TIÊU DAO BẢO CỰ

PHẦN III

TỰ DO VÀ MẤT TỰ DO

Chương 1 đến 6

1* Tuần lễ căng thẳng .

* Thứ hai

 Bốn giờ chiều, tôi và Đan Tâm về đến nhà. Chúng tôi đi từ Sài Gòn về Đà Lạt bằng xe đò mất bảy giờ đồng hồ, rất mệt nhọc. Chúng tôi đã đi Sài Gòn ba hôm trước để Đan Tâm kiểm tra lại vết mổ cắt bỏ tử cung năm ngoái vì có dấu hiệu tiền ung thư. Do thời tiết  thay đổi, chúng tôi đều bị cảm cúm, sổ mũi và mấy hôm ở Sài  Gòn đi lại nhiều, ngủ ít, lại thêm hai chuyến xe đò lên về quãng đường ba trăm cây số nên càng mệt.

  Vừa rẽ vào đầu hẻm, một em học trò nhà hàng xóm chạy theo gọi Đan Tâm : "Cô ơi cô, mấy hôm nay ông A  đến tìm cô đó." A là công an khu vực phụ trách khu phố tôi ở. Đan Tâm hỏi lại  A đến  tìm có việc gì nhưng em không biết, chỉ thấy A đến nhiều lần và hỏi thăm các nhà hàng xóm về tin tức của chúng tôi.

Chúng tôi mở cửa vào nhà, chưa kịp cất hành lý thì A và một công an khác còn trẻ từ đâu vào tiếp ngay. A giới thiệu công an trẻ mới  ra trường về nhận công tác tại phường nên A đưa đi  cho quen địa bàn. Vào nhà thăm  hỏi mấy câu xong, A đưa cho tôi xem lệnh truy nã có ảnh của bảy tên tội phạm đang hoạt động trên địa bàn thành phố nói là để nhân dân trong phường biết, đề cao cảnh giác. Sau đó  A đưa ra một phong bì của Công an Thành phố gởi cho tôi yêu cầu tôi ký nhận. Tôi mở ra đọc ngay: Công an Thành phố mời tôi lên làm việc lúc tám giờ ngày mai. Lý do: "Về một số bài viết mang tên ông"

A đưa được giấy mời xong có vẻ nhẹ người, cùng với công an trẻ cáo từ ra về. Hôm sau tôi được biết trong mấy ngày qua A rất lo lắng và đã tìm hỏi về tôi và Đan Tâm mỗi ngày ở các nhà hàng xóm cũng như ở trường của Đan Tâm. Một nguồn tin khác cho biết có người ở Sài Gòn cũng được lệnh tìm tôi trong mấy ngày đó.

Chúng tôi vừa bàn bạc vừa dọn dẹp qua loa nhà cửa rồi đi nằm nghỉ vì đã quá mệt. Đan Tâm thiếp đi ngay nhưng tôi vẫn cố thức, vừa xem phim "Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên" vừa suy nghĩ. Đây là bộ phim Mỹ nhiều tập chúng tôi rất thích, mỗi ngày Đài Truyền hình phát một tập từ mười tám giờ đến mười tám giờ bốn mươi lăm. Khác với các loại phim Mỹ thông thường, truyện của bộ phim này giản dị nhưng tinh tế, sâu sắc, mang tính giáo dục cao và bàng bạc chất nhân văn. Kịch bản viết chặt chẽ, các diễn viên người lớn cũng như trẻ em đóng rất đạt, nhiều đoạn cảm động làm ứa nước mắt. Hầu như tập nào cũng hấp dẫn, xem không chán dù đã được chiếu hơn một trăm tập.

Xem phim xong, tôi đánh thức Đan Tâm dậy để ăn chút bánh mì ngọt mang từ Sài Gòn lên và uống ly sữa. Chúng tôi tiếp tục bàn về cách ứng phó trong buổi làm việc với công an ngày mai và khả năng sắp tới. Tôi cố chống lại mỏi mệt để kiểm tra lại máy vi tính và thu xếp các tài liệu cho vào một chiếc cặp trước khi đi ngủ.

*  Thứ ba

Buổi sáng dậy đã hơn sáu giờ, tôi chỉ kịp làm vệ sinh cá nhân, uống ly sữa rồi chở Đan Tâm đến trường trước bảy giờ. Sáng nay Đan Tâm có bốn tiết dạy. Sau đó tôi đến nhà Mai Thái Lĩnh để trao đổi trước khi đến làm việc với công an. Chiều hôm qua tôi đã gọi điện báo cho Lĩnh và Bùi Minh Quốc biết qua sự việc. Nhà Lĩnh nằm trên một đường phố chính ở khu trung tâm, có cửa hiệu bán sách. Tôi chạy xe chầm chậm rẽ qua đường đến trước hiệu sách. Hiệu sách còn đóng cửa và một cô gái giúp bán sách đến làm việc đang đứng đợi trước cửa. Tôi mải nhìn và chào cô gái, khi xe băng ngang nửa đường thì một người đàn ông chạy xe rất nhanh từ phía sau phóng tới đâm vào xe tôi rồi chạy luôn. Tôi và xe ngã ngang xuống đường. Tôi không bị thương, chỉ đau nhẹ ở đầu gối. Tôi vội vàng nhặt xách, dựng xe lên, đạp nổ máy đi theo một đường khác vào cửa sau nhà Lĩnh, không quan tâm đến người đi đường đang đứng lại nhìn vì tôi đang vội.

Gặp Lĩnh lúc bảy giờ ba mươi. Chúng tôi nói chuyện khoảng mười lăm phút, phán đoán tình hình chung quanh việc công an mời làm việc này. Lý do mời đã nói rõ người ta quan tâm đến chính bài viết, tức là tư tưởng của tôi chứ không phải những lý cớ khác. Có lẽ gần đây báo đài nước ngoài đăng bài và nói về tôi hơi nhiều, kể cả các đài  VOA, BBC, RFI, Úc phát thanh về Việt Nam nên nhiều người biết. Sau chuyện Hà Sĩ Phu bị bắt và đưa ra tòa xử, tôi là người phản ứng mạnh và nhiều lần nhất, chưa kể những bài viết và trả lời phỏng vấn đài, báo nước ngoài khác. Có việc hơi khác thường là Công an Thành phố làm thay vì Công an Tỉnh như các lần trước. Phải chăng đây là việc chiến thuật, làm có tính cách thăm dò và thận trọng hơn, chặt chẽ hơn, từ thấp lên cao để tránh sơ hở. Bước đầu là tìm hiểu, răn đe rồi lúc nào sẽ bắt giam, truy tố?

Tám giờ kém mười lăm, tôi rời nhà Lĩnh đi ra phố tìm chỗ photocopy tờ giấy mời để sử dụng sau này. Còn sớm nên ba, bốn  chỗ vẫn chưa có người làm. Cuối cùng, một nơi có người mới đến làm việc. Anh ta đang quét dọn, chuẩn bị máy móc và bảo tôi đợi. Đã hơn tám giờ, tôi sốt ruột và đành phải cố chờ. Anh ta vừa chạy máy vừa nhìn tôi một cách soi mói. Làm được hai tờ đầu, anh ta xem qua tỏ vẻ như không vừa ý, lấy để xuống phía dưới và làm thêm bốn tờ khác theo yêu cầu của tôi. Tôi biết rõ trò này. Các nơi photo một số là cơ sở của công an, một số khác bị buộc phải theo dõi, giữ lại bản sao và báo cáo cho công an những trường hợp nghi ngờ. Việc sao giấy mời này không quan trọng nên tôi không quan tâm và vội trả tiền đi ra. Tôi đến cơ quan công an trễ mười lăm phút so với quy định trong giấy mời.

Giấy mời do B, lãnh đạo Công an Thành phố ký, yêu cầu đến gặp một cán bộ tên C. Cơ quan lúc này đã tấp nập người, cả cán bộ công an và nhân dân đến giải quyết công việc. Trụ sở công an nằm ngay bên phải của nhà thờ Chánh Tòa, còn gọi là nhà thờ Con gà, thánh đường xưa và đẹp nhất của thành phố. Tôi đưa giấy mời cho trực ban. Một cán bộ công an xem giấy mời xong mời tôi ngồi ở ghế đợi rồi đi vào trong. Lát sau một cán bộ công an khác đi ra hỏi và hướng dẫn tôi đi qua một khu nhà khác, vào một căn phòng nhỏ bên trong. Anh ta mời tôi ngồi, rót nước và tự giới thiệu là C. C hơi thấp, khá mập mạp, có râu cằm lún phún. Vừa uống hớp nước, một cán bộ khác bước vào, đến bắt tay tôi. C giới thiệu đó là B, lãnh đạo Công an Thành phố. B còn trẻ, khoảng gần bốn mươi, người nho nhã, mặt trắng trẻo và khá thông minh. Cả hai đều mặc thường phục và thắt cà vạt nghiêm chỉnh.

B lại mời tôi uống nước, hỏi xã giao vài câu rồi vào đề ngay: Thời gian gần đây, công an biết có một số bài viết và trả lời phỏng vấn đài, báo nước ngoài mang tên  tôi nên mời tôi đến để hỏi rõ xem những bài đó có phải đúng là của tôi không.

Tôi hỏi vặn lại:

- Nhưng anh phải cho tôi biết là những bài nào, nội dung cụ thể ra sao rồi tôi mới có thể xác nhận là của tôi hay không.

Anh ta cũng không vừa:

- Chúng tôi là cơ quan an ninh, có nhiệm vụ hỏi anh chứ không phải anh hỏi chúng tôi. Những việc anh đã làm dĩ nhiên anh biết rõ nên anh cứ nói trước đi, tôi sẽ chứng minh cho anh sau là chúng tôi biết gì về anh.

Tôi hiểu đó là thủ thuật của công an và cù cưa với anh ta cũng vô ích nên tôi quyết định nói thẳng:

- Với tư cách là một công dân quan tâm đến những vấn đề của đất nước, tôi đã viết nhiều bài bày tỏ suy nghĩ và quan điểm của mình. Khi viết, tôi ghi rõ tên họ, bút hiệu, địa chỉ, số điện thoại một cách công khai, không có gì dấu diếm. Tôi cũng đã trả lời khi các đài, báo nước ngoài phỏng vấn. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về các bài viết và ý kiến của mình.

Tôi đã đối đáp với B suốt buổi sáng, C ghi biên bản. Đại khái tôi đã xác nhận một số việc: Cuốn tiểu thuyết " Nửa đời nhìn lại" tôi có cho anh Phạm Ngọc Lân, anh vợ của tôi, là Việt kiều ở Pháp về thăm nhà, đọc và mang đi Pháp. Tôi cũng đồng ý nếu có nhà xuất bản nào ở nước ngoài muốn xuất bản tôi sẽ chấp nhận. Sau đó cuốn sách đã được xuất bản ở Mỹ. Tôi cũng viết một số bài tiểu luận về chính trị và văn nghệ, đặc biệt những bài gây tiếng vang là "Thư ngỏ gởi những người cộng sản Việt Nam" và ba bài chung quanh vụ Hà Sĩ Phu bị bắt và đưa ra xét xử. Những bài này tôi chỉ gởi cho một số bạn bè, người quen đọc. Việc các đài báo nước ngoài sử dụng những bài này tôi không thể biết được hết vì thiếu thông tin. Ngoài ra tôi có trả lời phỏng vấn một số đài, báo nước ngoài, hoặc qua điện thoại hoặc trực tiếp khi có người về nước đến nhà thăm và phỏng vấn.

Cuối cùng, B đưa ra gần mười bài photocopy các bài viết của tôi đăng trên các báo nước ngoài, trong đó có mẫu bìa, lời tựa, lời bạt và mục lục cuốn tiểu thuyết "Nửa đời nhìn lại" của tôi, yêu cầu tôi xem và ký xác nhận vào từng bài đúng là nội dung  do tôi viết.

Tôi đã đọc lại biên bản thẩm vấn và ký xác nhận vào các tài liệu trên. Trong biên bản, C ghi nhiều chỗ không chính xác, tôi yêu cầu sửa lại và ký xác nhận vào các chỗ sửa. Riêng câu trả lời cuối cùng, không biết do không hiểu ý tôi lúc tôi nói chuyện với B hay cố tình viết theo ý mình, C viết đại ý: Tôi [tức người bị thẩm vấn] chỉ gởi những bài viết của mình cho bạn bè và góp ý xây dựng Đảng chứ không dám gởi cho báo chí  nước ngoài vì tôi biết những bài tôi viết báo chí và nhà xuất bản trong nước sẽ không đăng. Câu này sai ý của tôi và phần cuối vô nghĩa, tôi cũng không thể sửa văn của anh ta mà không bỏ đi toàn bộ, do đó tôi yêu cầu tôi tự viết lại bổ sung phía dưới như sau: "Tôi cho rằng những tác phẩm, bài viết của tôi nhằm trình bày những suy nghĩ của mình về các vấn đề chung của đất nước, trao đổi với bạn bè và những người có quan tâm, phần nào có góp ý cho Đảng. Những tác phẩm, bài viết này có thể có ý kiến khác hoặc trái với quan điểm của Đảng và Nhà nước nhưng đó là quyền tự do của người công dân đã được hiến pháp ghi nhận"

Tôi biết công an luôn ép cung và ghi lời khai theo tinh thần "bị can đã thành thật khai báo và cúi đầu nhận tội" nhưng tôi không phải là người dễ bị khuất phục.

Buổi trưa tôi về nhà lúc gần mười hai giờ. Vợ tôi cũng mới ở trường về. Đan Tâm kể cho tôi nghe lúc gần trưa Mai Thái Lĩnh đến nhà không gặp Đan Tâm nên đến trường tìm. Đan Tâm đang dạy học nên sau khi nói chuyện với Lĩnh xong Đan Tâm đã giao chìa khóa nhà  cho Lĩnh, chỉ chỗ để chiếc cặp tài liệu của tôi để Lĩnh về lấy. Sau đó Lĩnh lại đến trường trả chìa khóa và mang chiếc cặp đi gởi nơi khác. Chúng tôi tạm yên tâm về chuyện đó. Có chuyện này là do buổi sáng khi gặp Lĩnh, Lĩnh hỏi tôi trong nhà có tài liệu gì không, tôi nói còn một ít và định sẽ dấu đâu đó trong nhà. Lĩnh khuyên nên chuyển đi nơi khác vì để trong nhà không an toàn khi công an đến khám xét. Do đó tôi nói gần trưa nhờ Lĩnh đến gặp Đan Tâm nói lại chuyện đó. Có lẽ do Lĩnh ngại sau khi thẩm vấn xong có thể công an dẫn tôi về để khám xét nhà luôn nên Lĩnh đã đếm sớm và giúp vợ tôi làm chuyện đó.

Tôi thuật lại sơ lược nội dung làm việc với công an buổi sáng cho vợ tôi nghe. Chúng tôi chưa kịp ăn trưa, học sinh học thêm với vợ tôi ở nhà đã đến. Đan Tâm qua phòng  học dạy học trò. Tôi nằm nghỉ một tí rồi ngồi ghi vào nhật ký tóm tắt buổi làm việc với công an.

Hai giờ ba mươi chiều, tôi lên Công an Thành phố làm việc tiếp. Vẫn những câu hỏi về các bài viết. Còn những bài nào nữa, gởi cho ai, đăng báo nào, trả lời phỏng vấn đài nào, thời gian nào? B hỏi kỹ đối với từng người tôi gởi những bài nào. Tôi trả lời đã gởi cho bạn bè thân và những người quen biết. Tôi kể tên một vài người. Tôi nói gần đây, chủ yếu tôi gởi những bài liên quan đến việc Hà Sĩ Phu, những bài cũ không nhớ rõ. B khá  tinh nhạy, gặng hỏi có nhiều bài tôi không nói gởi cho ai tại sao vẫn lọt ra báo chí nước ngoài. Tôi nói tất cả các bài đều có gởi nhưng không thể nhớ rõ gởi cho ai được vì quá nhiều người và thời gian quá lâu. Dĩ nhiên tôi còn gởi cho nhiều người khác nhưng không cần thiết phải nói hết và chỉ nói những người mà công an có biết cũng không làm gì được họ. Vả lại đây là quyền cá nhân, tôi có thể không cần trả lời.

Đặc biệt B hỏi kỹ về Đòan Giao Thủy. Người đó làm gì, ở nước nào về, về ở đâu, gặp tôi mấy lần, thời gian  bao lâu, nói chuyện gì... ..? Tôi nói tôi chỉ biết đại khái Đòan Giao Thủy là Việt kiều ở Pháp về, làm công tác nghiên cứu khoa học, thời sinh viên có tham gia hoạt động phản chiến, là cộng tác viên của báo Diễn Đàn. Tôi chỉ gặp Thủy một lần, Thủy giao cho tôi mấy câu hỏi phỏng vấn ghi trên giấy. Tôi trả lời trên giấy, hôm sau anh đến lấy  rồi đi ngay. Tôi không biết Đòan Giao Thủy ở khách sạn nào và không nhớ chính xác ngày nào. B chất vấn tôi tại sao gặp người lạ lần đầu mà không tìm hiểu và đề phòng. Tôi nói tôi không phải là công an điều tra, người ta đã đọc tác phẩm của tôi, biết địa chỉ nên khi về nước đến thăm, người ta nói sao tôi biết vậy, tôi chẳng cần đề phòng và cũng chẳng sợ gì. Tôi trả lời phỏng vấn và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình, thế thôi.

Cuối buổi làm việc, B đưa thêm hai bản photo bài viết nữa yêu cầu tôi ký xác nhận. Tôi chú ý thấy hai bài này có điểm khác với các bài trước. Các bài trước đều photo từ báo nước ngoài nhưng hai bài này lại đánh máy vi tính và về hình thức không giống với bài tôi đã  đánh máy vi tính và in ra vì chữ to hơn, số trang nhiều hơn và không đánh số trang trên đầu như bản của tôi. Điều này làm nảy sinh ra nghi vấn: Họ đã sử dụng một bản của tôi đánh máy nhưng sợ lộ nguồn gốc nên không photo mà đánh máy lại. Ở đây tôi chỉ đưa cho một số người hạn chế và như thế có thể có người đã cung cấp cho công an. Nếu tôi dùng phương pháp loại suy, tôi có thể tìm ra được người đó là ai. Công an làm việc rất có nghề nhưng óc phân tích của tôi có lẽ cũng không chịu kém. Tôi sẽ tiếp tục suy nghĩ về vấn đề này.

Khoảng năm giờ ba mươi chiều, lúc sắp sửa kết thúc biên bản thẩm vấn, bỗng B đi ra ngoài một lúc rồi vào đặt thêm vấn đề mới.

B nói: "Anh hãy nói cho tôi nghe về chiếc cặp." Tôi giật mình biết có sự cố nhưng vẫn làm bộ thản nhiên hỏi lại: "Anh nói chiếc cặp gì tôi không hiểu". B xoay quanh vấn đề này rất lâu:

- Bộ anh không dùng cặp hay sao? Lâu nay anh sử dụng cặp gì?

- Từ tám năm nay tôi không dùng cặp.

- Có chắc không?

- Chắc chứ. Lúc còn làm công tác đoàn thể, tôi thường xuyên đi họp, báo cáo, giảng bài nên dùng cặp để đựng tài liệu. Còn từ khi chuyển sang làm ở Hội Văn nghệ, tôi không dùng cặp nữa.

- Thế chiếc cặp cũ của anh loại gì, hình thù và mầu sắc ra sao?

- Đó là một chiếc cặp gỉa da cá sấu, hình chữ nhật, mầu đen, có hai khóa phía mặt trước.

- Vậy vợ anh có dùng cặp không? Cặp của vợ anh như thế nào?

- Có. Vợ tôi có chiếc cặp kiểu phụ nữ, hình chữ nhật, mầu tím hoa cà và có hoa văn trang trí.

B nhìn tôi một lúc rồi gặng hỏi:

- Có thật sự anh không dùng cặp không?

Tôi đáp một cách cứng cỏi, chắc nịch:

- Chắc chắn. Từ tám năm nay tôi không dùng cặp.

B bỏ ra ngoài, nói để cho tôi suy nghĩ.

Thực tế là tôi mới có một chiếc cặp. Một người bạn đã cho tôi lúc tôi về Sài Gòn lần trước. Tôi để lại cho các con nhưng các con tôi không sử dụng vì  không thích hợp. Mới rồi tôi về Sàigòn thấy chiếc cặp để trong xó bụi bám nên đem lên khi nào cần sử dụng. Vừa lúc công an gởi giấy mời đi làm việc, tôi bỏ một số tài liệu quan trọng vào đó định đưa đi cất nơi khác. Chắc chắn đó là chiếc cặp mà vợ tôi đã đưa cho Lĩnh mang đi nhưng khi tôi nói với B là tám năm nay tôi không dùng cặp cũng là sự thật.

Một  lúc sau, B lại vào hỏi:

- Anh đã suy nghĩ kỹ chưa?

- Tôi chẳng có ý kiến gì khác.

- Vậy tôi nói cho anh rõ hơn. Đó là một chiếc cặp da mầu đen, có quai xách, có khóa số, hình chữ nhật. Anh  nghĩ  thế nào?

Anh ta nói quá chính xác về chiếc cặp mới đựng tài liệu của tôi nhưng tôi nghĩ chưa chắc công an  đã lấy được chiếc cặp, có thể họ mới chỉ nhìn thấy khi theo dõi nên tôi vẫn không thừa nhận gì.

B khá thông minh, anh ta đổi câu hỏi:

- Anh nói anh không dùng cặp, tôi tạm tin như thế. Nhưng trong nhà anh có chiếc cặp nào như vậy không?

Tôi im lặng. B tiếp:

- Đồ vật trong nhà anh, anh phải biết chứ. Trừ cây kim, sợi chỉ của vợ có khi anh không biết. Tôi cũng vậy. Nhưng một vật to như cái cặp kia, lẽ nào anh không biết.

Tôi thật khó trả lời anh ta mà không nói dối nên vẫn tiếp tục im lặng.

B bỏ ra, lát sau lại vào. Anh ta vẫn tỏ ra kiên nhẫn nhưng đưa ra một đòn mới:

-  Bây giờ tôi nói rõ cho anh biết. Mai Thái Lĩnh đã được mời lên làm việc và hiện nay đang ngồi ở phòng bên kia. Lĩnh đã thừa nhận tất cả. Vậy anh hãy nhận đi để khỏi gây khó khăn cho Lĩnh.

B nói như thế tôi hiểu công an đã biết về chiếc cặp nhưng chưa chắc đã lấy được. Tôi dự định chỉ thừa nhận khi trông thấy chiếc cặp trước mắt. Tôi vẫn nói cứng:

-  Tôi không thừa nhận  gì cả vì buổi sáng tôi ngồi làm việc với các anh ở đây suốt buổi. Chuyện gì xảy ra ở nhà tôi làm sao biết được.

-  Tôi đồng ý là anh không chứng kiến chuyện đó nhưng lẽ nào buổi trưa anh về vợ anh lại không nói cho anh biết một chuyện quan trọng như thế.

-  Buổi trưa tôi về trễ, vợ tôi cũng đi dạy về trễ, chưa kịp ăn uống, học sinh học thêm ở nhà đã đến nên chúng tôi chưa chuyện trò gì nhiều.

B bắt bẻ:

-  Anh nói vô lý. Buổi sáng trước khi lên đây làm việc, thì giờ ít nhưng tôi biết anh đã ghé qua anh Lĩnh. Anh đã bàn bạc với anh Lĩnh những gì và anh đã nhờ anh Lĩnh làm việc gì?

-  Chúng tôi là bạn bè thân nên chia sẻ với nhau mọi chuyện, nhất là trong trường hợp này chúng tôi lại càng cần gặp nhau. Chúng tôi chỉ trao đổi với nhau về mục đích việc công an mời và dự đoán khả năng sắp tới. Tôi chỉ gặp Lĩnh  mười lăm phút và không nhờ Lĩnh làm việc gì cả.

-   Anh nói anh là bạn thân của Lĩnh vậy anh không nên gây khó khăn cho Lĩnh vì việc của anh. Nếu anh không nhận, Lĩnh phải chịu trách nhiệm về việc này.

B đánh đòn tâm lý và ly gián  này khá tốt. Dĩ nhiên tôi sẽ không gây khó khăn cho Lĩnh, khi cần tôi sẽ nhận hết về mình nhưng lúc  này  thì chưa vì tôi vẫn hi vọng công an chưa lấy được chiếc cặp.

B hỏi tiếp nhưng tôi vẫn nói quanh co. Lúc đó khoảng mười chín giờ ba mươi, B ra ngoài mang vào cho tôi và C hai ly cacao, hai chiếc bánh ngọt và sau đó thêm một chiếc bánh mì kẹp thịt cho tôi. Anh ta nói vì làm việc quá giờ đói bụng nên mời tôi dùng tạm. B đi ra ngoài nói để tôi  ăn uống và suy nghĩ tiếp. C mời, tôi chỉ uống ly cacao và nói chuyện  linh tinh với C vài câu. C mệt mỏi đến góc phòng ngồi kiếm tờ báo đọc. Tôi cởi giầy co chân lên ngồi xếp bằng để thiền theo phương pháp Yoga của Ananda Marga.

Tôi đọc thầm câu Mantra của bài thiền thứ hai bằng tiếng Sanskrit có nghĩa là "Mọi vật đều là biểu hiện của Đấng Tối cao". Câu Mantra này giúp tôi sáng suốt và mở rộng lòng yêu thương. Sau đó tôi thiền bài thiền thứ nhất, rút tâm trí ra khỏi ngoại cảnh, khỏi cơ thể và cuối cùng tôi chỉ còn là một điểm ý thức nhỏ bé hòa nhập vào Ý Thức Vũ Trụ vô biên. Tôi không suy nghĩ về hiện tại hay lo nghĩ gì nữa mà chìm đắm trong một hiện hữu siêu thoát mênh mông.

Khoảng nửa tiếng sau, B vào đánh thức tôi dậy. Anh ta nói Lĩnh đã nhận tất cả và anh ta sắp cho tôi xem chiếc cặp nhưng anh ta muốn tạo cơ hội cho tôi thừa nhận trước. Tôi chẳng buồn trả lời. B lại đi ra.

Tôi đứng dậy làm vài động tác asanas để thư giãn chân tay vì tôi đã ngồi trên ghế làm việc hơn một ngày. C nhìn tôi không nói gì, lại tiếp tục đọc báo. Anh ta có vẻ chán nản nhưng tôi thì không. Tôi sẵn sàng chờ đợi một cách thoải mái, không suốt ruột. Cái gì phải tới sẽ tới. Thế thôi.

Khoảng hơn hai mươi hai giờ B lại vào. Anh ta có vẻ đắc thắng nhưng chỉ lộ một ít ra mặt. B chìa cho tôi tờ giấy:

-  Anh xem có phải đây là chữ viết của anh Lĩnh không?

Tôi cầm tờ giấy có nét chữ quen thuộc của Lĩnh. "Bản tường trình theo yêu cầu của cán bộ công an". Lĩnh kể rõ chi tiết đến nhà, đến trường gặp vợ tôi như thế nào rồi về nhà mở khóa, qua các phòng đến lấy chiếc cặp ra sao,  tỉ mỉ đến từng động tác. Một chi tiết mới: Lĩnh gởi chiếc cặp ở nhà Tấn, nguyên là tỉnh ủy viên đã tự ý ra khỏi Đảng khoảng bảy năm trước. Tấn là bạn thân của Lĩnh.

B mỉm cười:

-  Bây giờ anh nghĩ sao?

Tôi cũng cười:

-  Còn gì mà nghĩ nữa. Nhưng anh nên nhớ tôi không nói dối anh đâu nhé. Lúc chiều tôi đã nói sự thật nhưng chỉ có một nửa: Quả thực tôi chưa bao giờ dùng chiếc cặp này vì nó hoàn toàn mới.

B nhăn mặt:

-  Hồi chiều tôi cũng nghĩ là anh cố ý chơi chữ tôi nên thay vì hỏi "dùng" tôi đã hỏi lại anh là "có" nó hay không.

Anh ta đưa ra một tờ giấy trắng:

-  Bây giờ anh hãy viết bản tường trình về chiếc cặp đi.

Tôi cầm lấy giấy và ngoáy bút viết ngay. Tôi xác nhận chiếc cặp là của tôi. Lĩnh không biết gì về chiếc cặp và trong cặp có những gì. Tôi cũng không nhờ Lĩnh lấy cặp. Có lẽ vợ tôi ngại để trong nhà sẽ bị khám xét nên đã nhờ Lĩnh mang đi. Lĩnh không có trách nhiệm gì trong việc này.

Tôi ký tên và giao cho B. Anh ta vội vã mang đi, chắc là để trình cho ai đó. Lát sau anh ta trở lại mời tôi đi theo sang một phòng lớn gần đó, trên cửa có bảng đề "Phòng họp".

Phòng rộng có chiếc bàn lớn ở giữa, trên để chiếc cặp, chung quanh ngồi đầy người. Vừa bước vào tôi đã thấy vợ tôi ngồi gần cửa. Đan Tâm mặt hốc hác, đội chiếc mũ len vàng nhạt, quay nhìn tôi cố gượng  mỉm cười và gật đầu chào. Lĩnh ngồi phía hàng ghế bên kia. Có lẽ hơn mười  người chăm chú nhìn vào tôi bước vào.

B đưa tôi sang phía bên kia bàn ngồi vào ghế trống khoảng giữa. Có ai đó hỏi:

-  Đây có phải là chiếc cặp của anh không?

-  Phải. Tôi đáp ngay.

-  Vậy anh tự tay mở nó ra .

Tôi cầm lấy chiếc cặp, mọi người đổ dồn mắt vào. Một người cầm máy camera bên kia bắt đầu quay.  Một người mặc sắc phục công an mang cấp hiệu thiếu tá đứng gần tôi né ra xa như sợ bom nổ. Tôi bóp hai chiếc nút và kéo hai quai nhưng chiếc cặp không mở.

Tôi nói :

-  Đây là khóa số. Tôi để nguyên mã số khi đóng lại nhưng có lẽ ai đó chạm vào đã làm nó thay đổi. Tôi nhớ mã số là bốn bốn. Để tôi xem lại.

Các con số trên khóa quá nhỏ và đèn không đủ sáng tôi không tìm thấy. Tôi yêu cầu lấy kính trong chiếc xắc mang theo, đeo vào và điều chỉnh hai vòng số bốn- bốn. Tôi bóp hai nút nhỏ, chiếc cặp mở ra nhẹ nhàng.

Một người nào đó nói lớn :

-  Yêu cầu anh lấy các thứ trong đó ra.

Cặp có bốn ngăn. Tôi lấy đồ ra. Có hai cuốn sách, mấy cuốn vở và khá nhiều bài viết, tài liệu của tôi để in vi tính hoặc đánh máy chữ. Người cầm máy  camera quay liên tục ở nhiều góc độ. Sau đó người ta yêu cầu tôi cầm từng thứ lên và đọc tựa đề từng cái một. Một người viết biên bản ghi vội vàng theo lời tôi đọc rồi sau đó chăm chú viết lại. Người ta cũng yêu cầu tôi ký xác nhận vào từng tờ, ghi rõ ngày tháng, tên họ khi xác nhận. Tôi làm việc này khá lâu nhưng người ghi biên bản còn mất thì giờ nhiều hơn, phải mất gần hai giờ mới xong. Lúc kết thúc biên bản để mọi người có trách nhiệm và liên quan ký vào, anh ta đọc có tất cả gần bốn mươi mục, trong đó có cuốn tiểu thuyết, hơn hai mươi bài viết đã công bố, nhiều bản thảo dang dở và cả hai lá thư riêng của tôi cùng một số báo chí trong nước và nước ngoài.

Biên bản xác nhận và kiểm tra đồ vật, tài sản bị thu giữ này có ba cán bộ công an chủ trì lập biên bản ký là đại diện Công an Tỉnh, Cơ quan An ninh Điều tra và Công an Thành phố, ngoài ra còn có đại diện Viện Kiểm sát Nhân dân Thành phố, Mai Thái Lĩnh, Đan Tâm là người chứng kiến và tôi là người có đồ vật bị thu giữ.

Trong thời gian đợi lập xong biên bản, Đan Tâm ngồi đối diện với tôi phía bên kia bàn tỏ ra rất mệt mỏi rồi bỗng ôm bụng kêu đau bao tử. Tôi nói với B: "Nhà tôi bị đau, đề nghị anh tìm chỗ cho nhà tôi nằm nghỉ một lát."  B mở cửa hông đi ra phía sau tìm người đưa vợ tôi đi nghỉ. Đan Tâm cố đứng lên đi qua ngồi ở ghế trống cạnh chỗ tôi. Tôi cầm lấy tay vợ. Tội nghiệp Đan Tâm. Ngày hôm nay thật quá sức em. Sau mấy ngày đi Sài Gòn về chưa kịp nghỉ ngơi lấy lại sức, hôm nay phải dạy học suốt  ngày rồi lại bị công an mời đi làm việc cho đến tận khuya không ăn uống gì. Mắt Đan Tâm trũng sâu, thâm quầng, má hóp lại nhưng em cầm chặt tay tôi và nhìn trìu mến vào mặt tôi như muốn an ủi. B vào với một nữ công an để đưa vợ tôi đi nằm nghỉ. Đan Tâm không muốn rời tôi nhưng tôi khuyên em nên đi nghỉ một lúc vì buổi làm việc chắc sẽ còn dài.

 Trong khi chờ đợi, chỉ có người mặc sắc phục mang cấp hiệu thiếu tá và tôi là còn tươi tỉnh, những người khác đều uể oải ngáp dài. Nói chuyện với tôi, viên thiếu tá bảo nhờ thiền và luyện khí công nên khỏe mạnh. Anh ta hỏi tôi phương pháp  thiền Yoga như thế nào. Tôi giải thích sơ qua, anh ta nói cũng không khác với phương pháp anh ta luyện tập bao nhiêu. Tôi nói với Lĩnh: "Lĩnh cảm phiền nghe. Quá nhiệt tình với bạn nên gặp rắc rối." Lĩnh  cười lắc đầu nói: "Có gì đâu". Những người khác đi ra đi vào cho đỡ sốt ruột. Đan Tâm đi nghỉ một lúc cũng đã trở lại ngồi cạnh tôi. Tôi khuyên Đan Tâm "bán thiền" cho đỡ mệt. Đan Tâm nghe lời tôi nhắm mắt tĩnh tâm.

Sau khi mọi người ký biên bản, tưởng đã xong, không ngờ B và mấy cán bộ công an mời Lĩnh sang phòng khác làm việc tiếp, hơn nửa giờ sau mới trở lại.

Vẫn chưa hết. B nói với tôi và Đan Tâm: " Bây giờ mời anh chị cùng đi với chúng tôi về nhà để làm việc tiếp."  Đan Tâm ngạc nhiên : "Còn làm gì nữa?". B cười bí mật: " Về nhà anh chị sẽ biết. Xong rồi anh chị ở nhà nghỉ ngơi luôn."

Mọi người kéo ra khỏi phòng. Người ta đã chuẩn bị ba chiếc ô tô và một honda. Lúc đó đã là một giờ sáng. Đan Tâm đòi đi chung honda với tôi nhưng cán bộ công an không chịu, bắt phải cùng đi ô tô với họ. Họ cũng không để tôi tự lái honda mà cho một người khác lái, tôi ngồi sau. Hai ô tô đi trước, đến xe honda của tôi, một honda khác của công an đi kèm và một ô tô đi sau cùng.

Đoàn xe nối đuôi chạy vòng khách sạn Palace rồi dọc theo hồ Xuân Hương để về hướng nhà tôi. Đêm lạnh và mù sương. Tôi kéo mũ áo khoác trùm đầu, Mặt hồ vẫn lấp lánh phản chiếu ánh đèn của phố xá ở khu trung tâm, lặng lẽ và lạnh lẽo vô cùng  trong đêm khuya khoắt. Một cảm giác lạ lùng dâng lên trong lòng tôi, hình như có chút thoáng buồn. Tôi thốt nhớ đến một đêm xa xưa cách đây ba mươi năm, thời sinh viên, lúc tôi được  xe cảnh sát đưa từ trại tạm giam của Ty cảnh sát Huế đến gặp viên Tướng Tư lệnh Vùng sau sáu tháng bị giam vì tội tranh đấu. Cũng vào một đêm khuya, trời mờ trăng, xe chạy ngang qua trường Đại học Sư phạm và Đại học Văn khoa, nơi tôi theo học, ngang qua chiếc cầu trắng thân yêu, dọc theo dòng sông Hương trữ tình đã bao lần chứng kiến cuộc tình đầu thơ mộng của tôi. Hình như tôi cũng đã thoáng buồn nhưng lại dạt dào một hạnh phúc cô đơn khó tả. Đêm nay tôi lại có cảm giác đó nơi một phút giây kỳ diệu của cuộc sống.

Đoàn xe đậu lại trước hẻm nhà tôi. Mọi người lục đục xuống xe. Tôi và Đan Tâm đi vào trước để mở cổng. Mọi người vào theo. Đứng trước cửa nhà, tôi định mở khóa nhưng B ngăn lại. Anh ta nói tôi đưa chìa khóa cho Lĩnh để Lĩnh "diễn lại hiện trường" lúc vào nhà tôi để người quay camera thu hình. Tội nghiệp Lĩnh phải lâm vào hoàn cảnh này. Vào nhà Lĩnh còn phải tiếp tục vai diễn bất đắc dĩ mở cửa các phòng đến nơi lấy chiếc cặp. Song song với việc quay camera, cán bộ công an còn làm biên bản. Người ngồi đứng chật căn nhà bé nhỏ của tôi, một số đứng ngoài hàng hiên. Ngoài các cán bộ công an Tỉnh, Thành phố, ở trước nhà tôi còn hai cán bộ công an Phường và hai cán bộ khu phố, tổ nhân dân chờ sẵn cùng vào chứng kiến việc lập biên bản.

Cán bộ đại diện Cơ quan An ninh Điều tra nói với tôi: "Vì một số bài viết của anh in bằng máy vi tính nên chúng tôi có trách nhiệm kiểm tra luôn máy vi tính của anh." Một cán bộ công an khác, chắc là chuyên viên về vi tính, bảo tôi bật điện khởi động máy và thao tác theo lệnh của anh ta. Anh ta xem hết các ổ đĩa, các thư mục, kêu một người khác chụp mấy tấm ảnh trên màn hình rồi tuyên bố máy vi tính của tôi có chứa nội dung liên quan đến các bài viết nên cần thu giữ để nghiên cứu. Anh ta cũng yêu cầu tôi đưa các đĩa mềm và các đĩa CD để trong hộc tủ ra để làm biên bản thu giữ. Đan Tâm phản đối việc thu giữ mấy đĩa CD vì đó chỉ là những đĩa học Anh văn nhưng viên thiếu tá nói sẽ trả lại sau khi đã kiểm tra.

Viên thiếu tá đứng cạnh bàn lật một tập giấy để ở đó, thấy có mấy bài tiểu luận chính trị trong đó có bài của tôi nên cũng yêu cầu thu giữ . Vậy là phải niêm phong ba thứ: CPU của máy vi tính, các đĩa mềm và đĩa CD, tập tài liệu. Mỗi thứ khi niêm phong đều có chữ ký của tôi và của B. Lại còn phải làm biên bản cho  những người có trách nhiệm ký.

Tôi nói: "Các anh làm việc cẩn thận quá." Cán bộ An ninh Điều tra nói ngay: " Không cẩn thận anh kiện thì sao. Vụ xử Hà Sĩ Phu rõ ràng như vậy mà anh còn viết không ra gì." Tôi nói: "Vụ Hà Sĩ Phu là vô lý chứ đâu có rõ ràng, nhưng tôi hơi đâu kiện các anh. Tôi chỉ có ý kiến thôi." Viên thiếu tá chen vào: "Ý kiến bằng cách viết bài gởi cho đài, báo nước ngoài chứ gì." Qua  những câu nói đó và cách làm việc, tôi thấy lần này công an rất cẩn thận, cố không để sơ hở. Chắc họ sợ dư luận và có phần nào ngán các bài viết của tôi.

Cuối cùng khi mọi người ký xong biên bản kết thúc công việc, đồng hồ nhà tôi chỉ đúng ba giờ sáng. B yêu cầu tôi lên trụ sở Công an Thành phố làm việc tiếp lúc chín giờ. Các cán bộ công an đều bắt tay tôi trước khi ra về, có phần  vui vẻ là khác. Kể cũng hay cái cảnh tượng này.

Tôi và Đan Tâm thở phào đóng vội các cửa nhảy lên giường nằm. Lúc này Đan Tâm  đã hơi hồi phục đôi chút. Đan Tâm sôi nổi kể cho tôi nghe chuyện làm việc với công an từ chiều. Mới nói vài câu bỗng Đan Tâm nhỏ giọng: "Không chừng họ đặt máy nghe lén trong nhà đó." Tôi trấn an:: "Công an ở đây chắc chưa hiện đại đến mức đó đâu." Tuy nhiên chúng tôi vẫn nhỏ giọng nói chuyện.

Đan Tâm kể chiều hôm trước,  khi tôi đang ở trên Công an Thành phố và Đan Tâm vừa dạy học xong thì có hai công an đến hỏi, họ giới thiệu tên và nói ở phòng PA25 của công an Tỉnh. Họ hỏi về việc Đan Tâm gặp Lĩnh ban sáng tại trường, lúc mấy giờ, nói gì, có ai thấy không, có đưa cho Lĩnh chiếc cặp không, việc  Lĩnh lấy chiếc cặp ra sao. Họ bắt Đan Tâm phải tường thuật trên giấy từng chi tiết những sự  việc trên. Đan Tâm chối băng là không biết gì cả, chỉ nói Lĩnh có đến thăm hỏi về việc tôi được mời lên công an thôi. Họ cật vấn mãi không được đành bỏ đi. Đan Tâm có điện thoại cho vợ của Lĩnh hỏi thăm tình hình nhưng chưa kịp nói gì thì điện thoại bị cúp, điện thoại các nhà bên cạnh cũng bị cúp luôn.

Khoảng một giờ sau,  lúc Đan Tâm đang dọn dẹp các thứ trong nhà, công an khu vực A lại đến và đưa giấy mời Đan Tâm lên công an Phường làm việc tiếp. Đan Tâm bảo đợi tôi về đã nhưng anh ta bảo phải đi ngay và anh ta đưa Đan Tâm đi bằng xe honda của anh ta. Đến trụ sở  Công an Phường, Đan Tâm lại nói muốn gọi điện thoại cho tôi đang ở trên Công an Thành phố. Anh ta  hứa  nhưng rồi  không thực hiện vì ở trụ sở Công an Phường đã có hai cán bộ công an Tỉnh đã đến nhà gặp Đan Tâm hồi chiều chờ sẵn. Qua những gì  họ nói, Đan Tâm biết việc Lĩnh làm đã bị lộ. Họ nói nếu Đan Tâm không nhận thì tôi sẽ không được về, họ sẽ truy tố Lĩnh về tội vào nhà tôi lấy trộm đồ, sẽ làm sứt mẻ tình cảm  giữa chúng tôi và gia đình của Lĩnh. Tuy bị  đe dọa như vậy nhưng Đan Tâm nhất định không chịu khai gì cả. Đan Tâm đòi gặp tôi rồi mới nói. Họ thúc ép mãi, Đan Tâm vừa mệt vừa tức gục xuống bàn khóc, không chịu ký biên bản và cũng không viết tường trình theo họ yêu cầu.

Đến tối, họ đành phải hứa đưa Đan Tâm lên Công an Thành phố gặp tôi. Họ gọi xe ô tô đến, có một nữ công an kèm đưa Đan Tâm lên xe.  Đến nơi , Đan Tâm thoáng thấy tôi đi qua sân nhưng họ không cho gặp mà đưa vào một phòng nhỏ để làm việc. Khi đi qua phòng  họp lớn, cửa hé mở, họ cố ý để Đan Tâm nhìn vào thấy Lĩnh đang ngồi ở trong đó với chiếc cặp để trên bàn. Ở đây làm việc với Đan Tâm là một cán bộ Công an Điều tra mặt đen ngồi thẩm vấn nhưng  B và viên thiếu tá mặc sắc phục đi ra đi vào chỉ đạo. Họ cũng cật vấn Đan Tâm đủ chuyện, hỏi tôi có nhờ Lĩnh không, Đan Tâm nhờ Lĩnh hay Lĩnh tự ý đến lấy chiếc cặp. Rồi họ cũng dùng đòn tâm lý để tác động, nói Lĩnh đã nhận hết rồi không nên dấu diếm nữa. Sau đó họ đưa cho Đan Tâm xem tờ tường trình của Lĩnh. Đan Tâm thấy Lĩnh viết trong bản tường trình là chính Đan Tâm nhờ Lĩnh đem chiếc cặp đi cất. Vì không muốn gây rắc rối cho Lĩnh nên Đan Tâm đành nhận mọi chuyện và ký vào biên bản. Sau đó họ đưa Đan Tâm vào phòng họp có Lĩnh và nhiều người đang ngồi.

Tôi nói đùa: "Thế mới là chia sẻ và phải nếm mùi cho biết. Từ nay tha hồ có chuyện công an để kể."  Chúng tôi thiếp ngủ lúc gần bốn giờ sáng.

*  Thứ tư

Chúng tôi đang ngủ mê mệt thì có tiếng chuông điện thoại. [Không biết họ đã cho thông lại điện thoại từ khi nào] Đan Tâm choàng dậy cầm máy. Tôi bật đèn xem đồng hồ. Mới sáu giờ sáng. Chúng tôi vừa chợp mắt được hai tiếng. Bùi Minh Quốc gọi điện hỏi thăm tình hình vì chiều hôm trước khi mới nhận được giấy mời của công an tôi đã điện báo cho Quốc biết ngay. Quốc nói suốt từ chiều và tối hôm qua Quốc gọi đến đây nhưng điện thoại không có tín hiệu, Quốc cũng gọi đến Lĩ nh nhưng cũng không gặp được Lĩnh và không biết tin gì nên Quốc rất lo lắng cho chúng tôi. Tôi thuật lại tóm tắt chuyện ngày hôm qua và Quốc hứa sẽ giữ liên lạc thường xuyên.

Chúng tôi định ngủ tiếp nhưng không ngủ được, cảm thấy rất mệt. Chúng tôi nằm trên giường nói chuyện. Khoảng gần bảy giờ lại có điện thoại. Đinh Quang Anh Thái ở đài VNCR từ Mỹ gọi. Thái nói đã nghe tin về việc của tôi. Tôi rất ngạc nhiên không hiểu sao Thái biết tin nhanh như vậy. Buổi chiều gặp Quốc nói chuyện tôi mới biết hôm qua tình cờ một anh bạn ở Mỹ gọi về cho Quốc, Quốc nhân tiện báo tin luôn và chắc người đó đã báo lại cho Thái .

Thái hỏi thăm sức khỏe và tinh thần của tôi. Tôi nói tôi hơi mệt và đang bị cảm cúm nhưng tinh thần vẫn vững vàng. Tôi thuật lại tóm tắt việc ngày hôm qua cho Thái. Thái hỏi tôi có đồng ý thông tin rộng rãi chuyện này cho thính gỉa đài VNCR và bạn bè, các cơ quan thông tin hải ngoại không. Tôi đồng ý. Thái hỏi tôi có nhắn nhủ gì. Tôi nói rằng tôi mong cuộc đấu tranh cho dân chủ ở khắp mọi nơi vẫn tiếp tục nhưng khôn ngoan và hiệu quả hơn, bằng những phương tiện hòa bình. Thái hứa sẽ gọi về cho tôi thường xuyên và chúc tôi vững vàng.

Chín giờ, tôi lên Công an Thành phố làm việc tiếp. B và C, hai cán bộ công an thẩm vấn tôi hôm qua nói hôm nay sẽ kiểm tra máy vi tính của tôi nhưng trước hết yêu cầu tôi trả lời hai vấn đề bằng cách viết tường trình: Tại sao tôi biết nhiều báo chí nước ngoài đăng bài của tôi mà tôi không nói rõ? Tại sao tôi không thừa nhận chuyện chiếc cặp ngay từ đầu?

B nói thêm là anh ta thừa nhận tôi rất thẳng thắn và công khai nhưng thắc mắc tại sao trong hai chuyện này tôi lại không nói thật. B đưa giấy bút và tôi viết luôn.

Tôi biết có nhiều báo chí nước ngoài đăng bài của tôi nhưng tôi không thể biết hết vì thiếu thông tin. Một số báo có gởi bản photo bài đăng cho tôi nhưng không phải báo nào cũng làm. Trong nhất thời tôi không thể nhớ hết.

Về tài liệu để trong nhà, tôi có khả năng tiêu hủy vì tôi có một buổi chiều và một đêm trước khi lên công an kể từ lúc nhận giấy mời. Tài liệu này phần lớn là bài viết của tôi nên tôi tiếc. Vả lại tôi không cho đây là tài liệu gì ghê gớm và chủ quan nghĩ là công an không khám nhà ngay. Việc Lĩnh đến lấy chiếc cặp hoàn toàn bất ngờ đối với tôi, tôi cũng chưa tin công an đã thu được và quyết định chỉ thừa nhận khi chính mắt trông thấy nó.

Ngoài các lý do trên, một nguyên nhân quan trọng khác là do tôi còn băn khoăn và mâu thuẫn. Một mặt, tôi muốn công khai hóa mọi chuyện, để các tài liệu trong nhà vì xem đó là quyền của người công dân. Mặt khác, tôi biết quan điểm và cách hành xử pháp luật của Nhà nước trong thực tế sẽ bất lợi cho tôi.

           Tôi viết nhanh, ký vào bản tường trình đưa cho C. Sau đó B vào mời tôi qua phòng vi tính để làm việc. Sau thủ tục mở tang vật bị thu giữ, tôi được mời ngồi điều khiển máy vi tính theo lệnh của một chuyên viên công an. Làm việc liên tục đến mười ba giờ ba mươi không tìm thấy gì. Các cán bộ công an đành làm biên bản trả lại CPU và các đĩa cho tôi. Biên bản viết  xong, trước khi ký, có điện thoại từ trên chỉ đạo xuống yêu cầu tạm giữ lại các đĩa CD để ngày mai kiểm tra kỹ hơn.

Tôi nhận lại CPU và các đĩa mềm mang về nhà. Trên đường về ngang qua hồ Xuân Hương, tôi gặp Bùi Minh Quốc đang chở Đan Tâm đi ngược chiều. Đan Tâm nói Quốc đến thăm tôi và Đan Tâm nhờ Quốc chở lên trụ sở công an tìm tôi vì thấy quá trễ tôi  vẫn chưa về. Chúng tôi quay về nhà nói chuyện.

Quốc và tôi thống nhất nhận định tình hình. Sau vụ Hà Sĩ Phu, Nhà nước vẫn không dập tắt được tiếng nói đối lập. Tôi là người đã phản ứng  nhiều và mạnh mẽ nhất nên Nhà nước phải tính đến một biện pháp. Lần này họ sẽ  đánh thẳng vào tự do tư tưởng chứ không quanh co chuyện  hình sự như Hà Sĩ Phu nữa. Điều này bộc lộ chỗ yếu  của họ, buộc họ phải công khai vi phạm nhân quyền. Cũng có thể họ dựa vào các luật lệ nào đó để buộc tội tôi như tàng trữ tài liệu bất hợp pháp, phản động, tuyên truyền chống chế độ xã hội chủ nghĩa, cao nhất là âm mưu kích động lật đổ. Nhưng tất cả cũng không che dấu được việc đàn áp dân chủ, vi phạm nhân quyền.

          Quốc về. Tôi đưa Quốc ra cổng. Tình cờ gặp một người quen cùng khu phố. Anh ta nói hôm qua điện thoại của anh bị cúp nên lên Bưu điện hỏi. Một người quen ở Bưu điện đã nói cho biết là có công văn chính thức của công an yêu cầu cắt điện thoại toàn bộ khu vực tôi ở vì lý do an ninh. Vì thế Đan Tâm đã mấy lần gọi lên công an hỏi về tôi và gọi đi nơi khác đều không được.

Buổi tối mệt mỏi, chúng tôi mở vidéo xem phim cho bớt căng thẳng. Bộ phim "Những con chim nép mình chờ chết" chúng tôi mượn cả tuần nay chưa kịp xem. Đây là một bộ phim rất hay chúng tôi đã xem một lần mấy năm về trước nhưng muốn xem lại. Nhân vật Đức cha Ralph giải thích cho bé Meggi: Những con chim cất lên tiếng hót tuyệt vời nhất là lúc nó đâm bổ xuống đầu gai nhọn, máu từ tim tứa ra và nó cất lên tiếng hót. Con người muốn có hạnh phúc cũng phải có những giây phút quyết định mình cần phải làm gì.

Cuộc tình Đức cha Ralph với Meggi thật lạ lùng, bi tráng, vượt qua mọi khuôn khổ của đời thường, của tôn giáo, âm vang mãi trong lòng tôi.

* Thứ năm

Đan Tâm đi dạy. Tám giờ tôi lên công an làm việc. B xin lỗi muốn làm phiền tôi về nhà cho mượn lại CPU vì CPU của cơ quan bận làm việc khác, vả lại chưa cài các đĩa CD của tôi nên khó kiểm tra, phải làm mất nhiều thời gian. Tôi nghĩ đó là lý do nhưng cũng có thể họ muốn kiểm tra CPU của tôi một lần nữa dù họ đã lỡ trả nhưng tôi biết chắc CPU của tôi không có gì nên tôi đồng ý. Tuy nhiên tôi yêu cầu để buổi chiều làm việc vì sợ buổi sáng làm không xong, giữa chừng phải niêm phong phiền phức. B đồng ý, hẹn mười ba giờ tôi mang máy lên.

Tôi về nhà tranh thủ thời gian ghi nhật ký. Bùi Minh Quốc gọi điện báo tin mới: D, lãnh đạo Cục A25 Bảo vệ An ninh văn hóa tư tưởng của Bộ Nội vụ mới đến Đà Lạt gọi điện mời Quốc mười bốn giờ lên Sở Công an gặp. Quốc trả lời không thích không khí ở Sở Công an nên đề nghị gặp ở nhà. D nói cần phải gặp ở Sở vì có việc công liên quan đến Quốc. Quốc đồng ý.

Quốc cũng báo là tối hôm qua có Lê Phan ở Luân Đôn gọi điện về cho tôi hỏi thăm nhưng điện thoại tôi có tín hiệu "bị cắt vì không trả tiền điện thoại". Lê Phan đã gọi  cho Quốc nhờ nhắn lại.

Buổi chiều tôi mang CPU lên công an, làm việc từ mười bốn giờ đến mười bảy giờ. Công an mời một chuyên viên vi tính dân sự ở ngoài đến kiểm tra. Vẫn không có gì. Lại làm biên bản trả đồ vật bị thu giữ.

Buổi tối, chị Thanh Biên - vợ Hà Sĩ Phu ở Hà Nội gọi điện vào. Chị đã ra Hà Nội gần cả năm nay để thăm nuôi Hà Sĩ Phu. Sau khi anh bị đưa ra xử, kết án một năm tù trong một phiên tòa kín hoàn toàn không có công lý mà tôi đã viết bài phê phán. Thanh Biên hỏi thăm tình hình của tôi vì đã nghe Quốc báo. Tôi nói đùa có thể tôi sẽ thay phiên cho Hà Sĩ Phu. Thanh Biên cho biết đang chuẩn bị đưa Hà Sĩ Phu ra tù và yêu cầu công an giúp đưa xe từ trại giam ra thẳng sân bay để về luôn Đà Lạt vì đường từ trại giam ra Hà Nội rất xấu, có đoạn lại vắng vẻ, sợ không an toàn. Tôi nói nếu công an không đồng ý thì nên nhờ bạn bè giúp, dùng loại xe nào tốt nhất để đưa Hà Sĩ Phu về an toàn. Có thể không cần nhờ công an mà tự mình lo lấy cũng được.

Tôi gọi điện cho Lĩnh. Chi Minh, vợ Lĩnh nhận điện nói Lĩnh đi vắng. Tôi trấn an Minh. Minh nói tại chị Đan Tâm cả rồi xin lỗi đang bận cúp máy. Hôm qua Quốc có đến tìm Lĩnh nhưng Minh nói là Lĩnh đi vắng và yêu cầu đừng gọi điện. Trong vụ  cái cặp của tôi, Lĩnh quá nhiệt tình và thiếu cảnh giác nên sơ suất, đã bị theo dõi mà không biết. Vợ tôi cũng không suy nghĩ chín chắn. Đan Tâm tự trách mình đã vô tình góp phần gây ra sự việc có hại cho tôi, làm cho vụ của tôi thêm nặng nề và tự dưng lại giao nộp toàn bộ tài liệu cho công an. Tôi an ủi Đan Tâm và khuyên  không nên tự dằn vặt. Mọi việc đều có nguyên nhân của nó. Cái gì phải đến sẽ đến. Có chuyện chiếc cặp tôi lại càng phải dứt khoát, quyết định công khai hóa mọi chuyện khi đối đầu với Nhà nước phi dân chủ này.

Tôi thông cảm với Lĩnh khi mấy ngày rồi Lĩnh không điện hỏi thăm tôi. Lĩnh đã bị du vào một tình thế khó xử và chắc đã bị công an khống chế bằng cách  nào đó cũng như gây sức ép đối với với vợ Lĩnh. Có thể Lĩnh đang rất khổ tâm. Chỉ có điều đáng tiếc là trong hoàn cảnh khó khăn như thế này Lĩnh lại bị vô hiệu hóa. Trong số những bạn bè tâm huyết gần gũi, chỉ còn trông cậy ở Quốc.

Tôi gọi điện tiếp cho Hùynh Nhật Tấn, người được Lĩnh gởi chiếc cặp. Tấn có vẻ giật mình. Tôi nói đùa tôi vẫn bình yên vì công an bận "ngâm cứu" tài liệu của tôi. Tôi  hỏi việc thu chiếc cặp ở nhà Tấn như thế nào. Tấn nói đích thân Đ, lãnh đạo Sở công an Tỉnh đến làm việc yêu cầu Tấn giao chiếc cặp, có làm biên bản. Tấn nói vắn tắt rồi hẹn lúc khác gặp, xong cúp máy.

Vợ tôi gọi điện báo tin cho các con ở Sài Gòn và nói chúng yên tâm. Chúng tôi không muốn báo sớm sợ tụi nó lo.

*  Thứ sáu

Chiều hôm qua, sau mấy ngày làm việc, B bảo tôi tạm nghỉ mấy hôm để công an nghiên cứu hồ sơ của tôi rồi sẽ báo làm việc tiếp.

Sáng nay Quốc hẹn đến tôi để thuật lại chuyện gặp D, lãnh đạo Cục A25 Bộ Nội vụ. Quốc kể: Mới đầu D hỏi thăm chuyện gia đình, sáng tác có vẻ thân mật rồi đổi giọng trách Quốc sao lại thông tin chuyện của tôi ra ngoài khi công an đang tiến hành điều tra. D nói tôi vi phạm pháp luật, viết bài đả kích chế độ một cách thậm tệ và phê phán công an nặng nề, lại còn viết cả chương trình chính trị. D cho Quốc thiếu thông tin về tôi, không biết hết các bài tôi viết và các mối quan hệ của tôi. D chủ ý ly gian  và gián tiếp răn đe Quốc không được can thiệp vào chuyện của tôi.

Quốc nói thẳng tôi là một cựu kháng chiến, cựu đảng viên, là bạn chiến đấu nhiều năm của Quốc và Quốc rất hiểu rõ về tôi. Quốc bác bỏ những luận điểm của D. Quốc khẳng định tôi chỉ là người tự do tư tưởng và đấu tranh cho dân chủ. Việc D gặp Quốc đã không có kết quả như D mong muốn.

Quốc và tôi trao đổi về khả năng sắp tới cũng như những việc cần làm trong hai trường hợp tôi bị bắt hay chưa bị bắt.

Đang nói chuyện với Quốc thì Phạm Ngọc Lân, anh của vợ tôi ở Mỹ gọi về. Chúng tôi cùng nghe điện thoại qua speakerphone. Lân nói hay tin trễ vì mới nghe Trần Thanh Hiệp bên đó biết tin trước báo lại. Trần Thanh Hiệp là luật gia và là nhà văn, nói sẽ chuẩn bị một thông báo về việc của tôi. Cuối tuần này, một tờ báo lớn ở Nam Cali làm lễ kỷ niệm mười năm thành lập có mời đông đảo đại diện báo chí, các hội đoàn nhiều nước về dự. Trong dịp này, người ta sẽ thông báo rộng rãi việc của tôi.

Lân cũng nói chuyện vài câu thăm hỏi với Quốc. Quốc không dè dặt gì trong việc này. Quốc tỏ ra cứng cỏi và dấn thân nhiều hơn tôi nghĩ vì có dạo Quốc có vẻ hơi thận  trọng. Trong nguy nan mới biết đá vàng.

Nói chuyện về con cái, Quốc tỏ ý đau xót về việc con lớn không hiểu anh. Con lớn của Quốc là con của người vợ đầu, cũng là một nhà văn, đã hi sinh trong chiến đấu. Trong chiến tranh anh không được gần, chăm sóc, chia sẻ với con. Bây giờ con lớn, bị tác động xấu, có lần tỏ ra oán trách anh. Thật đáng buồn. Trong một đất nước gọi là "Độc lập - Tự do- Hạnh phúc" này, bi kịch vẫn còn tiếp diễn đối với những người đã xả thân vì tổ quốc.

Buổi sáng Đan Tâm đi dạy nhận được một thư của Hoàng Tiến. Hoàng Tiến là nhà văn ở Hà Nội đã phản ứng sớm nhất về vụ Hà Sĩ Phu. Lần này Hoàng Tiến viết một bài dài về việc Hà Sĩ Phu bị bắt và dẫn chứng nhiều việc khác tố cáo Nhà nước vi phạm dân chủ và tuyên bố sẵn sàng chịu ngồi tù khi nói lên tiếng nói của mình. Điều này thể hiện một bước tiến trong phản ứng của trí thức Bắc Hà. Hôm trước nghe Thanh Biên, vợ Hà Sĩ Phu kể một vài nhà văn quen biết Hàn Sĩ Phu trước né tránh, nay cũng đã  rủ nhau vô trại giam thăm Hà Sĩ Phu. Đó là chuyện đáng mừng.

Ba giờ chiều, Nguyễn Gia Kiểng từ Pháp gọi điện về. Kiểng nói một số ý của nhóm trí thức bên Pháp chung quanh việc  của tôi: Họ sẽ viết thư cho Tổng thống Pháp và thông báo rộng rãi tình hình vi phạm nhân quyền ở Việt Nam cho các nước tham dự hội nghị Francophone sắp tới ở Việt Nam. Nếu Nhà nước đưa tôi ra tòa, đó là trực diện đánh vào tự do tư tưởng, tình hình sẽ chuyển sang một cục diện mới. Tiếng nói của tôi lâu nay thực ra cũng là một cách rửa mặt mày cho chế độ, cho thấy chế độ cũng không đến nỗi quá tồi tệ vì vẫn còn những tiếng nói tự do. Nếu tôi bị đàn áp, Nhà nước đã tự bộc lộ bản chất xấu xa của mình và quốc tế cũng như Việt kiều không còn ai tin tưởng nữa để góp phần đầu tư xây dựng. Nhà nước khôn ngoan thì không nên đàn áp. Nếu tôi bị đàn áp, tôi sẽ trở thành một biểu tượng mới cho dân chủ. [Tôi trả lời Kiểng ngay là chỉ làm những gì cần làm chứ không muốn trở thành biểu tượng gì. Kiểng nói không phải tôi muốn hay không mà đó là do lịch sử đưa đẩy]. Kiểng nói thêm việc tôi gởi bài cho bạn bè, kể cả ở nước ngoài là quyền của của tôi. Các báo đăng bài, các đài phỏng vấn là quyền của họ, không có gì để quy kết. Trường hợp tôi bị bắt, Kiểng chúc tôi vững vàng và giữ gìn sức khỏe. Chuyện gia đình tôi nhất định bạn bè khắp nơi sẽ chăm lo.

Năm giờ chiều, một cô từ Úc gọi điện tự giới thiệu là Ngọc Hà, trong ban Việt ngữ đài Úc ở Sidney và là thông tín viên của đài VOA. Ngọc Hà nghe tin nên muốn phỏng vấn tôi về chuyện tôi bị công an thẩm vấn. Tôi đồng ý trả lời. Ngọc Hà hứa sẽ cho phát ngay bài phỏng vấn trên đài Úc và gởi phát trên đài VOA vào đầu tuần tới.

Năm giờ ba mươi chiều, Quốc gọi điện nói có một việc thú vị, mời vợ chồng tôi lại chơi rồi ăn cơm tối bên đó luôn. Chúng tôi  hơi ngần ngại vì trời sắp tối nhưng cuối cùng nhận lời đi. Chúng tôi vừa ra đường có cảm giác có đuôi bám theo. Sau nhiều lần thử, chạy nhanh, chạy chậm, ngừng lại, chúng tôi khẳng định chắc chắn. Đó là hai người chở nhau bằng honda, người lái xe mặc áo khoác xanh, có sọc trắng trên cánh tay. Khi chúng tôi đến cổng nhà Quốc thì hai người theo dõi ngừng ở đầu đường.

Hóa ra việc thú vị Quốc nói là bài viết của Hoàng Tiến, Quốc cũng vừa mới nhận được. Cùng nhận định như tôi, Quốc cho rằng đây là một bước tiến mới của sĩ phu Bắc Hà nên đã đi sao nhiều bản để phổ biến.

Chúng tôi ăn cơm vội vàng với vợ chồng Quốc rồi ra về. Vì đèn xe tôi hỏng, tôi phải mượn Quốc chiếc đèn pin. Kỳ lạ khi xe nổ máy đèn lại sáng. Ra đường, cái đuôi bám theo nhưng tôi đã cắt được khi chạy tới bùng binh trước chợ, theo một đường khác về nhà.

Buổi tối, con tôi ở Sài Gòn gọi điện. Hai con chúng tôi từ khi biết tin đã thay nhau gọi lên hỏi thăm bố mẹ. Tối nay con lớn tôi gọi. Con có ý nhắc nhở tôi khía cạnh pháp luật. Tôi nói cho con hiểu rằng hiện nay có những luật lệ đi ngược lại hiến pháp và ngay cả hiến pháp cũng có những điều đi ngược lại nhân quyền. Tôi chỉ chấp hành những luật lệ nào tôn trọng con người, còn những luật lệ nào chà đạp con người, tôi phải đấu tranh xóa bỏ. Luật lệ không phải là cái gì thiêng liêng, toàn hảo mà do con người, chế độ đặt ra thôi.

* Thứ bảy và chủ nhật.

  Trong hai ngày này, lợi dụng thời gian "hưu chiến" với công an, tôi tập trung viết nhật ký ghi lại những sự việc mới xảy ra nóng hổi mấy ngày qua.

   Đan Tâm phát hiện điện thoại chúng tôi có sự cố. Khi thì gọi đi đường dài không được, khi nơi khác gọi về không được, có lúc gọi đi ngay trong thành phố cũng không được. Suốt ngày thứ bảy, tất cả các nơi khác gọi về không được mà chúng tôi không biết. Đến lúc gọi cho Quốc, Quốc mới nói cho biết và báo đêm thứ bảy, Nguyễn Gia Kiểng ở Pháp gọi về cho tôi không được nên gọi cho Quốc để hỏi. Ngay lúc đó Quốc gọi cho tôi cũng không được.

Vậy là diễn ra " cuộc chiến" giữa Đan Tâm với tổng đài điện thoại suốt ngày chủ nhật. Đến chiều, một nhân viên trực điện thoại mới đổi ca thú nhận có cơ quan nào đó đã ngăn điện thoại đường dài của tôi. Chúng tôi sẽ tiếp tục đấu với Bưu điện để hoặc là họ phải để điện thoại chúng tôi bình thường, hoặc họ cắt theo lệnh của công an, phải xác nhận điều đó và trả lời chúng tôi bằng văn bản, buộc họ công khai vi phạm nhân quyền. Điện thoại là cách liên lạc duy nhất của chúng tôi hiện nay. Mấy ngày qua, chúng tôi cũng đã báo tin cho mấy bạn bè ở xa biết việc của tôi.

       Trong những ngày tới, nếu tôi bị bắt, đó chỉ là sự cầm tù thân xác, tinh thần tôi nhất định sẽ hoàn toàn tự do và không bao giờ chịu khuất phục.

2*  Thẩm vấn và tranh luận.

 Sau khi nghiên cứu tài liệu và lời khai ban đầu của tôi, công an đã gọi tôi lên thẩm vấn tiếp mười ngày liền.

Tôi phải trả lời rất chi tiết vô số những câu hỏi mà có nhiều vấn đề tôi không thể nào nhớ nổi. Từng bài tôi viết thời gian nào, tham khảo ý kiến của ai, gởi cho ai, đăng trên báo nào? Những tài liệu tôi nhận được lúc nào, do ai gởi, từ đâu, hình thức như thế nào? Tôi quan hệ với từng cá nhân và tổ chức ra sao, thời gian nào, lập trường, chủ trương, hoạt động của họ như thế nào?... Nhưng quan trọng là người ta xoáy sâu vào nội dung từng bài viết của tôi. Có lẽ chưa có độc gỉa nào đọc đầy đủ và kỹ lưỡng các bài viết của tôi như thế. Từng đoạn quan trọng được gạch dưới, ghi chú câu hỏi ra ngoài lề. Vẫn B và C làm việc với tôi. B hỏi, C ghi biên bản, chắc phải gần cả trăm trang giấy.

Tôi xem đây là một dịp công khai bày tỏ quan điểm của mình nên không chút dè dặt, tranh luận thoải mái với B về mọi vấn đề, có lúc rất sôi nổi nên cũng thật khó cho người ghi biên bản. Nhiều lúc nói xong tôi phải tóm tắt lại và đọc cho C ghi ý chính để khỏi sửa biên bản lôi thôi. Bao nhiêu vấn đề trong các bài viết của tôi đã được đề cập lại.

Bài "Đà Lạt trăm năm..." nhằm quy kết điều gì trong phần cuối? Có người nói bất công xã hội là chuyện muôn thuở nhưng những bất công hiện nay còn tồi tệ hơn những bất công mà người cộng sản đã đạp đổ. Vậy thì có phải  những người cộng sản sau chiến thắng không đủ trình độ, năng lực để lãnh đạo đất nước hay khi  nắm được chính quyền, mục đích của những người cộng sản cầm quyền cũng chỉ là bóc lột, mưu lợi ích cá nhân. Như thế nhân dân cần một cuộc cách mạng, nhiều cuộc cách mạng nữa chứ không phải "đấu tranh này là trận cuối cùng" như trong lời bài Quốc tế ca. Ở đây tôi đặt vấn đề người lãnh đạo phải có trách nhiệm và ngang tầm với đất nước. Cuộc cách mạng tôi nêu ra không phải nói chuyện lật đổ mà đòi hỏi một sự thay đổi toàn diện của cả xã hội.

Tại sao tôi viết bài góp ý cho "Cương lĩnh chính trị dân chủ đa nguyên" của nhóm Thông Luận ở hải ngoại? Tôi xem cương lĩnh này cũng như cương lĩnh của Đảng Cộng sản đều  là những văn kiện bình thường mà tôi có thể nghiên cứu và góp ý với tư cách một người công dân có quan  tâm đến những vấn đề chung của đất nước. Tuy nhiên vì bản cương lĩnh rất dài, tôi chỉ góp một số ý, chủ yếu về những vấn đề có quan điểm khác như các điều kiện về sự chín muồi của cách mạng, quan niệm về lòng yêu nước... Điều quan trọng là tôi tán thành phương thức đấu tranh bất bạo động và mục tiêu xây dựng Việt Nam giàu mạnh, phát triển, theo chế độ dân chủ đa nguyên.

Về các lá thư từ Việt Nam viết cho đài VNCR ở Mỹ, B cho rằng những tư liệu tôi sử dụng để viết là những điều tai nghe mắt thấy và đăng tải trên báo chí công khai thì Việt kiều  cũng biết, tôi còn viết làm gì và nhằm chuyển tải vấn đề gì với thính gỉa. Tôi nói tôi nghĩ khác. Việt kiều có một số người về nước nhưng họ không thể hiểu tình hình cụ thể bằng tôi là người tại chỗ. Báo chí của Nhà nước có một số phổ biến ở nước ngoài nhưng không phải ai cũng đọc được. Tôi viết để trình bày tình hình và nhận thức của tôi, qua đó để tìm sự đồng cảm, trao đổi với thính gỉa, độc gỉa và bạn bè. Kể cả đối với Đảng và Nhà nước, tôi cũng sẵn sàng trao đổi tranh luận.

Truyện ngắn "Người nằm chết trên đồi " đăng trên một tờ báo Xuân ở nước ngoài có hàm ý gì? Tôi có hàm ý phê phán cái xấu của cả hai chế độ trước và sau năm 75, thông qua sinh hoạt và cái chết của một ông gìa trong một xóm nhỏ ở Đà Lạt. B nói tôi nặng nề phê phán chế độ hiện nay hơn và hỏi tôi tại sao tôi viết trong truyện là có lãnh tụ nói "trí thức không bằng cục phân" và  nhân vật ông gìa nghĩ "Có lãnh tụ không bằng cục phân", lãnh tụ Việt Nam có ai nói câu đó đâu và tôi ám chỉ lãnh tụ nào không bằng cục phân. Tôi trả lời ai không biết câu nói "Trí thức không lợi ích bằng cục phân" là của Mao Trạch Đông và trước đây chế độ này tôn thờ Mao Trạch Đông. B thừa nhận trước đây  có nhưng bây giờ hết rồi. Tôi nói tiếp đây là tác phẩm văn học nên ai muốn hiểu sao thì hiểu, tôi không ám chỉ lãnh đạo nào cả. Tôi nhận xét B khá thông minh, nghiên cứu bài viết của tôi rất kỹ nhưng cách suy nghĩ, cách soi kính hiển vi vào tác phẩm văn nghệ cũng là cách hiểu, cách làm cũ rích của tuyên huấn và công an mà từ trước tôi đã phê phán.

Trong dàn bài phác thảo "Tổng kết tình hình cuối năm" tôi chưa viết, có ý ghi: Về chính trị, sau Đại Hội Tám, có sự chia rẽ trong nội bộ Đảng Cộng sản. B hỏi tôi dựa vào đâu để viết như thế. Tôi nói tôi dựa vào nhiều nguồn: Dư luận trong cán bộ đảng viên, những người quan tâm đến tình hình, thông tin từ các đài nước ngoài. Đặc biệt  là những hiện tượng diễn ra trước, trong và sau đại hội như vụ một ủy viên Bộ Chính trị bị cách chức, lá thư của Thủ tướng gởi Bộ Chính trị về những vấn đề bất đồng quan điểm, việc một đại biểu phản đối giao quá nhiều quyền lực cho Thường Vụ Bộ chính trị hôm bế mạc đại hội đảng... Do đó tôi nhận thức rằng có sự chia rẽ trong nội bộ đảng, đặc biệt ở cấp cao. Tôi nói thêm ngay trong Báo cáo chính trị của Đại hội Đảng cũng xác định có sự chia rẽ nghiêm trọng, nhất là ở một số địa phương. B cố giải thích chống chế vấn đề này  nhưng không có sức thuyết phục nên bỏ qua hỏi bài khác.

Trong cuốn vở phác thảo chính luận của tôi có một bài trả lời phỏng vấn gần như viết hoàn chỉnh về ba vấn đề: Tình hình sau Đại hội Tám, hoạt động của trí thức đấu tranh cho dân chủ và tình hình về Hà Sĩ Phu. Trong phần tình hình về Đại hội Tám, tôi có ghi sự kiện mấy đại biểu Nam bộ bị giăng bẫy đi chơi gái, bị quay phim, đưa ra chiếu trong đại hội. B hỏi tôi căn cứ vào đâu để cho đó là việc giăng bẫy.

Trước hết tôi yêu cầu xác nhận việc đại biểu đi chơi gái bị quay phim có hay không vì việc này được các đại biểu dự đại hội về kể lại và sau đó có thông báo chính thức  ở các địa phương khi báo cáo kết quả đại hội Đảng. B thừa nhận là có. Theo tôi việc giăng bẫy là do nhiều người suy diễn nhưng có cơ sở. Đại biểu đi theo đoàn có hộ tống bảo vệ chặt chẽ. Việc đi chơi  là do một số cán bộ ở Hà Nội mời đi. Việc chơi gái bị quay phim đầy đủ. Sự việc được thông báo ngay trong đại hội. Đang có sự tranh chấp giữa Bắc- Nam. Do đó tôi tin là có việc giăng bẫy.

B chống chế giải thích và nói chưa có cơ quan chính thức nào của Nhà nước xác nhận đây là vụ giăng bẫy. Tôi nói thông tin của người cầm quyền chưa chắc chính xác và đầy đủ. Thí dụ ngay Bộ Chính trị Trung ương Đảng cũng đã cắt xén một phần di chúc của ông Hồ Chí Minh khi công bố, đoạn nói về việc yêu cầu hỏa táng và miễn thuế cho dân, như thế làm sao dân tin được. Tôi nói đến đó B gạt đi bảo việc đó đã qua và Đảng đã có thông báo và cũng cho qua luôn vấn đề giăng bẫy.

Bài "Đọc thơ Đông Trình, suy nghĩ về chính trị, văn nghệ và sám hối", B hỏi theo tôi sám hối có ý nghĩa gì và tôi viết nhằm gởi điều gì cho Đông Trình cũng như các bạn văn nghệ khác. Tôi nói qua quá trình lịch sử, con người cần phải phản tỉnh, ăn năn và sửa chữa sai lầm khi suy niệm về những việc đã qua, trong mọi lãnh vực, đặc biệt trong văn nghệ và chính trị. Tôi muốn nhắn gởi Đông Trình cũng như các bạn văn nghệ khác, nếu trước đây đã phản kháng, tố cáo bất công áp bức thì bây giờ cũng phải tiếp tục làm điều đó vì những cái xấu xa vẫn còn, thậm chí tệ hại hơn.

Về truyện ngắn "Hành trình trăm năm" đăng trên một tạp chí ở Mỹ, tôi nói đây là một truyện ngắn mang tâm tình cá nhân, không có ý hướng chính trị. B nói đã đọc kỹ truyện này, tuy nó có tính cách tâm tình cá nhân nhưng vẫn có đoạn hàm ý chính trị về hòa giải hòa hợp và đọc cho tôi nghe đoạn đó. Tôi nghe, nhớ lại và thừa nhận có điều đó. Trong đoạn này tôi có ý nói không nên dùng bạo lực để đối đầu với bạo lực mà nên dùng tình thương để hóa giải hận thù.

B nói thêm [ ngoài tính chất thẩm vấn ] là B hiểu chuyện này chắc gần gũi với cuộc sống riêng của vợ chồng tôi và nghĩ rằng cuộc sống của vợ chồng tôi trải qua nhiều gian nan và  vợ tôi chắc đã chịu đựng, chia sẻ với tôi nhiều trong cuộc sống đó. B có ý khuyên tôi không nên dính líu đến chính trị nữa để vợ tôi bớt lo âu phiền muộn. Tôi nói trên nguyên tắc, truyện ngắn là hư cấu nhưng dĩ nhiên nó có thể phản ánh tâm tình cá nhân của tác gỉa. Về con đường tôi đã và đang đi, vợ chồng tôi đã lựa chọn và chia sẻ. Chúng tôi sẵn sàng trả giá cho sự lựa chọn đó.

Tôi nghĩ thầm có thể B đã hiểu và thông cảm với tôi như giữa một con người với một con người, tuy nhiên có thể đây cũng là một ngón đòn tình cảm của công an. Tôi biết công an đã sử dụng nhiều lần ngón đòn này khá tốt, nhất là đối với phụ nữ để lung lạc họ, tác động đến chồng.

B hỏi tiếp tôi có nhuận bút về bài này không, cũng như đã hỏi tương tự về các bài khác. Tôi nói không. B nói có ai dư thì giờ để viết mà không nhận được thù lao gì cả. Tôi nói về chuyện nhuận bút tôi trả lời lần này là lần chót và yêu cầu về các bài khác đừng hỏi như thế nữa. Tôi cố gắng giải thích cho B hiểu: Ngoài tác phẩm "Nửa đời nhìn lại" là một tác phẩm dài và nhà xuất bản đã tự ý  gởi nhuận bút cho tôi tuy tôi không đặt vấn đề và tôi nhận là hoàn toàn đúng vì đó là nguyên tắc, cũng như công sức, tâm huyết của tôi. Tuy nhiên đối với các truyện ngắn và các bài viết chính luận, báo chí nước ngoài đăng cho tôi đã là quý. Người viết nào cũng muốn gởi tác phẩm của mình đến cho công chúng. Tôi cũng biết ở Mỹ và nhiều nơi khác, người làm báo phải bỏ tiền túi ra để làm vì theo đuổi một mục đích, lý tưởng, người viết báo cũng thế chứ ít ai đặt vấn đề nhuận bút. Đây là nói về báo bằng tiếng Việt của Việt kiều. Nhuận bút dù có cũng rất tượng trưng, không ai sống bằng nhuận bút. Chắc B và công an nghĩ rằng nhuận bút ở Mỹ nhiều lắm.

Tôi yêu cầu ghi vào biên bản vấn đề này như sau: Tôi viết vì say mê sáng tạo, vì muốn thể hiện quan điểm tư tưởng của mình và gởi đến công chúng. Tôi không nghĩ đến nhuận bút và nhuận bút  nếu có cũng rất thấp, không ai vì muốn có nhuận bút đó để đánh đổi an ninh của bản thân.

B có vẻ chịu lời giải thích của tôi.

Đối với bài: "Thư ngỏ gởi một người bạn nhà văn", tuy tôi không nêu tên nhưng tôi viết về TV, một bạn chiến đấu cũ, nay có cách nghĩ và hoàn cảnh  sống khác, hiện đang làm việc cho một tờ báo ở Sài Gòn. Bài viết gởi TV, đồng thời cũng gởi đến các bạn văn nghệ, khêu gợi sự phản tỉnh, tiếp tục đấu tranh cho tự do tư tưởng và tự do ngôn luận báo chí.

B hỏi tôi chủ trương đa nguyên tại sao lại không chấp nhận mà phê phán TV cũng như những người khác khi họ có quan điểm khác mình, thế thì tôi đâu phải đa nguyên. Tôi phản bác cho rằng hiểu đa nguyên như thế là không đúng. Đa nguyên là chấp nhận những ý kiến khác nhau nhưng không loại trừ việc trao đổi, tranh luận để đi đến thống nhất, dĩ nhiên là không dùng sức mạnh hay quyền lực để áp đặt. Tôi nhắc lại vụ Hà Sĩ Phu, Bùi Minh Quốc và tôi gởi thư cho giáo sư Phan Đình Diệu. Có người, ngay cả một số báo chí hải ngoại cho rằng chúng tôi làm như thế là thiếu khôn ngoan về chính trị, trong khi đáng lý chúng tôi phải đoàn kết, hợp tác thì chúng tôi lại đặt vấn đề tranh luận với Phan Đình Diệu, có thể điều này làm yếu lực lượng đối lập trong nước vốn đã ít ỏi. Chúng tôi cho rằng chúng ta đòi hỏi Đảng và Nhà nước phải chấp nhận đa nguyên thì ngay trong nội bộ những người đấu tranh cho dân chủ cũng phải đa nguyên.

Bài "Thư ngỏ..." trên tôi đã viết xong và đánh máy từ mấy tháng trước nhưng không gởi cho báo nào cả. B hỏi lý do, tôi nói sau đó tôi nghĩ lại và vợ tôi cũng góp ý không nên gởi đăng, do sợ ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình TV vì anh đã lao đao, lận đận một thời gian dài, nay mới tạm ổn định. B khen vợ tôi là người nhân từ và lại có ý nhắc tôi không nên làm gì để vợ tôi phải khổ. B nói thêm lần đầu tiên gặp, B không ngờ vợ tôi lại gầy yếu như thế.

Vẫn là sự pha trộn giữa cảm thông và ngón đòn tình cảm. Tôi sẽ kể rõ cho Đan Tâm về chuyện này.

B nói trong vở của tôi có phần phác thảo một cuốn tiểu thuyết mới, yêu cầu tôi cho biết chủ đề tư tưởng và nội dung chính tôi định viết. Tôi nói ngay tôi từ chối trả lời câu hỏi này vì đây mới là dự định. Tôi có thể nói cho anh ta nghe nếu anh ta là bạn bè hay người quen biết nhưng với tư cách công an thẩm vấn tôi không trả lời.

B nói cũng đoán tôi sẽ trả lời như thế nhưng B hỏi tôi là có lý do khác: trong phần phác thảo nhân vật, tôi có ghi tên nguyên mẫu  rất  nhiều người là cán bộ đương chức của tỉnh, trong đó  có cả giám đốc công an. Tôi nói tôi có thể giải thích cho anh ta về mặt kỹ thuật tiểu thuyết, nhà văn có thể sử dụng nguyên mẫu bất cứ ai trong đời thường, từ đó hư cấu thêm, khái quát lên để xây dựng nhân vật. Riêng đối với  tiểu thuyết tôi định viết, chưa có gì định hình, chưa biết xây dựng nhân vật nào và diễn biến câu chuyện ra sao.

Về các đài, báo nước ngoài tôi có cộng tác, tôi nói theo tôi hiểu, phần lớn đều có lập trường hòa giải hòa hợp dân tộc và đấu tranh cho dân chủ. Tuy nhiên tôi chỉ quan hệ với họ trên mặt bài vở, coi họ  là những cơ quan thông tin đại chúng và tôi chỉ chịu trách nhiệm về nội dung bài viết của mình, không liên quan gì với họ về mặt tổ chức.

Riêng về mấy tờ báo "Người Sài gòn" xuất bản trong nước mà tôi có giữ mấy tờ trong cặp. B hỏi tôi có nhận xét gì về tờ báo đó. Tôi nêu mấy nhận xét: Đây là tờ báo lậu, có thể xuất bản ở Sài Gòn. Qua nội dung, thấy những người chủ trương có thể là một số cán bộ, đảng viên cộng sản, trong đó có những người cựu trào vì họ có rất nhiều tin tức nội bộ Đảng, kể cả ở cấp cao. Báo phát hành bất hợp pháp, có tựa đề " Tiếng nói của nhân dân thèm tự do ngôn luận", đã phát hành được hơn hai mươi số, chứng tỏ sự bức xúc về tự do ngôn luận và sự táo bạo của những người chủ trương. Đặc biệt giọng văn hoàn toàn mang tính chất Nam bộ.

Trong những ngày tôi bị thẩm vấn, dù tôi đi một mình lên công an làm việc hay đi đâu ra phố với Đan Tâm đều có người theo dõi, bám sát. Ba người làm thành một tổ đóng chốt ngay trong nhà đối diện với hẻm nhà tôi. Nhà này có phòng khách vách kính từ trong  nhìn ra rất rõ. Xe họ để bên hông nhà và khi thấy chúng tôi ra là họ phóng theo ngay.

Trong buổi thẩm vấn đầu của đợt hai, tôi hỏi B căn cứ vào luật nào để công an mời tôi lên làm việc. B giải thích căn cứ vào chức năng nhiệm vụ của Nhà nước giao cho ngành công an. Công an có quyền mời công dân làm việc khi có chuyện liên quan đến an ninh quốc gia hay trật tự xã hội. Tôi đã có những bài viết gởi đài báo nước ngoài mà chủ trương của những đài báo này có hại cho an ninh quốc gia nên công an mời  hỏi tôi để làm rõ. Tôi vặn lại đã có ai quy kết là những bài viết của tôi "có hại cho an ninh quốc gia" chưa. B đính chính nói là bài viết của tôi  "có liên quan đến an ninh quốc gia " chứ cho đến nay chưa ai kết luận vì chỉ mới bắt đầu tìm hiểu. Chúng tôi tranh luận với nhau một lúc khá căng về vấn đề này.

Mặc dù trong các buổi làm việc này, công an nói chỉ để xác minh làm rõ các vấn đề, chưa kết luận gì nhưng tôi thấy rõ họ sẽ nhắm đến quy kết các việc để buộc tội tôi, đại loại: Viết bài chống Đảng và Nhà nước, chống chế độ xã hội chủ nghĩa. Tự ý gởi bài và trả lời phỏng vấn đài, báo nước ngoài. Tàng trữ các tài liệu phản động, bất hợp pháp. Liên lạc, tiếp tay cho các tổ chức phản động ở nước ngoài. Họ sẽ căn cứ vào các điều luật này nọ nhưng xét cho cùng cũng là đòn đàn áp tự do tư tưởng, tự do ngôn luận thôi.

Sau mấy ngày làm việc, có một hôm vào cuối buổi, B nói B cảm thấy mến tôi vì sự trung thực thẳng thắn của tôi nhưng mạn phép khuyên tôi không nên dính líu đến chính  trị nữa mà nên tập trung viết những tác phẩm  văn nghệ vượt không gian và thời gian để may ra con anh ta còn có dịp đọc, dính vào chính trị chỉ thêm phiền phức. Tôi nói đây không phải là lần đầu tiên tôi nghe lời khuyên này. Vợ tôi , bạn bè và một số học trò cũ đã từng khuyên tôi như thế và chính tôi cũng đã nghĩ đến vấn đề này nhưng chưa làm được. Tôi đã từng  tự cho mình là "chung thân ngựa hoang", "rong chơi trong cuộc đời " nhưng ngay từ trẻ, tôi nào rong chơi được vì tôi luôn bị ám ảnh, chi phối bởi tình hình chính trị, xã hội và nghĩ phải dấn thân. Có thể tôi chỉ là một tay cách mạng tài tử, không phải là nhà chính trị chuyên nghiệp nhưng tôi luôn là kẻ phản kháng trước bất công áp bức. Thời sinh viên tôi tham gia tranh đấu và đã từng làm Đoàn trưởng Sinh viên Quyết tử. Cái "máu" của tôi từ thời trẻ như thế và bây giờ vẫn thế. Bạn bè cũ gặp tôi nói "Ông vẫn như thời sinh viên". C đùa chen vào: "Vậy là anh muốn chơi công an nên công an chơi lại là đúng rồi." Tôi cũng đùa lại: "Nếu tôi không viết thì công an các anh thất nghiệp biết việc gì làm ".

Nói chung các buổi làm việc có không khí khá thoải mái. Một mặt vì công an đã thu giữ, nghiên cứu hầu hết các bài viết, phác thảo, ghi chú của tôi, tôi không còn gì bí mật. Mặt khác, tôi xem đây là dịp để trao đổi, tranh luận với các cán bộ công an nên tôi không chút dè dặt, lo ngại, xác định niềm tin vững chắc vào việc mình làm dù những việc đó có thể bị Nhà nước quy kết này khác. C ghi biên bản vắn tắt nhưng không sao ghi xiết và chính xác. Tôi đọc lại và chỉ yêu cầu sửa những chỗ quan trọng và ký xác nhận, còn các lỗi chính tả, văn phạm và hành văn tôi bỏ qua vì không thể sửa xiết và sửa hết thì còn gì là biên bản nữa.

Câu hỏi cuối cùng trong đợt thẩm vấn thứ hai này là: "Ông có hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung bài viết của mình trước pháp luật hiện hành của Nhà nước không ?". Tôi yêu cầu ghi biên bản: "Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung bài viết của mình," bỏ ý "trước pháp luật hiện hành của Nhà nước". Tôi giải thích thêm: Có những "pháp luật hiện hành" trái với hiến pháp  và ngay cả hiến pháp cũng có điều khoản trái với dân quyền cần phải xóa bỏ, tôi không chịu trách nhiệm trước những pháp luật như thế.

B nói sau khi phát hiện, hỏi rõ quá trình, mối quan hệ và các hiểu biết của tôi,  cuộc thẩm vấn ở giai đoạn này tạm ngưng để công an nghiên cứu, sau đó sẽ lại tiếp tục làm. Có thể từ đầu tháng tới.

Trước khi kết thúc biên bản, tôi yêu cầu ghi thêm một ý kiến và một đề nghị. Ý kiến: Trong các buổi thẩm vấn, thái độ của các cán bộ công an là tôn trọng, đàng hoàng, lịch sự, không truy bức, tuy nhiên vì thời gian làm việc khá lâu nên đã ảnh hưởng phần nào đến sinh hoạt gia đình, việc làm ăn và mối quan hệ của tôi với bạn bè, người thân. Đề nghị: Trả lại cho tôi các tài liệu đã thu giữ, ít nhất trước mắt trả cho tôi những gì không trực tiếp liên quan đến các bài viết được đăng tải trên đài, báo nước ngoài.

Ngoài ra tôi có chuẩn bị sẵn một văn bản chính thức để gởi cho các cấp lãnh đạo đảng, chính quyền và ngành công an nhưng vì tôi viết khá căng, bây giờ đưa chưa thuận lợi, nên tôi nói thêm với B mấy ý để anh ta chuyển lên cho cấp trên.

Chúng tôi muốn đối lập chứ không đối kháng. Không cần gì phải xung đột tiêu diệt lẫn nhau mà  nên đối thoại để đi đến hòa giải hòa hợp. Nếu có ít nhất một tờ báo đối lập, độc lập thật sự ở trong nước, chúng tôi không nhất thiết phải viết bài cho đài, báo nước ngoài.

Đảng và Nhà nước đã chính thức thừa nhận Việt kiều ở hải ngoại là một bộ phận của cộng đồng dân tộc, chủ trương đại đoàn kết, xóa bỏ hận thù, chấp nhận những ý kiến khác nhau nhưng cùng vì lợi ích dân tộc. Như thế không thể cứ coi mọi tổ chức, đài, báo nước ngoài là phản động, mà phải lắng nghe, đối thoại với họ thay vì cấm đoán.

Trong vụ việc của tôi, thực ra đây không phải là vấn đề cá nhân mà là một vấn đề chung. Tôi mong rằng Đảng và Nhà nước sẽ có cách xử lý đúng đắn, khôn ngoan để không làm hại đến lợi ích của đất nước. Về phần tôi, tôi luôn sẵn sàng chịu trách nhiệm về mọi ý kiến và việc làm của mình.

Tôi tin rằng B sẽ chuyển những ý kiến đó. Trước khi ra về, B và C đều chào tạm biệt tôi một cách vui vẻ và hẹn ngày gặp lại. Tôi cũng đã sẵn sàng cho hiệp ba của cuộc đấu.

Trước mắt, đây rõ là một cuộc  đấu không cân sức. Số người tiền phong đấu tranh cho dân chủ trong nước vẫn còn ít ỏi. Nhưng  tôi vững tin chúng tôi có sức mạnh của chính nghĩa và sự công khai, cùng với sự ủng hộ thầm lặng của đông đảo nhân dân và những người tâm huyết khác trong nước, sự  hỗ trợ rộng rãi, của bạn bè và dư luận trên toàn thế giới.

3*  Cám ơn hướng dương dã quỳ.

Trong những ngày bị thẩm vấn, ngoài sự gần gũi chia sẻ của Đan Tâm, các con và bạn bè ở đây, tôi cảm thấy được quan tâm, động viên qua sự thăm hỏi của bạn bè và những người quan tâm ở nước ngoài.

Nguyễn Gia Kiểng ở Pháp hầu như gọi điện cho tôi mỗi đêm. Kiểng nói anh em  bên Pháp đã bàn bạc kỹ về việc của tôi. Họ cho rằng đừng biến tôi thành một "thánh tử đạo". Họ coi tôi là một trí thức trung thực, một  người bạn quý và sẽ tìm mọi cách để bảo vệ tôi. Nếu Nhà nước dịu, họ sẽ dịu, nếu Nhà nước căng, họ cũng sẽ căng. Dù sao, bước đầu Nhà nước mời một công dân lên thẩm vấn về một việc gì đó cũng là chuyện bình thường của mọi quốc gia nên cũng chưa vội lên tiếng. Nhưng nếu thời gian thẩm vấn quá dài hay chuyển sang bắt giữ, truy tố, lúc đó vấn đề lại khác.

Kiểng nói Kiểng hi vọng Nhà nước này sẽ đủ khôn ngoan để có những quyết định đúng đắn. Họ không thương gì tôi nhưng họ phải nghĩ đến lợi ích của chính họ. Bắt giữ, truy tố tôi chỉ có hại  cho họ mà thôi. Kiểng nói với tôi mà như có ý nhắn nhe Nhà nước. Chắc công an cũng đang lắng nghe các cuộc điện đàm của tôi với Kiểng và những người khác ở nước ngoài.

Khi nghe tôi kể công an có hỏi tôi về Kiểng và nhóm Thông Luận, Kiểng nói tôi chuyển lời đề nghị công an gọi điện thoại hay gởi thư trực tiếp cho Kiểng. Kiểng sẵn sàng đối thoại và cung cấp mọi báo chí, dự án chính trị của nhóm Thông Luận cho công an nghiên cứu.

Kiểng còn báo tin là trong mấy ngày nữa Kiểng sẽ gặp một phái viên của Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam được cử sang Pháp làm việc. Kiểng nói trước đây cũng đã từng gặp người này một lần để trao đổi. Người này thừa nhận không thuyết phục được Kiểng mà ngược lại đã bị  Kiểng thuyết phục. Lần này Kiểng sẽ nhờ phái viên đó nhắn lại là Đảng và Nhà nước không nên làm phiền những người như tôi và các người đấu tranh cho dân chủ khác. Họ là vốn quý của dân tộc. Nếu Đảng và Nhà nước cho người đi tranh thủ Kiểng và các tổ chức Việt kiều hải ngoại nhưng lại đối xử với trí thức trong nước như thế thì còn ai tin.

Đinh Quang Anh Thái ở Mỹ cũng thường gọi cho tôi. Có lần Thái nói mới nghe tin tôi bị công an bắt nên gọi về xác minh. Tôi nói người ta chắc phải còn nghiên cứu tính tóan kỹ trước khi có hành động mới. Thái thông báo tình hình bên Mỹ liên quan đến việc của tôi: Trần Thanh Hiệp đã thay mặt Văn Bút Việt Nam viết báo cáo về trường hợp của tôi gởi Văn Bút Quốc Tế để yêu cầu can thiệp. Vấn đề của tôi cũng được nêu lên với các tổ chức Human  Rights Watch Asia [Theo dõi nhân quyền ở Châu Á] và Journalist sans frontière [Nhà báo không biên giới]. Mọi người đều lo lắng  và quan tâm theo dõi chuyện của tôi. Thái chúc tôi vững vàng và giữ gìn sức khỏe.

Phạm Ngọc Lân, anh của Đan Tâm, trước ở Pháp, thường xuyên gọi cho chúng tôi, nay mới chuyển sang Mỹ, do chỗ ở và công việc chưa ổn định nên thỉnh thoảng mới gọi tuy vẫn theo dõi tin tức chúng tôi qua nhiều nguồn khác. Trong đợt này, Lân có gọi thông báo cho tôi biết năm nay tôi được trao giải thưởng của tổ chức Human Rights Watch Asia mà năm ngoái Hà Sĩ Phu đã được trao, người ta muốn hỏi tôi có đồng ý công bố không. Tôi đồng ý ngay vì đối với tôi, tôi muốn mọi việc đều công khai và quang minh chính đại.

Có buổi trưa tôi ở công an về, Đan Tâm kể cho tôi nghe một chuyện đặc biệt ở nhà. Một người ở Mỹ gọi về hỏi thăm tôi, tự xưng là Vũ Thư, làm ở thông tấn xã VNN. Thư nói biết tin trễ nên bây giờ mới gọi. Thư cho biết bên đó có nhiều thanh niên ái mộ tôi và nhiều bài viết của tôi đã được dịch ra tiếng Anh để phổ biến. Thư hỏi Đan Tâm có đồng ý việc tôi làm không. Đan Tâm nói Đan Tâm kính trọng tôi vì sự trung thực, thẳng thắn, dám nghĩ dám làm và dám sống như cách mình nghĩ. Đan Tâm hoàn toàn ủng hộ tôi. Đan Tâm kể sơ việc xảy ra mấy ngày qua, Thư nói không biết quả tim của Đan Tâm to cỡ nào mà chịu nổi những sự căng thẳng do việc tôi làm gây ra. Đan Tâm nói tuy có lo sợ nhưng rồi cũng quen và chịu được thôi. Thư nói anh em bên đó sẽ tìm cách giúp đỡ.

Đan Tâm kể lại và nói được hỏi bất ngờ nên nói lung tung chẳng ra câu kéo gì cả. Tôi nói đùa Đan Tâm tập dượt để trả lời phỏng vấn đài, báo nước ngoài là vừa, không cần văn chương gì, cứ ý mình sao nói vậy.

Một buổi sáng, trường Đan Tâm tổ chức kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam, có văn nghệ và liên hoan nên Đan Tâm về trễ. Tôi từ chỗ công an về nằm nghỉ trưa đợi đến mười ba giờ Đan Tâm mới về, rất mệt mỏi. Đan Tâm kể trong phần văn nghệ tổ ngoại ngữ của Đan Tâm đoạt giải nhất dù chỉ có năm người và hát một bài hát tiếng Anh, trong đó có phần đóng góp của tôi viết giúp lời giới thiệu nội dung bài hát. Căn cứ vào lời bài hát mà tổ ngoại ngữ đưa ra tập, tôi viết:

" Thế giới vô cùng rộng lớn nhưng cũng chỉ là một ngôi làng bé nhỏ. Trong đó có nụ cười và những giọt nước mắt, có hi vọng và sợ hãi. Chúng ta đã chia sẻ với nhau bao điều. Chúng ta có chung một mặt trời vàng và mặt trăng hiền dịu. Dù biển có mênh mông và sông núi ngăn chia, chúng ta vẫn gần nhau trong tình thương mến, khi nụ cười của chúng ta là tình bạn gởi đến mọi người.

Ngôi trường của chúng ta nằm trong và có tinh thần của thế giới đó. Chúng ta, đã đang và sẽ yêu thương, chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau. Đó chính là thông điệp từ nội dung bài hát mà tổ ngoại ngữ muốn gởi đến quý vị và các bạn."

Tổ ngoại ngữ đã chia cho tôi mấy chiếc kẹo phần thưởng.

Ước gì thực tế được như lời bài hát này. Mấy hôm sau, có buổi chiều khỏi lên công an, tôi đi sửa xe vì đèn, còi hư, chạy nhiều không an toàn. Thợ sửa hơn hai tiếng nên năm giờ chiều tôi mới đưa Đan Tâm ra phố. Đan Tâm đi sửa cái áo len đã nhờ đan từ ba tháng nay vẫn chưa xong. [Dù Đan Tâm đã từng kéo máy đan biết bao nhiêu áo nhưng lại không dành thời gian để đan cho mình một cái áo mới]. Định lấy mặc trong Ngày Nhà giáo mà cũng không được. Đến khi lấy về lại mặc không vừa, quá dài, rộng nên Đan Tâm định sẽ đem đi  sửa lại. Tội nghiệp Đan Tâm ít khi mặc áo mới. Mặc dù Đan Tâm không quan tâm điều này nhưng khi Đan Tâm kể hôm kỷ niệm Ngày Nhà giáo, mọi người đều mặc áo mới lên trình diễn, chỉ có Đan Tâm mặc áo cũ, tôi cũng chạnh lòng. Hôm đó liên hoan Đan Tâm cũng không thiết ăn uống gì, muốn về sớm vì sợ tôi mong nhưng các bạn giữ lại. Hiệu phó biết chuyện tôi, nói Đan Tâm nên bình thường hóa việc ở trường, không làm gì cho người ta chú ý sẽ gây khó khăn cho công việc. Mấy hôm nay Đan Tâm cũng  bỏ soạn bài vở .

Tôi định chiều nay đưa Đan Tâm đi chơi một chút cho thoải mái và đi ăn cái gì mừng Ngày Nhà giáo  nhưng vì sửa xe quá trễ nên cuối cùng ra phố cũng chỉ mua bánh mì về ăn. Chúng tôi không dám đi đêm vì sợ có thể gặp cái màn " cinéma cổ lỗ sĩ " bị tông xe mà Hà Sĩ Phu đã gặp ở Hà Nội, nhất là ở Đà Lạt đường vắng và tối tăm.

Tôi có nhờ người quen mua giúp mấy cuốn Luật Hình sự và Luật Tố tụng hình sự để nghiên cứu vì từ trước chưa trực tiếp "đụng chuyện" nên tôi chưa có dịp nghiên cứu cụ thể. Đọc khung hình phạt về các tội liên quan đến an ninh quốc gia đều từ năm, mười năm đến mười lăm năm tù hay chung thân, tử hình, Đan Tâm cũng hơi hoảng. Tôi trấn an Đan Tâm là sự việc không đến nỗi nào, đâu phải dễ kết tội. Tôi cũng nói theo kiểu "chế độ này tồn tại bao lâu nữa mà kết án người ta mười năm, hai mươi năm". Tôi đùa thêm: Gỉa dụ có vào tù thì cũng là dịp tôi tu, thực hành nghiêm chỉnh năm bài thiền của Ananda Marga, mau thành chánh quả. Đan Tâm vẫn buồn: Nhưng năm, mười năm nữa thì em đã gìa, tóc bạc hết rồi và trong thời gian đó sống một mình em làm sao sống yên được. Tôi cố an ủi Đan Tâm và hướng nói sang chuyện khác. Cho đến nay tôi có nghĩ đến nhưng chưa hề lo sợ chuyện ở tù. Điều này Yoga sẽ giúp tôi. Nếu tôi ở tù, đó cũng chính là Samskara, là nghiệp, là nhân quả  thôi. Và tôi có thể tìm được giải thoát trong bất cứ hoàn cảnh nào.

Giữa đợt thẩm vấn thứ hai của tôi, một hôm Bùi Minh Quốc đến báo ngày mai phải đi Sài Gòn rồi ra Đà Nẵng để gặp đứa con thứ hai ở ngoài đó đang có chuyện gặp rắc rối. Đáng lý một tuần nữa Quốc mới đi Sài Gòn để chuẩn bị cho đám cưới của con gái lớn nhưng vì có việc của con thứ hai, ngày mai Quốc đã phải đi rồi. Trong những ngày qua, hôm nào Quốc cũng đến tôi và đó là người bạn duy nhất ở Đà Lạt chia sẻ với tôi mọi điều trong lúc này.

Mấy năm qua, ở đây tôi chỉ giao du với ba người là Hà Sĩ Phu, Mai thái Lĩnh và Bùi Minh Quốc, ngoài ra tôi không đi lại với ai khác. Bạn bè văn nghệ nhiều người chỉ gặp nhau chào hỏi ở ngoài đường, tôi không đến họ và họ cũng ngại không muốn đến tôi. Tôi cũng đã dứt khoát không  tham dự vào bất cứ hoạt động nào của Hội Văn nghệ dù họ vẫn coi tôi là hội viên và vẫn gởi giấy mời. Nay Hà Sĩ Phu đang ngồi tù, Mai Thái Lĩnh bị kẹt, chỉ còn Bùi Minh Quốc. Việc Quốc đến tôi hàng ngày đã động viên tôi rất nhiều, kể cả đối với Đan Tâm. Ngày mai Quốc đi, chắc sẽ chẳng còn ai đến tôi nữa nhưng một mình tôi vẫn sẵn sàng đương đầu với mọi chuyện.

Hôm sau, lúc gần tám giờ, trước khi tôi lên công an, Quốc gọi điện chúc tôi "chân cứng đá mềm" trước khi ra bến xe đi Sài Gòn. Chắc Quốc nghĩ khi Quốc đi tôi trở thành cô độc trong cuộc đấu này. Có lẽ Quốc áy náy nhưng vì việc bức xúc đành phải đi.

Thời gian này, hoa quỳ dại đã bắt đầu nở vàng chung quanh vườn nhà tôi nhưng tôi không chú ý lắm. Mấy ngày qua, trên đường đi lên công an, dọc theo các con dốc, các sườn đồi, hoa quỳ dại đã vàng rực lên bốn bề trong nắng sớm. Chao ôi, màu hoa hoang dã chói chang này năm nào chúng tôi làm cuộc đi xuyên Việt để đấu tranh cho tự do báo chí và xuất bản, cho tự do dân chủ và đổi mới thực sự, đã rực lên khắp núi rừng Tây nguyên, dấy lên trong lòng chúng tôi biết bao cảm xúc. Tôi nhớ lại, cũng vào thời gian này, một tháng cuối đông cách đây tám năm, chúng tôi đã lên đường, giữa mầu hoa nồng nàn thúc giục. Bao nhiêu thay đổi thăng trầm đã trôi qua. Bây giờ  tôi lại vào cuộc chiến đấu, có lẽ khó khăn hơn, nhưng không phải trở về từ khởi điểm, mà bắt đầu từ một mốc dấu mới. Cám ơn hướng dương - dã quỳ đã nhắc nhở tôi luôn hướng vọng về mặt trời -ánh sáng.

4*  Mọi chuyện không dễ dàng chút nào.

Trước khi đi Sài Gòn, Quốc có kể cho tôi nghe một việc hơi lạ. Chiều hôm trước, Quốc gặp Lĩnh ở hiệu sách nhưng Lĩnh tỏ ý không muốn nói chuyện và tôi phân tích kỹ về việc này. Lĩnh là bạn thân của chúng tôi, có kiến thức rộng, đọc nhiều và có tư tưởng cấp tiến, thái độ cũng dứt khoát. Trong vụ Hội Văn nghệ năm xưa, Lĩnh đứng hẳn về phía chúng tôi chống lại các nghị quyết sai trái của Tỉnh ủy. Lĩnh là một cán bộ rất năng nổ nhưng đã từng viết nhiều bài báo sắc bén yêu cầu luật hóa hoạt động của Đảng, tách Đảng ra khỏi chính quyền và bị Tỉnh ủy cho người viết bài phê phán. Mới đây, khi thấy sự có mặt của mình trong guồng máy không có lợi ích gì thực tế, Lĩnh đã dứt khoát từ bỏ, quay ra mở hiệu sách buôn bán.

Trong vụ của tôi hiện nay, ngay ngày đầu Lĩnh cũng đã rất nhiệt tình nhưng sau khi kẹt vụ chiếc cặp, không hiểu còn gì bí ẩn mà thái độ của Lĩnh thay đổi như thế. Chúng tôi biết đối diện hiệu sách của Lĩnh là nhà của một cán bộ lãnh đạo Cơ quan An ninh Điều tra của công an và hồi đầu năm, người này cũng đã  có lần  mời Lĩnh lên thẩm vấn về việc của Hà Sĩ Phu và một số việc khác. Tuy nhiên Lĩnh, Quốc và cả tôi hiện nay chưa có ai là bị can, bị cáo hay tội phạm. Chúng tôi chẳng sợ cái gì cả. Cuối cùng tôi và Quốc kết luận tuy có hơi buồn nhưng chúng tôi chưa vội kết luận gì về Lĩnh và vẫn chờ Lĩnh giải thích khi thuận tiện.

Buổi sáng chủ nhật, sau khi dọn dẹp nhà cửa, giặt giũ quần áo xong, Đan Tâm và tôi chuẩn bị ra phố thì A - công an khu vực đến. A báo vì Công an Thành phố sáng mai có cuộc hội nghị nên hẹn tôi đến thứ ba sẽ làm việc tiếp. Vậy là tôi được nghỉ thêm một ngày để ghi nhật ký. Ngày nào cũng có nhiều sự kiện nên ghi không kịp trong ngày. Phần nhật ký trước tôi đã nhờ Quốc photo thêm mấy bản để dùng khi cần.

Chúng tôi đến Lĩnh nhưng vợ chồng Lĩnh đều đi vắng. Tôi gởi lại phần nhật ký trước để Lĩnh đọc, biết tình hình, vì từ sự cố hôm đầu tiên đến nay đã gần nửa tháng Lĩnh và tôi không gặp nhau và không liên lạc được với nhau, kể cả qua điện thoại. Sau đó chúng tôi đến Tấn, Tấn cũng đi vắng, chỉ gặp Loan, vợ Tấn. Chúng tôi qua nhà Quốc để trả cho Hiền Thục – vợ Quốc, chiếc đèn pin mượn hôm trước. Qua nói chuyện với Loan và Thục chúng tôi biết thêm một số việc.

Chiều và tối, tôi giúp Đan Tâm soạn vài chi tiết trong giáo án Anh văn để dạy ở trường. Những sự bắt buộc ngu xuẩn! Dạy hơn hai mươi năm rồi mỗi năm đều phải soạn lại giáo án, thực ra là chép lại, càng lúc càng ngắn vì đã quá chán. Năm nay có hướng dẫn mới. Từng tiết dạy đều phải soạn đầy đủ các mục đích yêu cầu về giáo dục tư tưởng, yêu cầu về giảng dạy, giới thiệu từng việc sẽ dạy, các bước lên lớp một cách chi ly cho một bài giảng bốn mươi lăm phút nhưng không được nói gì khác với sách "giáo khoa là pháp lệnh" đã quy định. Mẹ kiếp! Hai học sinh hỏi nhau cái áo màu gì, nhờ đưa giùm cây bút, qua các mẫu câu đối thoại Anh ngữ cũng phải có mục đích giáo dục. Thế mà học sinh ngày càng hư hỏng. Cái nền giáo dục này sẽ đi về đâu với nội dung, kiểu cách làm việc như thế?

Tôi muốn khùng lên vì sự ngu xuẩn này nhưng cũng phải ráng bóp bụng để giúp Đan Tâm. Tôi viết văn quen hư cấu mà cũng nghĩ nát óc mới tìm ra được mục đích giáo dục trong những câu đối thoại Anh ngữ vụn vặt, có khi đành phải chịu thua. Đan Tâm phải làm đầy đủ mọi thứ vì sắp tới có đoàn thanh tra về kiểm tra toàn diện nhà trường theo quy định của ngành và của trường. Thật ra giáo án chỉ soạn ra cốt chỉ để cho người ta kiểm tra thôi, chứ có khi nào lên lớp phải dùng tới giáo án này đâu. Một giáo viên đi dạy bây giờ thôi thì đủ mọi hồ sơ, ngoài giáo án, sổ điểm, còn phải có hàng chục loại sổ sách khác bắt buộc phải có, nếu không là vi phạm vào quy chế chuyên môn. Dạy học là một nghề cao quý, tôi cũng đã từng theo đuổi, nhưng bây giờ là một nghề chết đói, chết tiệt. Tuy nhiên lại cũng có người giàu lên nhanh chóng ngờ nghề này.  Đan Tâm đôi khi cũng rất mệt mỏi và chán nản với nghề này nhưng không thể chuyển nghề khác. Vả lại Đan Tâm coi như đó là nghiệp của mình rồi  nên cố theo đến cùng.

Thời gian này, vừa căng thẳng do việc của tôi, vừa phải dạy ở trường, dạy thêm ở nhà, soạn hồ sơ giáo án, chấm bài, Đan Tâm rất mệt mỏi, hốc hác, thấy thật thương, có bữa nhịn không muốn ăn, nên sức khỏe Đan Tâm giảm sút nhiều, chưa kể còn ho, cảm cúm kéo dài. Tội nghiệp cả con chó Bim trung thành của chúng tôi, gần hai tuần nay cũng ăn uống thất thường như chủ. Chúng tôi đặt chuồng và buộc nó bên cạnh lối đi vào nhà, nó sủa rất dữ khi có ai vào và công an khi vào cũng phải dè chừng.

Thứ hai, mới sáu giờ sáng, Chi Minh - vợ Lĩnh, đã gọi điện hẹn Đan Tâm ra nói chuyện. Có lẽ hôm qua vợ chồng Lĩnh đọc nhật ký của tôi đã có nhiều suy nghĩ và muốn trao đổi. Đan Tâm hẹn đến trưa vì phải dạy suốt buổi sáng.

Mười một giờ ba mươi, chúng tôi đến Lĩnh. Hai vợ chồng tiếp chúng tôi và chúng tôi chủ yếu ngồi nghe vì họ có nhiều điều cần nói, còn về phía tôi, tôi đã ghi hết trong nhật ký.

Việc đầu tiên Lĩnh hỏi tôi đã gởi nhật ký đi đâu chưa và đề nghị nên xem kỹ lại trước khi công bố vì sợ sẽ có những chi tiết bất lợi. Qua những điều Lĩnh và Minh nói, kết hợp với những điều Loan và Thục  nói hôm qua, chúng tôi hiểu thêm một số vấn đề và tình hình mà thời gian qua vì thiếu thông tin nên chúng tôi không biết và nẩy sinh nhiều nghi vấn.

Hôm đầu tiên lúc Lĩnh đến nhà tôi và mang đi chiếc cặp, Lĩnh đã có cảnh giác nhưng vẫn bị theo dõi ráo riết nên công an đã phát hiện Lĩnh gởi chiếc cặp ở nhà Tấn. Hôm đó Lĩnh phải làm trưởng ban lễ tang cho đám tang của  một người quen nên sau khi gởi cặp, Lĩnh đi lên chỗ đám tang.

Sau khi theo dõi, công an làm giấy mời đến nhà mời Lĩnh lên công an làm việc nhưng Lĩnh đã ra khỏi nhà. Họ hỏi và đi đến tận chỗ đám tang mời Lĩnh lên Công an Tỉnh làm việc. Lúc đó là hai giờ trưa. Công an không để Lĩnh đi một mình mà có  người ngồi kèm ngay sau honda của Lĩnh. Từ đó, cũng như tôi, Lĩnh kẹt luôn cho đến sáng hôm sau.

Làm việc với công an, ngoài cán bộ lãnh đạo Công an Tỉnh và Thành phố, Lĩnh nhận xét còn có hai cán bộ của Bộ Nội vụ ở Hà Nội vào và một ở Sài Gòn lên dù họ không giới thiệu.

Trong lúc Lĩnh đang làm việc ở công an Tỉnh thì một bộ phận khác truy tìm chiếc cặp ở nhà Tấn với một đoàn xe hùng hậu và số lượng công an đông đảo làm náo động cả một khu phố. Ở đây có một chi tiết thú vị: Hải và Tấn là hai anh em ruột, trước đây do làm giấy tờ gỉa để trốn quân dịch nên cả hai anh em đều cùng có tên trên giấy tờ là Hùynh Nhật Hải. Người quen biết thường gọi anh là Hải và em là Tấn để phân biệt. Gia đình Hải, Tấn là "cách mạng nòi", từng nuôi dấu nhiều cán bộ lãnh đạo ngay trong nhà thời hoạt động bí mật. Hai anh em đều tham gia phong trào học sinh - sinh viên tranh đấu của Đà Lạt và sau đó thoát ly ra rừng. Sau 1975, hai người được tổ chức coi là những cán bộ kế thừa được đào tạo và chuẩn bị cho lâu dài. Hải từng là Thành ủy viên, Phó chủ tịch Ủy Ban Nhân dân Thành phố. Tấn là Tỉnh ủy viên, Phó Giám đốc Trường Đảng. Đùng một cái, khoảng bảy năm trước, hai anh em đều tuyên bố từ chức và xin ra khỏi đảng vì không chịu nổi sự suy thoái của guồng máy. Việc này làm tổ chức đảng ở đây vô cùng bối rối.

Trở lại vụ truy lùng chiếc cặp, một số cán bộ công an, trong đó có cả lãnh đạo công an Tỉnh, vào gặp Hải yêu cầu đưa ra chiếc cặp. Hải nói không biết gì. Công an uy hiếp tinh thần, dọa sẽ dùng lệnh khám nhà nhưng Hải vẫn cương quyết từ chối. Trong lúc dằng co, một công an vào thì thầm báo có sự nhầm lẫn, Lĩnh gởi cặp ở nhà Hải - em tức Tấn chứ không phải Hải - anh. Thế là công an phải xin lỗi Hải, kéo vào nhà Tấn. Vợ chồng Tấn đều vắng nhà. Tấn đi làm vườn, Loan đi dạy. Công an yêu cầu Hải vào mở khóa và Hải cũng từ chối. Hai anh em  cùng ở chung  một dãy nhà, Hải ở căn mặt tiền còn Tấn ở căn cuối sâu trong hẻm. Công an hỏi thăm chỗ Tấn làm vườn và dùng ô tô đưa Tấn về nhà.

Ban đầu Tấn định chối nhưng vì cặp để ngay trong nhà kho bên cạnh, nếu xét nhà, chắc chắn công an sẽ tìm ra ngay, vì thế Tấn phải nhận. Trong khi đó, ở Công an Tỉnh, Lĩnh thấy công an đã biết rõ và vì một số lý do khác, chối sẽ bất lợi nên Lĩnh cũng phải nhận. Thế là công an đưa Lĩnh xuống nhà Tấn để làm biên bản thu giữ chiếc cặp. Lúc đó là ba giờ chiều theo biên bản. Việc thu giữ chiếc cặp này được quay camera.

Sau đó, Lĩnh được đưa lên Công an Thành phố, nơi tôi đang bị công an thẩm vấn. Tiếp theo công an đến nhà tìm vợ tôi rồi đưa lên Công an Phường và Công an Thành phố.

Lĩnh kể chuyện nhanh. Tôi nghe và ngạc nhiên nhớ lại không hiểu người ta đã làm gì mà đến mười giờ đêm B mới đưa cho tôi tờ tường trình của Lĩnh nhận vụ chiếc cặp. Tôi đã cù cưa với B từ sáu giờ chiều đến mười giờ đêm mới thừa nhận vụ chiếc cặp khi chính mắt đọc tờ tường trình của Lĩnh .

Kế tiếp là việc mở cặp và làm biên bản như tôi đã mô tả. Đến mười hai giờ đêm, sau khi ký biên bản kết thúc việc mở cặp, Lĩnh lại được đưa qua phòng bên làm việc thêm khoảng một giờ nữa.          

Lĩnh kể: Hai cán bộ nói giọng Hà Nội và một nói giọng Sài Gòn mà Lĩnh nghi là những cán bộ cấp trên trực tiếp chỉ đạo vụ này, dùng nhiều cách đe dọa, thuyết phục Lĩnh: Cỡ như Nguyễn Hộ, Phan Đình Diệu mà họ còn trị được, chúng tôi ăn thua gì. Trong vụ này Lĩnh đã là tòng phạm. Họ sẽ nương nhẹ Lĩnh nếu Lĩnh cũng biết điều với họ. Lĩnh là bạn của tôi, nhưng Lĩnh đâu biết tôi viết những gì, liên lạc với những ai, tham gia tổ chức nào. Có những người hoạt động phản động vì lý do kinh tế, vì muốn nổi tiếng hay vì nhiều lý do khác mà Lĩnh không thể biết được. Họ đối xử với Lĩnh khác, còn tôi nhất định sẽ bị xử lý. Thật là đủ kiểu ly gián.

Các cán bộ công an này yêu cầu Lĩnh phải nộp máy vi tính để kiểm tra, nếu không công an sẽ xét nhà Lĩnh. Tính tóan lợi hại, Lĩnh đành đồng ý để công an kiểm tra máy vi tính. Thế là sau đó, sau khi về nhà tôi làm việc đến ba giờ sáng, công an lại đưa Lĩnh về nhà anh làm biên bản thu giữ CPU và các đĩa vi tính đến năm giờ sáng mới xong.

Hôm sau, ở công an Thành phố, buổi sáng, công an kiểm tra máy vi tính của tôi, buổi chiều kiểm tra máy vi tính của Lĩnh, phần CPU.

Ngày kế tiếp, Lĩnh yêu cầu nghỉ vì phải lo đưa đám tang mà Lĩnh là trưởng ban lễ tang. Ngày đó công an làm việc với tôi.

Hai ngày sau, công an kiểm tra các đĩa  vi tính của Lĩnh với một chuyên viên dân sự, có lẽ là người đã làm với máy của tôi. Làm với tôi đơn giản vì tôi chỉ có sáu đĩa mềm và mười bốn đĩa CD. Với Lĩnh vô cùng vất vả vì Lĩnh đã có trên ba trăm đĩa mềm phải kiểm tra nội dung, không sao làm kỹ được. Tôi mới có máy vi tính và sử dụng rất lơ mơ, chủ yếu đánh máy, học ngoại ngữ nhưng Lĩnh rất thành thạo dù Lĩnh chỉ tự học. Lĩnh say mê vi tính, lại làm công việc sao chép các loại chương trình cho khách hàng nên có rất nhiều đĩa với nội dung khác nhau.

Kiểm tra được một số đĩa, chuyên viên vi tính bắt đầu nản. Lĩnh đề nghị một phương thức là thống kê tất cả danh mục, sau đó kiểm tra kiểu xác suất. Người ta đồng ý. Cuối cùng, sau hai ngày làm việc, chuyên viên vi tính xác nhận không có nội dung gì có hại.

Lĩnh được mời vào phòng làm việc của F, lãnh đạo Công an Thành phố. Ở đó, các cán bộ  công an nói gỉa lả với Lĩnh rồi quyết định trả lại máy vi tính và các đĩa. Thế là trong tuần đầu, Lĩnh mất bốn ngày làm việc với công an.

Trong tuần thứ nhì, có một hôm Đ và E, hai cán bộ lãnh đạo Công an Tỉnh và B, lãnh đạo Công an Thành phố đến nhà Lĩnh nói chuyện có vẻ đấu dịu, xác nhận tài liệu trong chiếc cặp của tôi không có gì ghê gớm và hứa sẽ tổ chức một buổi gặp gỡ giữa các cán bộ lãnh đạo công an với Lĩnh, Hải và Tấn để thông cảm. Các cán bộ lãnh đạo Công an Tỉnh và Thành phố không xa lạ gì với ba người này. Họ đã từng là đồng sự của nhau.

Trong vụ việc vừa qua, Tấn đã nói với Đ:  cán bộ càng ngày giàu trong khi dân càng ngày càng nghèo, các anh nên lo chống tham nhũng hơn là lo bắt bớ các vụ như thế này. Đ nói với Tấn: Độ này anh thay đổi nhiều quá. Tấn trả lời: Chính các anh thay đổi chứ tôi không thay đổi. Đối đáp  như thế Tấn tỏ ra rất cứng cỏi dù thường ngày anh tỏ ra chậm chạp, hiền lành.

Lĩnh đưa ra nhận định: Vì không có bằng cớ gì, công an thấy nếu để vụ này dính đến Lĩnh, nhất là Hải, Tấn, hoàn toàn bất lợi cho họ nên họ đã tìm cách dàn xếp cho êm việc liên quan đến ba người này. Tuy nhiên trong thời gian qua, Lĩnh chủ trương tạm cắt đứt mọi mối quan hệ, nhất là qua điện thoại nên tôi và Quốc đều không tiếp xúc được với Lĩnh.

Về phần Chi Minh - vợ Lĩnh, Minh xác nhận từ trước không thích chuyện chính trị nhưng vì tôn trọng Lĩnh nên để Lĩnh muốn làm gì thì làm, không can dự vào. Riêng trong vụ này, Chi Minh thấy khá nguy hiểm nên đã tìm cách tách Lĩnh ra và chứng tỏ Minh hoàn toàn không dính gì đến chính trị. Do đó Minh đã có thái độ trách cứ Đan Tâm và cố tỏ ra cho mọi người thấy điều đó. Nếu Lĩnh có gì phiền phức, Minh sẽ vô can để lo cho hai con và cửa hiệu sách. Lĩnh - Minh có hai con gái nhỏ rất thông minh và dễ thương mà tôi rất thích. Trong mấy ngày qua theo tôi nhận xét, hình như giữa Lĩnh - Minh cũng có xung đột.

Lĩnh cho biết đã đưa Tấn xem phần nhật ký của tôi. Lĩnh và Tấn cùng nhận định: Cách làm của tôi và Quốc đi quá nhanh, quần chúng theo không kịp, giống như cầu thủ dẫn bóng chạy trước một mình. Tôi đã làm việc quá công khai, quá thẳng, mọi sự đều đặt lên bàn giống như ở bên Tây trong khi tình hình Việt Nam khác.

Về việc hỗ trợ của bên ngoài, Lĩnh nói: Một ngàn người ở ngoài ủng hộ không bằng mười người trong nước, cho nên cần phải bám sát quần chúng tại chỗ. Lĩnh nói thêm: Trong thời gian này, ai ở tù người đó rán chịu, những người còn lại ở bên ngoài lo việc khác để duy trì phong trào.Vả lại sắp tới còn phải lo cho Hà Sĩ Phu sắp ra tù trở lại cuộc sống bình thường. Cần có người thường xuyên lui tới để động viên và giúp Hà Sĩ Phu lấy lại đà làm việc như trước.

Nói chuyện với vợ chồng Lĩnh đến một giờ trưa, chúng tôi phải cáo từ vì Đan Tâm còn phải về dạy thêm và Lĩnh phải đưa con đi học.

Trong câu chuyện với vợ chồng Lĩnh, có một số vấn đề Đan Tâm và tôi không đồng tình nhưng chúng tôi không có thời gian và chưa tiện trao đổi  tranh luận. Vấn đề "tiền phong quá sớm", " bảo vệ phong trào, bảo toàn lực lượng", Quốc và tôi đã nghe và tranh luận trong chuyến đi xuyên Việt gần mười năm trước với các bạn văn nghệ Miền Trung. Tôi lại liên tưởng đến sự thất vọng của Hà Sĩ Phu đối với trí thức trước tình hình. Dĩ nhiên mỗi người có thể có quan điểm riêng của mình. Tuy nhiên tôi vẫn mong sao số trí thức dám dũng cảm công khai nói quan điểm, tiếng nói lương tri của mình không phải chỉ là số đếm trên đầu ngón tay. Tôi cũng hi vọng, như một số người nói, có nhiều cách làm khác nhau và có nhiều trí thức hiện ở trong guồng máy vẫn âm thầm và khôn khéo làm những việc có ích cho dân chủ và đất nước. Đan Tâm cũng không đồng tình với Lĩnh và Minh một số điều nhưng không tiện nói.

Khi đương đầu với bộ máy bạo lực trấn áp, mọi chuyện không dễ dàng chút nào.

5*   Sức ép.

Từ hôm nay tôi được tạm nghỉ để công an nghiên cứu lời khai trong đợt thẩm vấn thứ hai trước khi mời làm việc tiếp. Tôi tận dụng thời gian để hoàn chỉnh phần nhật ký mấy ngày trước và đưa đi photo. Việc photo cũng không dễ dàng vì tôi biết rõ công an kiểm tra nghiêm nhặt các cơ sở này và nhiều nơi có người chỉ  điểm của công an. Mỗi lần tôi chỉ photo hai, ba tờ. Tôi chở Đan Tâm ra phố, chạy dọc theo các đường, thấy có tiệm nào vắng, Đan Tâm vào thuê làm, mỗi lần một tiệm khác nhau. Đan Tâm rất căng thẳng trong chuyện này. Những tờ in mờ bỏ đi phải yêu cầu lấy luôn. Có lúc trục trặc, giấy kẹt trong máy gỡ mãi không ra. Lúc khách hàng khác đến thuê làm dòm ngó hay một vài gã đáng ngờ lẩn quẩn quanh chỗ photo. Cuối cùng cũng xong.

Khoảng ba giờ chiều, có môt người ở Mỹ gọi về, tự xưng là Nguyễn Văn Thắng, phóng viên đài Chân Trời Mới. Thắng hỏi tôi có biết đài Chân Trời Mới không. Tôi nói mấy năm trước tôi có nghe loáng thoáng đài này một đôi lần, gần đây không nghe. Thắng giới thiệu sơ lựơc về đài này: Do một nhóm người nhiệt tâm tổ chức, văn phòng đặt tại Nhật, chuyên về truyền thông, loan tải tin tức khắp thế giới, đặc biệt tin tức trong nước. Đài không phải là một tổ chức phản động mà có tính cách vô tư, muốn dành cơ hội phát biểu cho mọi người, nhất là những người ít có điều kiện tự do phát biểu như tôi.

Thắng muốn phỏng vấn tôi một số việc chung quanh vụ công an mời tôi thẩm vấn, về tác phẩm "Nửa đời nhìn lại" và chuyến đi xuyên Việt năm xưa. Tôi yêu cầu Thắng đọc qua các câu hỏi, nếu được tôi trả lời ngay, nếu không tôi hẹn vào thời gian khác. Thắng đọc và tôi đồng ý trả lời ngay các câu hỏi. Tôi cũng nói thêm tôi chỉ chịu trách nhiệm về nội dung những điều tôi nói, tôi xem đài Chân Trời Mới là một cơ quan truyền thông, còn tổ chức, đường lối của đài như thế nào tôi không biết hay có quan hệ gì. Thắng nhận xét tôi nói như thế là rõ ràng, thẳng thắn và chính xác. Sau đó  tôi trả lời phỏng vấn dưới hình thức đối thoại khá thoải mái những vấn đề Thắng nêu. Ngoài những vấn đề đó, tôi và Thắng còn nói chuyện linh tinh đến gần một tiếng đồng hồ. Thắng nói mong có công an nghe cuộc điện thoại này để khỏi đóan mò. Thắng cũng đã dự liệu, nếu cuộc phỏng vấn bị cắt giữa chừng, Thắng sẽ phản đối và yêu cầu công ty Điện thoại đền bù. Khi nói  về chuyện thông tin trên Internet, Thắng bảo mình cũng là chuyên viên điện toán và biết rõ Việt Nam hiện có ba mươi hai máy vi tính nối trực tiếp vào mạng Internet mà chính phủ không kiểm soát được.

Xong buổi phỏng vấn với Thắng, tôi và Đan Tâm đến nhà Quốc để gặp Thục, vì ngày mai Thục đi Sài Gòn dự đám cưới con gái riêng của Quốc. Qua buổi nói chuyện với Lĩnh - Minh hôm trước, tôi và Đan Tâm cũng đồng ý xem lại nhật ký, bỏ bớt vài chỗ vì công bố ra không có lợi . Tôi nhờ Thục nói lại với Quốc các ý này và đề nghị Quốc tạm thời thu hồi phần nhật ký Quốc đã mang đi, sau này xem xét kỹ, hoàn chỉnh và khi cần sẽ tính chuyện công bố sau.

Buổi tối, môt cô tự giới thiệu là Thanh Vân ở Pháp gọi điện về. Đan Tâm nghe điện thoại và nói chuyện luôn. Tôi cũng cùng nghe qua speakerphone. Thanh Vân ở trong "Tổ chức nước Pháp vì dân chủ ở Việt Nam", tổ chức này do một dân biểu làm chủ tịch. Thanh Vân cho biết Ủy ban này trước đây đã can thiệp vụ Hà Sĩ Phu và có gởi thư cho bà Hà Sĩ Phu. Hiện nay Ủy ban đã biết tin về việc của tôi, cũng đã đọc mấy bài của tôi viết về Hà Sĩ Phu được dịch ra tiếng Pháp. Thanh Vân hỏi Đan Tâm có muốn Ủy ban can thiệp không và cho biết Ủy ban có thể gởi công hàm cho Bộ ngoại giao Việt Nam về việc này. Được hỏi bất ngờ, Đan Tâm có hơi bối rối, ra hiệu hỏi tôi bằng mắt. Tôi viết mấy chữ lên giấy. Đan Tâm thống nhất và trả lời: Đề nghị liên lạc theo dõi thường xuyên để biết tin tức và đợi thêm thời gian, lúc chính quyền có biện pháp xử lý cụ thể sẽ có phản ứng thích đáng.

Buổi sáng đầu tuần, tôi gọi điện cho Hoàng Tiến ở Hà Nội. Hoàng Tiến mới đi dự trại sáng tác về. Tiến cho biết đài VNCR ở Mỹ đã gọi điện cho anh và  anh đồng ý cho thu bài " Về việc ông Hà Sĩ Phu bị bắt". Vậy là thêm một người nữa vào cuộc. Ước gì có thêm vài Hoàng Tiến nữa để "chia lửa". Tiến nói có một người bạn thân là nhà văn rất thích các bài viết của tôi. Tiến cũng nói sắp tới sẽ tổ chức đi đón Hà Sĩ Phu ra tù nhưng sẽ không cùng vào Đà Lạt như dự định vì công an tra hỏi rất phiền phức.

Buổi chiều tôi và Đan Tâm đến nhà Quốc để gặp Thục mới ở Sài Gòn lên. Quốc sẽ ở Sài Gòn thêm vài ngày nữa để đợi tin Hà Sĩ Phu vì Thanh Biên đã nhắn Hà Sĩ Phu có thể về Sài Gòn trước.

Thục kể chuyện Sài Gòn. Có một việc quan trọng lên quan đến tôi: G, lãnh đạo Tổng cục An ninh thuộc Bộ Nội vụ phụ trách phía Nam, cho người theo dõi Quốc ở Sài gòn và mời Quốc lên cơ quan công an làm việc. G nói chuyện với Quốc cho rằng tôi đã đi quá đà, bị kẻ xấu lợi dụng, nếu không dừng lại, Nhà nước sẽ xử lý vì không lẽ Nhà nước bất lực. G có ý nhờ Quốc nhắn lại tôi việc này. Thục  kể sơ và bảo Quốc về sẽ nói chuyện với tôi nhiều vì Thục cũng không biết hết nội dung buổi gặp. Quốc chỉ kể sơ qua vì mấy ngày rồi bận lo đám cưới cho con gái nên hai người cũng không nói chuyện nhiều.

Gặp Thục  xong, chúng tôi đến Tấn. Tấn đi vắng, chỉ gặp Loan. Tôi đưa cho Loan phần tiếp nhật ký đợt hai của tôi để chuyển cho Tấn , Hải và Lĩnh đọc.

Buổi tối, Nguyễn Gia Kiểng lại gọi điện. Tôi kể chuyện G gặp Quốc, Kiểng bình luận: đó là một tín hiệu, người ta muốn anh xuống thang. Người ta muốn chờ anh nói "Tôi nhận vừa qua có sai lầm". Tôi cười trả lời sẽ không bao giờ nói câu đó. Kiểng góp ý, nếu cần tôi cũng có thể nói sẵn sàng xem xét lại việc làm và phương pháp của mình để tỏ thiện chí, đồng thời cũng yêu cầu Nhà nước xem xét lại cách nhìn nhận và đối xử của Nhà nước đối với trí thức bất đồng chính kiến. Như thế mới là hòa giải hòa hợp. Tôi cho rằng ý kiến này có lý.

Thứ tư tuần này, theo như Thanh Biên đã báo, là ngày Hà Sĩ Phu ra tù. Chưa biết tình hình đón Hà Sĩ Phu ở Hà Nội ra sao. Buổi chiều, Thục gọi điện báo Quốc ở Sài Gòn đã liên lạc được với Hà Sĩ Phu. Gia đình và một số bạn văn đi đón Hà Sĩ Phu ở trại giam, có tặng hoa. Sau đó Thanh Biên đưa  Hà Sĩ Phu về quê ở Hà Bắc luôn chứ không ra Hà Nội vì không thuận tiện. Hai ngày sau, vợ chồng Hà Sĩ Phu sẽ vào Sài Gòn bằng máy bay. Ở Sài Gòn, Quốc thuê sẵn khách sạn để vợ chồng Hà Sĩ Phu ở lại một ngày. Hôm sau vợ chồng Hà Sĩ Phu và Quốc sẽ đi máy bay về Đà Lạt. Quốc đề nghị Thục  và chúng tôi sẽ lo việc đón Hà Sĩ Phu ở đây. Thục cũng đã gọi điện báo tin cho một số bạn bè của Hà Sĩ Phu biết.

Bảy giờ tối, Yên Phong ở Đức gọi điện hỏi thăm tình hình. Tôi kể chuyện công an hỏi thăm kỹ về tờ Thiện Chí, Yên Phong nói rõ thêm Thiện Chí do một nhóm nghiên cứu sinh và lao động hợp tác ở Đông Âu tổ chức, mục đích góp phần đẩy mạnh dân chủ hóa ở Việt Nam. Thiện Chí đã gởi báo của mình cho các cơ quan báo chí ở trong nước để yêu cầu trao đổi và thảo luận dù chẳng có cơ quan nào chịu lên tiếng.

Khoảng chín giờ ba mươi tối, bất ngờ Lĩnh gọi điện. Lĩnh hẹn tám giờ sáng mai đến nhà Tấn để nói chuyện. Chắc có gì mới vì sau vụ rắc rối Lĩnh không hề gọi điện.

Y hẹn tám giờ sáng tôi đến Tấn. Lĩnh đã ở đó với Tấn. Thái độ Lĩnh có vẻ nghiêm trọng. Lĩnh đề nghị bắt đầu cuộc nói chuyện ngay và nói về hai vấn đề khoảng nửa tiếng.

Vấn đề thứ nhất là việc lãnh đạo công an đến gặp Lĩnh. Hôm qua Đ và E, hai cán bộ lãnh đạo Công an Tỉnh đến nhà gặp Lĩnh. Đại khái hai người này cho rằng tôi đã đi quá đà, phạm sai lầm và bị kẻ xấu lợi dụng, tốt hơn nên dừng lại, nếu không Nhà nước sẽ có biện pháp. Hai người hỏi Lĩnh có phải là bạn thân nhất và là chỗ dựa tinh thần của tôi không, có ý nhờ Lĩnh tác động đến tôi. Lĩnh trả lời tuy là bạn thân của tôi nhưng cũng mới thực sự quen biết tôi từ tám năm nay, lúc tôi lên Đà Lạt công tác ở Hội Văn nghệ. Trước đó tôi và Lĩnh chỉ biết tiếng nhau. Lĩnh nói tôi hơn Lĩnh một tuổi, ra đời và thành danh trước Lĩnh nên dễ gì Lĩnh tác động đến tôi. Vả lại chúng tôi là trí thức nên mỗi người có quan điểm riêng của mình và tôn trọng sự tự do của nhau, có thể bàn bạc, trao đổi nhưng quyết định ra sao là việc của mỗi người. Lĩnh nói thêm, trước tôi là Sinh viên Quyết tử, có máu "quyết tử" trong người nên rất cứng cỏi, không chịu khuất phục ai. Tuy nhiên Lĩnh hứa là sẽ nói chuyện với tôi.

Việc thứ hai là một số việc liên quan đến nhật ký của tôi. Lĩnh nói lần trước Lĩnh đọc nhật ký phần một của tôi, sau đó suốt đêm mất ngủ, tâm trạng rất nặng nề. Lần này đọc nhật ký phần hai, Lĩnh lại mất ngủ một đêm nữa, tâm trạng nặng nề hơn, thậm chí đau khổ. Trong nhật ký của tôi có mấy việc làm Lĩnh băn khoăn.

Thái độ và tình cảm của Lĩnh – Minh đối với vợ chồng tôi có thể đã bị chúng tôi hiểu lầm. Lĩnh chủ trương tạm thời cắt đứt mọi liên lạc, quan hệ với chúng tôi và việc Minh trách móc vợ tôi là những biện pháp để giữ an toàn chứ không có ý gì không tốt. Những điều tôi ghi trong nhật ký có thể làm người ta hiểu sai về vợ chồng Lĩnh mà Lĩnh không muốn và không thể đính chính. Lĩnh rất sợ mất bạn và không bao giờ viết về bạn những việc có tính cách riêng tư. Lĩnh khuyên tôi nên thận trọng khi viết về bạn bè vì những điều tôi viết ra về bạn bè hiện nay, nếu được công bố, mọi người sẽ hoàn toàn tin tưởng và như thế không có lợi cho bạn bè, qua đó, nhiều người khác cũng sẽ nghĩ không tốt về Lĩnh. Thí dụ câu Lĩnh nói: " Một ngàn người ở nước ngoài ủng hộ không bằng mười người trong nước" phải hiểu trong một văn cảnh cụ thể, còn không bạn bè ở nước ngoài sẽ hiểu lầm về Lĩnh. Lĩnh nói thêm Lĩnh chưa bao giờ là người dũng cảm nhưng khi đã lựa chọn cái gì sẽ theo đuổi đến cùng và không bao giờ phản bội lại bạn bè.

Một số việc Lĩnh và một số bạn khác trao đổi có tính cách nội bộ, tôi đều ghi lại trong nhật ký nhưng nếu được công bố hay công an nắm được, họ sẽ hiểu về chúng tôi nhiều hơn những gì đáng lý họ không nên biết. Lĩnh đề nghị nếu muốn công bố, cần xem xét biên tập kỹ lại nhật ký của tôi.

Tôi yêu cầu nghe luôn ý kiến của Tấn rồi sẽ trả lời sau. Tấn phân tích một số ý tương tự của Lĩnh về vấn đề lợi hại khi công bố nhật ký, đặc biệt những điều bàn về phương pháp hoạt động và mối quan hệ nội bộ anh em.

Tôi nói sau khi nghe ý kiến của Lĩnh và Tấn: Tôi viết nhật ký trước hết là để cho mình, đúng tính chất của nhật ký, nghĩa là ghi lại tất cả mọi sự việc, tâm trạng, cảm xúc của mình một cách trung thực nhất. Thời gian này là một biến cố, rất quý giá đối với tôi và tôi có thể bị bắt bất cứ lúc nào nên tôi muốn ghi lại đầy đủ mọi chuyện để sử dụng sau này.

Đối với bạn bè, tốt nhất là thẳng thắn với nhau, tuy có thể suy nghĩ khác nhau nhưng không vì thế mà để tình bạn sứt mẻ. Những điều Lĩnh và Tấn nói, tôi có thể chia sẻ nhiều điều nhưng tôi không đồng ý một việc quan trọng là chủ trương cắt đứt mọi liên lạc với tôi trong thời gian qua về cả hai khía cạnh phương pháp và tình cảm. Về phương pháp, đó không phải là cách tốt nhất vì làm cho chúng tôi không biết gì về tình hình của nhau, không bàn bạc được những điều cần thiết trong khi tôi và Lĩnh liên lạc với nhau là điều bình thường như từ trước vẫn thường xuyên liên lạc. Công an không có quyền ngăn cản chúng tôi gặp nhau và chúng tôi cũng chẳng sợ gì công an. Về tình cảm, trong khi tôi đang gặp rắc rối mà gần nửa tháng Lĩnh không hề gọi điện thăm hỏi, thành thực mà nói, điều đó làm tôi buồn, cũng như Quốc đã rất buồn khi có lần gặp Lĩnh mà Lĩnh né tránh không nói chuyện.

Ba chúng tôi trao đổi thêm một lúc về những vấn đề trên. Có lúc Lĩnh thừa nhận có thể Lĩnh đã quá bối rối nên đã có cách ứng xử không phù hợp làm tôi và Quốc hiểu lầm. Tôi nói tôi rất thông cảm với Lĩnh vì Lĩnh chịu một lúc ba sức ép, về phía công an, gia đình và bạn bè. Tôi mong sau cuộc nói chuyện này, tâm trạng Lĩnh sẽ thoải mái hơn và tình bạn giữa chúng tôi không có gì sứt mẻ.

Gần cuối buổi nói chuyện, Hải  đến. Hải nói tối hôm trước có nghe đài Chân Trời Mới phát bài phỏng vấn tôi. Hải khuyên tôi nên thận trọng hơn khi trả lời phỏng vấn các đài chống cộng cực đoan và góp ý với tôi về phương pháp, làm sao để có được nhiều quần chúng ủng hộ, không bị cô lập.

Tôi báo việc Hà Sĩ Phu đã ra tù và sắp về Đà lạt. Lĩnh, Tấn, Hải đều đồng ý sẽ tham gia đi đón.

Mười giờ ba mươi tôi về để đi đón Đan Tâm. Trước khi ra về, tôi đưa cho Lĩnh bài viết của Quốc " Lương tri - sức mạnh vô địch". Bài này Quốc đã phác thảo và đọc cho tôi nghe hôm gặp tôi lần cuối trước khi đi Sài Gòn. Xuống đó, Quốc đã hoàn chỉnh, photo và gởi Thục cầm lên cho tôi một bản.

Ba giờ chiều, A - công an khu vực, cùng đi với một công an Thành phố đến đưa cho tôi giấy mời tiếp tục làm việc đợt ba vào chiều mai.

Bốn giờ chiều, Trần Minh Thảo từ Blao gọi điện lên. Thảo báo buổi sáng có Đ, E, H cán bộ lãnh đạo công an Tỉnh và I, lãnh đạo công an Thị xã đến thăm. Những người này cũng nói với Thảo về tôi như đã nói với Lĩnh. Ngoài ra họ còn nói nhiều chuyện khác về tình hình. Thảo nói với họ: Trước sau gì rồi cũng tới dân chủ đa nguyên, vấn đề là thời gian thôi. Họ không nói gì. Tôi báo cho Thảo việc Hà Sĩ Phu sắp về. Thảo nói rất tiếc không lên ngay được nhưng hứa sẽ thu xếp để lên Đà Lạt gặp tôi và thăm Hà Sĩ Phu.

Vậy là vụ của tôi, bên cạnh việc trực tiếp chính thức thẩm vấn ở cơ quan công an, các cán bộ lãnh đạo công an còn gián tiếp gây sức ép với tôi qua bạn bè. Dù sao việc này cũng chứng tỏ họ chưa thể bắt tôi ngay và họ muốn tôi tự ý xuống thang trước. Tôi sẽ suy nghĩ việc này để có thái độ thích đáng.

6* Không ai ngăn nổi tình bạn và lòng ngưỡng mộ chân thành.

Chấm dứt ngày làm việc đầu tiên của đợt ba,  B hẹn ngày mai làm tiếp. Tôi nói ngày mai tôi có việc bận đề nghị nghỉ. B hỏi việc gì. Tôi nói luôn ngày mai tôi bận đi đón Hà Sĩ Phu mới ở tù ra. Điều ngạc nhiên bất ngờ là B đồng ý ngay. B nói: Tôi biết anh là người trọng tình nghĩa. Nếu chúng tôi không đồng ý, anh lại cho chúng tôi can thiệp vào cả chuyện tình cảm riêng tư của anh. Vậy mai ta nghỉ và hôm sau làm việc tiếp.

Không biết B đã có chỉ thị trên về vấn đề này chưa vì việc chúng tôi định đi đón Hà Sĩ Phu, chúng tôi gọi điện thoại thông báo cho nhau, chắc công an đã biết rõ. Dù thế nào việc này cũng tốt.

Hôm nay, từ sáng sớm chúng tôi đã chuẩn bị đi đón Hà Sĩ Phu.

Bảy giờ, Đan Tâm gọi điện thoại đến trường cho BCH họa sĩ, giáo viên dạy vẽ cùng trường với Đan Tâm, trước đây có quen và lui  tới với Hà Sĩ Phu. BCH có nói với Đan Tâm là nếu đi thì đến rủ anh ta đi. Đan Tâm gọi, ban đầu BC ngần ngại nhưng sau hứa chắc sẽ đi, hẹn gặp lúc mười giờ tại nhà Hà Sĩ Phu để xe đến đưa đi.

Đan Tâm hái hoa Arum trong vườn, định một nửa mang lên nhà thờ, một nửa mang tới cắm  ở nhà Hà Sĩ Phu. Tám giờ ba mươi, chúng tôi ra đường, lập tức có hai người chở nhau bằng honda từ ngôi nhà kính đối diện với hẻm nhà tôi bám theo. Gần đây tưởng họ đã rút nhưng hôm nay có lẽ là ngày đặc biệt phải theo dõi. Tôi và Đan Tâm tìm cách cho hai người này leo cây. Từ nhà ra phố, chạy dọc theo hồ Xuân Hương, đường trống trải nên như những lần trước, họ theo dõi từ xa. Qua một khúc quẹo, tầm nhìn bị che khuất, tôi tấp xe vào lề đứng lại. Hai người trờ tới, vội quay mặt ra hồ rồi chạy thẳng. Tôi nổ máy chạy theo. Đến bùng binh gần nhà hàng Thanh Thủy, tôi thấy người lái xe quẹo lên phía đồi Cù nhìn xuống, người ngồi sau biến mất, có lẽ xuống xe đứng núp đâu đó. Tôi phóng xe thật nhanh, vòng bùng binh có "con chim Lâm Cẩu" rồi lên dốc quẹo vào nhà thờ Con Gà. Đứng trong  nhìn ra, thấy hai người lại chở nhau đi thẳng lên phía thư viện. Đan Tâm vào tượng Đức Mẹ đặt hoa xong, chúng tôi tạt qua bưu điện để gởi thư rồi đi ra chợ, không thấy ai theo nữa. Có lẽ hai người đã bị đánh lạc hướng rồi.

Đan Tâm mua thêm hai bó hoa hồng và một đĩa, mấy cái chông cắm hoa vì sợ nhà Hà Sĩ Phu không có. Chúng tôi đến nhà Hà Sĩ Phu, tìm cháu K là cháu của chị Thanh Biên lâu nay ở đây giữ nhà nhưng cháu lại đi vắng, có viết tờ giấy dán ở cửa nói đi làm tới tối mới về. Chúng tôi hơi chủ quan, cứ nghĩ cháu ở nhà nên không báo trước. Không vào nhà được để cắm hoa, chúng tôi đành lên quán ở trên đường gởi tạm mấy bó hoa và chai rượu tôi mang theo để uống mừng  Hà Sĩ Phu trở về.

Chúng tôi ngồi ở quán đợi đến mười giờ Thục đưa xe đến đón như đã hẹn trước. Có một bà hàng xóm đến nói chuyện bảo mấy hôm nay ngày nào công an khu vực cũng đến hỏi thăm Hà Sĩ Phu về chưa. Mười giờ Thục đến với một taxi thuê. Thục bảo chúng tôi đợi đây để đi đón thêm TTT và NMH. T  là đảng viên, thương binh mù cả hai mắt, hội viên Hội Văn nghệ, trước vẫn có cảm tình với chúng tôi và hay lui tới với Hà Sĩ Phu. H là giáo viên khoa văn trường đại học, hội viên Hội Văn nghệ, trước khi Hà Sĩ Phu ra Hà Nội và bị bắt, H đã photo cho Hà Sĩ Phu mấy chục bản " Chia tay ý thức hệ". Nhà H có máy photo phục vụ cho sinh viên trong trường đại học. Sau khi Hà Sĩ Phu bị bắt, H cũng đã bị công an gọi lên thẩm vấn mấy ngày.

Mười giờ mười lăm, khi xe trở lại, BCH vẫn chưa đến, chúng tôi phải đi vì sợ trễ giờ. Chúng tôi có năm người, tôi hỏi lái xe chở được không. Lái xe bảo được, không sao. Chúng tôi đã dự tính nếu có BCH sẽ thuê thêm một xe nữa. Ngoài ra Lĩnh, Tấn, Hải sẽ tổ chức đi xe khác cùng với vài người nữa như đã thống nhất khi tôi gặp họ ở nhà Tấn.

Xe đến đầu đèo Prenn, một tóan cảnh sát giao thông chặn xe của tôi lại. Toán này khá đông, có đến sáu bảy người, đóng chốt ngay đầu đèo với xe hơi cảnh sát và mô tô trông rất khí thế. Hai người tiến lại kiểm soát. Một người to lớn dềnh dàng, mặt sắt đen sì, đội mũ bảo hiểm trông rất oai phong, dòm vào xe và  nói "Xe chở dư người" và yêu cầu lái xe xuất trình giấy tờ. Một lúc sau, viên cảnh sát và lái xe trở lại, viên cảnh sát yêu cầu lái xe thử còi, thắng rồi cho đi. Tôi hỏi lái xe có bị phạt hay thu giấy tờ gì không. Lái xe  nói không nhưng chiều phải đến gặp họ. Để làm gì? Dẫn đi nhậu thôi. Lái xe nói thêm: Mấy cảnh sát này quen nhưng họ cũng không tha. Tôi nói chở mấy thầy cô giáo đi đón bạn ở Sài Gòn về. Họ bảo thầy cô giáo cũng là người. Mấy người trong xe đều hỏi tại sao anh bảo xe chở thầy cô giáo. Lái xe nói vì thấy đón người ở trường đại học, vả lại anh ta vẫn tôn trọng thầy cô giáo và nghĩ ai cũng vậy, nào ngờ cảnh sát lại nói thế. H chua chát: Thầy cô giáo không là người thì là gì, là vật à. Tôi nghĩ cảnh sát nói "Thầy cô giáo cũng là người" chỉ có ý nói cũng là dư khách thôi, nhưng câu nói vô tình và kém tế nhị đã làm cho người ta  nghĩ khác.

Sân bay Liên Khương cách thành phố Đà Lạt khoảng hơn hai mươi cây số, trên đường từ Đà lạt về Sài Gòn. Xe xuống khỏi đèo Prenn, lái xe ra hiệu cho các xe chạy ngược chiều biết có trạm cảnh sát trên đầu đèo và được báo lại cho biết phía dưới đèo cũng có trạm cảnh sát khác. Lái xe ngạc nhiên và cũng hơi lo vì xe đang chở dư khách nên ngừng lại chặn một taxi khác đang chở khách chỉ có hai người chạy cùng chiều để gởi một khách. H nhanh nhẩu tình nguyện sang xe mới.

Quả nhiên xuống khỏi đèo, chạy thêm vài cây số, xe chúng tôi lại bị một toán cảnh sát khác chặn lại. Lần này không dư khách nhưng cảnh sát lại hỏi giấy tờ rất kỹ. Lái xe quên mang giấy bảo hiểm. Vậy là cảnh sát làm biên bản và thu giấy tờ của lái xe. Việc làm biên bản kéo dài rất lâu. Trong khi đó một xe hơi đời mới từ Đà Lạt xuống đậu phía trước, cách khoảng năm mươi mét và mấy cảnh sát chạy lại, đứng nghiêm giơ tay chào. Tôi đoán đó là xe của các xếp lớn công an và chắc chắn chiếc xe chở chúng tôi đã bị chiếu tướng rồi chứ không phải bị kiểm tra một cách tình cờ. Dù sao họ cũng chỉ tìm cách làm chậm chúng tôi lại và hù dọa những  ai yếu bóng vía thôi.

Cuối cùng, hơn mười một giờ chúng tôi mới đến sân bay Liên Khương. Từ xa đã thấy máy bay đậu trên sân và một số người lố nhố trước phòng đợi. Chúng tôi ào xuống xe. Hà Sĩ Phu đang đứng giữa đám bạn đi đón tới trước, tay cầm bó hoa, tay xách chiếc vali mới toanh, mặc quần sẫm, sơ mi trắng, thắt cà vạt nghiêm chỉnh, đầu đội mũ phớt nhạt đang tươi cười trò chuyện. Thấy tôi, Hà Sĩ Phu chạy lại, chúng tôi ôm choàng lấy nhau. Thục tặng thêm cho Hà Sĩ Phu một bó hoa nữa. Ba bốn chiếc máy ảnh bấm lách tách. Có cả một máy camera nữa. [Sau này chúng tôi biết người quay camera không phải trong số những bạn bè đi đón. Chắc chắn là người của công an rồi. Thế lại càng thêm long trọng.]

Một số người trong chúng tôi chụp ảnh riêng với Hà Sĩ Phu rồi tất cả đứng chụp chung. Lĩnh, Tấn, H thay nhau bấm máy. Nhiều người nói: Y như đón Việt kiều về nước. Người khác nói: Đón cán bộ cấp cao chứ.

Có người bàn nên để Hà Sĩ Phu đi xe của hãng hàng không về cho an toàn nhưng Lĩnh nói cứ để Hà Sĩ Phu đi cùng xe với nhóm Lĩnh, Tấn, Hải. Chúng tôi có tất cả mười hai người, ngoài những người đã kể và Hà Sĩ Phu, Thanh Biên và Quốc từ Sài Gòn lên, còn có chị Đức, vợ một người bạn thân của chúng tôi đã mất. Chúng tôi thuê thêm một taxi nữa đang đậu chờ khách trước phòng đợi. Chúng tôi hội ý chớp nhoáng: Sẽ ghé quán Đồng Quê giữa đường  về, gần chân đèo Prenn để ăn trưa và nói chuyện trước khi về Đà Lạt vì đây là một việc bất ngờ, tránh bị theo dõi. Chúng tôi không sợ gì nhưng chúng tôi không muốn công an bám quanh mất thoải mái. Lúc ở phòng đợi sân bay, chúng tôi đã nhận ra rất nhiều công an mặc thường phục trà trộn trong đám hành khách.

Đoàn xe ba chiếc chở chúng tôi ghé vào quán Đồng Quê. Quán nằm ven quốc lộ hai mươi, giữa một cánh đồng rộng, có một căn nhà lớn thoáng mát và mấy chiếc lều nhỏ hình bát giác nằm rải rác giữa một vườn hoa bướm đang nở rộ.

Chúng tôi chọn chiếc lều xa nhất. Những người phục vụ nhanh chóng sắp xếp bàn ghế, đưa khăn lau và thực đơn ra. Chúng tôi yêu cầu chủ quán phục vụ riêng cho ba lái xe ở một lều khác để chúng tôi tiện nói chuyện. Hà Sĩ Phu lấy ra một chai rượu vodka do một người bạn ở Sài Gòn tặng để uống chung nhưng anh lại không uống được vì cả năm rồi không uống và nay chưa được khỏe. Anh chỉ uống bia cùng với cánh phụ nữ. Thực đơn do Quốc chọn, khá "đồng quê" như tên quán: Cá rô, cá kèo chiên xù, thịt nhím hấp và cháo cá lóc. Cụng ly. Chuyện nổ như pháo rang.

Hà Sĩ Phu kể chuyện ra tù, nhiều chi tiết thật  thú vị, đặc biệt chuyện "râu ở lại, người ra". Nguyên Hà Sĩ Phu để râu cằm dài nhưng quy định của trại giam cấm người dưới sáu mươi tuổi để râu nên anh phải cắt và định giữ lại làm kỷ niệm. Nhưng trước khi ra tù, trại khám xét đồ đạc rất kỹ và nhất định giữ lại bộ râu, không cho anh mang ra. Thật lạ lùng. "Người ra, râu phải ở lại". Vậy nếu râu ra thì người phải ở lại hay sao. Anh em bình luận tếu chuyện này. Thật nhiều ý nghĩa.

Trại giam chuẩn bị đưa Hà Sĩ Phu ra tù cũng thật cẩn thận. Một bữa ăn sáng đặc biệt mà ngày thường không có. Quay vidéo cảnh phòng giam và cả ngoại cảnh vườn tược. Giặt tẩy chữ "Trại giam" trên áo trước đây công an mua cho Hà Sĩ Phu lúc anh mới bị bắt mà anh yêu cầu được mang ra để làm kỷ niệm. K, lãnh đạo Cục A25 thay mặt lãnh đạo Bộ Nội Vụ đến chào chia tay Hà Sĩ Phu. Đó là thái độ trân trọng trí thức nhưng sẽ quý biết bao nếu việc đó không phải ở trong nhà tù.

Đi đón Hà Sĩ Phu ở trại giam ngoài Hà Nội có Thanh Biên, mấy người trong gia đình Hà Sĩ Phu và mấy người bạn ở Hà Nội, trong đó có nhà thơ Tú Sót và nhà văn Hoàng Tiến. Một bó hoa và một câu đối cho Hà Sĩ Phu ngay trong phòng khách của trại giam. Điều này thật đẹp và ý nghĩa đối với nhiều người nhưng cũng thật khó chịu đối với một số người như chúng tôi biết thêm sau này.

Thanh Biên đã dự định chuẩn bị một bữa ăn ở Hà Nội có đông bạn bè dự nhưng rồi phải hủy bỏ dự định này vì tình hình không thuận lợi. Chị phải đưa  luôn Hà Sĩ Phu về quê anh ở Hà Bắc, ở nhà người anh, rồi hai ngày sau đi thẳng ra sân bay Nội Bài vào Sài Gòn.

Quốc kể tiếp đoạn đón Hà Sĩ Phu ở Sài Gòn. Bạn bè khá đông: Linh mục Chân Tín, vợ chồng Nguyễn Ngọc Lan, Lữ Phương, Hồ Hiếu, một số văn nghệ sĩ và cán bộ cách mạng về hưu quen biết, đặc biệt nhà văn Xuân Sách đi honda từ Vũng Tàu lên, đến sân bay sớm nhất. Cũng tặng hoa, chụp hình rồi kéo nhau vào nhậu ở khách sạn gần sân bay, nơi Quốc đã đặt phòng sẵn cho vợ chồng Hà Sĩ Phu. Tan cuộc nhậu buổi trưa, nghỉ ngơi xong, chiều lại đi nhậu tiếp ở nhà nhà thơ Thu Bồn có thêm một số bạn trí thức,văn nghệ sĩ  khác dự.

Qua tình hình nắm được, thấy rõ công an theo dõi sát việc Hà Sĩ Phu ra tù. Nhà nước không cấm được nhưng đã tìm cách ngăn cản để không cho việc đón tiếp có tính cách linh đình, rầm rộ, trở thành một sự kiện chính trị. Ở Sài Gòn, một số người đã được công an đến gặp răn đe không nên đi. Ở Đà Lạt, đích thân lãnh đạo công an Tỉnh đến gặp Mai Thái Lĩnh và NMH để nói về việc này. Nhiều người khác đã bị công an ngăn chặn trước  bằng  nhiều cách, trong đó có họa sĩ BCH, người đã hẹn với Đan Tâm cùng đi đón Hà Sĩ Phu. Với những sự việc đã diễn ra, chúng tôi cho việc đón Hà Sĩ Phu như thế là vừa phải, đạt yêu cầu. Chúng tôi không muốn khiêu khích Nhà nước nhưng chúng tôi không bao giờ xem Hà Sĩ Phu là tội phạm. Chúng tôi phải đi đón anh với những bó hoa vì lòng ngưỡng mộ và tình bạn dành cho anh. Thế thôi.

Ăn trưa xong, chúng tôi đưa Hà Sĩ Phu về nhà. Trên đường về, các chốt cảnh sát giao thông vẫn còn nhưng xe chúng tôi không bị chặn nữa. Đoàn xe ba chiếc của chúng tôi ngừng lại trên đường  trước nhà Hà Sĩ Phu. Hàng xóm đổ ra xem. Việc này thật có ý nghĩa vì từ khi Hà Sĩ Phu bị bắt, có một số dư luận không hay trong số hàng xóm này. Tất cả chúng tôi vào nhà Hà Sĩ Phu, Đan Tâm đi lấy hoa và rượu chúng tôi gửi ở quán xuống. Mỗi người lại uống thêm một ly rượu mừng, chụp ảnh rồi giải tán. Lúc đó là ba giờ chiều.

Trước khi về, Quốc, Lĩnh, Hà Sĩ Phu và tôi đã hẹn nhau sáng mai sẽ tổ chức đi picnic ngoài trời chơi để Hà Sĩ Phu được hít thở không khí thiên nhiên và chúng tôi nói chuyện thêm. Tuy nhiên, hôm nay trước giờ hẹn, Quốc gọi điện lại bảo hôm nay trời lạnh đi ra ngoài không tiện, nên đến nhà Hà Sĩ Phu uống rượu tốt hơn. Tôi và Đan Tâm đến nhà Hà Sĩ Phu, Quốc đã ở đó. Lĩnh không đến vì có lẽ thấy tụ họp nhau sớm không tiện và tối hôm qua đã gặp riêng Quốc nói chuyện.

Hà Sĩ Phu nói thêm chuyện ở tù. Anh nhận định rằng vụ "chiếm đoạt tài liệu bí mật của Nhà nước" là một cái cớ để bắt anh nhưng nếu không có cớ đó thì người ta sẽ tìm cớ khác vì việc bắt anh là một chủ trương đã có từ trước. Trong tù, ngoài việc tra hỏi về vụ  "tài liệu bí mật", người ta còn truy anh gắt gao về nội dung các bài viết và đặc biệt là mối quan hệ giữa anh và những người bất đồng chính kiến khác mà  người ta nghi là có khả năng tổ chức một cái gì đó. Thực ra cũng như Quốc và tôi, Hàn Sĩ Phu chẳng tham gia tổ chức gì cả. Chúng tôi chỉ lên tiếng với tư cách cá nhân của công dân và văn nghệ sĩ, trí thức trước hiện tình đất nước. Chúng tôi có quan hệ, giao du với ai cũng chỉ là "đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu" mà thôi. Tuy nhiên công an lại không bao giờ chịu tin như thế. Họ luôn luôn cố tìm ra những hoạt động và tổ chức chống đối thù địch để " bóp chết từ trong trứng nước các nhen nhóm phản cách mạng".

Chuyện Hà Sĩ Phu ra tòa chúng tôi biết thêm nhiều chi tiết thú vị. Trước tòa, khi nói đến chuyện " chiếm đoạt tài liệu bí mật", Hà Sĩ Phu đã quay lại cử tọa dùng tay làm động tác bẻ khóa và nói: Nghe bản cáo trạng, tôi hình dung thấy mình có dáng dấp của một tên gián điệp, ban đêm lẻn vào cơ quan lưu trữ hồ sơ mật của Nhà nước, uy hiếp bảo vệ và bẻ khóa để vào lấy tài liệu. Bây giờ tòa lại cải tội danh thành "cố ý  tiết lộ bí mật của Nhà nước", như vậy có phải việc trên là vu cáo không. Đó là chưa kể một chi tiết mà chúng tôi đã biết. Khi chánh án hỏi trình độ học vấn, Hà Sĩ Phu trả lời tốt nghiệp phó tiến sĩ ở nước ngoài, chánh án còn hỏi gặng Hà Sĩ Phu đã học hết lớp mười chưa. Chúng tôi không biết nên cười hay khóc trước những phiên tòa kiểu này.

Chúng tôi cũng bàn thêm về việc của tôi. Mọi người đều nhất trí rằng tôi không nên làm cái gì có tính cách khiêu khích Nhà nước vào lúc này nhưng tôi vẫn phải giữ quyền tự do tư tưởng và phát biểu ý kiến của mình. Tôi sẵn sàng xem xét lại nội dung và phương pháp làm việc của mình, thận trọng, chặt chẽ hơn để có hiệu quả tốt và không bị kẻ xấu lợi dụng, đồng thời cũng yêu cầu Nhà nước xem xét lại cách nhìn nhận và thái độ đối xử với trí thức của Nhà nước đối với trí thức bất đồng chính kiến.

Lúc mới gặp tôi ở sân bay Liên Khương, Hà Sĩ Phu có nói nên qua một chặng như thế [ý nói việc ở tù] để có thêm kinh nghiệm nhưng bây giờ anh nói thêm: Không nên có thì hơn vì trải qua là một tổn thất lớn về nhiều mặt. Hôm qua, lúc ở quán  Đồng Quê, Hà Sĩ Phu cũng có nói: Đó là một thế giới thú vật. Mặc dù mình ở trong một trường hợp đặc biệt, ít chịu đựng, nhưng mình cảm nhận được tất cả tính chất thú vật của thế giới đó. Hôm nay, Hà Sĩ Phu còn kể riêng cho tôi một việc mà anh muốn giữ bí mật, không nói rộng rãi: Lúc anh mới vào tù, một hôm anh nhận được quà của vợ gởi vào trong đó có một hũ bột ngọt trộn tiêu muối. Có dấu hiệu nghi ngờ, anh dùng nước để kiểm tra, phát hiện thấy trong đó đã được trộn thêm thủy tinh xay nhỏ, có đến khoảng một phần ba. Nếu anh không biết ăn vào, bao tử và đường ruột vốn suy yếu của anh có lẽ đã bị hủy hoại. Lần đó tự nhiên nước mắt anh đã trào ra không sao kiềm chế nổi.

Mười hai giờ trưa chúng tôi mới chia tay nhưng vẫn còn bao nhiêu điều chưa nói sau một năm xa cách và đầy biến cố.

Xem tiếp Phần 3, Chương 7 - 11

trở về MỤC LỤC