Trương Mỹ-Vân

 

 

CHẾT LÀ HẾT

 

You Can’t Take It With You
by Eva-Lis Wuorio
Trương Mỹ-Vân dịch

 



LGT: Eva-Lis Wuorio sinh năm 1917 tại Phần Lan và di dân sang Gia-nă-đại năm 11 tuổi. Những kư ức sống động của thời thơ ấu đă giúp bà viết những tác phẩm phong phú, gợi lại sự kiện lịch sử, phong cảnh đất nước và nếp sống ở quê hương bà, trong số đó có hai tiểu thuyết về Đệ Nhị Thế Chiến là “Code: Polonaise” và “To Fight in Silence”. Bà mất năm 1988 tại Ruovesi, thành phố nhỏ ở Tempere, Phần Lan, gần biên giới Nga.

Truyện “Chết là Hết” được dịch từ nguyên tác “You Can’t Take It With You” trích trong tuyển tập truyện ngắn “Escape If You Can”. Cũng như hầu hết các truyện-thật-ngắn khác, truyện này kết thúc bằng một đoạn cuối bất ngờ nhưng hợp lư. Ông chú tên Basil, nhân vật chính, là người keo kiết, biển lận không hề cho bà con ông một xu nhưng rút cuộc lại cao mưu hơn đám thân quyến tham lam của ông.

 

~~o))((o~~


          Có hai điều hiển nhiên ai cũng phải công nhận là chú Basil vừa giầu vừa keo kiết.

Mọi người trong gia đ́nh đều đồng ư về điểm này và họ đă tận dụng kho từ ngữ liên quan đến tính biển lận để ám chỉ ông mỗi khi họ cần tiền và tức giận v́ ông không đáp ứng đ̣i hỏi của họ. Bà d́ Clotilda vốn tánh dịu dàng đă gọi ông là lăo già Scrooge bủn xỉn khi bà cần tiền mua chuỗi hạt trai mới v́ bà bảo chuỗi hạt của bà đă cũ. Đứa cháu trai Percival sau khi đâm nát chiếc xe hơi thể thao mà hắn c̣n thiếu nợ ngân hàng chưa trả hết, đă tuyên bố thẳng rằng chú Basil là một người hà tiện, keo kiết, biển lận, bủn xỉn, “rán sành ra mỡ” và vô số những tĩnh từ độc địa khác. Những người c̣n lại trong gia đ́nh đều tận dụng các từ ngữ trong tự điển để ám chỉ ông chú Basil keo kiết của họ.

Bà mẹ của Percival bảo con:
- Vẫn biết chú giầu có và không cần phải hà tiện, nhưng con không nên quá lời, lỡ chú nghe được th́ sao?
Chị của Percival là Letitia đang chải mái tóc vàng óng ả liền tiếp lời mẹ:
- Lúc chết chú có mang theo được ǵ đâu! Con cần cái áo lông xù, xin chú th́ ổng bảo mùa hè cần áo lông xù làm ǵ. Thật ổng keo kiết hết chỗ nói!

“Lúc chết ổng có mang theo với ổng được ǵ đâu!” là câu mọi người trong gia đ́nh thường nói và lâu dần quen miệng, họ nói ngay trước mặt chú Basil nữa.

Họ thường bảo ông:
- Chú Basil ạ, lúc chết chú có mang theo được của cải ǵ với chú đâu! Tại sao chú không mua một căn nhà khang trang hơn ở ngoại ô để tụi cháu có thể về thăm chú? Có chuồng ngựa và hồ bơi nữa! Thử tưởng tượng chú sống ở đó có phải thích thú hơn không? Và dĩ nhiên là chú thừa sức mua rồi. Chết là hết chú à, chẳng mang theo ǵ được đâu!

Thật ra chú Basil nghe hết những điều mọi người trong gia đ́nh phê b́nh ông v́ ông không đến nỗi điếc như người ta tưởng, tuy ông vẫn giả vờ lăng tai. Ông biết người ta bảo ông keo kiết, biển lận, hà tiện, bủn xỉn, “vắt cổ chày ra nước”, và vô số những từ ngữ không được êm tai lắm, thế nhưng ông không bực ḿnh. Điều làm ông giận nhất là lũ cháu dám cả gan cảnh cáo ông: “Lúc chết chú không mang theo được ǵ đâu!” Tất cả tài sản của ông mà tụi nó dám bảo ông như vậy!

Thuở trước chú Basil sang quận Transvaal ở Nam Phi t́m vàng, vào thời c̣n nhiều mỏ vàng nếu có người biết khai thác, và ông đă t́m được vàng. Mọi người c̣n bảo rằng ông đă quá già, không c̣n sức hưởng thụ, nhưng họ biết ǵ mà dám tuyên bố như thế! Đối với ông, chỉ cần nắm giữ tài sản trong tay là đủ, và ông khoái chí mỗi khi từ chối những lời xin xỏ của bà con. Ông ví họ như những con thú đáng thương trong gánh xiếc, suốt đời bị giam hăm trong cũi sắt chính là muôn vàn dục vọng ích kỷ của họ.

Lần duy nhất chú Basil chấp thuận lời yêu cầu của bà chị ông là lúc ông nhận nuôi Verner, người con trai trưởng khờ khạo của bà. Ban đầu bà đề nghị Verner đến giúp ông về việc văn pḥng nhưng v́ Verner dễ bảo nên cuối cùng ông để hắn tự do làm mọi việc lặt vặt trong nhà.

Chú Basil sống trong căn nhà nhỏ ngăn nắp ở vùng ngoại ô thuộc giới trung lưu, mặc lời xầm x́ bàn tán của họ hàng. Căn nhà này vẫn y nguyên như hồi ông mới sinh, và hằng ngày Verner lo vun xới mảnh vườn nhỏ, ra tiệm thuốc lá mua nhật báo cho ông, hoặc khi rảnh rỗi hắn ta ngồi giũa móng tay. Không bao giờ Verner dám bảo ông: “Lúc chết chú không mang theo được ǵ đâu!” v́ hắn ta chẳng hề nghĩ đến điều đó.

Chú Basil thường sai Verner mang thư từ của ông đến các luật sư, các nhà kinh doanh hay ngân hàng v́ ông không tin vào hệ thống bưu điện hay điện thoại. Riết rồi Verner đâm ra quen và chẳng hề thắc mắc xem những bao thư dầy cộm đó chứa ǵ bên trong. Ngay cả đến những luật sư, kế toán viên và giám đốc ngân hàng cũng quen với lối liên lạc thư từ khác thường của chú Basil. Họ biết ông giàu và tài sản ông càng ngày càng nhiều v́ các món tiền đầu tư đang sinh sôi nẩy nở, mà người giàu thường hay có những hành động khác thường nên họ cũng chẳng hề thắc mắc.

Một điều kỳ lạ nữa là tuy chú Basil c̣n tráng kiện nhưng ông cũng bảo Verner đưa ông đến tiệm mộc để ông thuê làm một cái quan tài rộng răi cho ông. Chủ tiệm mộc là một người cùng thế hệ và cũng khắc khổ như ông nên nhận lời ngay. Sau khi xem kỹ các loại gỗ và thỏa thuận giá cả, chú Basil quyết định làm một cái quan tài cỡ trung b́nh bằng một lớp gỗ v́ làm hai lớp sẽ tốn gấp đôi.

Ông bảo:
- Tôi sẽ tự tay lót thêm một lớp nữa hay Verner có thể giúp tôi v́ chúng tôi thiếu ǵ th́ giờ. Tôi đă chết ngay đâu! Làm như thế chỉ khiến đám thân quyến tôi thêm mừng mà thôi. Tôi c̣n sống để hưởng của cải của tôi chứ!

Thế rồi vào một buổi sáng, lúc tinh thần tỉnh táo và vui vẻ chú Basil sai Verner đi mời luật sư của ông đến. Mặc cho đám thân quyến của ông bàn tán, căi cọ với nhau về món tiền thừa tự và ṭ ṃ muốn biết ông sẽ để lại cho ai, chú Basil thản nhiên đáp rằng ông không thích chia năm xẻ bảy tài sản của ông ra nên đă quyết định sẽ để lại nguyên gia tài cho một người và từ nay ông không muốn ai làm phiền ông về vấn đề này nữa.

Măi đến mười năm sau, một sáng nọ, lúc mang trà vào cho chú Basil, bà quản gia khám phá ra ông đă mất trong giấc ngủ đêm trước. Ông đă sống một thập niên thoải mái, sung túc v́ đám thân quyến không dám quấy rầy ông và lợi tức từ các món tiền đầu tư của ông ngày càng gia tăng.

Chỉ có một ḿnh đứa cháu trai tên Percival nhiều lần túng tiền đă hăm dọa bỏ độc dược vào nước trà của chú Basil, nhưng sau khi khám nghiệm, bác sĩ tuyên bố chú Basil đă mất trong giấc ngủ v́ tuổi già.

Đám họ hàng của ông bảo nhau:
- Ông mất không đau đớn như vậy là quư lắm.

Họ thi nhau nhắc lại những hành động tử tế của họ đối với ông và căi nhau ỏm tỏi v́ chẳng ai chịu nhường ai. Người nào cũng cho rằng ḿnh đă tận t́nh chăm sóc chú Basil và không hề biết ông đă nghe hết những điều họ bàn tán sau lưng ông cũng như những lời nịnh hót trước mặt ông. Ai cũng tin ḿnh là kẻ cưng quư chú Basil nhất và đinh ninh rằng trọn vẹn gia tài của ông sẽ thuộc về tay họ.

Họ tức tốc đi t́m vị luật sư và được biết theo di chúc chú Basil để lại khi ông c̣n hoàn toàn minh mẫn th́ lễ hỏa táng sẽ được cử hành ngay sau khi ông mất và Verner sẽ chỉ cho họ nơi cất chiếc quan tài của ông.

Mọi người ngạc nhiên hỏi:
- Không c̣n ǵ trong chúc thư nữa sao?

Vị luật sư theo thói quen nghề nghiệp b́nh thản đáp:
- Ông có dặn sau lễ hỏa táng sẽ có một bữa tiệc thịnh soạn gồm các món cao lương mỹ vị như thịt nai, thịt ngỗng, gà tây, tôm hùm, ṣ huyết, cùng các loại rượu chát và rượu mạnh thượng hạng. Ông bảo mặc dù mang tiếng “keo kiết” nhưng lúc ra đi ông muốn đăi mọi người một bữa thỏa thuê.

Cả gia tộc hơi chột dạ khi nghe nhắc đến chữ “keo kiết”. “Làm sao chú Basil biết được điều này?”, họ lo âu tự hỏi nhưng cũng cảm thấy nhẹ nhơm ngay khi vị luật sư bảo họ rằng chú Basil c̣n để lại một phong b́ với bức thư ông sẽ đọc cho họ nghe vào bữa tiệc sau lễ hỏa táng.

Thế là mọi người thi nhau mua sắm tang phục đắt tiền, nhân thể vào năm đó màu đen lại là màu hợp thời trang nhất. Họ đồng ư với nhau rằng kẻ nào may mắn được thừa hưởng nguyên gia tài sẽ chia cho những người khác trong gia tộc v́ có như thế mới công bằng.

Chỉ một ḿnh Verner đề nghị với họ là nên mua cho chú Basil một cái quan tài mới v́ cái ḥm cũ để lâu năm trong túp lều đă bị nước mưa nhỏ giọt gần mục ră. Thế nhưng chẳng ai thèm nghe lời hắn v́ họ cho rằng rốt cuộc cũng đem đốt mà thôi, cần ǵ ḥm mới hay cũ! Thế là chú Basil được hỏa táng theo đúng nghi thức cùng với vẻ luyến tiếc của đám thân quyến ông.

Mọi người trở về nhà sau tang lễ vừa đúng lúc gặp bà quản gia cũ của ông từ giă họ để ra đi. Chú Basil đă để lại cho bà một số tiền khá lớn và căn dặn bà cách thức đầu tư để bà đủ tiền sống thoải mái trọn đời. Để tỏ ḷng biết ơn chú Basil, bà đă chuẩn bị chu đáo bữa tiệc thịnh soạn cho đám thân quyến của ông, nhưng bà không dại ǵ nấn ná lại để rửa dọn chén bát sau buổi tiệc này cho họ!

Mọi người hơi ngạc nhiên tuy không đến nỗi sửng sốt khi hay tin ngôi nhà của chú Basil từ nay thuộc về tay Verner. Ông cũng để lại cho hắn một số tiền nhỏ và căn dặn hắn cách thức đầu tư. Thoạt tiên cả gia tộc xúm lại hạch hỏi, chỉ trích Verner nhưng về sau v́ thấy món tiền không đáng kể, họ để Verner yên. Hắn đă có phần và sẽ không làm họ bận tâm nữa.

Về phần Verner, hắn ta hơi buồn khi chú Basil mất v́ lâu nay hắn đă quen sống cạnh ông và bằng ḷng với số phận của hắn. Vốn tính giản dị, hắn vui vẻ chấp nhận món tiền thừa kế và không đ̣i hỏi ǵ hơn.

Cuối cùng khi vị luật sư mở di chúc của chú Basil, mọi người đều sửng sốt v́ chỉ có một hàng chữ duy nhất do chính tay ông ta viết: “Ta đă mang theo tất cả với ta.”
Và dĩ nhiên ai cũng thắc mắc không hiểu ông đă làm ǵ với gia tài kếch sù trị giá hàng triệu bạc của ông.

Những nhà kinh doanh ông thường giao dịch trước đây, những kế toán viên và ngay đến các giám đốc ngân hàng đều công nhận chú Basil có một số vốn rất đồ sộ, tuy nhiên ông đă dần dà rút hết tiền trong trương mục của ông trong suốt mười năm qua. Vậy th́ ông đă làm ǵ với số tiền đó? Điều này không ai biết, ngay cả những nhà kinh doanh, kế toán viên và giám đốc ngân hàng của ông, v́ thật ra đây là tiền của ông, không dính dáng ǵ đến họ cả!

Không ai t́m được dấu vết nào về gia tài kếch sù của ông.

Cũng không ai nghĩ đến việc hỏi Verner và hắn ta cũng không hề cho họ biết là suốt mười năm qua, chú Basil đă sai hắn lót cỗ quan tài của ông bằng những b́ thư dầy cộm do hắn mang về từ ngân hàng. Trước tiên hắn dùng những b́ thư này lót một lớp chung quanh thành và dưới đáy ḥm, xong xuôi hắn dùng vải nhựa màu xanh lót thêm một lớp nữa bên trong quan tài theo lời dặn của chú Basil.

Nếu Verner là một kẻ chậm chạp, thiếu thông minh th́ ngược lại hắn cũng là một người rất khéo tay.

Hắn đă hoàn tất công việc một cách gọn gàng, khéo léo.


Trương Mỹ-Vân
dịch từ “You Can’t Take It With You
của Eva-Lis Wuorio
 


 

art2all. net