỗi quốc gia. Chúng ta hăy điểm qua mùa xuân ở một số nước.
Albania Albania là quốc gia ở miền tây các nước thuộc vùng Ba Nhĩ Cán, có dân số 3.020.000 người. Cộng đồng người Al-bania đă từng sinh sống ở Ư từ thế kỷ thứ 15. Ngày 14 tháng Ba, tại bờ biển của Ư người ta sưu tầm một cụm cỏ và đất, đem về nhà để kỷ niệm cuộc di cư từ Albania. Nhiều sự kiện bắt nguồn từ lễ Illyria. Vào thời kỳ đó, lễ diễn ra ngày 1 tháng Ba theo lịch Julian và là ngày đầu năm.
Úc Úc là một hải đảo lục địa nằm giữa Thái B́nh Dương và Ấn Độ Dương, dân số 15.793.000 người, có lễ hội đua ngựa mùa xuân, lôi cuốn được một số rất đông người xem tại Melbourne vào ngày thứ Ba đầu tháng 11.
Bangladesh Bangladesh, trước đây là Đông Hồi, nằm trên vịnh Ben-gal, dân số 104.205.000 người. Mùa xuân ở đây là thời gian lễ hội thu gặt lúa. Dân làng làm nhiều loại bánh gọi là pitha để đăi khách.
Canada Canada thuộc Bắc Mỹ, dân số 25.310.000 người. Lễ chính yếu là Victoria Day tổ chức vào ngày thứ Hai trước hay đúng vào ngày 24 tháng Năm để vinh danh Nữ Hoàng Victoria, nhưng bán chính thức đánh dấu ngày bắt đầu mùa hè ở Canada.
Trung Quốc Trung quốc là quốc gia lớn nhất ở Á Châu, dân số 1.045.537.000 người. Lễ chính yếu mùa xuân là Tết Nguyên Đán, theo âm lịch.
Ai Cập Ai Cập là quốc gia ở đông bắc Phi Châu, dân số 50.525.000 người. Ngày quốc lễ ở đây được gọi là Sham ennisim đánh dấu ngày đầu mùa xuân. Người cổ Ai Cập (thời đại các vua Pharaoh) thường làm lễ trọng thu hoạch lúa ḿ và người Ai Cập hiện đại tiếp tục cử hành lễ đó hiện nay. Lễ rơi vào ngày sau lễ Phục sinh của Thiên Chúa giáo (theo phong tục của đa số tín đồ đạo Thiên Chúa chính thống). Mặc dầu vậy lễ này được cử hành không phân biệt tôn giáo.
Iran Iran là quốc gia ở tây nam Á Châu, trước đây là Ba Tư (Persia), dân số 46.604.000 người. Ngày đầu mùa xuân cử hành vào ngày xuân phân 21 tháng Ba, được gọi là Nowruz hay Nevrooz, Naw-Rúz, Norooz, Newroz, Navroj (và nhiều tên khác) có nghĩa là Ngày Mới theo ngôn ngữ Ba Tư. Ngày lễ này cũng được tổ chức ở nhiều quốc gia khác có số đông người Ba Tư như Azerbaijan, Afghanistan, Kyrgyzstan và Tajikistan cùng trong các cộng đồng người Kurds ở Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq.
Israel Israel là quốc gia ở đông nam Địa Trung Hải, nằm giữa Địa Trung Hải và Jordan, dân số 4.208.000 người. Tháng đầu năm theo lịch của Do Thái được gọi là tháng Nisan. Lễ Quá Hải (Passover) được cử hành ngày 15 của tháng Nisan, được biết là “Lễ hội mùa Xuân.” Nước Israel có ba ngày lễ quốc gia trong mùa xuân: Yom HaZikaron LaShoah Ve-LaGevurah (Ngày kỷ niệm cuộc tàn sát khủng khiếp), Yom Hazikaron (Ngày kỷ niệm Chiến sĩ trận vong) và Yom Ha-Atzmaut (Ngày lễ Độc Lập).
Ấn Độ Ấn Độ là quốc gia Nam Á, nằm ở phía nam dăy núi Himalaya (Hy Mă Lạp Sơn), dân sốù 783.940.000 người. Lễ chính yếu của Ấn Độ là Holi, lễ hội của màu sắc, do người Hindus cử hành vào cuối đông và đầu xuân. Người ta tung nước và ném bột màu vào nhau. Lễ Holi đươc thấy ở miền bắc, đông bắc và miền trung Ấn Độ (vùng Mathura và Vrindavan).
Nepal Nepal là quốc gia vừa bị hai trận động đất lớn, nằm trên dăy núi Himalaya, dân số 17.422.000 người. Nepal cũng cử hành lễ Holi theo Ấn Độ.
Romania Romania là quốc gia nằm ở đông nam Âu Châu, dân số 22.830.00 người. Lễ Mărtisor của Romania được cử hành vào ngày 1 tháng Ba, đầu mùa xuân. Lễ tượng trưng, gắn liền với phụ nữ và khả năng sinh sản, có nghĩa là sự tiếp nối của đời sống. Truyền thống này được cử hành ở Romania, Moldova và các lănh thổ có dân Romanians và Armenians.
Sri Lanka Sri Lanka là một đảo quốc ở cuối đông nam của Ấn Độ, dân số 14.850.000 người. Năm mới truyền thống của Sri Lanka được cử hành trong tháng Tư. Đa số dân theo Phật giáo và Hindu giáo. Nghi lễ đầu năm theo Phật giáo.
Thổ Nhĩ Kỳ Thổ Nhĩ Kỳ (Turkey) là quốc gia ở Tiểu Á, phía đông nam vùng Balkan, dân số 51.819.000 người. Lễ Nevruz do phần lớn người Kurds ở Thổ Nhĩ Kỳ cử hành. Hidirellez là lễ hội Hồi giáo mùa xuân vào đầu tháng Năm. Dân chúng tổ chức các cuộc đi chơi và ăn uống ngoài trời, gặp nhau trong những ngày gọi là Khidr và Elijah.
Việt Nam Việt Nam là quốc gia nằm ở bờ biển phía đông của bán đảo Đông Dương, dân số 90.500.000 người. Việt Nam theo âm lịch truyền thống, tổ chức ngày Tết ở giữa tháng Giêng và đầu tháng Hai. Người ta đốt pháo trong đêm giao thừa để đánh đuổi tà ma. Thi ca mùa Xuân
Trong thi ca Việt Nam, mùa xuân là một đề tài rất
được ưa chuộng. Chúng ta hăy nghe một vài thi sĩ cảm tác về mùa xuân với
những ḍng thơ trữ t́nh.
Mỗi năm hoa đào nở Nhưng rồi cái h́nh ảnh đó, cũng như cuộc đời của con người, đă mất đi trong nỗi tiếc thương:
Năm nay đào lại nở Lan Sơn tả cảnh Tết muôn màu nhưng rồi tiếc thương người năm cũ đă thành đóa hoa tàn, như rượu hết vị men, ước mơ tàn lửa với thân đời:
Muôn màu tươi sáng, phấn, hoa, hương. Phạm Huy Thông trong bản kịch Anh Nga, mượn lời Ngân sinh mà hỏi:
Nàng là ai mà diễm lệ thanh tân? Mùa xuân với Xuân Diệu, nhà thơ lăng mạn bậc nhất trong thi ca Việt Nam, không mang ư nghĩ trường tồn, giống như cuộc đời ngắn ngủi của con người, trong bài thơ “Vội Vàng”:
Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua. Nói tới Xuân Diệu, không thể không nói tới Huy Cận, hai chàng thi sĩ thân thiết với nhau, tự ví ḿnh như Rimbaud với Verlaine của Pháp. Huy Cận với “Hồn xuân” phơi phới, kêu lên:
Ai biết người yêu nhỏ của tôi, Một sáng mai xuân, hai người yêu nhau đă vội chia tay. Ta hăy nghe Huy Cận kể:
Một sáng mai xuân dừng bến xe Chế Lan Viên ưa mùa thu, ghét mùa xuân, có ư muốn ngông cuồng nhưng ngộ nghĩnh:
Ai đâu trở lại mùa thu trước Và cuối cùng, Lưu Trọng Lư than thở trong những câu thơ ngắn gọn:
Rồi ngày lại ngày Các thi sĩ Trung Hoa đời Đường cũng không thiếu ǵ bài thơ xuân. Lư Bạch thấy ḿnh lạc lơng khi mùa xuân uống rượu một ḿnh (Xuân nhật độc chước.
Xuân phong phiến thục khí Dịch thơ:
Gió xuân lùa khí ấm Lư Bạch, ngày xuân say rượu, nói lên cái ư chí của ḿnh (Xuân nhật túy khởi ngôn chí):
Xử thế nhược đại mộng Dịch thơ:
Ở đời như giấc mộng lớn Vương Xương Linh tiếc thương giùm người ở pḥng khuê đơn chiếc trong ngày xuân (Khuê oán):
Khuê trung thiếu phụ bất tri sầu Dịch thơ:
Pḥng khuê nàng chẳng biết chi sầu Thi sĩ Nhật Bản Takeshi thời Minh Trị nh́n xuân tàn, hoa rụng mà cảm thấy bùi ngùi:
Haru kururu Dịch thơ:
Mùa xuân đến ngày tàn Một bài thơ haiku trong thời hiện đại của Kyoshi kèm theo lời giảng.
Sôshun no Dịch thơ:
Các cây hoa trà Bài thơ được Seishi chọn và giải thích như sau: Mùa xuân đă đến, nhưng cảm giác của cái lạnh vẫn c̣n chênh vênh. Xuân đến quá sớm. Rặng núi Kamakura trông ra biển chỉ là đồi và thung lũng, nơi Kyoshi sống từ lâu và thường đi dạo. Khi chúng ta đến nơi đó các hoa trà nở giữa những rừng cây u ám trên đồi. Bên dưới sự đơn giản của bài thơ, ngầm chứa một cái ǵ mạnh mẽ và sâu sắc. Trong sự liên kết giữa văn chương và lịch sử, Kamakura hài ḥa với hoa trà thơ mộng và mùa xuân sớm. Đặc điểm thơ Haiku của Nhật Bản là lời ít nhưng ư nhiều.
Ngôn ngữ của t́nh yêu Chúng ta đă nói về t́nh yêu trong mùa xuân qua các thời đại. Bây giờ hăy nghe nhà biên khảo và khoa bảng, nữ tiến sĩ Diane Ackerman, luận về t́nh yêu, ngôn ngữ của muôn đời. Trong những cơn ác mộng của chúng ta, chúng ta có thể tạo ra những con vật gớm ghiếc từ cảm xúc thuần túy. Những con thú có răng nanh chảy nước dăi chạy qua đường phố, những con ṃng bay trong ngơ hẹp với cánh bằng da, những con nhện hung ác dày đặc bầu trời. Trong mộng tưởng, chúng ta có thể thao tác mọi sự với tư thế đĩnh đạc, đánh bại các địch thủ, đạt thành tích cao trong các cuộc tranh tài, đem lại vinh quang giữa tiếng hoan hô của đám đông người xem. Nhưng trạng thái mơ màng trong t́nh yêu là ǵ? Có những cảm xúc đôi khi trái ngược. Điên cuồng và b́nh thản, thận trọng và điềm tĩnh, đau buồn và cam chịu, bùng nổ và khoan thai. T́nh yêu chỉ huy đội quân bao la của tâm trạng. Hy vọng chiến thắng hay yếu mềm ră rượi trước cuộc chạm trán cuối cùng, những người yêu nhau đi vào đấu trường, ngồi bất động như những dũng sĩ giác đấu không c̣n sức để chiến đấu. Khi chúng ta đặt một lăng kính trên bệ cửa sổ và để cho ánh sáng mặt trời dội qua đó, những màu sắc của quang phổ lung linh nhảy múa trên sàn nhà. Cái mà chúng ta gọi “màu trắng” là những sắc màu của cầu vồng hội tụ vào nhau trong một không gian nhỏ bé. Lăng kính để chúng tự do chiếu xuyên qua. T́nh yêu là ánh sáng trắng của cảm xúc. Nó bao gồm nhiều cảm giác mà chúng ta mơ màng diễn tả chỉ bằng duy nhất một ngôn từ. Nghệ thuật là cái lăng kính đó, nó đi qua lăng kính rồi hồi chuyển quay cuồng. Khi nghệ thuật phân tách cái mớ ḅng bong rối loạn của cảm xúc th́ t́nh yêu lộ diện. Nhưng nó không thể đo lường được hay định vị như trên một bản đồ. Mỗi người thừa nhận t́nh yêu là tuyệt vời và cần thiết, nhưng không ai đồng ư nó là ǵ. Và để kết luận, chúng tôi xin mượn mấy câu thơ của Xuân Diệu trong bài “V́ sao,” viết tặng Đoàn Phú Tứ:
Làm sao cắt nghĩa được t́nh yêu!
Bích Hoài
|