CHỦ ĐỀ THẤT VỌNG

TRONG VĂN CHƯƠNG

Bích Hoài
 

          Chúng ta sống trên thế gian này, luôn luôn mang niềm hy vọng. Nhưng những bất công xã hội thường hiển hiện trước mắt, khiến chúng ta kinh nghiệm sự thất vọng vì nội dung trống trải, ảm đạm của những việc xảy ra. Người ta cũng có thể thất vọng hay có cảm giác đại loại như thế trong gia đình và thấy như mình bị loại ra khỏi hay bị xa lánh ngay trong chính gia đình của mình. Cái cảm giác đó được thấy trong văn chương qua cuốn “The Sound and the Fury” (Âm thanh và Cuồng nộ) của William Faulkner và cuốn “The Professor’s House” (Ngôi nhà của Giáo sư) của Willa Cather.

Trong mỗi cuốn sách đó, gia đình được trình bày dưới khía cạnh xung đột lẫn nhau, với những cấu trúc cơ bản của mối quan hệ họ hàng bấp bênh, trong đó người ta lắng chìm ở một vị thế mong manh, mất thăng bằng, cần phải tổ chức lại. Các cá nhân xa lánh nhau trong thế giới nói chung. Gia đình do Faulkner và Cather tạo ra, trong đó các thành viên là thân thuộc họ hàng nhưng lại kình chống nhau trong trạng thái căng thẳng không ngừng. Cả hai, Cather và Faulkner, đóng khung trong tiểu thuyết của họ những nhân vật xung đột lẫn nhau với một nhịp độ tăng gia, lo âu, xa lìa, ghét bỏ, phức tạp trong những đời sống hoang lạnh.

Giữ cho mối quan hệ họ hàng được thăng bằng, có ý nghĩa đối với bất cứ ai xem nhân sinh cơ bản như là những động vật xã hội; và trong gia đình, cá nhân này giao tiếp với cá nhân kia theo từng địa vị trong thế gian. Vì rằng kinh nghiệm của mỗi người mở rộng ra trên thế giới hiện đại đầy phức tạp, một người có thể đánh giá gia đình cao hơn hay thấp hơn, nhưng gia đình của cá nhân đó vẫn còn như là một cái khung để tìm hiểu tư cách của mỗi thành viên.

Trong hai quyển “Âm thanh và Cuồng nộ” và “Ngôi nhà của Giáo sư,” ý niệm gia đình như thoát ra ngoài khuôn khổ, và mỗi cuốn khám phá sự lệch lạc của gia đình.

Âm thanh và Cuồng nộ

Đây là cuốn tiểu thuyết của nhà văn Hoa Kỳ William Faulkner. Cuốn sách dùng thể loại văn tường thuật, bao gồm kỹ thuật được biết như là dòng ý thức, được các nhà văn tiền phong Âu châu ở thế kỷ 20 khám phá, đáng kể là James Joyce và Virginia Woolf. Cuốn sách này, được xuất bản năm 1929, là cuốn tiểu thuyết thứ tư của Faulkner, không thành công ở buổi ban đầu. Tuy nhiên, năm 1931, khi Faulkner cho xuất bản cuốn thứ sáu, quyển “Sanctuary” (Nơi tôn nghiêm) – một câu chuyện có tính cách duy cảm, gây xúc động mạnh mẽ trong văn học mà ông cho là viết vì tiền – thì cuốn “Âm thanh và Cuồng nộ” trở nên thành công về mặt thương mại và Faulkner được các nhà phê bình chú ý.

Năm 1998, thư viện Hiện đại liệt cuốn sách “Âm thanh và Cuồng nộ” vào danh sách 100 tiểu thuyết tiếng Anh hay nhất trong thế kỷ 20.

Cuốn sách xây dựng trong khung cảnh Mississipi, đặt trọng tâm vào gia đình Compson, những nhà quý tộc ở miền nam Hoa Kỳ, đấu tranh đối phó với sự tan rã thanh danh của gia đình. Trong khoảng thời gian 30 năm liên quan đến cuốn sách, gia đình rơi vào sự phá sản về tài chánh, mất lòng tin tôn giáo và sự kính nể của thành phố Jefferson. Nhiều người đã chết một cách bi thảm.

Cuốn tiểu thuyết chia làm bốn phần, được cấu tạo bằng bốn độc thoại nội tâm liên tiếp thuật lại thảm trạng suy sụp, tan vỡ của gia đình Compson, đã từng một thời quyền quý, giàu sang trong vùng Mississipi.

Các nhân vật trong truyện gồm có Ông Jason Comp-son, bà vợ Caroline và bốn người con: Quentin (con trưởng), cô con gái thứ hai Candace (Caddy) và hai người con trai theo thứ tự Jason, Maury (sau này đổi tên là Ben-jamin (Benjy), người mắc bệnh chậm phát triển tâm thần. Gia đình người da đen giúp việc nhà của Compson có Ros-bus và Dilsey.

Phần thứ nhất, ngày 7/4/1928, được viết với viễn cảnh của Benjamin “Benjy” Compson, 33 tuổi, được nhận thức là tàn tật. Bệnh tật của nhân vật này không rõ ràng, nhưng được xem như là thiếu năng lực tinh thần, chậm phát triển. Benjy không suy nghĩ mà chỉ cảm nhận bằng giác quan. Anh kể lại những sự việc thoáng hiện trong đầu về hình ảnh của cô chị ruột Caddy mà anh cho là có mùi vị như mùi cây khi còn trinh trắng. Khi Caddy lén lút trao thân với Dalton Ames, một sinh viên đại học Harvard, có mang rồi sinh ra một đứa con gái, đặt tên là Quentin, trùng tên với người bác ruột, thì anh cho là Caddy không còn thơm mùi cây nữa.

Phần thứ hai, ngày 2 / 6 / 1910, xoáy vào Quentin Compson, anh của Benjy, là đứa con thông minh nhất trong gia đình. Anh ta bị ám ảnh với những lý tưởng về phong cách hiệp sĩ của miền nam, có tác phong lịch sự đối với phụ nữ, tạo nên cái mẫu mực trong kỹ thuật kể chuyện của Faulkner. Chúng ta thấy ở anh, một sinh viên đại học năm thứ nhất ở Harvard, đi lang thang trên các con đường của Cambridge, lặng ngắm tử thần, và nhớ lại sự ghẻ lạnh của người em gái Caddy. Cũng giống như ở phần một, lối tường thuật không thẳng mực tàu mà đan chéo vào nhau, giữa một bên là bản thân Quentin và bên kia là những ký ức của anh.

Sự ám ảnh chính yếu của anh là điểm trinh trắng của Caddy. Quentin khiếp sợ tính bừa bãi tình dục của cô. Anh cầu mong sự giúp đỡ và lời khuyên của cha anh, nhưng Ô. Compson nói trinh tiết chỉ do con người sáng chế ra, không nên lấy đó làm điều nghiêm trọng. Ông nói thời gian sẽ hàn gắn tất cả. Quentin dành nhiều thì giờ cố gắng chứng minh là cha mình sai, nhưng không thể được. Vào mùa thu 1909, trước khi anh rời nhà đi Harvard, Caddy mang thai với một người tình mà cô không biết, có lẽ là Dalton Ames, người mà anh chống đối. Hai người đánh nhau. Quentin thua và Caddy thề sẽ không bao giờ nói chuyện với Dalton nữa. Quentin nói với cha là anh và cô em gái đã loạn luân với nhau để bảo vệ cô em khỏi bị trừng phạt. Trong tâm trí của anh, anh cảm thấy cần lãnh trách nhiệm về tội lỗi của Caddy.

Mang thai và lẻ bóng, Caddy quyết định kết hôn với Herbert Head mà Quentin cũng chống đối. Herbert biết sự thật đứa con không phải của anh và đuổi cả mẹ lẫn đứa con gái đi trong tủi nhục. Quentin lang thang khắp Harvard, bỏ lớp, tan vỡ trong tim vì mất cô em Caddy. Anh gặp một cô gái người Ý di dân không biết nói tiếng Anh, săn sóc cô gái như là em mình, tìm đến nhà của cô ta, nhưng không có kết quả. Anh nghĩ đến sự sụp đổ và nghèo khổ của miền nam sau cuộc Nội Chiến của Hoa Kỳ. Bị dày vò trong ý nghĩ và tình cảm, anh nhảy xuống sông tự tử.

Phần thứ ba, ngày 6/4/1928, được Jason, đứa con thứ ba, kể lại. Trong ba người con trai, Jason là người thẳng thắn nhất, phản ảnh cái suy nghĩ chuyên tâm vào một việc là làm giàu. Năm 1928, anh là người tạo lập kinh tế cho gia đình sau khi thân phụ mất đi. Anh giúp đỡ mẹ, Benjy và cô cháu Quentin, con của Caddy, cũng như gia đình của những người giúp việc trong gia tộc. Vai trò của anh làm anh trở nên gay gắt, cay độc. Anh hăm dọa Caddy để cho anh thành người giám hộ duy nhất của cô cháu Quentin, rồi dùng vai trò đó để chiếm đoạt tiền trợ cấp mà Caddy gửi cho con gái.

Trong ngày kỷ niệm Đức Chúa Giêxu bị đóng đinh, anh quyết định bỏ việc đi tìm cô cháu Quentin trốn nhà đi phá phách. Ở đây chúng ta thấy nét nổi bật nhất là sự xung đột trong gia đình của Compson do sự kết hợp của hai dòng máu mẹ và cha. Bà mẹ Caroline của Jason cho rằng cô cháu Quentin giống bên nội. Tính tình thô lỗ, cay độc của Jason là do ảnh hưởng phía bên mẹ. Phần này cũng cho chúng ta thấy đời sống trong gia đình của Compson, đưa đến tình trạng ảo tưởng và trầm uất của Caroline và Benjy.

Phần thứ tư, ngày 8/4/1928, trong dịp lễ Phục Sinh, nhắm về bà Dilsey, người chủ gia đình đầy quyền lực của nhóm người giúp việc da đen trong gia đình. Bà Dilsey, trái lại với sự suy tàn của gia đình Compson, đã cho chúng ta thấy sức mạnh của lòng tin, đứng lên như là một hình tượng tự hào giữa một gia đình lụi tàn. Dilsey bị bạc đãi và sỉ nhục nhưng vẫn giữ lòng trung thành. Bà và người cháu nội Luster, săn sóc Benjy, đưa anh ta đi nhà thờ, cố cho anh tìm đến sự cứu rỗi. Bài giảng đạo của linh mục khiến bà khóc cho gia đình Compson, mà bà chứng kiến sự hủy diệt.

Trong khi đó, sự căng thẳng giữa Jason và cô cháu Quentin đi đến một kết thúc không thể tránh được. Cô cháu đó trốn đi theo một đoàn hát rong, mang theo tất cả số tiền cất giấu của Jason gồm tiền trợ cấp mà anh chiếm đoạt của cô em gái và tiền của anh dành dụm từ lâu. Jason thưa cảnh sát, nhưng vì tiền bị đánh cắp có cả tiền đáng lẽ là của Quentin nên anh ta không đặt hẳn vấn đề. Cô Quentin lại trốn đi lần nữa và Jason mất luôn vết tích của cô cháu gái.

Jason có thái độ bỉ ổi, vô nhân đạo, lường gạt tất cả mọi người, ngay cả với mẹ ruột. Chỉ có Dilsey trong gia đình người da đen giúp việc là dám đương đầu với anh ta.

Phần phụ lục: Năm 1945, Faulkner viết một phần phụ lục cho cuốn sách, xem như là phần thứ năm. Phần phụ lục đính kèm cuốn sách được viết 16 năm sau, để làm minh bạch câu chuyện tối tăm này.

Phần này kể chuyện tổ phụ Quentin Maclachlan bắt đầu đến Hoa Kỳ vào năm 1779 và dòng dõi tiếp tục ở đó cho đến thời điểm 1945. Caroline Compson mất năm 1933. Jason và Benjy ủy nhiệm việc cứu tế cho tiểu bang. Họ đuổi các người giúp việc da đen, bán đất đai còn lại và chuyển đến sống trong căn phòng nằm bên trên một cửa hàng tiếp liệu nông phẩm. Jason tự tuyên bố là người giám hộ của Benjy từ nhiều năm trước, giấu mẹ, biến Benjy thành người vô sinh.

Caddy, sau hai lần ly dị, chuyển sang sống ở Paris, trong thời kỳ bị Đức quốc xã chiếm đóng. Năm 1943, người thủ thư ở quận Yoknapatawpha khám phá ra một bức hình của Caddy trong đại đội của quân Đức nên muốn khuyến khích Jason và Dilsey cứu nàng, nhưng Jason lờ đi như là không nhìn ra cô em, còn Dilsey làm bộ không nhận ra Caddy. Phần phụ lục cũng kể sơ qua về gia đình của những người giúp việc da đen của Compson.
Tựa đề của cuốn tiểu thuyết lấy theo một đoạn độc thoại trong cuốn Macbeth của Shakespeare:

Ngày mai và ngày mai và ngày mai
Những sự ghê rợn trong bước đi tầm thường hàng ngày
Cho đến âm tiết cuối cùng của tiếng thời gian
Và tất cả những ngày qua của chúng ta rực lên ánh ngu xuẩn
Con đường đi đến cái chết mịt mờ. Tắt, tắt đi, ngọn nến ngắn ngủi!
Cuộc đời chỉ là bóng tối lướt qua, một tay chơi đáng thương
Đi khệnh khạng và phiền muộn trên sân khấu
Và rồi chẳng còn nghe gì nữa: đó là câu chuyện
Do kẻ ngu đần kể lại, đầy âm thanh và cuồng nộ,
Chẳng có nghĩa gì hết.

Rõ ràng đây là khái niệm của một “chuyện do kẻ ngu đần kể lại,” và ở đây là trường hợp của kẻ chậm phát triển Benjy, mở đầu cho cuốn tiểu thuyết về gia đình Compson. Ý tưởng này cũng có thể mở rộng ra cho Quentin và Jason với những hành động và lời nói ngu si của họ.

Tuy nhiên cuốn tiểu thuyết của William Faulkner lại chiếm một vị trí cao và thành công trong số những tiểu thuyết ở Hoa Kỳ. Và cuốn sách góp phần vào toàn bộ công trình sáng tác giúp Faulkner nhận được giải Nobel Văn học năm 1949.

Năm 1998, thư viện hiện đại xếp hạng cuốn Âm Thanh và Cuồng Nộ vào hàng thứ sáu trong 100 cuốn tiểu thuyết hay nhất viết bằng tiếng Anh của Hoa Kỳ.

Tiểu sử của William Faulkner

William Faulkner (thuộc dòng họ Falkner) sinh ra tại New Albany, Mississipi, năm 1897. Phần lớn những tác phẩm đầu tiên của ông là thi ca, nhưng ông trở nên nổi tiếng nhờ những cuốn tiểu thuyết viết về miền nam của Hoa Kỳ, thường thường được sáng tác ở quận Yoknapa-tawpha, trong đó có The Sound and the Fury, As I Lay Dying và Absalom, Absalom! Cuốn tiểu thuyết gây tranh cãi Sanctuary xuất bản năm 1931 được chuyển thể thành phim. Ngoài giải thưởng Nobel Văn học năm 1949, ông còn nhận được hai giải Pulitzer và hai giải National Book Awards, Ông mất ngày 6 tháng Bảy năm 1962.

Gia đình của ông gây ấn tượng cho ông. Cụ cố của ông, William Clark Falkner là đại tá nổi tiếng trong cuộc Nội Chiến của Hoa Kỳ. Bà mẹ Maud và tổ mẫu Lelia Butler là những người ham đọc sách và cũng là họa sĩ và nhiếp ảnh gia tài giỏi. Hai người đã dạy cho ông đường nét thẩm mỹ và màu sắc. Vú nuôi của ông, Caroline Barr, mà ông gọi là “mammy,” là một phụ nữ da đen, đã phục vụ nuôi nấng ông từ khi ông mới lọt lòng cho đến ngày ông rời khỏi gia đình. Bà góp phần cơ bản trong việc phát triển của Faulkner. Trong những tài liệu sau này, Faulkner kể vú nuôi Barr là người thúc đẩy ông mê say những vấn đề về bản năng giới tính và chủng tộc.

Năm 12 tuổi, ông đã có tài bắt chước phong cách lãng mạn của những thi sĩ xứ Scotland như Robert Burns, hay Anh quốc như A.E. Housman và A.C. Swinburne. Nhưng mặc dù đặc biệt thông minh, ông lại chán học và chưa bao giờ tốt nghiệp trung học. Sau khi bỏ học, ông làm thợ mộc và thỉnh thoảng làm thư ký tại ngân hàng của ông nội.

Trong thời gian đó, Faulkner gặp Estelle Oldham. Cả hai hẹn hò với nhau trong một thời gian, nhưng một người khác, Cornell Franklin đề nghị cưới nàng trước ông. Franklin tốt nghiệp luật khoa ở đại học Mississipi và là con của một gia đình danh gia vọng tộc, được phong thiếu tá trong Lực lượng địa phương quân Hawaii nên không lâu sau đã rời bỏ đi làm nhiệm vụ.

Thất vọng, Faulkner quay sang người đỡ đầu mới Phil Stone, một luật sư tại địa phương, người chú ý đến những bài thơ của ông. Stone mời ông đến ở nhà của mình tại tiểu bang Connecticut. Faulkner viết văn và làm việc cho một hãng làm súng. Bị quyến rũ bởi chiến tranh ở Âu châu, ông đăng vào không quân hoàng gia Anh năm 1918 và trở thành phi công của Không lực hoàng gia Gia Nã Đại, nhưng bị loại vì thiếu chiều cao. Để được tuyển vào không quân ông nói dối nhiều chuyện, đổi nơi sinh và tên tuổi, từ Falkner thành Faulkner, để có vẻ là người Anh hơn.

Sau khi xuất bản nhiều sách nổi tiếng, Faulkner quay sang viết chuyện phim, ký hợp đồng với hãng Metro-Goldwyn-Mayer. Ông hợp tác viết cuốn phim Today We Live, do Joan Crawford và Gary Cooper đóng. Cha của ông qua đời, vì cần tiền ông bán bản quyền cuốn Sanctu-ary cho hãng phim quay thành The Story of Temple Drake (1933). Ông đi qua đi lại Hollywood nhiều lần và góp phần viết vô số chuyện phim.

oOo

Khái niệm về thất vọng hé lộ mặt thật của chân lý trong tất cả những bất định và vô căn cứ của đời sống. Chân lý tạo ra cuộc đối thoại mang tính cách bút chiến và không thể là phổ quát vì liên quan đến sự đổi thay về sở thích và dục vọng của con người. Nói một cách nghịch lý, tất cả mọi người đều sợ chết, nhưng cái sợ đó là một cảm giác vô căn cứ đem con người trở lại chính mình. Và con người nhìn sự thất vọng như là một cơ hội đưa đến triết lý và sự hiểu biết mới của dòng ý thức. Thí dụ như những nhân vật trong các sách của Dostoevsky chống lại lẽ phải, đối mặt với sự suy nhược tinh thần, đưa đến lớp cặn bã của xã hội tự cứu mình khỏi vòng tội lỗi. Trong cơn khủng hoảng, kẻ ngu dại trở thành thông minh và đó là cái triết lý của sự bi thảm.

Khái niệm về cái Phi lý chứa đựng ý tưởng theo đó không có cái gì có ý nghĩa trên đời, ngoại trừ cái ý nghĩa mà chúng ta đặt ra. Cái vô nghĩa đó trái ngược với khái niệm cho rằng “những việc xấu xa không xảy ra cho những người tốt.” Đối với thế giới, nói theo cách ẩn dụ, không có người tốt, không có người xấu, chuyện gì xảy ra đang xảy ra, và có thể xảy ra cho người “tốt” cũng như cho người “xấu.”

Trở lại chủ đề thất vọng, chúng tôi muốn đề cập đến một tác phẩm khác của nữ văn sĩ Willa Cather, cuốn “Ngôi nhà của Giáo sư,” do nhà Alfred A. Knopf phát hành năm 1925 tại Hoa Kỳ. Willa là do chữ William mà ra. Bà thích làm đàn ông, ăn mặc theo nam giới và chỉ giao tiếp với phụ nữ. Câu chuyện như sau:

Khi Giáo sư Godfrey St. Peter và vợ di chuyển đến một ngôi nhà mới, ông cảm thấy không thoải mái. Ông muốn ở lại căn nhà cũ, bám víu vào lối sống cũ của ông. Cuộc hôn nhân của hai cô con gái của ông là lý do đưa gia đình đến ngôi nhà mới, thêm với hai chàng con rể mới, mở ra cuộc khủng hoảng trong nửa cuộc đời của ông. Ông đã đánh mất cái ý chí muốn sống bởi vì không có gì để mong trong tương lai.

Nguyên thủy, cuốn tiểu thuyết mô tả tác động hỗ tương giữa ông và hai chàng con rể trong khi ám chỉ nỗi đau buồn mà tất cả cảm thấy về cái chết của Tom Outland thời Nội Chiến. Outland không những là học trò của vị Giáo sư mà còn là nguời bạn của ông, nhưng vị hôn phu của cô con gái lớn này hiện không còn sống với tài sản của công ty “Outland vacuum” do anh tạo lập.

Phần chính của cuốn tiểu thuyết xoay quanh Outland và kể lại chuyện khảo sát thành phố cổ trên sườn dốc ở New Mexico. Phần này là sự hồi tưởng quá khứ do vị Giáo sư nhớ lại.
Ở chương cuối, vị Giáo sư, một mình đi chuyến du lịch tốn kém ở Âu châu. Trong một vụ xì hơi ga trong văn phòng, ông cảm thấy muốn chết một cách lạ lùng. Ông được cô thợ may, Augusta, một người bạn trung thành cứu thoát. Nhờ đó, ông quyết tâm tiếp tục sống.
 

Cuốn tiểu thuyết khám phá nhiều ý tưởng đối nghịch. Thật vậy, trong nhiều phương diện, cuốn sách giải quyết tình trạng trái ngược được quan niệm khác nhau: sự đối đầu giữa Marsellus và Outland, giữa Kitty và Rosamond, giữa ngông cuồng và thực dụng, giữa cái cũ và cái mới, giữa ý tưởng của vị Giáo sư thông thái và mối quan hệ gia đình, giữa hai cực khác nhau trong xã hội, một bên là Giáo sư và bên kia là Lilian. Những sự đối địch đó không rõ ràng dứt khoát. Ở đoạn kết, cuốn sách thiếu sự khẩn thiết về mặt tinh thần. Sự so sánh giữa thế giới hiện đại trái với thế giới thiên nhiên của Tom Outland. Những phán đoán mơ hồ của các nhân vật làm tắc nghẽn sự so sánh và làm mờ mịt phong tục.

Cuốn sách được viết sau cuộc Nội Chiến. Tác giả Cather kể lại câu chuyện xuống tinh thần của một xã hội lo lắng về tiền bạc. Nhân vật Tom Outland ý thức tính cách thuần Mỹ gắn liền với đất đai và cái đẹp của nơi mình sở hữu. Anh tin tưởng vào sự cộng đồng sở hữu mảnh đất với tất cả lịch sử của nó. Anh giận dữ đối với Roddy vì đã bán đất đai do người bản xứ tạo tác cho một người gốc Đức vì nghĩ rằng không ai có quyền bán sới đất đai đó cho một người không thuần túy là Mỹ. Đó là cái cảm giác mang tính cách tôn giáo. Đó là quyền sở hữu.

Nhân vật Louie Marsellus, trái lại, ý thức cái đặc tính của quốc gia nhắm vào tiền bạc và sự lớn mạnh của nền kinh tế. Anh sử dụng thoải mái lợi tức do Tom, vị hôn phu đã qua đời của vợ anh, làm ra mà không tạo ra căng thẳng giữa vợ và chồng hay giữa họ và xã hội. Lòng trung thành của Tom, một khoa học gia và nhà phát minh trẻ tuổi tử trận ở Flanders, đối với quốc gia đã đem đến sự thành công về tài chánh cho Louie góp phần vào sự thành công về kinh tế cho Hoa Kỳ.

Vị Giáo sư mắc kẹt giữa hai quan điểm về thế giới của Tom Outland và Louie Marsellus. Ông không muốn có sự thay đổi. Ông lý tưởng hóa Tom và thấy có trách nhiệm thi hành di chúc của Tom. Với nỗ lực đó, ông bị dằn xé giữa tình thương đối với Tom và lòng yêu thương đối với cô con gái Rosamond của ông. Một mặt ông dậm chân tại chỗ không muốn thay đổi rời bỏ đất đai, mặt khác ông nghĩ đến thành quả kinh tế có được nhờ bán đất đai của Tom, dùng tiền để đóng vai trò trong các mối quan hệ họ hàng và xã hội.

Sự tán thành của tác giả Cather về quan điểm này trên quan điểm kia là một vấn đề tranh cãi. Cather đứng về phía Tom Outland qua sự mô tả nét thơ mộng của căn nhà trên sườn núi đứng sừng sững trong tĩnh lặng, vững chắc, can đảm như là sự nổi bật của nền văn hóa không những là một khía cạnh của cá tính Mỹ quốc mà còn là một trong những yếu tố quyết định của đời sống. Tom Outland là tiếng nói của tác giả Cather trong quyển truyện, bênh vực mối liên hệ chặt chẽ với phong cảnh xem như là sự biểu hiện đặc tính quốc gia. Nhưng, trái lại, cũng có người, như Sarah Wilson, cho rằng Willa Cather phê phán nỗi luyến tiếc quá khứ của Tom. Căn nhà trên sườn dốc bên bờ hồ Blue Mesa ở phía tây Colorado một thời là sở hữu của một nền văn hóa đã lụi tàn và không còn là nơi cư trú của người Mỹ bản xứ. Willa Cather muốn vẽ ra sự tương phản giữa hai nền văn minh, giữa hai thời đại và giữa hai người, Marsellus và Outland, là biểu tượng của những sự khác biệt.

Tiểu sử của Willa Cather

Cather, tên thật là Witella Silbert Cather, sinh năm 1873 tại nông trại của bà ngoại ở Back Creek Valley, gần Winchester (Virginia). Cha của bà, Charles Fectigue Cather, thuộc một gia đình sáu đời là điền chủ, gốc ở xứ Wales. Mẹ của bà, Mary Virginia Boak, là một giáo viên.

Năm Cather được 9 tuổi, gia đình dời về Nebraska để tránh dịch bệnh lao phổi lúc đó đang hoành hành ở Virginia. Nebraska có đồng cỏ bát ngát và nền văn hóa đa dạng pha trộn giữa Âu châu và Mỹ quốc, giữa người da đỏ và di dân. Ở biên giới của Nebraska, Cather “không thấy gì hết ngoài đất đai, chưa phải là một thôn quê, nhưng từ những nguyên vật liệu ở đó các thôn quê được tạo lập.”

Trong năm đầu học ở đại học Nebraska, bà đã viết tiểu luận về Thomas Carlyle cho tờ báo Nebraska State Journal và rồi thường xuyên biên tập cho tờ báo. Bà chuyển qua học ngành khoa học thay vì văn chương và trở thành bác sĩ.

Năm 1896, bà di chuyển về Pittsburgh (Pennsylva-nia), viết cho nhiều tờ báo tại đây như Home Monthly, Ladies’ Home Journal và Pittsburgh Leader. Bà thường làm thơ và viết những truyện ngắn giả tưởng cho tờ The Library ở địa phương. Tại Pittburgh, bà giảng dạy tiếng Anh và tiếng La Tinh tại trường trung học Allegheny, nơi đó bà đảm nhận chức chủ nhiệm môn Anh văn.

Năm 1906, bà chuyển về thành phố New York làm chủ bút tờ báo McClure’s Magazin.

Trong suốt hai thập niên 1910 và 1920, Cather có địa vị vững vàng là một nhà văn Hoa Kỳ hàng đầu và nhận được giải Pulitzer năm 1922 với cuốn tiểu thuyết One of Ours.

Mặc dầu khởi đầu sự nghiệp như là một nhà báo, bà phân biệt nghề làm báo chỉ có tính cách thông tin, và văn chương mà bà thấy như là một hình thức nghệ thuật. Tác phẩm của bà đượm nét não nùng nhớ quê hương, từ những ký ức về những năm đầu tiên sống ở đồng quê Hoa Kỳ.

Cather hình thành và hoàn thiện những ý tưởng của bà về nghệ thuật trước khi viết tiểu thuyết. Bà muốn đứng giữa nghề báo khách quan và tích lũy nhiều sự kiện hơn là bất cứ nhân vật nào trong tiểu thuyết tâm lý, ở đó sự thực khách quan bị tác giả dùng quan điểm chủ quan bóp méo sự thật. Bà chịu tang mẹ và vài người khác trong gia đình. Bà viết nhiều sách mà cuốn cuối cùng là Sapphira and the Slave Girl, viết vào mùa hè năm 1940.

Ngày 24 tháng Tư năm 1947, bà qua đời vì chứng xuất huyết não, tại số 570 Park Avenue ở Manhattan, hưởng thọ 73 tuổi.

Sự mâu thuẫn gia đình trong sáng tác của Faulkner và Cather

Sự mâu thuẫn gia đình nổi bật trong hai tác phẩm nói trên của William Faulkner và Willa Cather. Sự mâu thuẫn đó biểu hiện cái mất thăng bằng về tâm lý và cảm xúc. Gia đình không thể duy trì những cấu trúc về quan hệ họ hàng. Các cá nhân xa lánh nhau. Những người trong gia đình hành động một mặt như là thân thuộc, mặt khác lại ở trong tình trạng căng thẳng không ngừng, người này chống lại cái mẫu mực của người kia.

Sự tan rã mạnh mẽ thấm nhập trong The Sound And the Fury do ảnh hưởng phức tạp cuồng nhiệt và hỗn loạn đè nặng lên gia đình Compson, một gia đình rất thuần hóa nhưng dường như lại quay quắt, gian xảo. Trái lại, trong The Professor’s House, cuộc sống gia đình điềm tĩnh nhưng lại suy tàn một cách đột ngột.

Trong hai tác phẩm của William Faulkner và Willa Ca-ther, sự tan rã của đời sống gia đình và sự thất vọng tiếp theo đó được thấy như là cái khung chuyển động của câu chuyện.

Thất vọng, trong chủ nghĩa hiện sinh, thông thường được định nghĩa như là mất hy vọng. Đặc biệt hơn, đó là một sự mất hy vọng do hiệu ứng của sự suy kém trong định nghĩa phẩm chất hay nhân dạng của con người. Nếu một người được cho làm một việc cá biệt nào đó mà thấy bị tổn thương, người đó sẽ rơi vào tình trạng thất vọng. Thí dụ như một ca sĩ mất khả năng hát có thể thất vọng nếu không có gì khác dựa vào để định dạng chính mình. Chừng nào mà nhân dạng của một người tùy thuộc vào những phẩm chất bị vỡ vụn, người đó sẽ suốt đời rơi vào tuyệt vọng. Vậy vấn đề là chúng ta đừng để cho thất vọng tiêu diệt bản ngã. Đường đời có nhiều lối. Hãy cố gắng tìm một lối thoát thích hợp làm lại cuộc đời, bao lâu chúng ta còn sống và phải sống.

Bích Hoài 

_____

Mời đọc :

"The Sound and the Fury"

"The Professor's House"