TIÊU DAO BẢO CỰ

PHẦN II

NHỮNG HOÀI NIỆM VÀ NIỀM HỨNG KHỞI MỚI CỦA TỰ DO

Chương 16 đến 20

16*  Những người đi chinh phục thế giới

Sau khi kết thúc khóa học Yoga cơ bản ba tháng, chúng tôi tiếp tuc theo lớp nâng cao với những asana khó hơn và các phần lý thuyết phức tạp hơn đi sâu vào những vấn đề ý thức và tâm linh. Tuy nhiên điều quan trọng đối với chúng tôi là việc học thiền. Việc này không tiến hành ở lớp học mà chỉ dành riêng cho những người tình nguyện, thực hiện ở nhà nghỉ của Dada, Didi một cách riêng tư, theo đúng phương pháp "tâm truyền tâm" truyền thống. Dada H dạy cho tôi và Didi L một người quốc tịch Phi Luật Tân, dạy cho Đan Tâm, vào hai thời điểm khác nhau.

Buổi học thiền đầu tiên hay khai tâm, là một giờ phút quan trọng trong đời người. Từ đó về trước và từ đó về sau, cuộc sống của Yogi - người luyện tập Yoga - sẽ hoàn toàn khác. Lần đầu tiên tôi được giới  thiệu về Baba, một Guru hay chân sư vĩ đại người Ấn Độ trong thời hiện đại. Dada H nói không phải Dada dạy thiền cho tôi mà chính là Baba thông qua Dada, Dada chỉ là người trung gian. Baba chính là người đã sáng lập ra tổ chức Yoga quốc tế Ananda Marga, đã ra đi hay "bỏ xác" cách đây vài năm nhưng vẫn luôn hiện hữu thông qua các môn đệ của Người.

Tôi đã chấp nhận ba lời thề và chấp nhận Baba làm guru, vị thầy tâm linh của mình. Bài học đầu tiên là bài thiền cơ bản với một kỹ thuật tương đối đơn giản nhằm chuẩn bị cho việc học bài thiền thứ nhất. Đây là một phương thức chuyên chú vào hơi thở và tập trung tư tưởng nhằm loại bỏ các tạp niệm, hướng về Đấng Tối cao. Trong lúc thiền, tôi cảm thấy tâm trí mình thực sự thư thái và cảm nhận một tình trạng sảng khoái nhẹ nhàng, gần như siêu thoát. Đây là một cảm nghiệm tâm linh mới mẻ giúp tôi bình an giữa những sóng gío của cuộc sống và chính tâm trạng mình.

Chúng tôi cũng bắt đầu ăn chay từ khi tập Yoga. Việc tập luyện Yoga trong môn phái này không phải chỉ là tập Asana [một loại thể dục không tác động lên cơ bắp nhưng tác động lên các tuyến nội tiết, từ đó ảnh hưởng lên các luân xa hay trung tâm năng lực trong cơ thể] và kiềm chế hơi thở mà còn thực hành một kỷ luật nghiêm nhặt về các mặt thể xác, tinh thần và tâm linh. Ăn chay giúp cơ thể trở nên nhẹ nhàng tránh bớt các xúc cảm mạnh và những ý nghĩ thiên về điều ác. Ăn chay ở đây không những không ăn thịt cá mà còn kiêng cả bột ngọt, một vài thực vật có hại như hành, tỏi, nấm. Hành, tỏi kích thích làm tâm trí không yên tĩnh, còn nấm do mọc lên từ cây gỏ mục, không hấp thụ ánh sáng mặt trời nên chứa nhiều yếu tố tiêu cực cho cả thể xác lẫn tinh thần mặc dù các phân tích khoa học cho thấy nấm có nhiều đạm và các chất dinh dưỡng khác. Yoga quan niệm vũ trụ có ba động lực chi phối là tri giác, động và tĩnh. Lực tri giác tạo ra tình yêu thương, sự bình an, lực động thúc đẩy các hoạt động và lực tĩnh gây nên sự suy tàn, chết chóc, hủy diệt. Ba lực này tác động lên mọi vật trong vũ trụ và chi phối các loại thức ăn, làm cho thức ăn cũng có những đặc tính tương tự. Ăn chay ở đây là ăn những thức ăn có tính tri giác, hạn chế thức ăn có tính động và loại bỏ các thức mang yếu tố tĩnh. Mỗi người chính là những gì người đó ăn vào. Sự phân tích này rất có lý. Chúng tôi ăn chay một thời gian và bắt đầu dị ứng với mùi cá thịt, chỉ ngửi thấy đã không chịu nổi và cảm thấy sự thanh lọc rõ rệt của cơ thể. Làm sao ăn thịt được khi nghĩ rằng bao tử chúng ta trở thành mồ chôn xác súc vật chết và hấp thụ đầy độc tố do các con vật kinh hoàng dẫy chết tạo ra trong máu thịt chúng.

Dada H là người phụ trách chính các lớp học Yoga ở đây nhưng thỉnh thoảng cũng có các Dada, Didi khác lên dạy thay. Những lúc có nhiều thời gian Dada H thường ở lại vài ngày và tổ chức các cuộc đi chơi ngoài trời. Chúng tôi đã thuê xe đi xa 100 cây số để tắm biển hay đi chơi rừng và các hồ thác ở địa phương. Trong lúc tắm biển Dada  vui đùa với chúng tôi như trẻ thơ và chúng tôi cùng nhau ngồi thiền trên bãi biển. Đi chơi rừng hay hồ thác chúng tôi thường chơi các trò chơi tập thể,  thảo luận các vấn đề tâm linh và ngồi thiền. Thiền giữa thiên nhiên, nhất là dưới rừng cây hay bên  con suối tạo ra một hiệu quả rất đặc biệt, hình như giúp tôi đến gần với hư vô, một khát vọng mãnh liệt và mơ hồ tôi đã có một cách tự nhiên từ thời trẻ.

Trong các chuyến đi chơi, tôi thường nói chuyện nhiều với Dada H. Dada không phải là người có kiến thức rộng nhưng có niềm tin hết sức mãnh liệt về sứ mạng của mình, sứ mạng mang điều thiện, bình an và giải thoát đến cho con người. Trong bối cảnh toàn thế giới đầy xáo trộn và sôi sục hận thù hiện nay, tôi thấy Dada thật không tưởng nhưng tôi chia sẻ sự nhiệt thành đó. Đôi lúc tôi hỏi đùa Dada đến bao giờ thì chinh phục được thế giới. Dada trả lời một cách nghiêm chỉnh sẽ không phải quá lâu. Tôi không tin điều đó nhất là với phương thức "tâm truyền tâm" hết sức chặt chẽ và chậm chạp nhưng tôi thật tình ngưỡng mộ việc làm của Dada. Dù sao làm một việc thiện nhỏ cho một người cũng còn hơn không làm gì hay làm điều ác. Gía như mọi người đều thức tỉnh và hướng về tâm linh, chắc chắn thế giới sẽ nhanh chóng đạt được hòa bình. Tiếc tay điều đó không thể có được, nhất là đối với những người nắm quyền lực chính trị đang chi phối từng quốc gia và cả nhân loại.

Didi L, người đã dạy thiền cho Đan Tâm cũng là một người rất kiên định. Didi phụ trách chung hoạt động của tổ chức Yoga AM ở các nước Đông Nam Á nên thỉnh thoảng mới sang Việt Nam. Chúng tôi nói chuyện và gần như tranh luận với nhau khi tôi đặt nhiều nghi vấn về các vấn đề xã hội và tâm linh. Didi kiên trì giải thích và ngay cả khi sang nước khác cũng còn viết những lá thư rất dài cho tôi để tiếp tục nói rõ quan điểm của mình, đặc biệt khi tôi cho rằng trong lý thuyết của AM Yoga cũng có những phần giáo điều trong khi cực lực phê phán giáo điều.

Didi L cho rằng trên con đường tâm linh, mỗi người có sự tiến bộ theo con đường riêng của mình. Có người đi thẳng, có người đi zigzag, ngừng lại rồi tiến lên. Chúng ta có nghiệp và nền tảng khác nhau. Bạn có thể thay đổi cuộc sống và điều kiện sức khỏe của mình nếu bạn có tinh thần và sự quyết định mạnh mẽ. Nhiều người trong chúng ta đã trải qua và kinh nghiệm về sự khác nhau trước và sau quyết tâm đó.

Didi cho rằng hoàn cảnh xã hội tôi đã sống trải gây khó khăn cho tôi trong việc chấp nhận con đường tâm linh một cách đầy đủ. Theo Didi có cái gì đã ăn sâu vào trong tiềm thức của tôi làm cho tôi thấy mọi sự đều là giáo điều. Cũng giống như một người mang cặp kính đen thấy cái gì cũng màu đen. Xã hội chúng ta đầy dẫy giáo điều. Baba đến để thay đổi điều đó. Người luôn luôn muốn chúng ta ý thức về hậu quả tai hại của giáo điều và đừng để bị nó ràng buộc. Trong sự trói buộc nguy ngập này của nhân loại, hoặc chúng ta tiếp tục con đường cũ và bị hủy diệt bởi sự vô minh, thô thiển và ích kỷ của chúng ta hoặc chúng ta thay đổi bằng cách thay đổi chính mình. Trong lúc này, chúng ta cần một ý thức hệ mạnh mẽ. Giáo điều có nghĩa là một ý nghĩ cố định mù quáng. Những gì tôi đã tìm hiểu trong  lý thuyết của AM Yoga thực ra chỉ là những kỷ luật tự giác trong một ý thức hệ nhằm làm chúng ta trở nên mạnh mẽ về thể xác, tinh thần và tâm linh, nhờ vậy chúng ta có thể tồn tại trong cuộc khủng hoảng tương lai.

Không ai có thể hoàn thiện ngay. Bạn theo những gì bạn có thể và dần dần tiến bộ. Không ai bắt buộc bạn. Chính bạn giúp cuộc sống của bạn. Mỗi người có trình độ nào đó của điều gọi là ý chí tự do. Bạn chọn lựa lối sống mà bạn muốn. Nhưng những gì bạn nghĩ và sống trong đời này sẽ làm nền tảng cho cuộc sống kế tiếp. Cuộc sống không chấm dứt bởi cái chết thể xác. Vì vậy chúng ta cứ tái sinh mãi để học cho đến khi nào chúng ta học được bài học để trở nên hoàn thiện.

Didi cho rằng những cuộc tranh luận giữa chúng tôi có thể vô tận nên cách khôn ngoan nhất là tìm kiếm sự tự nhận thức. Didi mong chúng tôi tiếp tục việc thực hành thiền, tập asana, ăn chay, có quan điểm tích cực, tinh thần phụng sự và cố gắng vun xới tình yêu thương vũ trụ rộng lớn. Chúng ta có thể biết nhiều điều nhưng cho đến lúc nào chúng ta chưa thấy được cái toàn thể, chúng ta vẫn còn bị hạn chế. Trí óc nhỏ bé của chúng ta có thể có những phán đoán sai lầm, vì vậy tốt hơn đừng đặt cái tôi của chúng ta lên trên mọi sự.

Thời tiết lạnh lẽo, cuộc sống căng thẳng, khó khăn tài chánh, những vấn đề gia đình, tâm trí... là những yếu tố khó khăn có thể gây trở ngại. Tuy nhiên Didi mong rằng những hoài nghi của chúng tôi không làm ngăn cản chúng tôi tiến bộ trong thời gian quá lâu. Mặt trời luôn luôn ở đó dù trời đầy mây hay đổ mưa.

Có thể tôi từ xưa vốn thiên trọng lý trí  nên khó chấp nhận ngay những vấn đề tâm linh. Trước bất cứ sự việc gì tôi cũng tra vấn, phân tích đến nơi đến chốn và thường hoài nghi, đặt lại vấn đề chứ không chịu xuôi theo dòng suy nghĩ của kẻ khác. Do đó tôi thường xuyên phản tỉnh và va đụng từ những vấn đề cá nhân, xã hội cho đến tâm linh.

Tuy nhiên tôi thực lòng ngưỡng mộ các Dada Didi. Họ là những người muốn chinh phục thế giới không phải bằng sức mạnh của vũ lực mà bằng tình thương và sự thức tỉnh tâm linh. Dù họ có thành công hay không, họ đã mang lại cho con người niềm hi vọng.

17*  Nỗi đau của dân tộc

Việc tập Yoga và thiền định không làm tôi sao nhãng những vấn đề chính trị, thời cuộc vì hai điều này không mâu thuẫn mà bổ sung cho nhau. Biểu tượng của AM Yoga hay cái Pratik mà tôi đeo ở cổ gồm hai hình tam giác lồng vào nhau, bên trong có một mặt trời và chữ Vạn. Tam giác có dấu nhọn hướng xuống chỉ sự rèn luyện nội tâm, tam giác có dấu nhọn hướng lên chỉ sự phục vụ người khác. Mặt trời tỏa sáng tượng trưng cho sự tiến bộ  và chữ  Vạn, một dấu hiệu cổ xưa, không phải của riêng Phật giáo, có nghĩa là chiến thắng. Yoga không làm tôi xuất thế lánh đời mà trái lại giúp tôi nhập thế một cách sáng suốt và mạnh mẽ.

Thời gian này bài viết của những người bất đồng chính kiến trong nước phổ biến ngày càng rộng và một số người có xu hướng hành động. Để ngăn chặn tình hình này, nhà cầm quyền quyết định đánh một đòn mạnh và đối tượng bị nhắm  đến là hai nhân vật ở Sài gòn, Hồ Hiếu và Đỗ Trung Hiếu. Cả hai đều là đảng viên Cộng sản, dân miền Nam, trước đã hoạt động trong phong trào đô thị và là thành viên tích cực trong Câu lạc bộ Những người kháng chiến cũ của nhóm Nguyễn Hộ, một cán bộ cao cấp của Đảng đang đứng ở thế đối lập với nhà cầm quyền...

Hai người bất ngờ bị bắt với tội danh móc nối, nhận tiền của CIA để tổ chức biểu tình chống đối chế độ, gây xáo trộn trong lễ kỷ niệm ngày "Giải phóng". Một chiến dịch tuyên truyền bôi nhọ hai người này được tung ra làm cho mọi người hoang mang, kể cả đối với những bạn bè cũ vì không ai hiểu thực hư ra sao.

Tôi chỉ biết tiếng chứ không quen hai người này  nhưng tôi tin rằng họ không phải là người xấu có thể làm những chuyện sai trái. Dù nhà cầm quyền có trưng ra những bằng chứng hai anh nhận tiền của CIA tôi cũng chưa chắc đã tin vì ngụy tạo bằng chứng không phải là việc khó. Còn  chuyện tuyên truyền bôi nhọ để hạ uy thế một người nào bị cho là nguy hiểm tôi đã quá rõ. Trong một buổi anh em bàn bạc về chuyện của hai anh,  tôi đề nghị viết chung một bản nhận định yêu cầu nhà cầm quyền làm rõ sự việc nhưng nhiều người không đồng ý vì cho rằng cần phải dè dặt khi chưa rõ thực hư ra sao. Chiến dịch tuyên truyền của nhà cầm quyền đã có kết quả nhất định.

Tôi dám khẳng định Hồ Hiếu và Đỗ Trung Hiếu hoạt động không phải vì tiền. Họ đã sống ở miền Nam bao nhiêu năm không hề sa ngã vì đồng tiền, lại dấn thân vào con đường gian nguy chống Mỹ và chính quyền Sài Gòn, lý nào bây giờ họ lại rơi vào chuyện đó. Ngược lại, trong thời mở cửa này, những người đã từng lớn tiếng hô hào chống Mỹ, chống đế quốc, chống tư bản lại là những người mờ mắt vì đồng tiền của đế quốc và tư bản. Việc liên doanh với các công ty nước ngoài thực chất chỉ là bán đất, bán nhà và đứng tên vào các hội đồng quản trị để chia lợi nhuận trong khi đối tác nước ngoài hoàn toàn chi phối việc kinh doanh.

Một trong những dấu hiệu đáng buồn là sự lộng hành của các chủ nhân nước ngoài trên một đất nước luôn vỗ ngực tự hào đã chiến thắng tất cả các đế quốc. Các tin tức trên báo chí làm bất cứ người nào có chút tự trọng dân tộc cũng cay đắng và sôi giận. Chủ Hàn quốc phạt nữ công nhân Việt Nam chạy và phơi nắng làm hàng trăm người ngất xỉu. Chủ Đài Loan lấy giầy đập vào mặt một loạt mười mấy nữ công nhân gây thương tích. Một gã chủ Tây bệnh hoạn nào đó bắt công nhân quỳ gối gục đầu vào hạ bộ hắn ta... Ấy thế mà các ông chủ người Việt và các cán bộ công đoàn trong các công ty liên doanh này không hề dám lên tiếng bênh vực công nhân vì "há miệng mắc quai".

Trong các sự kiện đó, tôi suy nghĩ và còn cảm thấy thấm thía một niềm đau khác. Tại sao người công nhân Việt Nam lại có thể nuốt nhục chịu đựng sự ngược đãi bất công đó của chủ nước ngoài. Điều giải thích đơn giản nhưng không ai nói ra là họ sợ mất việc làm. Xin được vào làm trong các công ty liên doanh hay nước ngoài này rất khó, lương tuy không cao nhưng cũng không đến nỗi tệ và tìm được việc nơi khác là điều không dễ. Bị đuổi việc có nghĩa là trước mắt nghèo đói và tương lai mù mịt trong một xã hội đang tranh sống một cách lạnh lùng man rợ. Tôi tưởng  như mình thấu hiểu được những giọt nước mắt chảy vào trong của những công nhân lo sợ, tủi nhục và căm hờn. Tôi không hề bài ngoại nhưng tôi cảm nhận tất cả nỗi nhục của một dân tộc nghèo đói càng nặng nề hơn với chính sách của nhà cầm quyền.

Nhân các sự kiện đó, Hà Sĩ Phu đã viết một lá thư cho giáo sư Phan Đình Diệu. Giáo sư Phan Đình Diệu là một trí thức nổi tiếng của miền Bắc, ông là viện trưởng một viện khoa học, đồng thời là Chủ tịch trong chủ tịch đoàn của Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam. Trong mấy năm qua ông đã viết một số bài chính luận sắc bén với tư tưởng cấp tiến tự do trái với quan điểm chính thống của nhà cầm quyền, được nhiều người, trong đó có chúng tôi rất ngưỡng mộ. Ở Đà Lạt có một người bạn của chúng tôi vì giữ các bài viết của ông cùng với một số tài liệu tiến bộ khác đã bị công an khám nhà và tạm giữ xét hỏi ba ngày. Hà Sĩ Phu nêu thêm sự việc này và yêu cầu giáo sư Phan Đình Diệu, với tư cách Chủ tịch Mặt trận, đưa ra công khai thảo luận các vấn đề dân chủ.

Hà Sĩ Phu gởi thư cho giáo sư Phan Đình Diệu dưới dạng thư ngỏ để mọi người cùng tham gia, một cách khêu gợi  trao đổi và tranh luận. Giáo sư Diệu trả lời Hà Sĩ Phu bằng một lá thư ngắn gọn, hình như chỉ để qua chuyện, không tương xứng với tầm cỡ và tư tưởng của ông như chúng tôi mong đợi. Bùi Minh Quốc  nhân đó viết một lá thư khác cho giáo sư Diệu nêu thêm nhiều vấn đề khác, đặc biệt là vấn đề tự do báo chí trong đó cần thiết phải có báo đối lập, dù ít nhất chỉ có một tờ. Bùi Minh Quốc  chỉ mượn cớ viết thư để nêu vấn đề và cũng có ý khích giáo sư Diệu vì kỳ vọng với tư thế của ông, ông có thể  làm được nhiều chuyện. Thấy vẫn còn nhiều vấn đề cần thiết mà hai bạn chưa nêu, tôi bèn nhảy vào cuộc. Chúng tôi nói đùa là "xa luân chiến" với giáo sư Diệu .

Tôi viết thư cho giáo sư Diệu với tư cách một người đã là đảng viên Cộng sản và từng làm công tác Mặt trận.  Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam được ca tụng là nơi tập họp rộng rãi các tầng lớp nhân dân, các tổ chức chính trị xã hội, thực ra hữu danh vô thực và chỉ là cánh tay nối dài của Đảng trong những trường hợp cần thiết để làm ra vẻ dân chủ. Tôi phân tích kỹ vấn đề bầu cử quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp là một vấn đề cơ bản trong thực hiện dân chủ. Phương thức Mặt trận hiệp thương giới thiệu người ra ứng cử chỉ là một trò dân chủ trá hình và sống sượng vì tất cả ứng cử viên và ngay người sẽ trúng cử đều đã được sắp xếp sẵn, trong đó hơn 90% là đảng viên Cộng sản. Mặt trận hiệp thương chỉ có  nhiệm vụ là gạt bỏ những người  không phải do Đảng sắp xếp. Chính tôi khi còn làm công tác Mặt trận đã nhiều lần tham dự vào công việc này nên tôi hiểu rất rõ. Quốc hội và Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và các cơ quan quyền lực ở địa phương, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của toàn dân mà lại chỉ do Đảng sắp xếp người của mình nhưng vẫn rêu rao là dân chủ gấp triệu lần tư bản thật là điều mỉa mai và không thể chấp nhận được. Chuyện "Đảng cử dân bầu" đã trở thành phương thức cổ điển làm người dân chán ngấy và chỉ đi bầu vì sợ sẽ gặp phiền phức cho bản thân.

Về việc tổ chức một tờ báo đối lập mà Bùi Minh Quốc đề xướng, tôi mạnh dạn gợi ý giáo sư Diệu đứng ra làm việc này. Tôi đề nghị giáo sư Diệu biến chuyện dân chủ gỉa ở Mặt Trận thành dân chủ thực. Tôi nghĩ đó là việc tốt nhất ông có thể làm nếu không muốn trở thành một thứ cây cảnh trang trí dân chủ cho chế độ.

Thực ra chúng tôi rất quý trọng giáo dư Diệu, không muốn bài bác và làm ông  thương tổn nhưng đây là cách trao đổi thẳng thắn và khích lệ lẫn nhau. Giáo sư Diệu cũng trả lời tôi bằng một thư ngắn lời lẽ lịch sự, trong đó ông xác định mỗi người có cách lựa chọn của mình và hiện nay ông muốn dành toàn thời gian cho công tác chuyên môn. Tuy nhiên trong một dịp đi Hà Nội, Bùi Minh Quốc có gặp giáo sư  Diệu và kể giáo sư Diệu có ý giận về lá thư của tôi.

Tôi hiểu mỗi người có cách lựa chọn của mình và việc hoạt động đối lập với nhà cầm quyền hiện nay thật vô cùng nguy hiểm. Tôi cũng hiểu giáo sư Diệu làm tốt công tác chuyên môn của mình cũng là một cách thúc đẩy tiến trình dân chủ nhưng cũng như Hà Sĩ Phu và Bùi Minh Quốc, tôi nêu các vấn đề nhằm mục đích đánh động dư luận, hi vọng sẽ tạo ra một cuộc trao đổi và tranh luận rộng rãi về những vấn đề mà nhà cầm quyền cấm kỵ.

Việc làm của chúng tôi có tiếng vang nhất định. Một số người trong nước viết bài tham gia cuộc trao đổi và nhiều tờ báo nước ngoài đăng  tải các lá thư của chúng tôi và  những bài tham gia khác. Một số ý kiến cho rằng chúng tôi không nên làm điều gì có thể gây thương tổn cho giáo sư Diệu khi ông đang là một biểu tượng của trí thức cấp tiến bất đồng chính kiến với chế độ, có thể làm  suy giảm tiềm lực của những người đấu tranh cho dân chủ trong nước vốn đã ít ỏi. Tuy nhiên chúng tôi và một số người khác cho rằng đã chủ trương dân chủ thì phải dân chủ ngay trong nội bộ những người đấu tranh cho dân chủ. Mọi việc cần được nêu ra công khai, trao đổi thẳng thắn. Đó là cách tốt nhất để chống lại độc quyền về tư tưởng mà chế độ áp đặt bao nhiêu năm làm thui chột óc sáng tạo, suy nghĩ tự do và tinh thần phản kháng.

18*   Hoài niệm về những phút bay bổng của tâm hồn.                            

Cập bến hư vô

Trời không muốn tắt

Chiều chầm chậm trong thung xanh

Thông vẫn đứng từ ngàn năm câm lặng

Núi vẫn in hình lên trời hoàng hôn

Cánh chim lẻ bay hoài không mỗi

Ta ngả mình trên mặt đất hoang sơ

Đời để lại bên kia thành phố nhỏ

Em trong ta tan loãng cuối trời chiều

Ta một mình cập bến hư vô

19*   Đức Mẹ hằng cứu giúp hay niềm tin vượt qua thử thách

Anh Phạm Ngọc Lân thông báo cho chúng tôi biết trong vài ngày nữa, chị Mỹ Lan - vợ anh, sẽ về nước và lên Đà Lạt thăm chúng tôi. Chị đi trong đoàn Y tế của một tổ chức  phi chính phủ sang Việt Nam để nghiên cứu tình hình  và trợ giúp cho một số cô nhi viện. Đoàn gồm nhiều bác sĩ Pháp và Việt Nam sẽ đi từ Hà Nội vào Nam, dừng lại nhiều tỉnh để làm việc và tham quan.

Mỹ Lan là chị dâu của Đan Tâm. Từ xưa trước khi anh Lân lấy chị, Đan Tâm có quen biết chị. Thời đó chị là một cô gái nhỏ nhắn, xinh đẹp, hay làm nũng. Gia đình chị ở Đà Lạt. Chị tốt nghiệp đại học sư phạm nhưng  chị không đi dạy và từ khi lấy chồng chị về Sài gòn làm nghề khác. Chị có đôi mắt to quyến rũ, nụ cười tươi tắn và nói giọng Hà Nội rất dễ thương. Có lẽ đó là một trong những yếu tố giúp chị được tuyển vào làm xướng ngôn viên của Đài truyền hình Sài Gòn trước đây. Sau ngày thống nhất, chị vẫn được giữ lại công tác ở đây nhưng không còn làm xướng ngôn viên nữa. Từ khi ra nước ngoài, nghe nói chị học thêm vi tính và làm  nhân viên ở một công ty thương mại nào đó.

Chị Mỹ Lan không đến nhà tôi ngay vì nhà tôi khó tìm, chị đến nhà Mai Thái Lĩnh  ở ngoài phố mà anh Lân  đã cho địa chỉ và nhờ Lĩnh đưa tới nhà tôi. Đoàn của chị cũng có kế hoạch đi Đà Lạt và đang ở một khách sạn lớn cách nhà tôi khá xa. Chị không ở khách sạn mà ở lại nhà tôi để có nhiều thời gian chuyện trò. Hơn 10 năm mới gặp lại, chị không khác xưa bao nhiêu, chỉ có vẻ sắc sảo hơn và người hơi đẫy ra, không nhỏ nhắn như trước.

Chúng tôi nói chuyện gia đình, xen kẽ với những vấn đề thời sự chính trị. Chị tỏ ra sắc bén trong việc nhận định tình hình và rất nhiệt tình muốn góp phần xây dựng đất nước. Tôi mừng thấy chị đồng quan điểm với chúng tôi về nhiều vấn đề. Chúng tôi nói chuyện với nhau khá tương đắc. Chị cho biết ngoài công việc chuyên môn để mưu sinh, chị còn tham gia nhiều hoạt động chính trị xã hội. Chị là thành viên sáng lập của nhóm Thông Luận, chị thường xuyên viết báo, không những chỉ viết bài cho báo của nhóm mình mà còn viết cho nhiều đài, báo khác.

Quả thực khi đi ra nước ngoài, trong môi trường mới mẻ, muốn tồn tại và vươn lên người ta phải  năng động, học tập và làm việc rất nhiều. Trong hơn 10 năm, chị Mỹ Lan đã vừa lo gia đình, nuôi dạy con, vừa học thêm ngoại ngữ, học chuyên môn mới, làm việc kiếm sống và còn tham gia hoạt động chính trị xã hội. Chị đã tiến một bước dài, trong khi cùng thời gian đó, hầu như chúng tôi không có gì tiến bộ, trái lại còn lụt đi trên nhiều phương diện. Ngoại ngữ bao nhiêu năm không dùng quên rất nhiều. Kiến thức không theo kịp thời đại vì ít có phương tiện và thời gian nghiên cứu. Chuyên môn không được sử dụng và trau dồi chắc cũng đã lạc hậu. May ra chỉ có trầm tư về chính mình và thế sự là sâu hơn nhưng lại nhiều nỗi buồn hơn.

Chúng tôi cũng tổ chức một bữa ăn thận mật ở nhà để chị Mỹ Lan gặp mặt làm quen với nhóm bạn của chúng tôi ở đây, có cả các bà vợ dự. Các bà rất thán phục Mỹ Lan về sự linh hoạt và sắc sảo của chị. Các ông cũng hứng thú vì  chị  trả lời rành mạch các  câu hỏi và bàn luận rôm rả về mọi vấn đề chính trị thời sự trong và ngoài nước. Đặc biệt Hà Sĩ Phu rất phấn khởi khi chị kể về sự hâm mộ của độc gỉa, nhất là giới trí thức ở nước ngoài, đối với bài tiểu luận "Dắt tay  nhau đi..." của anh.

Tôi đưa chị đi thăm lại nhà cũ của gia đình và trường đại học Đà Lạt là hai nơi chị có nhiều kỷ niệm. Nhà cũ của gia đình chị chỉ thay đổi đôi chút. Chị xin phép vào thăm lại từng phòng và rất cảm động khi chủ nhà mới tặng chị mấy trái hồng trong vườn xưa chị đã từng chăm chút. Chị muốn mang mấy trái hồng này sang Pháp nhưng tiếc chúng đã chín quá. Chị nhờ tôi quay vidéo cảnh chị đứng bên nhà thờ trong trường đại học, nơi đã diễn ra lễ cưới của chị với anh Lân nhưng cũng lại rất tiếc là nhà thờ bây giờ thành hội trường và chiếc thánh gía trên nóc cao lồng lộng đã được che bằng một ngôi sao đỏ. Đất nước này đã thay đổi nhiều và hình ảnh kỷ niệm của chị cũng không thể nào còn nguyên vẹn.

Chị tỏ ra ngạc nhiên khi thấy cảnh nghèo của chúng tôi. Chị cứ nghĩ dù sao tôi cũng là cán bộ đảng viên công tác gần 20 năm chắc phải hưởng ít nhiều ưu đãi của chế độ. Chị không biết rằng những người như chúng tôi nhất định suốt đời sẽ là "quân vô sản" trong khi những người vô sản khác khi nắm chính quyền đã nhanh chóng trở thành tư bản. Có lần tôi thực sự thấy buồn nôn khi gặp lại một người quen cũ. Anh ta vốn là một kẻ vô sản như tôi nhưng chỉ  sau mấy năm làm giám đốc, dù là giám đốc một cơ sở nhân đạo do  tổ chức nước ngoài bảo trợ, anh ta phì nộn ra như một con heo. Anh ta hãy còn trẻ, vốn thấp lùn nhưng nhỏ nhắn bây giờ căng ra như một quả bóng, cổ có nọng, mắt má húp híp. Anh ta khoe vừa xây một biệt thự sang trọng cho người nước ngoài thuê. Tôi thật không hiểu được những người làm cách mạng vô sản kiểu này. Chị càng buồn hơn khi Đan Tâm đưa chị về thăm mẹ chồng. Bà đã bị bán thân bất toại, đang ở với gia đình một cậu con trai, trong một căn nhà nhỏ bé ở  một khu hẻo lánh không điện nước mà chị khó khăn lắm mới trải qua một đêm mất ngủ.

Lần anh Lân về mấy tháng trước, sau khi anh đi, tất cả anh em trong gia đình đều bị công an điều tra. Người ta đã biết rõ về anh trước khi anh về nước. Từ khi Đan Tâm liên lạc thư từ lại với anh, anh cho biết anh và chị Mỹ Lan có gởi cho chúng tôi một lá thư rất dài, trong đó  nói rõ hoàn cảnh và quan điểm của anh chị. Chúng tôi không bao giờ nhận được thư đó nhưng một cán bộ công an, công tác ở phòng xuất nhập cảnh, vốn là học trò cũ của tôi, có lần gặp nói chuyện với tôi đã nói về anh rất rõ và sau này tôi mới hiểu tại sao cậu ta lại có thể biết nhiều như thế.

Lần này trước khi rời Việt Nam, tôi dặn dò chị Mỹ Lan nên cẩn thận vì gần đây người ta đã bắt đầu tăng cường nghiêm nhặt việc kiểm soát khách xuất nhập cảnh, nhất là đối với Việt kiều về nước. Chị cũng đã biết tình hình đó. Vì chị cùng đi với phái đoàn và chúng tôi cũng không có điều kiện đưa tiễn chị ra sân bay, chúng tôi dặn chị sang Pháp phải gọi điện ngay báo tin cho chúng tôi biết để chúng tôi yên tâm. Chúng tôi biết trước khi đi chị đã thu thập rất nhiều bài viết của những người bất đồng chính kiến trong nước. Việc này chị cũng biết khá nguy hiểm nhưng vì đây là cơ hội hiếm có, bỏ đi rất tiếc, nên chị cũng liều một chuyến.

Vừa đặt chân xuống đất Pháp, chị lập tức điện cho một người bạn của chúng tôi nhờ nhắn lại là chị  "bị choáng  nặng nhưng đã qua khỏi". Chúng tôi rất lo vì tin tức thông báo sức khỏe này và mãi sau mới được hiểu đầy đủ. Ở sân bay, phái đoàn của chị bị kiểm soát gắt gao, đặc biệt người ta nhắm vào chị và chị tin chắc mình đã bị theo dõi. Tập tài liệu các bài viết chị gói thành một gói riêng, lúc sắp bị khám xét chị lấy ra khỏi hành lý của mình và để đại trên bàn như của vô thừa nhận, nếu kẹt quá chị sẽ bỏ luôn. Người ta lục soát hành lý của chị nhưng không tìm thấy gì.

Một việc gần như phép lạ đã giúp chị đưa tập tài liệu đi được. Một thành viên nam của đoàn trong chuyến đi mới quen với một nữ tiếp viên hàng không và tình cảm hai người đã khá thân thiết. Hôm đoàn ra đi, hai người đã chia tay nhau trước vì người này không muốn cô bạn gái đưa tiễn ở sân bay, cô cũng đồng ý nhưng đến phút cuối cô lại đổi ý và ra sân bay vào giờ chót. Cô bạn gái này đã trở thành cứu tinh khi mang hộ tập tài liệu lên tận máy bay cho chị. Tình cảm con người đã phá vỡ những luật lệ và cấm đoán khắt khe nhất.

Việc mạo hiểm của Mỹ Lan đã được đền đáp. Nhiều bài viết của những người bất đồng chính kiến trong nước được công bố trên các đài báo nước ngoài và gây tiếng vang lớn. Trước đây khi báo Thông Luận  lần đầu đăng tải một số bài của các tác gỉa trong nước, nhiều người không tin, cho rằng có thể do tòa soạn bịa đặt. Bây giờ khi nhiều bài viết khác được phổ biến, người ta mới thấy trong nước không phải ai cũng suy nghĩ và nói theo người cầm quyền. Đối với trí thức, dù trong hoàn cảnh nào, điều quý nhất vẫn là tự do tư tưởng.

Chị Mỹ Lan kể lúc  bị khám xét ở sân bay, chị đã cầu nguyện Đức Mẹ cứu giúp và Đức Mẹ đã đáp ứng lời cầu xin của chị. Chị cũng khuyên Đan Tâm nên thường xuyên cầu nguyện Đức Mẹ vì chị nghĩ sắp tới thế nào chúng tôi cũng gặp nhiều khó khăn nguy hiểm. Tôi không tin điều này nhưng tôi nghĩ niềm tin mãnh liệt có thể đưa con người vượt lên nhiều thử thách cam go.

20*  Đan Tâm - Từ những trang nhật ký ngày xưa

" Ngày  29 tháng 1

Sáng nay "vấn đề của  chúng ta" lại được đặt ra nguyên vẹn. Lại những cử chỉ lạnh nhạt,  những bứt rứt phiền muộn và những giọt nước mắt. Không có gì thay đổi và tiến bộ cả sao. Anh đi dạo trên con đường vắng trước nhà. Hai tay đút túi quần, đầu cúi xuống, nhìn bước chân để suy nghĩ. Gió hiu hắt và nắng ấm. Anh tạm quên những lo nghĩ về thời cuộc để giải quyết vấn đề của chúng ta.

Anh bắt đầu bằng một nhận định về đời sống. Chúng ta thường xuyên gặp những điều bất như ý. Bất như ý với chính mình, với người khác. Bệnh hoạn, ích kỷ, lười biếng, cực nhọc, thái độ, ngôn ngữ, cảnh ngộ... Muôn ngàn điều có thể làm chúng ta phật lòng. Ngay giữa hai người thân yêu nhất, dù là vợ chồng, cha con, mẹ con, anh em,  bằng hữu cũng không thể có được sự hòa hợp toàn vẹn. Vì một người đối với chính mình cũng còn chất chứa bao nhiêu mâu thuẫn, đối kháng thì làm sao có thể đòi hỏi sự vẹn toàn hòa hợp. Do đó có thể nói rằng bất như ý chính là định mệnh của đời sống.

Điều này đặt ra trước mặt chúng ta hai con đường: hạnh phúc và khổ đau. Khổ đau nếu chúng ta luôn luôn bực dọc, phiền muộn, trách móc. Hạnh phúc nếu chúng ta biết phấn đấu, coi thường và thích nghi. Con đường đau khổ thật dễ dàng nhưng con đường hạnh phúc lại vô cùng chông gai. Dễ khổ đau vì chúng ta thường yếu đuối, buông xuôi, ích kỷ. Hạnh phúc khó vì phải có nghị lực, một nghệ thuật sống và một tấm lòng bao dung.

 Em cần phải phấn đấu để đi theo con đường hạnh phúc chông gai đó.  Để lớn lên, cao hơn và hạnh phúc cho chính mình, cho người khác. Dĩ nhiên anh hiểu rằng "Biết dễ làm khó". Em không phải là thần thánh, là Thích Ca, là  Jésus. Lịch sử nhân loại không có mấy người như thế.

Về phía anh, anh cũng phải đi con đường đó. Anh đã đi. Và anh cũng đã nhiều lần không đi đúng hướng. Anh khuyên em là cũng tự khuyên mình. Bây giờ giữa chúng ta, anh hứa với em hai điều. Thứ nhất, anh sẽ luôn giữ im lặng tuyệt đối trước những lời nói, thái độ của em làm anh phật lòng. Thứ hai anh sẽ luôn đối xử với em dịu dàng từ tốn. Như thế anh hoàn toàn thay đổi cách cư xử. Anh không đòi hỏi bất cứ điều gì ở em nữa. Anh sẽ chỉ tự đòi hỏi ở mình, tự kiềm chế và phấn đấu. Anh sẽ gắng làm hết sức điều này. Dĩ nhiên anh không bảo đảm sẽ hoàn toàn làm đúng như thế vì có thể anh không sao bảo đảm nổi. Nhưng anh sẽ quyết tâm.

Anh hứa với em là một phá lệ. Từ trước anh chưa hứa với em điều gì cả. Anh luôn cầu tiến và muốn làm hoàn thiện đời sống.

Từ phút này anh thấy thanh thản quá. Và cuộc phấn đấu  đã mở ra. Với chính anh. Với em. Với những người chung quanh. Với lịch sử. Hạnh phúc với ý nghĩa cao cả nhất của nó  hình như đã đến với anh ngay từ phút khởi đầu này"

Đọc lại nhật ký, tôi thấy rằng suy nghĩ và viết ra thật dễ dàng, chỉ có sống mới khó. Tôi tự cho mình nhạy cảm, dễ hiểu và thông cảm với người khác nhưng tôi lại chưa có được điều đó với Đan Tâm, người vợ sống bên cạnh tôi hằng ngày. Tôi chưa quan tâm đến những suy nghĩ và mơ ước của Đan Tâm. Thực ra vấn đề ở chỗ là chúng tôi có xuất phát điểm, cách nghĩ và cách sống khác nhau, mặc dù có nhiều đồng cảm. Nói với nhau dễ, nhưng sống với nhau trong một cuộc hôn nhân lại không đơn giản chút nào.

Thuở ấy tôi muốn sống chung với bạn bè, muốn Đan Tâm  nấu cơm cho mấy người bạn độc thân của tôi. Đan Tâm  mệt nhọc vất vả vì lúc ấy em đang mang thai con đầu lòng nên em  không vui lòng, vả lại điều quan trọng là em cảm thấy mất đi sự riêng tư. Em bỏ tất cả để về với tôi không phải để đổi lấy cuộc sống như thế. Em có thể chiều tôi để làm những việc mình không muốn và điều đó đã hằn vào tâm hồn em một vết đau.

Tôi luôn có ý muốn cải thiện và hoàn thiện hoàn cảnh sống và các mối quan hệ. Tôi tưởng mình có thể làm được mọi chuyện nếu mình thực sự có thiện ý và làm  chủ được bản thân, không đổ lỗi cho người khác. Tuy nhiên điều này lại càng không dễ.

Tôi hiểu rằng khi ta cười với người khác, người khác sẽ cười lại với ta. Khi ta giơ nắm đấm ra, người khác sẽ đáp trả bằng nắm đấm. Nhưng làm thế nào để khi người khác giơ nắm đấm vào mặt ta, ta vẫn nở nụ cười. Điều này khó không thua gì tìm cách lên cung trăng. Có lẽ Jésus và Thích Ca làm được. Nhưng tôi chắc tôi phải tu luyện qua rất nhiều năm tháng mới đạt đến sự tự chế và tự chủ này. Đôi lúc khi nghe Đan Tâm nói tôi bực bội và bảo rằng dù là Thích Ca  hay Jésus ngồi trên bàn thờ cũng phải nhảy dựng lên. Có lẽ tôi đã nói oan cho hai ông. Chỉ có tôi nhảy dựng lên và điều này đã mang lại bất hạnh cho tôi và người đã chia sẻ với tôi trong mọi cảnh ngộ.

Dù sao những giờ phút ăn năn và tràn đầy thiện ý cũng là những giờ phút hạnh phúc. Có thể chỉ là phút giây thôi. Nhưng trong những phút giây này những đóa hoa nở ra trên con đường thiên lý của cuộc làm  người.

Xem tiếp Phần 2, Chương 21 - 25

trở về MỤC LỤC