TIÊU DAO BẢO CỰ

PHẦN II

NHỮNG HOÀI NIỆM VÀ NIỀM HỨNG KHỞI MỚI CỦA TỰ DO

Chương 32 đến 36

32*  Người đi giữa hai lằn đạn

Trước khi Đan Tâm xuất viện và đưa em về Đà Lạt, tôi dành thời gian đi thăm một số người quen ở Sài Gòn, trong đó có Hồ Hiếu. Hồ Hiếu vừa bán căn nhà cũ ở một khu phố yên tĩnh nhưng không mua bán làm ăn gì được để mua một căn nhà mới ở ngay trong đường hẻm vừa là chợ của một khu đông đảo nhộn nhịp. Nhà bề ngang rất nhỏ nhưng có hai tầng lầu. Anh ở tầng trên, còn tầng dưới cho người khác thuê để mua bán. Như thế anh cũng có thêm một ít thu nhập để sinh sống vì hiện nay anh không có lương hướng gì cả. Sau khi ở tù ra, anh bị khai trừ đảng rồi tiếp theo là buộc thôi việc, đưa ra khỏi biên chế nhà nước không có một chế độ nào cả. Anh hoàn toàn trắng tay. "Cách mạng" đối xử với anh còn tệ hơn cả đối với tôi trong khi "thành tích cách mạng" của anh còn cao hơn tôi nhiều, gần ba mươi tuổi đảng và mười lăm năm tù dưới chế độ của chính quyền miền Nam. Tôi dù sao cũng có chút đỉnh tiền theo chế độ thôi việc bình thường. Có lẽ do anh bị vu là tay sai CIA, nhận mấy trăm ngàn đô la của Mỹ để tổ chức biểu tình nên bây giờ không cần tiền chăng?

Vào nhà anh nói chuyện thật mệt. Đường hẻm trước nhà anh vừa là chợ nên dắt xe vào rất khó khăn, lại không có chỗ để vì người ta bày hàng la liệt. Anh thường tiếp khách ở lầu một. Nói là lầu cho oai chứ thật ra là một phòng nhỏ xíu, tối mờ mờ và nóng bức. Tôi khó chịu nhất là hay đến anh vào buổi trưa vì lúc đó anh mới rảnh hay có ở nhà, mùi xào nấu thức ăn ở tầng trệt bốc lên nồng nặc quyện trong không khí không tan làm cho cái mũi dị ứng của tôi không sao chịu nổi. Cái quạt máy nhỏ xíu anh đã ưu ái để sát vào người tôi cũng không làm giảm bớt bao nhiêu sức nóng và mùi thức ăn. Ấy thế mà anh thường xuyên ngồi ở đó đọc sách, viết bài và dạy thêm cho mấy đứa con nít.

Chúng tôi thường bắt đầu chuyện trò với nhau không phải là chuyện chính trị mà là chuyện gia đình, nói một cách sâu xa tâm đắc chứ không phải hỏi thăm nhau sơ qua theo lịch sự. Mấy lần trước về Sài Gòn tôi đều cùng đi với Đan Tâm đến thăm anh. Thấy chúng tôi lúc nào cũng đi với nhau, anh cười cười nói: "Ông bà hạnh phúc quá. Có bí quyết gì hay chỉ cho mình với". Thế là bắt đầu và Đan Tâm cũng tham gia câu chuyện với anh.

Hồ Hiếu có một bi kịch gia đình mà bạn bè đều biết. Vợ trước của anh là một "đồng chí" cũ, một nữ sinh viên tranh đấu nổi tiếng ở Đà Lạt ngày xưa và cũng là một đảng viên cộng sản. Hai vợ chồng sống hòa thuận và đã có một con gái lớn. Thời gian anh bị bắt, bị vu cáo và gây khó dễ trăm bề, vợ anh rất đau khổ. Hình như vì chứng bệnh cũ, cộng với sự căng thẳng thần kinh, chị gần như bị tâm thần và chẳng bao lâu qua đời. Người chiến sĩ dạn dày trong đấu tranh cách mạng đã không chịu nổi sự o ép và trù dập của "đồng chí" và bộ máy tổ chức. Bạn bè anh chị vô cùng thương tiếc vì lúc còn sống chị rất được bạn bè yêu mến ngưỡng mộ. Cái chết của chị là một đòn nữa giáng mạnh xuống hoàn cảnh cực kỳ khó khăn của anh theo kiểu "phước bất trùng lai, họa vô đơn chí". Mọi người đều thương cảm anh nhưng không sao chia sẻ được sự mất mát, thương tổn lớn lao mà anh đang gánh chịu.

Đùng một cái, vợ mất chưa đầy năm, anh tuyên bố sẽ tái gía. Bạn bè đều sửng sốt. Có người mạnh dạn can ngăn, có người trách móc anh, khuyên anh muốn tái gía cũng cố đợi vài năm nữa. Thế nhưng anh vẫn kiên quyết làm theo ý mình. Vợ sau của anh là một người bạn cũ từ thời sinh viên cho đến nay vẫn còn sống độc thân. Trước sự việc này, bạn bè chung của anh bàn tán rất nhiều. Lúc đó, chỉ có tôi và một số ít người không phê phán anh. Tôi nói theo kiểu "con tim có lý lẽ riêng mà lý trí không hiểu được". Không thể vì thế mà bảo anh không yêu, không chung thủy hay phản bội người vợ trước. Làm thế nào được khi anh còn phải tiếp tục sống, cần có người chia sẻ trong đoạn đời hiện tại cực kỳ khó khăn và đã tìm được người như thế.

Tiếc thay cuộc hôn nhân mới của anh không hạnh phúc, đã rạn vỡ chỉ sau vài tháng chung sống. Anh bị du vào một tình thế rất phức tạp, tế nhị, đáng buồn và bức xúc. Tôi nghe nói sự mâu thuẫn giữa hai người rất căng thẳng nhưng không lẽ mới lấy nhau vài tháng đã ly hôn dù họ đã từng nói đến điều đó. Tình hình càng rắc rối hơn khi chị có thai và sinh con. Đứa con cũng không thể hàn gắn hai người khi sự mâu thuẫn bắt nguồn từ những căn bản rất sâu sắc và toàn diện. Hai người chưa ly dị nhưng đã sống gần như ly thân. Ly thân nhưng phải ở chung nhà. Chồng ở tầng một, vợ ở tầng hai, ăn uống riêng, đi ra đi vào gặp nhau không nói chuyện. Đúng là một tình thế khó xử và khó chịu trong khi anh vẫn bị o ép trăm bề về mặt chính trị và kinh tế. Bạn bè lại có dịp bàn tán về chuyện của anh.

Nói chuyện với anh, vì là vấn đề tế nhị, chúng tôi không tiện hỏi và anh cũng không tiện nói về những vấn đề cụ thể nhưng qua những điều rất trừu tượng anh nói, chúng tôi hiểu hai người khác nhau rất nhiều, không thể đáp ứng yêu cầu của nhau và không có quá trình chung sống lâu dài để hiểu nhau và tìm ra phương cách hòa hợp. Tôi làm "thầy đời" khuyên anh nên tự trách, tự vấn và nhận lỗi về mình, tỏ hết sức thiện chí để tạo thông cảm và hàn gắn. Anh nói anh đã thử nhưng không có kết quả. Đúng là trong những chuyện như thế này không ai có thể khuyên hay giúp ai được. Tôi chỉ buồn cho anh. Anh lại chịu thêm một nỗi đau nữa. Mà nỗi đau này sẽ còn dằn vặt, dai dẳng, làm anh tốn hao rất nhiều tâm lực và mất đi niềm vui sống.

Hồ Hiếu lớn hơn tôi vài tuổi. Em trai anh là một người bạn cũ  của tôi. Anh có khuôn mặt cương nghị, tóc bạc muối tiêu. Anh để ria mép và ria cũng bạc như tóc. Tuy vậy anh không có vẻ gìa vì anh có đôi mắt sáng, hơi trẻ thơ và nụ cười rất tươi với hàm răng trắng đều. Anh nói chuyện chậm rãi và rất chân tình. Trước đây tôi có tặng anh một bản photo cuốn tiểu thuyết "Nửa đời nhìn lại" của tôi, anh đọc xong, khi gặp tôi anh nêu một nhận xét: "Chúng ta đều là những kẻ đi giữa hai lằn đạn. Bên nào cũng bắn và ta có thể bị ăn đạn cả hai bên." Đó là một sự thật cay đắng. Vì vậy, nụ cười và đôi mắt sáng, đẹp và trẻ thơ của anh không che dấu được vẻ khắc khổ hằn lên khuôn mặt phong trần của anh.

Mới đây anh có một bài viết nẩy lửa, gây tiếng vang rất lớn. Trong một buổi hội thảo do một đoàn thể tổ chức mà anh được mời dự, anh có đọc một bản tham luận. Anh chứng minh phân tích và phê phán mạnh mẽ với lời lẽ hết sức gay gắt, nặng nề những kẻ trong bộ máy cầm quyền trước kia to mồm hô hào chống Mỹ nhưng bây giờ mới ngửi thấy mùi đô la đã tái xanh và quỳ mọp trước đồng tiền.

Anh đã bị trù dập và hiện vẫn thường xuyên bị gây khó khăn nhưng không vì thế mà nhụt nhuệ khí hay bị khuất phục. Có lẽ anh rất căm hận chuyện bị vu cáo nhận tiền của CIA trong khi chính những kẻ vu cáo đó đang thèm khát và tìm đủ mọi cách để bòn rút đô la nhờ chức quyền của mình. Những người như anh đã sống dưới chế độ miền Nam, nếu ham tiền thì đã chạy theo đồng tiền từ lâu, không đợi phải đến bây giờ. Giờ đây anh đang thất nghiệp vì không nơi nào dám nhận anh làm việc dù anh có bằng đại học. Anh đành phải dạy trẻ em hàng xóm và đi kèm cặp học sinh tại nhà, mỗi nơi vài đứa để sống qua ngày.

Hồi anh mới bị bắt lần đầu, lúc đó tôi chỉ biết chứ chưa quen anh. Em anh là bạn tôi ở Đà Lạt có nhờ tôi góp ý viết một đơn khiếu nại, nhân danh cha của hai anh, gởi đi các cấp có thẩm quyền. Nhờ thế tôi mới hiểu rõ hoàn cảnh gia đình và quá trình của anh. Lúc đó tôi cũng đã giúp đánh máy  nhiều bản đơn khiếu nại vì em anh không dám dùng máy chữ của cơ quan và cũng không ai dám giúp việc này. Sự tuyên truyền vu khống anh rất rộng rãi làm nhiều người lo sợ khi phải dính líu vào.

Cha anh là một bác sĩ, đảng viên, tập kết ra Bắc, sau thống nhất mới trở lại đoàn tụ gia đình. Gia đình anh kể cả cha, con, dâu, rể dư đảng viên để thành lập một chi bộ. Mới hơn mười tuổi anh đã tham gia hoạt động cách mạng và dưới chế độ của chính quyền Sài Gòn anh đã bị tù nhiều lần, tổng cộng đến mười lăm năm, trong đó thời gian dài nhất ở Côn đảo. Thường anh hoạt động nơi này bị lộ lập tức chuyển sang  địa bàn khác. Có thời gian anh từ Sài Gòn lên Đà Lạt để tổ chức chỉ đạo phong trào sinh viên học sinh  tranh đấu vào một thời kỳ căng thẳng nhất mà sinh viên học sinh bị đàn áp dã man đã chiếm và đốt đài phát thanh. Thời đó tôi cùng một phái đoàn sinh viên tranh đấu Huế vào Đà Lạt để điều tra vụ thảm sát và hỗ trợ phong trào tranh đấu ở đây. Chúng tôi có làm việc với một vài lãnh tụ sinh viên Đà Lạt nhưng rất vội vàng vì lúc đó  phong trào bị đàn áp tan tác, họ đang chuẩn bị trốn chạy nên tôi không nhớ có gặp anh trong lần đó không. Sau này tôi nghe  đến anh nhiều khi anh tham gia Câu lạc bộ Những người kháng chiến cũ do Nguyễn Hộ lãnh đạo. Anh  là một trong mấy người của Câu lạc bộ bị chĩa mũi dùi tấn công mạnh nhất vì là người chịu trách nhiệm chính trong Ban liên lạc cựu sinh viên học sinh tranh đấu, một lực lượng mà nhà cầm quyền đánh gía rất nguy hiểm vì có tư tưởng tự do, tinh thần phản kháng mạnh mẽ và có nhiều kinh nghiệm đấu tranh trong đô thị. Anh lại còn là người đóng góp công sức nhiều trong việc tổ chức xuất bản tờ báo Truyền thống kháng chiến của Câu lạc bộ. Trước khi bị bắt anh đã giữ nhiều chức vụ khá quan trọng trong bộ máy của thành ủy Sài Gòn. Thế là cả hai chế độ anh đều bị ở tù. Lần này tuy bị vu cáo tội trạng nặng nề nhưng không có bằng chứng gì, cuối cùng người ta đành phải thả ra nhưng tiếp tục dùng mọi biện pháp khắc nghiệt để uy hiếp khống chế anh.

Trong những ngày tháng hết sức khó khăn, có thể nói là vô cùng đen tối của đời mình, tôi thấy Hồ Hiếu vẫn không bi quan hay tuyệt vọng. Anh vẫn tiếp tục suy nghĩ và làm những gì có thể cho cuộc đấu tranh vì những giá  trị nhân bản mà anh đã theo đuổi suốt một đời. Anh thà ngã gục giữa hai lằn đạn chứ không chịu đầu hàng.

33*  Bao nhiêu  người đang thao thức

Sau khi các tác phẩm của chúng tôi ở Đà Lạt được công bố ở nước ngoài, một số tác phẩm khác, phần lớn là chính luận cũng được tiếp tục công bố, trong đó gây tiếng vang nhiều hơn cả là " Nhận thức và cuộc sống" của Nguyễn Hộ, một nhà cách mạng lão thành, người lãnh đạo Câu lạc bộ những người kháng chiến cũ. Vì có chỗ để đăng tải, chúng tôi viết nhiều hơn. Bùi Minh Quốc viết hồi ký về đời hoạt động văn nghệ của anh với những sự kiện kinh khủng mà trước đây chưa ai công bố. Hà Sĩ Phu tập trung cho một tác phẩm dài hơi, tiếp tục đào sâu thêm nữa những luận điểm đã nêu trong  hai tiểu luận trước. Mai Thái Lĩnh và tôi viết những bài chính luận ngắn về đủ mọi lãnh vực. Có bao điều cần phát biểu mà các báo chí công khai không nói được vì bị kiểm soát nghiêm nhặt. Các phương tiện điện thoại viễn liên, fax đã giúp đưa các bài viết nhanh chóng ra nước ngoài. Ở ngoài bài viết đăng tải trên các báo và đài phát thanh lại dội về trong nước, cùng với phương  tiện photocopy, các bài viết được phổ biến rộng rãi trong nhiều giới độc giả.

Vì cuối bài viết chúng tôi đều đề tên thật, địa chỉ và số điện thoại nên các đài báo nước ngoài bắt đầu liên lạc trực tiếp với chúng tôi để làm quen,  phỏng vấn, và đề nghị viết bài cộng tác, không những chỉ ở Mỹ và Pháp mà còn nhiều nước khác như Anh, Canada, Úc, Đức, Tiệp. Điện thoại viễn liên quả  là một phương tiện thông tin liên lạc lợi hại. Có khi trong một ngày, tôi nhận được ba, bốn cú điện thoại từ mấy nước gọi về. Có bài, tôi đọc luôn cho họ ghi âm nên chỉ một thời gian ngắn sau các bài viết đã được công bố. Trước đây, các bài viết trong nước gởi ra ngoài rất hiếm, nay có nhiều nên các đài, báo bên ngoài đều chuẩn bị máy ghi âm và không ngại tốn tiền điện thoại. Thường mỗi lần tôi nói chuyện và đọc bài cho họ ghi mất gần cả giờ đồng hồ.

Tôi có dịp nói chuyện với những người đã nghe tiếng nhưng chưa quen biết hay những người chưa từng quen biết. Ở Pháp, ngoài anh Lân và chị Mỹ Lan, còn có Nguyễn Gia Kiểng  hay gọi về.

Qua anh Lân và những bài viết đã được đọc, tôi biết Nguyễn gia Kiểng là người chủ chốt và lý thuyết gia của  nhóm Thông Luận. Anh có kiến thức rộng trên nhiều lãnh vực, lý luận sắc sảo, đặc biệt nhiều bài viết có tính châm biếm sâu cay và ý tưởng độc đáo, đôi khi nghịch  thường hay gây ra những cuộc tranh luận ngay trong nhóm  và với nhiều độc gỉa. Ở  trong nước, cũng có một số người không đồng quan điểm với anh về một số vấn đề  và riêng tôi, tôi cũng đã tham gia viết bài tranh luận với anh về một số quan điểm. Điều đáng quý là những bài viết của tôi và những độc gỉa khác với quan điểm của  Nguyễn Gia Kiểng hay cả nhóm đều được báo Thông Luận đăng tải đầy đủ. Thế mới là tôn trọng tự do tư tưởng và thật sự có tự do báo chí, có dân chủ. Mỗi lần nói chuyện với tôi, Nguyễn Gia Kiểng đều hỏi thăm tôi tỉ mỉ về gia đình, việc làm, vườn tược, thời tiết và nói tràng giang đại hải về những chuyện  xưa hoặc tình hình ở nước ngoài. Tôi cảm thấy Nguyễn Gia Kiểng là người có nhiều tham vọng, hơi bạt mạng nhưng cũng rất chân tình.

Các báo chí ở Đông Âu cũng bắt đầu tiếp xúc với chúng tôi. Lần đầu tiên có một cô ở Đức tự xưng tên T là cộng tác viên của báo Thiện Chí gọi điện cho tôi để đề nghị có một cuộc trò chuyện với Yên Phong, tổng biên tập của báo. Cô giới thiệu sơ qua về tờ báo và về tổng biên tập. Tôi nhận lời và hẹn thời gian gặp qua điện thoại. Tôi cũng hỏi thăm về cô nhưng cô tỏ ra ngập ngừng. Cô chỉ nói trước ở Sài Gòn, có thời gian làm báo và nay vẫn muốn theo nghề cũ nhưng chỉ làm nghiệp dư thôi. Tôi hiểu cô còn gia đình ở Việt Nam nên có giữ gìn nhất định, ngại bộc lộ thân phận mình tuy cũng không muốn dấu giếm vì sợ tôi hiểu lầm. Tôi nói tôi rất thông cảm và cô chỉ  nên nói những gì có thể, tôi hỏi chỉ vì muốn biết mình đang nói chuyện với ai chứ không phải quá  tò mò hay có ý truy vấn.

Sau đó Yên Phong nói chuyện với tôi nhiều lần. Thực ra trước đó tôi đã có dịp đọc một số báo Thiện Chí. Số báo này có  người gởi tặng cho Hà Sĩ Phu vì trong đó  có bài của Yên Phong viết về anh. Bài viết cũng có nhắc đến tôi và tác gỉa gọi hai chúng tôi là những "hiền  sĩ ở cao nguyên". Yên Phong không nói cụ thể nhưng tôi hiểu anh là một trí thức của miền Bắc, du học ở Đức rồi ở lại luôn bên đó. Sau khi chủ nghĩa cộng sản ở Đông Âu sụp đổ, anh nhìn thấy rõ hơn về con đường phải đi của đất nước nên tập họp một nhóm bạn bè làm báo Thiện Chí để thống nhất nhận thức trong cộng đồng người Việt ở Đông Âu, ở nước ngoài nói chung và đối thoại với nhà cầm quyền trong nước. Cũng như tờ Thông Luận, tờ Thiện Chí nặng về chính trị nhưng đọc cũng khá hấp dẫn nhờ những bài chính luận sắc bén.

Nguyễn Hữu Hùng, tổng biên tập một tờ báo khác ở Đức, tờ Tự Do cũng liên lạc với tôi. Ban đầu Hùng  tỏ ra rất ngạc nhiên sao chúng tôi ở trong nước mà dám viết những bài mạnh mẽ như thế. Tôi nói đây là quyền tự do căn bản của người dân và là việc tối thiểu mà người trí thức cầm bút có thể làm. Dĩ nhiên chúng tôi biết có thể sẽ phải trả gía nhưng nếu vì thế mà không dám làm thì quá hèn nhát. Chúng tôi nói chuyện nhiều lần và dần dần thông cảm nhau hơn. Hùng  thường  thông tin cho tôi những hoạt động của người Việt ở Đức, nhất là các vụ biểu tình phản đối nhà cầm quyền Việt Nam trước sứ quán bên đó.

Ở Tiệp Khắc, có Trần Ngọc Tuấn và hai người bạn gọi điện thoại cùng nói chuyện với tôi. Họ đều còn trẻ và là du học sinh của miền Bắc, nói chuyện rất cởi mở và thoải mái. Họ cho biết đang thực hiện một  tờ báo văn nghệ mới, tờ Tao Đàn, chủ trương văn học không biên cương và hòa giải hòa hợp dân tộc, muốn mời tôi và Bùi Minh Quốc tham gia ban chủ biên. Ban đầu chúng tôi nhận lời vì thấy tôn chỉ mục đích tờ báo rất phù hợp và họ rất nhiệt tình nhưng sau đó Quốc  và tôi hội ý lại, thấy vì lý do cách bức, thông tin liên lạc không bảo đảm, tham gia chủ biên khó lòng hoàn thành trách nhiệm nên sau đành từ chối, chỉ hứa cộng tác bài vở.

Ở Mỹ, Vũ Thư, người phụ trách thông tấn xã VNN cũng hay gọi điện cho tôi. Anh không phỏng vấn nhưng tôi hiểu qua buổi trò chuyện rất bình thường về nhiều vấn đề anh cũng có thể viết thành một bản tin. Đó là một cách làm việc rất linh hoạt và vẫn bảo đảm tính chính xác. Đặc biệt Bùi Tín, một cán bộ cao cấp của Đảng Cộng sản đã ra nước  ngoài từ mấy năm trước, tác gỉa của hai cuốn sách viết về nội tình của Đảng làm Đảng rất đau đầu, thỉnh thoảng cũng hỏi thăm tôi. Anh không chủ ý gọi nhưng khi có mặt ở các trụ sở đài, báo lúc có người gọi cho tôi, anh cũng xen vào nói  mấy câu. Tôi hiểu hầu hết các tổ chức và các nhóm người Việt ở nước ngoài quan tâm đến vấn đề chính trị đều rất chú ý tạo mối quan hệ với những người bất đồng chính kiến trong nước để tìm một tiếng nói chung.

Các đài phát thanh có ưu thế là rất nhanh chóng, phỏng vấn chúng tôi xong họ có thể phát ngay hoặc chỉ vài ngày sau và chúng tôi có thể nghe được. Một đài phát thanh nội địa mới thành lập ở Mỹ mời tôi cộng tác thường xuyên dưới dạng "Thư từ Việt Nam" viết cho đài hàng tháng, đề tài do tôi tự chọn, thời lượng khoảng nửa tiếng, giọng đọc của tôi được trực tiếp phát trên đài. Công việc cũng thú vị nhưng viết bài thường xuyên có chất lượng không phải là việc dễ. Đinh Quang Anh Thái, nhân viên của đài có trách nhiệm liên lạc và thu bài của tôi là một anh chàng rất mồm mép, giọng ấm áp, nói chuyện có duyên, tôi rất có cảm tình. Chuyện trò nhiều lần, chúng tôi gần như trở thành bạn bè. Lê Đình Điểu, giám đốc của đài thỉnh thoảng cũng nói chuyện thăm hỏi tôi trước khi Anh Thái  làm việc với tôi.

Việc cộng tác với các báo đài nước ngoài chúng tôi xác định rất rõ quan điểm. Chúng tôi coi đây là những cơ quan truyền thông đại chúng có trách nhiệm truyền tải thông tin, nên chúng tôi gởi bài vì trong nước chúng tôi không có điều kiện công bố quan điểm của mình. Chúng tôi chỉ chịu trách nhiệm về nội dung bài viết của mình chứ không liên quan gì đến các hoạt động khác của những đài, báo đó.

Tuy thế đối với các đài, báo của những tổ chức mà chúng tôi biết rõ là quá cực đoan, chúng tôi không hợp tác, còn việc họ tự ý đăng tải bài của chúng tôi do họ thu thập được là quyền của họ, chúng tôi không có ý kiến. Có lần, một hội nghị lớn của nhiều tổ chức Việt kiều ở Mỹ mời tôi tham gia phát biểu như một tham dự viên trong nước. Họ thông báo cho tôi chủ đề, đề nghị tôi viết bài phát biểu đọc cho họ ghi âm và sẽ phát trong hội nghị. Tuy nhiên vì tôi không biết rõ về các tổ chức  và tính chất, mục đích của hội nghị đó nên tôi từ chối.

Sự thông tin nhanh chóng và việc giao lưu giữa những người trong và ngoài nước đã giúp tôi hiểu thêm tình hình chung và nhìn nhận mọi vấn đề một cách cởi mở hơn. Phần lớn người ở nước  ngoài có quan điểm chống cộng với ý nghĩa là chống sự độc tài lãnh đạo của Đảng Cộng sản nhưng không còn cực đoan hay lên án bằng những sự đả kích, chửi rủa nặng nề như trước đây. Họ đã nhìn nhận một thực tế là Đảng Cộng sản đang lãnh đạo đất nước. Cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng của họ là làm thế nào để đẩy mạnh công cuộc dân chủ hóa đất nước Việt Nam từ đó có thể có những người lãnh đạo tài đức và trí tuệ, có đường lối chính sách đúng đắn nhất để giúp đất nước phát triển. Những người ở các nước Âu Mỹ có tầm nhìn rộng thoáng, dùng quan điểm tự do dân chủ của phương tây để phân tích tình hình đất nước có nhiều vấn đề rất đáng chú ý dù đôi khi họ nhìn nhận thiếu thực tế vì không sát tình hình. Những người ở các nước Đông Âu, phần lớn đã là đảng viên cộng sản hoặc sống dưới chế độ cộng sản nên nhìn nhận vấn đề khá xác thực, gần gũi với quan điểm của người trong nước và cũng có nhiều kinh nghiệm hay vì họ hiểu tình hình sụp đổ của các nước cộng sản Đông Âu.

Dĩ nhiên  trong các tổ chức chính trị của người Việt ở hải ngoại có những tổ chức và cá nhân cực đoan, vẫn còn muốn báo thù rửa hận hay nuôi dưỡng những ý đồ cá nhân, tuy nhiên qua những người tôi hiểu biết và có quan hệ, tôi thấy phần lớn họ đều có nhiệt tình và mong muốn góp phần xây dựng và phát triển đất nước  trong thời kỳ mới. Nhiều người trong số họ đã thành đạt ở nước ngoài trên nhiều lãnh vực, từ khoa học kỹ thuật đến giáo dục, kinh tế, họ có thể sống thoải mái ở nước ngoài nhưng họ vẫn không ngớt ray rứt vì đất nước. Tình cảm tự nhiên và thiêng liêng đối với quê hương và cội nguồn thúc đẩy họ phải làm một cái gì.

Điều đáng tiếc là nhà cầm quyền trong nước luôn luôn coi các tổ chức của Việt kiều ở nước ngoài là lực lượng thù địch. Mọi hoạt động của họ, nhất là các báo đài đều bị coi là diễn biến hòa bình, phản động, âm mưu lật đổ. Dĩ nhiên nhà cầm quyền phải luôn cảnh giác và làm mọi việc để bảo vệ an ninh tổ quốc nhưng nếu vì thế mà xem người Việt ở hải ngoại là thù địch, hoàn toàn không chấp nhận họ thì  đã từ chối hòa giải hòa hợp, không muốn xóa bỏ hận thù và mặc nhiên làm suy yếu tiềm lực của dân tộc, nhất là trong thời kỳ mà đất nước đang rất cần sự góp sức của mọi người, đặc biệt là những người có trí tuệ và trình độ khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý tiên tiến ở nước ngoài.

Về phần mình, chúng tôi không có thành kiến với bất cứ ai và cũng không lệ thuộc vào ai.

Chúng tôi  phê phán nhà cầm quyền trong nước và cũng trình bày, tranh luận với những người ở nước ngoài về mọi vấn đề được đặt ra. Chúng tôi mừng vì khắp mọi nơi đã có bao nhiêu người thao thức vì vận nước. Chúng tôi hi vọng đến một ngày nào đó Việt Nam sẽ được phát triển với những người lãnh đạo và quan điểm ngang tầm thế kỷ , trong một thế giới văn minh đầy cạnh tranh gay gắt mà đất nước đang ở một mức xuất phát quá thấp, quá nghèo nàn lạc hậu sau bao nhiêu năm chiến tranh tàn phá.

34*  Gương mặt tượng đá khổ đau

Tôi đã cho Trăng đầu Núi mượn bản chính cuốn sách "Nửa đời nhìn lại" của tôi sau khi tôi có không lâu. Tôi hơi ngại cuốn sách bị thất lạc vì tôi chỉ có một cuốn duy nhất và chưa photo ra được. Tuy nhiên tôi đã hứa nên đành phải cho anh mượn.

Phải đến mấy tháng sau anh mới mang trả tôi cuốn sách. Trong thời gian đó tôi nghe nhiều người quen nói về chuyện anh và cuốn sách. Họ cho biết anh đã mang cuốn sách cho nhiều người mượn đọc và yêu cầu góp ý. Có người anh chỉ cho đọc tại chỗ những chương viết về anh rồi lấy lại ngay, có người anh cho mượn một vài ngày rồi đến lấy lại chuyển cho người khác. Anh đưa quá nhiều người đọc đến nỗi khi trả lại tôi, cuốn sách đã cũ mèm và sờn rách. Thế cũng tốt vì nhờ thế mà cuốn sách có thêm độc gỉa. Đối với những người anh đã cho đọc,  anh đều nói ngay là tôi viết về anh không đúng, thậm chí có lúc anh còn chê về mặt nghệ thuật cuốn sách rất kém. Tôi nghe nhưng không giận vì tôi biết tính khí Trăng Đầu Núi, anh đã từng chê phần lớn mọi tác gỉa và tác phẩm nổi tiếng. Tôi đợi khi gặp sẽ nghe trực tiếp ý kiến của anh.

Lần nào đến thăm tôi anh cũng mang biếu một túm nhỏ trà hay café do anh tự làm từ cây chung quanh nhà. Hồi còn cùng ở với anh trong thị xã, thỉnh thoảng anh cũng mang biếu tôi một ít thức ăn Ohsawa do anh chế biến, có khi chỉ là một chén mít non luộc. Đan Tâm và tôi cũng cảm kích về chân tình của anh.

Khi tôi  hỏi ý kiến Trăng Đầu Núi về cuốn sách, anh không trả lời trực tiếp mà chỉ kể lại ý kiến của những người anh đã cho mượn đọc. Phần lớn đều cho tác gỉa rất dũng cảm khi dám công bố một tác phẩm có nội dung phê phán đảng và nhà nước như thế, tuy mới chỉ là một phần nhỏ của toàn bộ sự thật và ngạc nhiên sao tôi chưa bị xử lý. Có người nói thể loại tác phẩm không thuần nhất nhưng đọc cũng hấp dẫn. Có người nói cuốn sách không mô tả được những cảnh hoành tráng trong một bối cảnh không gian và thời gian rộng lớn, lâu dài nhưng lại đi sâu được vào những tâm cảnh tuy bé nhỏ nhưng phức tạp, tế nhị và có tính điển hình. Trăng Đầu Núi cho đó là những nhận xét sắc sảo.

 Tôi gặng hỏi ý kiến của riêng anh, anh vẫn không trả lời mà chuyển sang vấn đề khác. Anh nói thà tôi chửi anh còn hơn là viết về anh không đúng, tôi đã không hiểu anh và không quan tâm đầy đủ đến anh khi đưa anh vào tác phẩm.Anh trách tôi sao trích thơ anh quá ít, chỉ có một bài ngắn loại thơ hai chữ trong khi trích những người khác quá nhiều, lại là thơ bậc thang, in tốn hết bao nhiêu trang sách. Tôi không nhịn được mỉm cười khi anh nói thêm, may ra chỉ có câu chửi thề: " Đù mẹ, đổi mới cái c.c." của anh là đúng. Tôi nói đây là tôi viết về Trăng Đầu Núi theo cách nhìn của riêng tôi chứ không phải là Trăng Đầu Núi tự nhìn nhận chính mình. Tôi còn chưa hiểu hết chính tôi làm sao hiểu anh đầy đủ. Vả lại đây chỉ là một nhân vật tiểu thuyết mà anh là nguyên mẫu thôi, tôi có quyền sáng tạo thêm dù thực ra với nhân vật đó tôi cũng không sáng tạo  nhiều lắm.

Anh còn cho tôi biết thêm về thái độ chính trị của những người anh cho mượn đọc cuốn sách của tôi. Điều lạ là phần lớn thuộc nhiều giới  tán thành thái độ phê phán nhà cầm quyền của tác gỉa nhưng một số ít người, lại là những người có liên quan nhiều đến chế độ cũ, chê trách tác gỉa xu thời, phản bội, hai mặt và có ý ganh ghét. Anh nhận xét những người đó là những người nay làm ăn được và đang có quan hệ mật thiết với những người đương quyền. Tôi cho điều đó cũng dễ hiểu vì thái độ chính trị của nhiều người đã thay đổi nhanh chóng do hoàn cảnh xã hội. Một lớp người ăn nên làm ra trong tình hình mới do cấu kết với nhà cầm quyền lại không muốn có bất cứ một xáo trộn nào và công khai ủng hộ chế độ.

Cũng còn nhiều lý do khác như sự cầu an hay do chuyển biến nhận thức mà người ta thay đổi thái độ chính trị, như trường hợp của TV. TV là người đồng cảnh ngộ với tôi và hiện đang làm việc cho một tòa soạn báo ở Sài Gòn, sau một thời gian cùng với tôi long đong tìm việc dạo nào. Trước đây tôi có tặng anh một cuốn "Nửa đời nhìn lại" của tôi cùng với một tập những bài giới thiệu, phê  bình cuốn sách ở  nước ngoài. Sau đó không lâu có dịp về Sài Gòn tôi đến thăm anh ở tòa soạn. Thời gian này có lẽ anh đã được tin cậy và giữ một vai trò gì đó khá quan trọng trong tòa soạn. Tôi đến gặp lúc ban biên tập đang họp, cô nhân viên trực bảo tôi ngồi đợi. Vì không có nhiều thời gian, tôi đề nghị cô nhân viên vào báo cho TV ra cho tôi gặp năm phút thôi nhưng cô ta nhất định không nghe, bảo đã có lệnh khi ban biên tập đang họp, không ai được ra vào. Tôi bực mình nên đích thân đến gõ cửa phòng họp và yêu cầu gặp TV. Mọi người trong phòng có vẻ ngỡ ngàng và hơi bực bội nhưng rồi TV cũng ra ngoài gặp tôi.

Anh đưa tôi ra quán  café phía trước ngồi nói chuyện. Hỏi thăm về gia đình, anh bảo đang thu xếp đưa vợ con vào vì qua mấy năm làm việc, anh đã tích lũy được vài chục triệu và đang được cơ quan giúp  mua một căn nhà trả góp. Về công việc, anh bảo làm ở đây thoải mái, tình hình tự do báo chí cũng khá cởi mở và những người làm báo cũng đang đấu tranh cho dân chủ. Về cuốn sách của tôi, anh bảo bạn bè ai viết được gì anh cũng mừng nhưng anh không thích thái độ của bọn nước ngoài về cuốn sách. Anh bảo bọn đã phản bội tổ quốc, bỏ nước mà đi không có tư cách gì để bàn chuyện đất nước. Tôi kinh ngạc trước sự thay đổi nơi anh. Tôi thử tranh luận với anh một chút nhưng vì thấy quan điểm hiện nay của chúng tôi khác nhau quá xa, nói nhiều chỉ làm đổ vỡ tình bạn nên tôi thôi tranh luận. Sự cách biệt bất ngờ có cái gì cay đắng làm chúng tôi không ai uống hết nổi ly café. Tôi chia tay TV trong nỗi buồn và nghĩ rằng có lẽ mình đã mất một người bạn. Trong sự thay đổi to lớn và gay gắt này của toàn xã hội, có thể người ta sẽ còn mất nhiều thứ nữa.

Trước khi chia tay, Trăng Đầu Núi còn nói lại ý trách tôi sao đã trích thơ anh quá ít. Tôi hiểu anh có nhu cầu bức xúc muốn công bố tác phẩm vì bao nhiêu năm qua nghe nói anh đã làm hàng ngàn bài thơ nhưng chỉ để đó. Tôi thanh minh là tôi rất muốn nhưng không làm được vì anh chỉ chép đưa tôi mấy bài trong đó có những bài không thích hợp để đưa vào tác phẩm. Còn có những bài khác rất hay anh đã đọc cho tôi nghe nhưng khi viết tôi lại không có văn bản. Kể cũng rất đáng tiếc.

Thời gian này, Trăng Đầu Núi hay lên Đà Lạt chơi và đi đây đó vì anh mới sắm được chiếc xe gắn máy. Một chiếc xe kỳ quặc hiệu Monkey gì đó, bánh nhỏ, thấp lè tè mà anh ngồi lên trông như đang ngồi bệt xuống đất. Đây là chiếc xe độc nhất vô nhị tôi đã từng thấy không biết anh đào ở đâu ra.

Tuy vậy anh rất tự hào với chiếc xe phong trần không kém gì anh. Dù sao nó vẫn hơn chiếc xe đạp cà khổ trước đây. Anh có thể đi Sài Gòn, Đà Lạt chở theo vợ và đôi khi một đến hai đứa con nhỏ. Với bộ vó cà tàng muôn thuở, chiếc bê rê đen trên đầu, khăn quàng cổ mầu nâu vắt thõng, áo len xám bạc mầu, đôi bốt đen bết bùn dưới chân, anh có thể ngự lên con ngựa sắt lùn để ngao du cho thỏa chí giang hồ. Tôi không hiểu dạo sau này vợ chồng anh làm ăn sinh sống ra sao ngoài thu nhập ít oi từ vườn trà cũ trên đồi chung quanh nhà nhưng thấy anh thỉnh thỏang đi chơi được tôi cũng mừng cho anh.

Thuở ấy, sau một thời gian sống chui lủi trốn quân dịch, đến ngày thống nhất, anh mang vợ con trở lại thị trấn miền núi cũ. Không còn ở được nơi cái lò bánh mì ngày trước, anh cùng gia đình lên núi ở một nơi không xa thị trấn lắm mà  trước đây một nhà sư nổi tiếng anh quen biết đã lập ra một  thiền viện nay bỏ hoang hóa. Thiền viện chẳng sót lại dấu tích gì sau cơn binh lửa, chỉ còn lại một bể chứa nước lớn đã vỡ và mấy sào trà còi cọc. Ban đầu gia đình anh ở ngay trong bể nước vỡ, chỉ cần che mấy tấm tôn làm mái là xong. Ra vào bằng lỗ chỗ vỡ, ban tối lấy miếng ván chặn lại càng an toàn giữa chốn đồi núi hoang vu. Thời gian sau anh kiếm thêm được ít cây gỗ và tôn, dựng một cái nhà sàn kiểu nửa kinh nửa thượng, tuy xấu xí nhưng cũng thoáng mát và thoải mái hơn. Tôi đã nhiều lần lên thăm anh tại nhà sàn này. Về sinh kế, vợ chồng con cái anh bắt tay khôi phục lại mấy sào trà, trồng thêm  các thứ rau quả mà trước đây anh đã có kinh nghiệm, thỉnh thoảng vào sâu trong núi kiếm củi và hái sim, măng mang ra chợ bán. Hình như anh cũng được bạn bè xa gần giúp đỡ vì nhiều người yêu qúy anh và ai cũng biết anh rất nghèo túng.

Điều kỳ lạ là với cuộc sống như thế, vợ chồng  Trăng Đầu Núi lại rất đông con. Lâu lâu gặp lại hỏi thăm đã có thêm  đứa nữa, tổng số lên đến gần chục đứa. Ấy thế mà anh chị và các con đều ăn chay trường từ bao năm nhiêu năm qua. Ai bảo ăn chay diệt dục quả là sai lầm. Bạn bè đôi lúc nói đùa về "khoản đó" anh còn mạnh hơn rất nhiều người khác.

Trong hoàn cảnh sống đó, gia đình đông con là một bi kịch lớn mà Trăng Đầu Núi dù có thừa nhận hay không cũng chịu trách nhiệm hoàn toàn về việc nuôi dạy con cái. Bạn bè khi nói chuyện với nhau thường trách anh về điều này. Các con anh đều còi cọc vì suy dinh dưỡng, ăn mặc rách rưới và không đứa nào được đi học trong khi anh thông kim bác cổ, chữ nghĩa đầy mình. Mãi sau này mới có vài đứa được gởi vào chùa hay trại xã hội, được học chút ít nhưng đều  bị quá tuổi so với bạn bè cùng lớp nên mặc cảm, học hành cũng chẳng ra gì.

Có thể ban đầu anh nghĩ anh và gia đình sẽ sống một cuộc sống khác thường bên ngoài xã hội, theo quan niệm riêng của mình nhưng không thể được. Vợ con anh sinh đẻ, bệnh tật anh phải đưa vào bệnh viện, con cái anh lớn phải ra đời tiếp xúc với xã hội để kiếm sống, đất anh trồng trọt bị lấn chiếm và có lần chính anh bị đập suýt bể đầu khi chống lại những kẻ lấn chiếm và sau đó vụ việc đưa ra pháp luật, anh phải vác chiếu hầu tòa... Anh là Trăng Đầu Núi nhưng lại có vợ con, gia đình nên không thể thoát ra khỏi cuộc sống xã hội. Mà dù chỉ có một mình anh sống ẩn dật trong rừng gìa như các Yogi trên đỉnh Himalaya cũng không thể được vì anh phải chịu quản lý hộ khẩu và còn tham  vọng văn chương. Điều này càng làm cho bi kịch của đời anh, gia đình anh càng lớn.

Tôi chưa nói thẳng với anh nhưng tôi nghĩ cuộc sống như anh không nên có gia đình là hơn vì những người khác sẽ không vì anh mà hệ lụy. Bây giờ con anh có đứa đã lớn, bỏ đi buị đời và thề sẽ chống lại anh đến cùng dù trước đây nó hoàn toàn chịu khuất phục trước người cha kiêu ngạo và cứng rắn. Những đứa con nhỏ, vợ chồng anh nuôi không nổi phải gởi vào chùa hay cả trại xã hội. Và vợ anh, chao ôi, người phụ nữ này chắc phải chịu nhiều đau thương gấp bội lần niềm đau tư tưởng siêu hình và sáng tạo của anh.

Tôi nhớ mãi khuôn mặt chị hơn hai mươi năm trước khi tôi đến an ủi chị tại nơi ở là lò bánh mì cũ trong lần sau cùng anh bị bắt. Dù chị đã tiều tụy vì vất vả và lo lắng nhưng khuôn mặt trái xoan thon dài của chị vẫn còn nét đẹp mê hồn. Đôi môi hồng với hàm răng trắng đều, chiếc mũi thẳng thanh mảnh và đôi mắt nâu long lanh nước mắt với hàng mi dài rợp bóng liêu trai ánh lên niềm đau và nỗi tuyệt vọng làm tôi nao lòng và lặng người đến độ không sao thốt lên một lời an ủi cho ra hồn. Đó là một vẻ đẹp mong manh đang bị thương tổn và quằn quại trước  những chà đạp thô bạo  của một phận người.

Mấy năm sau lần tôi gặp chị trước căn nhà sàn trên núi lúc chị vừa gánh củi về, nhìn vào mắt chị tôi lại thấy nhói đau. Giữa khuôn mặt sạm đen và mái tóc rối bù cháy nắng, đôi mắt dài long lanh ngày nào đã u hoài mờ mịt nhưng lại ánh lên một nét căm hờn vẫn còn mang một vẻ đẹp hoang dã. Lần đó tôi đã gần như chạy trốn  khi từ chối lời mời của anh chị ở lại dùng cơm.

Và bây giờ, chị đang ngồi trước mặt tôi lặng im nghe Trăng Đầu Núi và tôi nói chuyện khi anh chở chị đến thăm chúng tôi. Chị mặc bộ đồ cũ - với quần jean, áo sơ mi, áo khoác, khăn quàng -  loại đồ mà người ta vẫn gọi là hàng sida, cùng với đôi giày sờn rách, toàn thể toát lên một  gì cũ kỹ,  quá thời, tàn tạ. Và khuôn mặt chị như đã hóa đá. Tôi chưa từng thấy một khuôn mặt nào như thế. Những tượng người  của những nhà điêu khắc lừng danh thế giới mà tôi đã được  xem chưa bao giờ làm tôi xao xuyến như khi ngắm nhìn khuôn mặt chị bây giờ. Đó là một tượng đá còn sống, một tượng đá khổ đau. Khổ đau từ trong thẳm sâu hồn xác hiển hiện lên từng lỗ chân lông, từng tế bào, từng nét nhăn, từng thớ thịt, trên đôi mắt hầu như đứng tròng, trên hàng mi dài xác xơ, trĩu nặng, trên đôi môi lạnh lẽo như đã vĩnh viễn khép lại nụ cười. Trên khuôn mặt người phụ nữ tôi đã từng quen biết hơn hai mươi năm này, vẻ đẹp liêu trai mê hồn năm xưa đã hóa thân thành nỗi đau thương cô đặc, đúc thành tượng đá thịt da, được phủ lên một lớp bụi thời gian từ thiên cổ.

Tôi hỏi chị vài câu nhưng chị chưa kịp trả lời thì Trăng Đầu Núi đã giành nói trước. Đó vẫn là thói quen của anh, Tôi bỗng thấy giận Trăng Đầu Núi vô cùng. Có phải vì anh, vì cuộc sống chung với anh, cuộc thử nghiệm điên rồ của một kiếp người đã làm chị trở thành như hôm nay. Tôi không nghe Trăng Đầu Núi nói nữa. Tôi hình dung ra thảm cảnh mà chị đã sống trải trong đời. Qua những gì mà tôi đã chứng kiến và chính anh chị đã kể lại cho tôi nghe. Gần mười lần  sinh nở, lần đầu phải tự đi bộ đến nhà thương và tự trở về, lần tự sinh con không cần người đỡ, lần phải được khiêng từ trên núi xuống giữa đêm khuya. Một căn bệnh nan y làm chị đau vỏ óc suýt nữa lìa đời nếu không cấp cứu kịp. Nỗi đau lòng của người mẹ khi nhìn những đứa con lớn lên không giống ai lạc loài trong trường đời khắc nghiệt. Những công việc vất vả của cuộc mưu sinh rút dần sinh lực, xương thịt, vẻ đẹp trời cho. Và những xung đột triền miên với người chồng tài hoa, cao ngạo, theo đuổi một cuộc sống phi thường nhưng đầy nhọc nhằn khổ ải... Thật quá nhiều cho một kiếp người.

Tôi  không dám nhìn vào khuôn-mặt-tượng-đá-khổ-đau của chị nữa. Câu chuyện văn chương, triết lý giữa Trăng Đầu Núi và tôi bỗng trở nên tẻ nhạt. Tôi chợt hiểu rằng không có gì quý hơn hạnh phúc của con người. Bất cứ điều gì, dù là chính trị, văn chương, triết lý... nếu phá vỡ hạnh phúc của con người, chỉ có thể trở thành thuốc độc dán nhãn hiệu hoa hòe để lừa bịp mà thôi.

35*  Hoài niệm về những phút bay bổng của tâm hồn

Ngôi sao nhỏ

Giữa tiệc rượu

Câu chuyện tràn hơi men

Tôi chỉ thấy đôi mắt em hay cười hiển hiện

Tôi đi ra đường đêm

Cuối chân trời một ngôi sao nhỏ im lìm

Như em xa xôi khó hiểu

Sông buồn như một cánh tay êm

Quàng thành phố nhẹ bâng mờ sương khói

Những đường khuya ta đã đi không mỗi

Gió và cây đều thăm thẳm vào đêm

Ta đi bên nhau như lời tình tự

Không nói đến tình yêu

Không phải là tình yêu

Mà sao xa ngân lên khúc nhạc xanh đằm thắm

Tôi đi mãi đến chân trời có ngôi sao nhỏ

Quên cả vầng trăng mới lên

Đang soi một mình tôi trên đường thăm thẳm vào đêm

36*   Đan Tâm - những trang nhật ký chưa xa

"Ngày chín  tháng năm

Trong cuộc đời ngắn ngủi nhiều tham vọng và khát vọng của anh, đây là câu chuyện trung tâm và dài nhất mà anh đã sống trải. Về phía em cũng như thế. Đã có mở đầu, những khúc quanh, những bước ngoặc, những cao trào, những lặng lờ, những sóng gío, những êm ả... Chúng ta như hai con suối gặp nhau, cuộn hòa vào nhau, cùng trôi ra biển cả, nhưng nguồn nước khác nhau, phù sa khác nhau nên hòa mà không tan, một mà vẫn hai và dòng chảy vẫn chuyển động không ngừng. Và những ngọn suối khác vẫn tiếp tục đổ vào, ở nơi này nơi khác. Ai ngăn được những dòng suối nhỏ men theo lũng sâu và đổ vào dòng sông lớn. Và dòng sông nào có từ chối bao giờ những ngọn suối mê say cùng hòa nhập để đồng hành ra biển cả.

Hình ảnh so sánh chắc là không chính xác. Vì thực ra không có gì so sánh được. Đó chỉ là gợi mở cho những suy nghĩ  và quyết định mới.

Chúng ta vừa nói đến một bước ngoặc mới, có thể dẫn đến chia lìa nhưng anh cảm thấy chúng ta đã nói đến một cách dễ dàng hơn, nhẹ nhàng hơn, với rất ít nước mắt và nỗi đau nhức. Dĩ nhiên mới nói đến thôi, chưa kết luận, chưa dứt khoát. Kết luận không thể giản đơn vì gỉa sử dòng sông chung có tách đôi hướng vì một cuộc động đất thì  trong mỗi dòng vẫn tràn đầy chất ngọt đắng của dòng chung và dòng riêng tự đầu nguồn.

Không có động đất ở đây. Và thực ra động đất cũng không là chuyện bất ngờ. Sự rùng mình tàn phá đó của một hành tinh đã có nguồn gốc từ  hàng triệu năm và những chấn động ngầm vẫn âm ỉ thường xuyên bên trong bề mặt im ắng có thể đẹp hay buồn, xanh mầu lá hay khô vàng nắng cháy.

Có thể ta đã nhận ra  nhau và nhận ra  bản chất đích thực của cuộc sống chung này. Anh đã nói với em những  lời rõ rành nhất từ trước đến nay.

Không ai, không cái gì có thể độc chiếm anh được. Nếu điều đó xảy ra, tức khắc anh sẽ bùng nổ, phản kháng. Và có lẽ cuối cùng anh vẫn sống được theo phương châm từ thời còn trẻ "Tự do hay là chết". Đã có lúc anh mất tự do nhưng chưa chết được. Nhưng sau cùng anh phải lựa chọn một trong hai thôi. Không thể nào khác được đâu.

Những điều em gọi là dối trá nơi anh, thực ra anh đã làm vì thương em thôi. Em nên hiểu rõ điều đó vì anh không bao giờ là một thằng hèn đâu, dù có thể có nhiều điều xấu khác.

Nhưng nếu em không chấp nhận,. Trước mắt có hai giải pháp mà em và anh đều đã nói ra. Một là chúng ta chia tay một cách tự nguyện. Hai là chúng ta vẫn sống chung nhưng mỗi người bộc lộ đầy đủ tự do của mình và người kia không ngăn cản, can thiệp.

Đó là điều khái quát nhất. Dĩ nhiên không có cách nào dễ dàng cả, trong việc lựa chọn và cả trong những gì sẽ xảy ra sau này, lâu dài, sau lựa chọn đó.

Dù sao bước ngoặt này khá rõ ràng và tỉnh táo dù trong việc này có lúc không thể nào rõ ràng và tỉnh táo được. Không có lý trí đơn thuần ở đây mà là lý trí cộng tình cảm, cộng xúc cảm, cộng đột biến và cộng cả sự điên rồ nữa.

Viết cho em trong lần kỷ niệm ngày sinh này không phải là lời chúc tụng đẹp đẽ nhưng là lời chia sẻ trách nhiệm cần thiết nhất trong thời điểm này. Em là kẻ muốn trung thực tới cùng. Anh cũng không khác hơn."

"  Em trong tôi  [ Quà sinh nhật cho vợ hiền ]

Em trong tôi. Cô bé nghèo nàn trong một gia đình đông đúc, công việc cực nhọc, trách nhiệm nặng nề đè lên đôi vai gầy bé nhỏ, ít cảm thông, ít tình thương suốt những năm ấu thơ dài lê thê không tan trong hồi ức.

Em trong tôi. Cô sinh viên cô đơn vừa đi học vừa đi làm, đôi mắt mơ màng sau cặp kính cận thị, đã cùng tôi chia sẻ nỗi hoang vu của phận người, trong những góc quán café mờ ảo gỉa tạo, trên những con đường rợp bóng cây Sài Gòn, đã sẵn sàng từ bỏ tất cả gia đình, bạn bè để cùng tôi đi tới chân trời góc bể, với những giấc mơ xanh trong cuộc đời cháy nắng.

Em trong tôi. Người vợ hiền ngoan lo cho chồng từng điếu thuốc lẻ, từng cơn đau dài, từng chuyến đi xa, từng cơn phẫn nộ, từng nét ưu tư, từng thoáng mỏi nản, từng bước nhọc nhằn trên nẻo đường dài của con người đã lựa chọn "tự do hay là chết".

Em trong tôi. Người mẹ yêu thương của hai đứa con với bao cay đắng ngọt bùi từ lúc hoài thai cho đến tuổi trưởng thành, không kể xiết những dòng nước mắt chan hòa rửa sạch trên mặt con vết hoen của một quãng đời khổ lụy.

Em trong tôi. Niềm mê say vô cùng của một người nữ tận hiến cả tâm hồn thể xác cho một cuộc đời chung gia đình bé nhỏ mà lớn lao hơn tất cả.

Em trong tôi. Nỗi ghen tương điên rồ không nhận ra, không thể chia sẻ với bất cứ ai tình yêu, người yêu đã trở thành lẽ sống.

Em trong tôi. Nỗi xót xa dày vò giữa yêu thương và ghét bỏ. Giữa tình nghĩa vợ chồng, giữa êm dịu và sục sôi, giữa đoàn tụ và ly tan gần kề trong gang tấc.

Em trong tôi. Phải chăng bài thơ cất lên nhưng không còn nhạc điệu, đôi cánh mềm không còn đủ sức lướt một đường bay?

Em trong tôi. Xin thôi những lời đắng cay, những ràng buộc trần gian đã phủ mù sương lên tâm hồn.

Mỗi người uống nuốt số phận mình. "

Xem tiếp Phần 2, Chương 37 - 42

trở về MỤC LỤC