CHẾT LÀ HẾT

 

You Can’t Take It With You
by Eva-Lis Wuorio
Trương Mỹ-Vân dịch

 

LGT: Eva-Lis Wuorio sinh năm 1917 tại Phần Lan và di dân sang Gia-nã-đại năm 11 tuổi. Những ký ức sống động của thời thơ ấu đã giúp bà viết những tác phẩm phong phú, gợi lại sự kiện lịch sử, phong cảnh đất nước và nếp sống ở quê hương bà, trong số đó có hai tiểu thuyết về Đệ Nhị Thế Chiến là “Code: Polonaise” và “To Fight in Silence”. Bà mất năm 1988 tại Ruovesi, thành phố nhỏ ở Tempere, Phần Lan, gần biên giới Nga.

Truyện “Chết là Hết” được dịch từ nguyên tác “You Can’t Take It With You” trích trong tuyển tập truyện ngắn “Escape If You Can”. Cũng như hầu hết các truyện-thật-ngắn khác, truyện này kết thúc bằng một đoạn cuối bất ngờ nhưng hợp lý. Ông chú tên Basil, nhân vật chính, là người keo kiết, biển lận không hề cho bà con ông một xu nhưng rút cuộc lại cao mưu hơn đám thân quyến tham lam của ông.
 

~~o))((o~~

          Có hai điều hiển nhiên ai cũng phải công nhận là chú Basil vừa giầu vừa keo kiết.

Mọi người trong gia đình đều đồng ý về điểm này và họ đã tận dụng kho từ ngữ liên quan đến tính biển lận để ám chỉ ông mỗi khi họ cần tiền và tức giận vì ông không đáp ứng đòi hỏi của họ. Bà dì Clotilda vốn tánh dịu dàng đã gọi ông là lão già Scrooge bủn xỉn khi bà cần tiền mua chuỗi hạt trai mới vì bà bảo chuỗi hạt của bà đã cũ. Đứa cháu trai Percival sau khi đâm nát chiếc xe hơi thể thao mà hắn còn thiếu nợ ngân hàng chưa trả hết, đã tuyên bố thẳng rằng chú Basil là một người hà tiện, keo kiết, biển lận, bủn xỉn, “rán sành ra mỡ” và vô số những tĩnh từ độc địa khác. Những người còn lại trong gia đình đều tận dụng các từ ngữ trong tự điển để ám chỉ ông chú Basil keo kiết của họ.

Bà mẹ của Percival bảo con:
- Vẫn biết chú giầu có và không cần phải hà tiện, nhưng con không nên quá lời, lỡ chú nghe được thì sao?
Chị của Percival là Letitia đang chải mái tóc vàng óng ả liền tiếp lời mẹ:
- Lúc chết chú có mang theo được gì đâu! Con cần cái áo lông xù, xin chú thì ổng bảo mùa hè cần áo lông xù làm gì. Thật ổng keo kiết hết chỗ nói!

“Lúc chết ổng có mang theo với ổng được gì đâu!” là câu mọi người trong gia đình thường nói và lâu dần quen miệng, họ nói ngay trước mặt chú Basil nữa.

Họ thường bảo ông:
- Chú Basil ạ, lúc chết chú có mang theo được của cải gì với chú đâu! Tại sao chú không mua một căn nhà khang trang hơn ở ngoại ô để tụi cháu có thể về thăm chú? Có chuồng ngựa và hồ bơi nữa! Thử tưởng tượng chú sống ở đó có phải thích thú hơn không? Và dĩ nhiên là chú thừa sức mua rồi. Chết là hết chú à, chẳng mang theo gì được đâu!

Thật ra chú Basil nghe hết những điều mọi người trong gia đình phê bình ông vì ông không đến nỗi điếc như người ta tưởng, tuy ông vẫn giả vờ lãng tai. Ông biết người ta bảo ông keo kiết, biển lận, hà tiện, bủn xỉn, “vắt cổ chày ra nước”, và vô số những từ ngữ không được êm tai lắm, thế nhưng ông không bực mình. Điều làm ông giận nhất là lũ cháu dám cả gan cảnh cáo ông: “Lúc chết chú không mang theo được gì đâu!” Tất cả tài sản của ông mà tụi nó dám bảo ông như vậy!

Thuở trước chú Basil sang quận Transvaal ở Nam Phi tìm vàng, vào thời còn nhiều mỏ vàng nếu có người biết khai thác, và ông đã tìm được vàng. Mọi người còn bảo rằng ông đã quá già, không còn sức hưởng thụ, nhưng họ biết gì mà dám tuyên bố như thế! Đối với ông, chỉ cần nắm giữ tài sản trong tay là đủ, và ông khoái chí mỗi khi từ chối những lời xin xỏ của bà con. Ông ví họ như những con thú đáng thương trong gánh xiếc, suốt đời bị giam hãm trong cũi sắt chính là muôn vàn dục vọng ích kỷ của họ.

Lần duy nhất chú Basil chấp thuận lời yêu cầu của bà chị ông là lúc ông nhận nuôi Verner, người con trai trưởng khờ khạo của bà. Ban đầu bà đề nghị Verner đến giúp ông về việc văn phòng nhưng vì Verner dễ bảo nên cuối cùng ông để hắn tự do làm mọi việc lặt vặt trong nhà.

Chú Basil sống trong căn nhà nhỏ ngăn nắp ở vùng ngoại ô thuộc giới trung lưu, mặc lời xầm xì bàn tán của họ hàng. Căn nhà này vẫn y nguyên như hồi ông mới sinh, và hằng ngày Verner lo vun xới mảnh vườn nhỏ, ra tiệm thuốc lá mua nhật báo cho ông, hoặc khi rảnh rỗi hắn ta ngồi giũa móng tay. Không bao giờ Verner dám bảo ông: “Lúc chết chú không mang theo được gì đâu!” vì hắn ta chẳng hề nghĩ đến điều đó.

Chú Basil thường sai Verner mang thư từ của ông đến các luật sư, các nhà kinh doanh hay ngân hàng vì ông không tin vào hệ thống bưu điện hay điện thoại. Riết rồi Verner đâm ra quen và chẳng hề thắc mắc xem những bao thư dầy cộm đó chứa gì bên trong. Ngay cả đến những luật sư, kế toán viên và giám đốc ngân hàng cũng quen với lối liên lạc thư từ khác thường của chú Basil. Họ biết ông giàu và tài sản ông càng ngày càng nhiều vì các món tiền đầu tư đang sinh sôi nẩy nở, mà người giàu thường hay có những hành động khác thường nên họ cũng chẳng hề thắc mắc.

Một điều kỳ lạ nữa là tuy chú Basil còn tráng kiện nhưng ông cũng bảo Verner đưa ông đến tiệm mộc để ông thuê làm một cái quan tài rộng rãi cho ông. Chủ tiệm mộc là một người cùng thế hệ và cũng khắc khổ như ông nên nhận lời ngay. Sau khi xem kỹ các loại gỗ và thỏa thuận giá cả, chú Basil quyết định làm một cái quan tài cỡ trung bình bằng một lớp gỗ vì làm hai lớp sẽ tốn gấp đôi.

Ông bảo:
- Tôi sẽ tự tay lót thêm một lớp nữa hay Verner có thể giúp tôi vì chúng tôi thiếu gì thì giờ. Tôi đã chết ngay đâu! Làm như thế chỉ khiến đám thân quyến tôi thêm mừng mà thôi. Tôi còn sống để hưởng của cải của tôi chứ!

Thế rồi vào một buổi sáng, lúc tinh thần tỉnh táo và vui vẻ chú Basil sai Verner đi mời luật sư của ông đến. Mặc cho đám thân quyến của ông bàn tán, cãi cọ với nhau về món tiền thừa tự và tò mò muốn biết ông sẽ để lại cho ai, chú Basil thản nhiên đáp rằng ông không thích chia năm xẻ bảy tài sản của ông ra nên đã quyết định sẽ để lại nguyên gia tài cho một người và từ nay ông không muốn ai làm phiền ông về vấn đề này nữa.

Mãi đến mười năm sau, một sáng nọ, lúc mang trà vào cho chú Basil, bà quản gia khám phá ra ông đã mất trong giấc ngủ đêm trước. Ông đã sống một thập niên thoải mái, sung túc vì đám thân quyến không dám quấy rầy ông và lợi tức từ các món tiền đầu tư của ông ngày càng gia tăng.

Chỉ có một mình đứa cháu trai tên Percival nhiều lần túng tiền đã hăm dọa bỏ độc dược vào nước trà của chú Basil, nhưng sau khi khám nghiệm, bác sĩ tuyên bố chú Basil đã mất trong giấc ngủ vì tuổi già.

Đám họ hàng của ông bảo nhau:
- Ông mất không đau đớn như vậy là quý lắm.

Họ thi nhau nhắc lại những hành động tử tế của họ đối với ông và cãi nhau ỏm tỏi vì chẳng ai chịu nhường ai. Người nào cũng cho rằng mình đã tận tình chăm sóc chú Basil và không hề biết ông đã nghe hết những điều họ bàn tán sau lưng ông cũng như những lời nịnh hót trước mặt ông. Ai cũng tin mình là kẻ cưng quý chú Basil nhất và đinh ninh rằng trọn vẹn gia tài của ông sẽ thuộc về tay họ.

Họ tức tốc đi tìm vị luật sư và được biết theo di chúc chú Basil để lại khi ông còn hoàn toàn minh mẫn thì lễ hỏa táng sẽ được cử hành ngay sau khi ông mất và Verner sẽ chỉ cho họ nơi cất chiếc quan tài của ông.

Mọi người ngạc nhiên hỏi:
- Không còn gì trong chúc thư nữa sao?

Vị luật sư theo thói quen nghề nghiệp bình thản đáp:
- Ông có dặn sau lễ hỏa táng sẽ có một bữa tiệc thịnh soạn gồm các món cao lương mỹ vị như thịt nai, thịt ngỗng, gà tây, tôm hùm, sò huyết, cùng các loại rượu chát và rượu mạnh thượng hạng. Ông bảo mặc dù mang tiếng “keo kiết” nhưng lúc ra đi ông muốn đãi mọi người một bữa thỏa thuê.

Cả gia tộc hơi chột dạ khi nghe nhắc đến chữ “keo kiết”. “Làm sao chú Basil biết được điều này?”, họ lo âu tự hỏi nhưng cũng cảm thấy nhẹ nhõm ngay khi vị luật sư bảo họ rằng chú Basil còn để lại một phong bì với bức thư ông sẽ đọc cho họ nghe vào bữa tiệc sau lễ hỏa táng.

Thế là mọi người thi nhau mua sắm tang phục đắt tiền, nhân thể vào năm đó màu đen lại là màu hợp thời trang nhất. Họ đồng ý với nhau rằng kẻ nào may mắn được thừa hưởng nguyên gia tài sẽ chia cho những người khác trong gia tộc vì có như thế mới công bằng.

Chỉ một mình Verner đề nghị với họ là nên mua cho chú Basil một cái quan tài mới vì cái hòm cũ để lâu năm trong túp lều đã bị nước mưa nhỏ giọt gần mục rã. Thế nhưng chẳng ai thèm nghe lời hắn vì họ cho rằng rốt cuộc cũng đem đốt mà thôi, cần gì hòm mới hay cũ! Thế là chú Basil được hỏa táng theo đúng nghi thức cùng với vẻ luyến tiếc của đám thân quyến ông.

Mọi người trở về nhà sau tang lễ vừa đúng lúc gặp bà quản gia cũ của ông từ giã họ để ra đi. Chú Basil đã để lại cho bà một số tiền khá lớn và căn dặn bà cách thức đầu tư để bà đủ tiền sống thoải mái trọn đời. Để tỏ lòng biết ơn chú Basil, bà đã chuẩn bị chu đáo bữa tiệc thịnh soạn cho đám thân quyến của ông, nhưng bà không dại gì nấn ná lại để rửa dọn chén bát sau buổi tiệc này cho họ!

Mọi người hơi ngạc nhiên tuy không đến nỗi sửng sốt khi hay tin ngôi nhà của chú Basil từ nay thuộc về tay Verner. Ông cũng để lại cho hắn một số tiền nhỏ và căn dặn hắn cách thức đầu tư. Thoạt tiên cả gia tộc xúm lại hạch hỏi, chỉ trích Verner nhưng về sau vì thấy món tiền không đáng kể, họ để Verner yên. Hắn đã có phần và sẽ không làm họ bận tâm nữa.

Về phần Verner, hắn ta hơi buồn khi chú Basil mất vì lâu nay hắn đã quen sống cạnh ông và bằng lòng với số phận của hắn. Vốn tính giản dị, hắn vui vẻ chấp nhận món tiền thừa kế và không đòi hỏi gì hơn.

Cuối cùng khi vị luật sư mở di chúc của chú Basil, mọi người đều sửng sốt vì chỉ có một hàng chữ duy nhất do chính tay ông ta viết: “Ta đã mang theo tất cả với ta.”
Và dĩ nhiên ai cũng thắc mắc không hiểu ông đã làm gì với gia tài kếch sù trị giá hàng triệu bạc của ông.

Những nhà kinh doanh ông thường giao dịch trước đây, những kế toán viên và ngay đến các giám đốc ngân hàng đều công nhận chú Basil có một số vốn rất đồ sộ, tuy nhiên ông đã dần dà rút hết tiền trong trương mục của ông trong suốt mười năm qua. Vậy thì ông đã làm gì với số tiền đó? Điều này không ai biết, ngay cả những nhà kinh doanh, kế toán viên và giám đốc ngân hàng của ông, vì thật ra đây là tiền của ông, không dính dáng gì đến họ cả!

Không ai tìm được dấu vết nào về gia tài kếch sù của ông.

Cũng không ai nghĩ đến việc hỏi Verner và hắn ta cũng không hề cho họ biết là suốt mười năm qua, chú Basil đã sai hắn lót cỗ quan tài của ông bằng những bì thư dầy cộm do hắn mang về từ ngân hàng. Trước tiên hắn dùng những bì thư này lót một lớp chung quanh thành và dưới đáy hòm, xong xuôi hắn dùng vải nhựa màu xanh lót thêm một lớp nữa bên trong quan tài theo lời dặn của chú Basil.

Nếu Verner là một kẻ chậm chạp, thiếu thông minh thì ngược lại hắn cũng là một người rất khéo tay.

Hắn đã hoàn tất công việc một cách gọn gàng, khéo léo.


Trương Mỹ-Vân
dịch từ “You Can’t Take It With You”
của Eva-Lis Wuorio
 

 

art2all. net