NGUYỄN MẠNH TRINH

Tác phẩm: Mảnh trời xanh trên thung lũng
Tác Giả : Tiêu Dao Bảo Cự.
 

Tiêu Dao Bảo Cự là một tác giả hiện sống ở trong nước. Trước đây ông đã in một tác phẩm ở hải ngoại: Nửa Đời Nhìn Lại và đã được đón nhận như một tiếng nói khá chân thực vượt qua những ngăn chặn, những cấm đoán vẳng tới thế giới bên ngoài. Theo ý nghĩ của tôi, đây là một biểu hiện của một mẫu người trí thức, trước đây đã tham dự vào cuộc chiến với vị trí của bên kia dù đang sống và lớn lên ở phía bên này. Sau cuộc toàn thắng để chiếm đóng cả nước, thì tất cả những hào nhoáng của lý tưởng kháng chiến chống ngoại xâm bị lột trần. Và, bây giờ, họ dường như đi “giữa hai lằn đạn”. Tâm trạng ấy, rất rõ, qua “Nửa Đời Còn Lại“ đến tác phẩm này “Mảnh Trời Xanh Trên Thung lũng“. Một câu văn ngắn đã mở đầu cho tập “hồi ký – tiểu thuyết tự truyện“ này:

“Khi tôi nhìn mảnh trời xanh phản chiếu trong mặt nước của chiếc ao yên bình bé nhỏ tôi hiểu rằng lắng lòng lại, tôi có thể soi thấu bản thân và hiểu được bầu trời..”

Thực ra, tôi cũng chưa tường tận lắm về hồi ký mà là tiểu thuyết tự truyện. Không hiểu cái chân thực cuộc đời của trang hồi ký có gì đối nghịch với cái hư cấu của tiểu thuyết không? Nhưng, qua phương cách tả tình, tả cảnh cũng như phác họa nhân vật thì những sự kiện có chất hiện thực cuộc sống nhiều hơn. Một điều hiển nhiên, qua những trang sách tôi thấy rõ ràng hơn một xã hội mà những ẩn ức, những bất mãn dù bị đè nén nhưng vẫn chờ dịp bùng phát. Một thế thời mà Hoàng Ngọc Hiến đã thấy những điều vô lý khó có thể hiện hữu nhưng lại là sự thực, để thốt lên “Ở nước ta nó thế !”. Một xã hội mà cái giả trá và thủ đoạn tung hoành và cái tốt đẹp, cái thiện bị vùi dập.

Đoạn đầu của cuốn sách, là thì hiện tại và quá khứ trộn lẫn. Tác giả kể chuyện hiện tại đang xảy ra chen lẫn vào những hồi ức, những lá thư, những bài thơ hết sức thơ mộng rất văn chương. Hình ảnh người vợ thật tuyệt vời và là một người đồng hành cùng chia sẻ với ông tất cả những chuỗi ngày khốn khó.

Tiêu Dao Bảo Cự là một đảng viên Cộng Sản nhưng vì có những suy nghĩ đi khác với chủ trương của Đảng khi cùng với Bùi Minh Quốc chủ trương tờ báo của thành phố Đà Lạt. Với chủ trương đấu tranh cho tự do dân chủ và đa đảng đa nguyên, ông bị gạt ra khỏi bộ máy quyền lực của thành phố và là một thành phần bị công an theo dõi và quản chế. Ông kể lại cuộc đời của mình, tiếp từ ngày bị trình diện công an tỉnh đến công an phường, tháng này tiếp tháng nọ, cũng như bị cô lập, theo dõi khít khao. Trước nhà, lúc nào cũng có công an canh gác, nhất cử nhất động đều bị báo cáo ở những người chung quanh. Điều an ủi của ông là có những người đồng tâm tư, chia sẻ và giúp đỡ nhau cũng như có một gia đình sắt son hỗ trợ công việc mà có người cho là đội đá vá trời. Đời sống đe nẹt đọa đầy như thế, mà tác giả viết hình như cố nén xúc cảm chủ quan để có phong cách bình tĩnh của người nhìn bóng nước soi chính lại diện mạo mình. Hồi trước, là một sinh viên khao khát những chân trời, đi vào bưng để thành một đảng viên. Để rồi, bây giờ hứng chịu những nhọc nhằn đầy ải do chính cái chế độ mà mình góp công góp sức, thấy trước mặt tình đời đen bạc, sức mạnh của bạo quyền toàn trị đã đè nặng lên đầu lên cổ dân chúng, ông nhìn lại để tự vấn mình. Những chua xót, những thất vọng, những phán đoán nhận xét đã làm ông kiên quyết đi vào con đường tranh đấu. Cái tâm trạng ấy biểu lộ rõ trong những câu thơ:

“Tôi một mình kinh hoàng quằn quại
Tôi giận vô cùng
Giữa nghìn trước nghìn sau
Giữa người người lớp lớp
Tôi khát khao hơn sa mạc
Tôi rỗng không hơn hư vô
Tôi chết giấc trong quan tài thịt xương bé nhỏ
Tôi chỉ là tôi
Ai còn là tôi
Một đời tôi đói khát..”

Viết hồi ký, kể chuyện thực tại. Viết tiểu thuyết tự truyện, kể chuyện qúa khứ, có phải ? Hình như tác giả không có dụng ý ấy. Bởi chất thơ, chất mơ mộng đã ăn sâu vào xương tủy ông. Những bài thơ, những đoản văn, những hồi ức về tình yêu, về một đời sống đã thành kỷ niệm hay cả những lúc lao đao rối bời bị vùi dập, bị mất tự do của hiện tại, đều phảng phất cái lãng mạn của người trí thức miệt mài đi tìm chân lý nhưng muôn đời vẫn là những hư ảo rỗng không. Trong cái chân thành soi rọi lại chính bản thân vẫn có ý hướng tin tưởng vào công việc mình làm hiện tại và được sự giúp đỡ của những người tốt.

Bên cạnh cuộc đời của ông, tác giả còn phác họa được cuộc sống và chân dung của nhiều người khác. Như Hà Sĩ Phu, như Bùi Minh Quốc, như Trần Vàng Sao, như Nguyễn Hộ, như Trăng Đầu Núi…, mỗi người mỗi vẻ. Đặc biệt với những người hiểu biết, Trăng Đầu Núi chính là Nguyễn Đức Sơn, tức nhà thơ Sao Trên Rừng, một thi sĩ khác thường sống một cuộc đời kỳ lạ ngông nghênh khinh bạc... Chính vì cái tâm tính có chút hoang tưởng ấy mà cả gia đình bị lôi kéo vào ngã đường cụt. Con thì đông, sống thiếu dinh dưỡng lại không được học hành tử tế, vợ thì lam lũ khổ nhọc, tình trạng thật bi đát…

Cuộc sống ở một thành phố nhỏ như Đà Lạt với thiên nhiên đẹp như tranh vẽ nhưng lại có nét u sầu của những gam màu tối thẳm. Cảnh với người hình như cùng đi vào tàn tạ, khi những sân golf mênh mông với hàng rào bao quanh che chắn tầm nhìn và giới hạn thiên nhiên để những kẻ hãnh tiến giàu tiền đóng vai chủ nhân ông. Thiên nhiên cũng bị áp bức như con người chăng?

Đọc “Mảnh Trời Xanh Trên Thung Lũng“, cảm giác sau cùng vẫn là nỗi ngậm ngùi. Có những quyết định, đã làm thay đổi cả cuộc đời. Và cũng có, những người bình tâm nhìn lại quá khứ, để trong góc sâu thẳm nào đó của tâm linh thấy được những ánh sáng. Chiến tranh đã qua, bây giờ là lúc phải ngoái cổ nhìn lại lịch sử để trong tương lai, những kẻ broker đấu thầu chiến tranh hưởng lợi không thể nào tạo chiêu bài lợi dụng những tâm huyết của người yêu nước. Đến đoạn kết, tôi lại càng chia sẻ hơn với cái tâm viễn mơ của Tiêu Dao Bảo Cự, khi gặp một cô gái và cùng nắm tay phiêu du vào một thế giới nửa hư nửa thực có bóng dáng anh chàng công an ngăn trở. Kỳ lạ thay, cây súng và máy bộ đàm là vũ khí đàn áp của công an lại trở thành hoa súng 16 cánh nở rộ. Và người đẹp hoa súng đã trở về nguồn nước trong mặt ao để thành bóng gương soi lại dáng hình hai vợ chồng chàng thi sĩ. Giấc mơ hoa súng trổ bông ấy có phải là tâm nguyện của một người đang lao đao trong chế độ công an trị khắc nghiệt và tàn bạo? Tác giả muốn nói gì với chúng ta, bây giờ?

30.04.2007