20*  Ngòi bút để làm gì ?

Tôi đi công tác cho tòa soạn ở một tỉnh nọ để chuẩn bị nội dung số tạp chí sắp tới giới thiệu chuyên đề về địa phương này. Ông thư ký tòa soạn đã liên hệ thống nhất trước với lãnh đạo của tỉnh. Tôi là người đi thực hiện.

Đây là một tỉnh trước đây tôi chưa hề đến. Tất cả đều mới lạ đối với tôi, kể từ bến xe xuất phát ở Sài Gòn. Tuy nhiên tôi không còn tâm trạng phấn khởi của chuyến đi khám phá vùng đất mới. Xuống xe tôi hỏi đường đến ngay nhà khách của Ủy ban Nhân Dân Tỉnh, nơi đã có hai cô gái là "nhân viên tiếp thị" của tòa soạn cử đi trước liên hệ với các công ty xí nghiệp lớn của tỉnh để xin quảng cáo. Có hai cô này cũng đỡ vì mọi chuyện ăn ở đều do hai cô lo.

Hai cô bé trạc tuổi con tôi, khoảng trên dưới 20. Tôi cũng phục hai cô. Họ ăn mặc rất diện, nói năng liến thoắng. Cô nào cũng có một chiếc cặp mới tinh trong đựng đầy những số tạp  chí mới  của toà soạn và một hộp danh thiếp để giới thiệu với khách hàng. Hai cô có vẻ khoái chí với chức danh  "nhân viên tiếp thị", một từ có vẻ mới lạ và quan trọng lúc này. Hai cô khoe đã xin được 5, 6 quảng cáo của một số công ty và vài nơi khác cũng đã hứa. Hai cô làm việc không có lương, chỉ ăn hoa hồng theo quảng cáo. Các cô không vào được đại học nên theo thời thượng đi làm nghề này, kiếm tiền không đến nỗi tệ nếu ăn nói khôn khéo, thuyết phục được các giám đốc.

Hôm sau tôi làm việc với văn phòng Ủy Ban Nhân Dân Tỉnh, xin giấy giới thiệu để đi làm việc tiếp với các ban ngành và cơ sở. Tôi cũng  đến làm quen với tòa soạn của tờ báo địa phương và đặt bài viết với vài phóng viên ở đây về mấy cơ sở có nhiều thành tích nổi bật mà họ am hiểu. Để nắm được tình hình chung, tôi mượn  ba tháng báo mới nhất của tòa soạn đem về ngấu nghiến đọc cùng với báo cáo tổng kết năm của Ủy Ban Nhân Dân Tỉnh và một số ngành trọng điểm. Tôi cũng có đi tham quan một vài cơ sở và thắng cảnh du lịch. Ngoài thời gian đi liên hệ và tham quan, tôi tập trung viết bài. Tôi viết nhanh như chớp. Trong vòng một tuần lễ tôi viết bốn bài liền về một địa phương tôi mới đến lần đầu: một bài giới thiệu tình hình chung và kế hoạch phát triển sắp tới của tỉnh, một bài về công nghiệp, một bài về nông nghiệp, một bài về du lịch. Sau đó theo sự thống nhất trước, tôi đem nộp những bài này và những bài đã đặt các phóng viên ở đây viết cho Trưởng ban Tuyên huấn để ông này xem lại và trình lãnh đạo tỉnh duyệt vì địa phương không muốn có gì sơ suất khi được đưa lên báo. Vậy là xong bước đầu. Có lẽ sau khi duyệt, tôi còn phải sửa chữa theo yêu cầu của lãnh đạo địa phương.

Để khỏi quá căng thẳng, thỉnh thoảng buối tối tôi ra ngồi quán café. Cũng như những nơi khác, quán café ở đây mở ra vô số nhưng ở tỉnh lẻ này không có mốt café đèn mờ mà hiện nay đang thịnh hành mốt café video.  Có nơi người ta mở quán trên một khoảng sân rộng có vườn cây để hàng trăm ghế, khách vừa uống café vừa xem các phim video đang thịnh hành. Những màn đấm đá, phi thân, chưởng, kiếm khí cùng với tiếng đao kiếm, huỳnh huỵch vang lên khắp mọi nơi. Tôi nhớ lại dọc đường đi đến tỉnh này, ngang qua các thị trấn nhỏ, nơi nào cũng có café  video kiểu này.

Tôi thường có cảm giác cô đơn khi ngồi quán café một mình, ở tỉnh lẻ xa lạ này cảm giác đó càng sâu đậm. Tôi  không muốn làm quen với ai và cũng chẳng có gì chung với ai. Mấy ngày làm việc ở đây càng làm cho tôi thêm chán ngán. Công việc chẳng có gì khó nhọc nhưng đem tài viết lách của mình để làm báo kiểu này thật quá nản. Đây là cách kiếm cơm chứ không phải là việc tâm huyết. Từ trước đến nay, khi viết gì, dù là một lá thư, một trang nhật ký, bài giảng giáo khoa, bài báo hay sáng tác thơ văn, tôi cũng đem tất cả tâm hồn mình vào ngọn bút, có khi là cả máu chảy từ tim, với bao nhiêu hoài vọng, phẫn nộ, đắng cay, uất hận hay kêu đòi, gào thét. Còn bây giờ chỉ là những bài tường trình, với những khó khăn tạm thời, thuận lợi cơ bản và chiều hướng vươn lên dưới sự lãnh đạo của Đảng đã được vạch ra trong nghị quyết...

Dù chỉ là khách qua đường, trong các cuộc họp tôi cũng nghe, biết được những cuộc đấu đá trong nội bộ để tranh giành địa vị, quyền lực. Thói gia trưởng độc đoán của những anh Hai, anh Ba, anh Bảy, anh Tám tôi đã chán ngấy ở nơi chốn cũ của mình bây giờ tôi lại chứng kiến nơi đây. Anh nào cũng công trạng đầy mình và muốn lãnh đạo, chỉ đạo tất cả. Việc xếp thứ tự các bài phát biểu và ảnh của anh nào trước, anh nào sau trong mục lục tờ báo sắp ra cũng là một vấn đề gây tranh cãi và động chạm đến những chuyện sâu xa hơn trong cuộc tranh giành ngôi thứ và quyền lực. Chính những việc này đã làm cho tình hình đất nước ngày càng suy thoái.

Sau khi có ý kiến của Trưởng Ban Tuyên Huấn về các bài viết, tôi sửa chữa sơ qua, giao lại cho ông và nói ông muốn tiếp tục sửa sao cũng được, khỏi cần hỏi ý kiến tôi nữa. Tôi không quan tâm bảo vệ bài viết kiểu này của mình dù trước đây bài đăng báo của tôi không ai dễ gì sửa một chữ. Tôi bịa ra mấy bút hiệu mới để ký dưới các bài viết. Nhưng có một chuyện tôi quá ngán ngẫm. Khi tôi đã về lại Sài Gòn, ban lãnh đạo tỉnh nọ, đã duyệt  sửa chữa xong các bài viết và gửi cho tòa soạn để đưa in, tôi  vô cùng ngạc nhiên khi thấy dưới một bài tôi viết, một gã nào đó ở địa phương đã ngang nhiên xóa bút hiệu của tôi và đề tên của hắn vào. Thật quá thể. Không phải là "đạo văn" mà là "cướp văn" giữa ban ngày. Tôi không thèm tức giận và cũng  không muốn nói đi nói lại phiền phức và thấy cái gã nào đó có lẽ không biết viết nhưng háo danh hoặc có ý đồ gì đó nên tôi cũng sẵn sàng biếu không gã bài viết mà tôi chỉ cần ngoáy bút trong  hai tiếng đồng hồ. Coi như làm phước, miễn là gã không lấy luôn tiền nhuận bút của tôi là được.

Sau lần đầu đi công tác ở tỉnh nọ, ông thư ký tòa soạn thấy tôi làm được nên cử đi làm tiếp một tỉnh khác cùng với hai cô nhân viên tiếp thị. Tỉnh này lại có phong cách đón khách kiểu mới. Ở một cơ quan được phân công tiếp chúng tôi, sau buổi làm việc đầu tiên, chủ mời khách đi chiêu đãi. Cả một bữa tiệc lớn mà thức ăn, bia rượu ê hề với số lượng người tham dự phía chủ gấp 10 lần khách. Dù mới quen nhưng cũng nâng ly ca tụng nhau và "dô dô" thoải mái. Tôi chẳng hề hào hứng gì trong chuyện này.

Một lần khác tôi được cử đi với một ông cán bộ lãnh đạo của cơ quan chủ quản của tờ báo ở Trung ương vào. Tôi không còn phải đi xe đò mà được đi xe hơi cùng với bầu đoàn thê tử của ông ta. Trước khi đi tòa soạn đã ứng ra cho họ mấy triệu đồng làm công tác phí. Đi đến đâu họ cũng ăn ở tại các nhà hàng khách sạn hạng sang. Khi về làm chứng từ thanh toán, họ làm sẵn và yêu cầu tôi ký vào. Họ muốn tránh tiếng vì trong số chứng từ có những giấy viết tay của các chủ cửa hàng ăn tư nhân không có hóa đơn.

Lần đi đó ông cán bộ của cơ quan chủ quản Trung ương không gặp may. Ông định đặt vấn đề làm tạp chí chuyên đề với một tỉnh nhưng lãnh đạo tỉnh này từ chối. Lý do vì tỉnh cũng có một tờ báo khá, phát hành được ra cả nước và không muốn người ngoài nhúng tay vào chuyện của địa phương. Khi ông cán bộ Trung ương nói giọng có hơi ép, ông chánh văn phòng của Ủy Ban Nhân dân tỉnh đã phản ứng rất nặng lời và gần như đuổi khách. Thế là ông cán bộ này đành xách gói ra về. Chuyến đi công tác này chẳng có kết quả gì, chỉ là một chuến đi chơi của ông và mấy người trong gia đình mà ông dẫn theo, chi phí do tòa soạn chịu. Tôi khỏi phải viết một chữ nào.

Tôi không viết lại càng hay vì tôi đã bắt đầu thấy không thể viết nổi những bài báo như thế và cũng không muốn gặp gỡ bất cứ anh Hai, anh Ba, anh Năm, anh Bảy nào nữa. Ngòi bút của tôi phải dành cho những chuyện khác.

21*  Đêm Noel

Tôi đi giữa thành phố bốn triệu người

 Một mình

Sao không với người thân yêu

Em ở đâu

Hỡi người yêu một thoáng

Em đã mất tăm giữa biển người xa lạ

Đâu người thân yêu

Tôi vẫn đi một mình

Bên đường phố hào hoa ánh điện

Một góc buồn mẹ gìa thắp đèn dầu đốt lò than chiên bánh

Ai mua ?

Trước cửa hàng ăn sang trọng

Em bé bán thuốc lá vẫn kiên gan chờ đợi

Lãi mấy đồng ?

Tôi đi mãi trên thành phố đông

Chàng trai cô gái dắt tay khoác vai ôm eo

Hạnh phúc tràn trong mắt

Quần áo mới

Đủ kiểu đủ màu

Diễu ngược xuôi không dứt

Trong quán café bên ngả tư đường

Tôi ngồi nhìn dòng thác người chuyển động

Xa lạ

Như hai mươi năm trước đây tôi vẫn ngồi một mình

Xa lạ giữa đám đông 4 triệu người

Ánh mắt cô gái nhìn chàng trai

Giống người yêu tôi một thời

Đã qua

Bao người tôi yêu trong một thời trẻ tuổi

Có còn ai trong đêm nay

Trong thành phố này

Sao không gặp?

Sự lạ tôi mong chờ không xảy ra

Tôi băng ngang đường

Những chiếc xe phóng vào tôi sấn sổ

Tôi đi ngang nhà thờ Đức Bà

Một biển người tụ tập

Đèn điện ngôi sao nhấp nháy

Cửa sắt nhà thờ nặng nề còn đóng âm u

Tôi đi vào công viên

Các cô gái đêm sán lại gần

               hỏi anh có chơi không

Trên ghế đá ngày xưa

               tôi ngồi với người yêu khuya vắng

Một cặp tình nhân đang hôn nhau

Tôi đi ngang qua các rạp ciné, vidéo, nhà hát

Phim Tàu, nhạc Rock, người xếp hàng

Không có ai cùng tôi

Tôi trở về nhà

Muốn ghé vào quán rượu

Uống cho thật say

Quán đóng cửa

Tôi soi mình trong gương

Mệt mỏi và xa lạ

Tôi vào phòng tắm

Trần truồng và xa lạ

Tôi nằm lên giường

Tự nằm trong quan tài - nỗi cô đơn định mệnh

Tôi chôn tôi

22*   Sài Gòn ơi, chào giã biệt

Đêm có lẽ đã vào khuya. Tôi ngừng xe ở một ngã tư đường. Tôi không chú ý đường nào. Chỉ thấy đó là một ngã tư vì tôi không biết mình nên đi thẳng hay rẽ phải, rẽ trái. Xe cộ trên đường giờ này đã thưa vắng.

Cơn mưa nhỏ thấm dần lên tóc lên má và quần áo nhưng lòng tôi không hề dịu lại. Cái gì đang thiêu đốt trong tôi khi tôi đứng ngẩn ngơ ở một ngã tư đường trong thành phố vô cùng rộng lớn này.

Tôi đang làm gì ở đây ? Mưu sinh ư ? Có cần phải như thế không ? Mưu sinh cho ai, để làm gì nếu mình  không còn là mình ? Tôi sợ nhất là mất mình. Mất mình thì cuộc sống không còn ý nghĩa. Có phải bao nhiêu  năm qua tôi chịu nhiều đắng cay vì không muốn mất mình, không muốn nổi trôi bọt bèo theo dòng chảy của cuộc sống ? Vậy thì ở tuổi này lẽ nào tôi lại buông xuôi ?

Không phải tôi không có khả năng chịu đựng và vươn lên, dù ở giữa đô thành lạnh lùng khắc nghiệt này. Hai người bạn của tôi, TV và LKT, sau gần nửa năm chật vật đã có thể tạm trụ lại và tôi tin sau một năm họ sẽ đứng vững, sau đó nữa họ sẽ hòa nhập và đi lên. Tôi cũng có thể làm như họ nhưng tôi luôn tự vấn hàng ngày có nên làm việc như thế không.

Tôi đã hơi quen thuộc với thành phố này. Tôi có thể chạy xe đi đây đi đó theo vô thức mà không cần nhìn bảng tên đường. Tôi có thể dành được sự tin cậy của tòa soạn báo tôi đang công tác. Tôi cũng có thể viết một số bài báo vô thưởng vô phạt ký bút hiệu khác nhờ bạn bè ở các tòa soạn cho đăng để kiếm thêm nhuận bút. Nhưng  đó không phải là điều tôi có thể chấp nhận chỉ để sống. Đối với tôi, sống để phải làm gì chứ không phải sống chỉ để mà sống. Chung quanh tôi người ta sống, nghĩ và nói những điều khác tôi. Không phải tôi tự cho mình hơn họ nhưng tôi thấy khó hòa đồng.

Tôi cũng được chú em và bạn bè kéo đi nhậu chỗ này chỗ khác. Quán nhậu bây giờ mở ra vô số kể. Không cần nhà hàng, cửa hiệu, mà lề đường, góc sân, nhà ở, trường học đều có thể trở thành quán nhậu, mỗi nơi giới thiệu một loại đặc sản. Lúc chiều về, khói nướng thịt cá quyện trong mùi bia rượu và tiếng ồn ào dậy lên khắp mọi ngã đường. Ở những nơi này, tôi ít chú ý đến bia rượu và thức ăn mà cứ bị ám ảnh bởi những người ăn xin, những em bán vé số, đánh giày năn nỉ mời chào. Làm sao tôi có thể ngất ngưởng "dô dô" khi dưới chân tôi là bà mẹ gìa đang giơ tay cầu khẩn hay em bé cúi đầu lột giày cho khách đặt  lên lòng mình để đánh xi. Có cái gì làm đau lòng nhói buốt.

Nhiều lần tôi theo dõi một người thổi sáo xin ăn. Một người trung niên gầy gò, quần áo cũ kỹ. Anh ta len lỏi giữa các bàn nhậu  với chiếc sáo nhỏ trên môi. Tôi cố nghe nhưng  không nghe được anh ta thổi bài gì vì trong tiếng ồn náo động và hỗn loạn của một quán nhậu, thứ âm nhạc này nghẹn ngào lắt lay hấp hối. Những người khác chẳng ai thèm chú ý. Tôi nghĩ có lẽ anh ta là một nghệ sĩ nghèo có lòng tự trọng. Anh ta không nói gì, không mở miệng xin, chỉ lặng lẽ đứng bên bàn nhậu thổi một khúc nhạc, ai cho gì thì nhận. Tôi gặp anh ít nhất ở ba nơi và thấy tiền anh nhận được không phải ít vì trong những bàn nhậu chếch choáng này, nhiều kẻ vô tâm nhưng cũng không ít người hào phóng. Có lần tôi mời anh một ly bia, anh cám ơn và uống rất sảng khoái, không gợn chút mặc cảm hay buồn phiền. Thì ra thứ âm nhạc mà tôi tưởng là đau đớn thẹn thùng này cũng là một cách hái ra tiền. Tự dưng tôi thấy bớt thiện cảm đối với anh ta.

Tôi đến thăm ký túc xá của các con và thấy chúng sống khổ hơn thời sinh viên của tôi nhiều. Tòa nhà 5 tầng bẩn thỉu tối tăm thiếu nước thiếu điện. Một phòng 10 sinh viên nằm giường tầng chen chúc không có chỗ nào để học, phải ra gốc cây ngồi.  Con thứ tôi vì trường không có ký túc xá phải ở tạm ký túc xá trường của anh. Mỗi lần ban quản lý đi kiểm tra phải leo cửa sổ trốn sang phòng khác. Số ở chui kiểu này cũng khá nhiều và sinh viên bao che đùm bọc nhau. Chúng sống không vô tư vì còn phải lo cơm áo. Chúng làm việc không kém gì tôi, còn vất vả hơn vì vừa làm vừa lo học hành thi cử.          

Bố con tôi đôi lúc chuyện trò cũng tranh cãi gay gắt. Tôi nói chuyện với con như bạn bè, để chúng tự do bày tỏ quan điểm. Có những điều chúng suy nghĩ khác tôi và tôi không thuyết phục được chúng.Tôi tôn trọng ý kiến của chúng và coi đó là điều tất yếu. Tôi không mang đến gì nhiều cho chúng  ngoài  tình yêu thương và một cách sống mà dù chúng thích hay không, chúng không thể coi thường hay khinh ghét.

 Tôi mừng khi thấy chúng cũng có máu ngang tàng. Tôi nghe kể hai lần chúng tham gia xuống đường cùng với sinh viên của ký túc xá. Lý do xuống đường của sinh viên không phải vì chính trị, chỉ là do những vụ xung đột với thanh niên ngoài ký túc xá và một số sinh viên đã bị bắt. Chúng đã cùng một số sinh viên khác xông vào đồn công an để chất vấn và đòi thả những người bị bắt. Con trai thứ của chúng tôi không có giấy tờ ở ký túc xá đã bị nhốt gần một tuần. Những vụ xuống đường như thế rất hiếm trong sinh viên ở đây và không  có chiều hướng phát triển. Nói chung sinh viên còn rất thuần và chỉ lo ăn học, khác xa thời kỳ sôi sục đấu tranh của chúng tôi ngày nào. Tôi không can thiệp gì vào chuyện này của các con. Tôi tin chúng đủ trưởng thành để tự lựa chọn trong một hoàn cảnh khác tôi ngày trước. Ở tuổi của chúng, tôi đã từng làm những việc kinh thiên động địa không cần đến ý kiến của ai.     

May chúng còn có tuổi trẻ, bạn bè và tình yêu. Con trai lớn của tôi kể chuyện có lần nó đến thăm bạn gái ở một ký túc xá nữ, hai đứa lên sân thượng nói chuyện suốt đêm bị bà quản lý bắt gặp la rầy, đòi đưa ra kỷ luật. Nó nói với bà : "Bộ hồi trẻ bà không vậy sao." Con trai thứ tôi có bạn gái học cùng trường hẹn hò đưa đón. Tôi bao giờ cũng nao lòng khi thấy một cặp trai gái thân mật âu yếm nhau. Đó là  hình ảnh đẹp nhất của tuổi trẻ và hạnh phúc một thời của đời người mà tôi đã trải.

Đan Tâm có xuống thăm bố con tôi vài lần. Vợ tôi gầy đi nhiều và luôn lo lắng vì sống xa chồng con. Chúng tôi bàn đến chuyện vợ tôi cùng về Sài Gòn nhưng thấy khó thực hiện vì vợ tôi đang có việc làm ổn định trên đó. Cùng kéo nhau về khi không có nhà ở, không có việc làm thì thật phiêu lưu.

 Thời gian qua chúng tôi tạm sống xa nhau và coi đó như một thử thách. Đã nhiều lần khi có xung đột, chúng tôi nghĩ vợ chồng nên có lúc sống xa nhau để mỗi người suy ngẫm, nhìn nhận lại mình và mối quan hệ. Gần gũi nhiều rất dễ va chạm và khó có được bình tĩnh để suy nghĩ. Tôi biết thời gian qua Đan Tâm rất vất vả và lo buồn. Người phụ nữ sống đơn độc xa chồng con trong một ngôi nhà hiu quạnh thật không dễ dàng. Đan Tâm vừa dạy học ở trường, dạy thêm ở nhà và vẫn đan len. Việc đi giao nhận hàng không có tôi vợ tôi cũng phải tự đi. Tôi biết tính Đan Tâm hay lam hay làm và càng buồn, càng cô đơn càng muốn làm nhiều để khỏi thấy trống trải.

Đan Tâm không oán trách nhưng tôi thấy mình có lỗi. Những gì chúng tôi cùng mơ ước năm xưa khi về với nhau  chúng tôi  đã không thực hiện được mấy. Tôi mang đến cho em nỗi khổ nhiều hơn niềm vui, bất như ý nhiều hơn thỏa lòng. Em đã vì tôi mà chịu nhiều hệ lụy.

Nhưng có phải tôi không  còn thời gian và cơ hội ?. Chúng tôi đã có một căn nhà và một khu vườn, dù là nhà cũ kỹ mối mọt và vườn còn hoang sơ. Chúng tôi đã có con đang trưởng thành. Tại sao chúng tôi không cùng tiếp tục sống trong một căn nhà mà sau 20 năm về với nhau mới có được. Căn nhà đã là giấc mơ của chúng tôi một thời. Dù người ta có vây ép tôi đến đâu tôi vẫn có thể sống với khu vườn của mình nếu tôi biết tận dụng từng tấc đất. Tại sao tôi không làm được. Đất Sài Gòn này sau gần nửa năm thử sức tôi thấy rõ không phải là chỗ mình có thể dung thân. Dĩ nhiên cuộc sống chung trong hoàn cảnh này sẽ còn nhiều khó khăn, những khó khăn chúng tôi đã từng gặp, lẽ nào chúng tôi không khắc phục được. Vấn đề là sự chuyển biến và thích nghi của mỗi người.

Điều quan trọng  nhất là chúng tôi có còn yêu thương nhau không. Sau bao nhiêu thăng trầm sóng gió, dù có thể rời bỏ nhau cuối cùng chúng tôi vẫn còn và chỉ còn có nhau. Tình nghĩa chúng tôi đối với nhau đã vô cùng sâu nặng, không ai  và không gì có thể thay thế. Vậy thì tại sao tôi không trở về?

 Tôi không biết mình đã đứng ở ngã tư đường bao lâu trong đêm khuya vắng. Mưa đã trở nên nặng hạt từ lúc nào và tóc tai quần áo tôi ướt sũng, nước chảy ròng ròng trên mặt trên người  nhưng tôi không hề để ý. Ngọn lửa trong lòng làm tôi cảm thấy bớt lạnh. Ý nghĩ xoay chuyển trong đầu óc bừng bừng của tôi như một cuốn phim dài sắp đến hồi kết thúc. Tôi đã có quyết định. Ngày mai tôi sẽ trở lại xứ sở Sương Mù.

Sài Gòn ơi, giã biệt. Xin hãy hiểu cho lòng tôi. Cuộc thử thách này đã cho tôi thấy rõ tôi phải làm gì. Tôi lặng thầm chào từ biệt Sài Gòn trong đêm vắng. Ngày mai tôi sẽ trở về chốn cũ.

Xem tiếp Phần 2, Chương 1 - 5

trở về MỤC LỤC