TRẦN DZẠ LỮ

 

Hoàng Bích Hà

 

TRẦN DZẠ LỮ - HỒN THƠ NỒNG NÀN LĂNG MẠN



 

 
            Thi ca là quà tặng của tâm hồn và con tim. “Trong tim trong óc của con người có những chỗ bất cập với h́nh ảnh nghe nh́n chỉ có thơ (tức là ngôn từ cao cấp) mới len vào được” (Maiakovski) .Bởi v́ thơ là một ‘’kỷ nghệ đặc biệt” nên từ trái tim đến trái tim chỉ có thể len vào được bằng thơ. V́ vậy thơ ca là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống con người. Giữa bộn bề cuộc sống th́ góc thơ vẫn là nơi yên b́nh để tâm hồn ḿnh trú ngụ với những ngọt ngào sẻ chia. Một trong những nhà thơ đương đại được bạn đọc yêu thích hơn nửa thế kỷ là TRẦN DZẠ LỮ với những bài thơ t́nh quyến rũ.


Khi tôi chưa có mặt trên đời th́ thơ Trần Dzạ Lữ đă bay bổng trên các tạp chí tên tuổi từ thập niên 60 của thế kỷ xx. Đến lúc tôi bắt đầu cảm nhận được cái hay, cái đẹp những bài thơ t́nh của anh th́ anh đă là một trong những “cây cổ thụ” của thi ca đương đại. Tháng chín năm nay tôi bất ngờ nhận được món quà là tập thơ có tựa đề rất ấn tượng CỨA NÁT MUÔN TRÙNG – Nhà XB hội nhà văn gồm có 91 bài thơ t́nh do chính tác giả kư tặng. Tôi đă đọc một mạch hết bài này đến bài khác cho đến hết tập thơ chỉ trong một buổi chiều thu. Như vậy đủ đển thấy thơ anh hấp dẫn lôi cuốn người đọc như thế nào. Tập thơ viết về t́nh yêu và đó là tiếng ḷng của thi nhân. Tôi đă đọc đi đọc lại mấy lần để cảm nhận vẻ đẹp về nội dung và nghệ thuật. Thơ anh dung dị, đằm thắm mà thiết tha. Cái t́nh trong thơ luôn mộc mạc gần gũi, sâu sắc mà tế nhị của phong cách Á đông. Cứ mỗi lần đọc lại một bài thơ tôi lại phát hiện thêm những điều mới mẻ ẩn hiện sau bài thơ. Mỗi bài thơ có một vẻ đẹp lung linh của cảm hứng trữ t́nh, đậm đà da diết.


Viết về tác giả và tác phẩm tôi xin tŕnh bày thành 3 mục như sau:


1/ Vài nét khái quát về văn nghiệp của TRẦN DZẠ LỮ.
2/ TRẦN DZẠ LỮ -Nhà thơ của t́nh yêu nồng nàn say đắm
3/ Thi pháp thơ TRẦN DZẠ LỮ


***


1/ VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỀ VĂN NGHIỆP CỦA TRẦN DZẠ LỮ


Nhà thơ Trần Dzạ Lữ tên thật là Trần Văn Duận
Anh sinh ngày 25/ 2/ 1949
Tại ngôi làng xinh đẹp mang tên Ngọc Anh của thành phố Huế mộng mơ.


Anh bắt đầu viết từ khi c̣n là cậu học tṛ cấp 2 ( bậc phổ thông cơ sở ) thập niên 1960. Các sáng tác của anh được đăng trên các tạp chí : Văn, Văn Học, Bách Khoa, Thời Nay, Khởi Hành,Thời Tập, Giữ Thơm Quê Mẹ, Tuổi Ngọc, …


Sau năm 1975 các sáng tác của anh được hiện diện trên các báo, tạp chí : Kiến Thức Ngày Nay, Thanh Niên, Phụ Nữ, Người Lao Động, Tuổi Trẻ, Thời Văn, Áo Trắng, Người Hà Nội , Ngày Mới…


Anh là hội viên Hội Nhà Văn Thành phố Hồ Chí Minh.


Các tác phẩm đă xuất bản:


- HÁT DẠO BÊN TRỜI ( Nhà xuất bản Trẻ, năm 1995)
- GỌI T̀NH BÊN SÔNG ( Nhà xuất bản Trẻ, năm 1997)
- THƠ T̀NH VIẾT TRÊN BAO THUỐC LÁ ( Nhà xuất bản Hội Nhà Văn, năm 2014)
- CỨA NÁT MUÔN TRÙNG ( Nhà xuất bản Hội Nhà Văn, năm 2015)


Các sáng tác của anh đă góp mặt trong các thi tuyển:
- Thơ T́nh Việt Nam và Thế Giới ( Nhà xuất bản Thanh Niên, năm 1989)
- Ngh́n Câu thơ tài hoa ( Nhà xuất bản Văn Học, năm 2000 )
- Thơ Việt Nam 1945-2000 ( Nhà xuất bản Lao Động, 2001)
- Ngàn năm Thương Nhớ ( Nhà xuất bản Hội Nhà Văn, 2004)
- 700 năm Thơ Huế ( Nhà xuất bản Thuận Hóa, 2008)
- Cùng một lứa bên trời lận đận ( Nhà xuất bản Thanh Niên, 2009)

 


2/ TRẦN DZẠ LỮ -NHÀ THƠ CỦA T̀NH YÊU NỒNG NÀN SAY ĐẮM!


Với một bề dày sáng tác của anh như thế có lẽ cũng đă không ít nhà phê b́nh đă viết về con người thơ Trần Dzạ Lữ và tác phẩm của anh. Tôi chỉ là kẻ hậu sinh yêu thơ, đọc thơ anh và có đôi ḍng cảm nhận.


Trước hết thơ được bạn đọc yêu mến bởi thơ anh mang phong cách trữ t́nh, hài ḥa cân đối trong từng câu từng chữ. T́nh yêu là chủ đề lớn trong thơ trữ t́nh của nhà thơ TRẦN DZẠ LỮ. Mỗi bài thơ đều chứa đầy t́nh người, t́nh đời và ăm ắp thi vị.


Từ xưa đến nay đă biết có bao văn nhân thi sĩ nói về đề tài t́nh yêu. Maksim Gorky nói rằng: “ Con người sinh ra có linh hồn chính là để yêu.


C̣n Xuân Diệu của chúng ta th́ :
“ Làm sao sống được mà không yêu
Không nhớ không thương một kẻ nào”

( Xuân Diệu)


Không biết có bao nhiêu người đồng t́nh với họ? Chỉ biết rằng t́nh yêu đă đồng hành với sự tồn tại của con người từ thuở hồng hoang đến bây giờ và tin rằng c̣n đến cả mai sau. Cũng với bấy nhiêu cung bậc yêu thương, nhung nhớ, giận hờn… Nhưng mỗi người có cách giải bày riêng. Thơ t́nh Trần Dzạ Lữ có nét độc đáo rất riêng. Có chất men say trong ngôn ngữ thơ phải nói là rất “ Trần Dzạ Lữ.”


Thơ Trần dzạ Lữ là tiếng nói cất lên từ trái tim đa cảm. Thơ anh dẫn dắt người đọc đắm ch́m trong một bầu không khí lăng mạn của t́nh yêu đôi lứa. Ngôn từ dung dị mà tha thiết ngọt ngào. Những câu thơ trữ t́nh lay động người đọc bởi sự chân thành chứa chan t́nh yêu say đắm nồng nàn. T́nh yêu tha thiết anh dành cho thơ hơn nửa thế kỷ đến nay anh vẫn miệt mài sáng tác. bắt gặp những điều đó qua những câu thơ được viết ra từng những cung bậc của t́nh yêu:


“Chiều nay thiêu thiếu một người
Anh nghe thiếu cả một trời an yên
Môi cười ấy dễ nào quên
Chưa ba đào đă sóng lên địa đàng”

( Chiều nay thiêu thiếu một người)


T́nh yêu trong thơ anh là t́nh yêu sắt son, thủy chung với người tri âm tri kỷ. Ngồi đối diện với ly rượu trong một ngày cuối năm nhà thơ cũng chỉ nghĩ đến bóng dáng của nhân vật trữ t́nh trong thơ với một t́nh yêu bỏng cháy và nhớ nhung:

 
“Tháng chạp rồi…Ngồi đối bóng căm căm
Ly rượu cạn nhưng t́nh không thể cạn
Nếu ngày mai đất trời quên độ lượng
Hồng thủy buồn ta vẫn cứ yêu em”

( Tháng chạp rồi)


Thơ t́nh của anh quả là lăng mạn với cách viết nhiều ví von,những h́nh ảnh ẩn dụ, so sánh tinh tế và biện pháp tu từ đầy biểu cảm :


“Nụ cười em đă nhốt lấy hồn tôi
Gă lăng tử chưa hề ḷn cúi
Thích mây trời và lang thang khắp lối
Sao bây giờ nhận tội yêu em?’’

( Nụ cười em đă nhốt lấy hồn tôi)


Vâng! “Một gă lăng tử thích mây trời và lang thang thang theo gió.” Chưa ai có thể cầm chân được chàng vậy mà giờ đây chàng đă phải tự thú rằng. Chính ” nụ cười” “em đă nhốt lấy hồn tôi”, chàng đă phải trần t́nh từ đáy ḷng chân thật của ḿnh và chấp nhận “ quy hàng”, “ Rũ áo giang hồ bại tướng suốt trăm năm” . Nụ cười em thật màu nhiệm có sức hấp dẫn hơn cả “ Mười thành công lực.” T́nh yêu thật tuyệt vời !


Và cũng phải nói rằng không có nỗi buồn nào có thể buồn hơn dấu t́nh sầu muộn của sự phân ly. nếu em rũ áo xa anh th́ nỗi buồn vô tận đó như “cứa nát muôn trùng”. H́nh ảnh tượng trưng mà rất cụ thể cho “em”- nhân vật trữ t́nh trong thơ thấu hiểu, chắc chắn rồi! Như vậy th́ “em" không thể nào xa anh được!


“Buồn anh
cứa nát muôn trùng
Nếu em
giũ áo
xa
Trần Gian anh “

(THÔI)


Chất men say trong t́nh yêu được tác giả chuyển tải lên từng câu từng chữ cho người đọc cảm được t́nh yêu thật nồng nàn và dịu ngọt :


“ Mời nhau uống rượu hoa đào
Anh chưa uống đă say màu môi em
Một trời nhớ ngă, thương nghiêng
Hồn hoang đậu xuống tóc mềm buộc nhau”

( Mời nhau uống rượu hoa đào)


- Đêm nay ḿnh uống rượu sim
Quyện môi nhau để t́nh thêm thắt t́nh
Phải là hương lửa ba sinh
Mới đau đáu nhớ, mới ŕnh rập yêu… »

( Đêm uống rượu sim »


Những giây phút hạnh phúc bên người yêu dấu đă đi vào trang thơ và trở thành những phút giây vĩnh cữu của t́nh yêu bằng những h́nh ảnh ẩn dụ tượng trưng rất đắm say và lăng mạn của một t́nh yêu mănh liệt :


-« Khi ḿnh đủ ṿng tay nhau
Đêm ̣a vỡ tiếng mưa mau bên ngoài
Phút giây sống thật đây rồi
Em trao anh hết nụ cười Tây Thi »

( Đêm trong ṿng tay nhau)


Nước sông xa không dập nổi lửa t́nh gần
Ta cứ cháy hết đời nhau em nhé
Làm mă phu anh cơng nàng công chúa
Dẫu lên rừng xuống bể cũng cam tâm’’

( Nước sông xa không dập nổi lửa t́nh gần)


Với Trần Dzạ Lữ t́nh yêu trong hiện tại là t́nh yêu đẹp nhất, say đắm nhất có lẽ v́ vậy anh dành những vần thơ đẹp nhất, rung cảm nhất:


“Dắt nhau đi bởi tiếng sét t́nh cờ
Mà đắm đuối hơn ngh́n năm chờ đợi
Phi thời gian đó là điều em nói
Khi tay ḿnh choàng hết cả tay thơ


T́nh thứ mấy có hề chi đâu em
Gắn vào môi nhau nụ hôn khắc biết
Dẫu mai này sông có khô… hồ cạn
Anh tách buồn ra khỏi lư nhân duyên
T́nh yêu đầu hay cuối vẫn là em’’

( Không ai định tuổi nàng thơ)


Mỗi địa danh nơi anh đặt chân đến trong cuộc đời lữ thứ, đều để lại dấu ấn trong thơ và tất nhiên có t́nh yêu và nỗi nhớ: Chùm thơ tứ tuyệt về quê có Đông Hà, Quăng Trị, Nong, Truồi, Chợ Thần Phù…


“Ngọn gió Nam Lào không thổi bạt
Đông Hà chằm lại một sắc xuân”

( Tứ tuyệt về quê)


-“Giật ḿnh nhớ nụ cười em
Mong vào trong đó đong thêm t́nh đầy”

( Tứ tuyệt về quê)


-“ Chiều Khe Tre, nghe suối chảy bên nhà
Cứ ngỡ em th́ thầm bao nỗi nhớ”

( Tiễn em)


Thơ t́nh quả là không có tuổi . Đọc thơ anh tôi như thấy cả cuộc đời, cả cuộc t́nh của con người thi sỹ này và bao giờ cũng nồng nàn dịu ngọt một t́nh yêu rất trẻ trung tươi mới!
Ở tại Sài G̣n cũng chỉ nhớ và mong :


_” Sài G̣n ơi đi đâu rồi cũng nhớ
Về Ngả Năm, Ngả bảy lúc chờ em
Điệu Tango luồn qua một trái tim
Đó là lúc anh chín mong mười đợi »

( Sài G̣n trong nỗi nhớ)


Khi về lại cố đô Huế thân thương không có “ em’’đi cùng nên nh́n đâu cũng mơ màng tới bóng dáng người thương và nỗi nhớ nàng v́ thế không thể nào vơi.


“ Đêm Huế Hương cau c̣n thơm lựng
Mơ màng đến cả nụ cười em”

(Đêm Huế nhớ Sài G̣n)


Và t́nh yêu được khẳng định vững bền như một chân lư với sự thủy chung sau trước:
“ Ví dầu cạn nước sông Tương
T́nh yêu vẫn cứ lừng hương bên người”

(Tháng giêng t́nh)


Thơ anh dường như cho người đọc thấy cả cuộc đời và cuộc t́nh của anh. Thơ Trần Dzạ Lữ có nhiều sắc thái t́nh cảm, với đủ các cung bậc của t́nh yêu. Đặc biệt chất chứa bao nỗi vời vợi nhớ mong tha thiết chân t́nh và vô cùng lăng mạn! Đọc thơ anh ta t́m về với một tiếng nói sẻ chia, một tiếng ḷng tri âm hội ngộ. Đối với người đă yêu và đang yêu sẽ thấy được nguồn cảm xúc, những rung động khao khát cho riêng ḿnh. Đối với người đă đi qua cuộc t́nh sẽ sống lại với những khoảnh khắc của t́nh yêu đôi lứa bây giờ đă trở thành kỷ niệm khó phai!

 


3/ THI PHÁP THƠ TRẦN DZẠ LỮ:


Để khám phá về thơ anh ta đi t́m thi pháp. V́ thi pháp là mấu chốt của thơ, là những đặc điểm về h́nh thức nghệ thuật trong thơ. Thơ anh có sự kế thừa của thi pháp truyền thống qua những bài thơ lục bát. Cách gieo vần đối thanh một cách linh hoạt, hài ḥa. Câu thơ rất mềm mại duyên dáng và chỉnh chu. Anh sử dụng thành thục, điêu luyện các thể thơ dân tộc cổ truyền. Trong đó có thể lục bát, thể song thất lục bát. Những câu thơ lục bát của anh vừa hay về nội dung vừa giàu về nhạc điệu và giàu chất trữ t́nh của ngôn từ sử dụng.


“ Mời em uống rượu hoa đào
Chung này, anh rót em vào liêu trai
Chung anh, e, ngậm trang đài
Hoa thua, liễu hận để hoài thai… thơ!”

( Mời nhau uống rượu hoa đào)


Cuộc sống muôn màu, nhiều cung t́nh cảm th́ có lẽ thi pháp hiện đại mới đủ cho ng̣i bút của anh biểu đạt cảm xúc. V́ thế các sáng tác của anh phần lớn theo thi pháp hiện đại. Thơ anh phong phú nhiều thể loại: Thơ bốn chữ, năm chữ, bảy chữ, tám chữ…
 

Ở thể thơ bốn chữ:
-“ Nụ cười muốn vỡ
Đất trời thành thơ
Phong lan bốn mùa
Hương qua cửa sổ”

( Và trà hoa đào)


Thơ năm chữ:
“ Mùa xuân lại về rồi
Hiên xưa mà nhớ mẹ
Nhiều năm con đi biệt
Chữ hiếu quăng đâu rồi”

( Tự thú II)


Thơ sáu chữ:
“Lơn tơn anh về với Huế
Một ḿnh không có em theo
Nắng xuân bên đèo ấm thế
Sao ḷng chợt nặng đ́u hiu”

( về Huế một ḿnh)


Thơ bảy chữ:
“ Đêm Huế anh luồn dưới bóng cây
Trời chưa trở rét đă bao ngày
Không em, anh chợt buồn chi lạ
Ước ǵ “ Kinh Bắc” cũng về đây!’’

( Đêm Huế nhớ Sài G̣n)


Thơ tám chữ:
“ Nói vậy thôi anh vẫn gặm đợi chờ
Thay bánh ḿ để dơi t́m phi đạo”
Ch́a khóa trái tim em anh vững giữ
Th́ lo ǵ giông băo dọc đường đi”

( Đợi em nơi phi trường)


Ngôn ngữ thơ anh không dùng những lời lẽ trác tuyệt khác lạ hay phi thường…mà chỉ là những lời nói giản dị hàng ngày . Đôi khi dùng phương ngữ Huế như “ri, tê mô, rứa” vân dụng đúng chỗ, gieo vần khéo léo phù hợp với ngữ cảnh làm nên sự độc đáo dễ thương trong thơ anh. Ngôn ngữ thơ anh là ngôn ngữ đối thoại giữa hai người hoặc độc thoại . Cấu trúc thi thoại gồm đối thoại hoặc độc thoại để tạo nên thi ca:


“ Giận chi em? Tim anh đă thắp đèn
Một trời thương cũng bắt đầu lồ lộ
Giận chi em để cực ḷng anh rứa
Nụ hôn đền sẽ ngờ ngợ rất riêng”

( Giận chi em)


Tạo vật trong thơ có t́nh, đằm thắm và có hồn làm nên tứ thơ đẹp, sắc nét, hài ḥa cả về ngôn ngữ thơ lẫn tâm trạng thể hiện. Câu thơ khắc họa được những đường nét của đời sống thực qua bút pháp lăng mạn tài hoa. Bằng nhiều thủ pháp nghệ thuật: ẩn dụ, hoán dụ, tượng trưng, đảo ngữ, điệp từ, điệp ngữ… để đạt tới ngôn ngữ thơ giàu h́nh ảnh, giàu nhạc điệu: nhẹ nhàng, tha thiết mà sâu lắng. Thi ư ngọt ngào, ngôn từ dung dị đễ đọc, dễ hiểu như một lời tâm t́nh dễ đi vào ḷng người. Thơ Trần Dzạ Lữ nói chung là những cảm xúc mănh liệt của t́nh yêu đôi lứa. Thơ anh có đủ những say đắm nồng nàn, thiết tha của men t́nh. Và đó là lư do thơ t́nh Trần Dzạ Lữ rất được nhiều thế hệ công chúng yêu thích. Một trái tim đa cảm, một tâm hồn chan chứa cảm xúc, cuộc sống tinh thần phong phú và những câu thơ cứ thế rất tự nhiên đến với tác giả. Đó là tiếng thơ của thi nhân mà tiếng ḷng của độc giả. Người đọc qua thơ anh sẽ t́m được một tâm hồn đồng điệu, một tiếng nói sẻ chia. Mong anh tiếp tục với những sáng tác mới, tiếp tục gửi gắm những t́nh thi tha thiết nồng nàn đến với người đọc, cho nền thi ca đương đại !


Thành phố Huế ngày 8/10/2018
Hoàng Bích Hà

 

 

 

 

_____

 

a2a mời đọc giới thiệu sách " Cứa nát muôn trùng"

 

 

 

 

art2all.net