ÂM NHẠC TRONG TRUYỆN KIM DUNG

                                                                          gởi: Viêm Tịnh

 

              Tiểu thuyết võ hiệp là một hình thái đặc biệt trong văn học Trung Quốc; nó có một lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ hai truyện Du Hiệp Liệt Truyện và Thích Khách Liệt Truyện trong bộ sử ký Tư Mã Thiên, được biên soạn vào đời Hán; thuật lại những chuyện thời Xuân Thu chiến quốc như Kinh Kha Nhiếp Chính cho đến tiểu thuyết Chí Quái thời Ngụy Tấn và các truyện truyền kỳ đời Đường gồm những tác phẩm Câu Nhiệm Khách, Côn Luân Nô, Hồng Tuyến Nữ. Về sau nhiều tác giả đã dựa vào đó mà xây dựng thành tiểu thuyết đương đại; trong số đó phải kể đến tiểu thuyết gia Trà-Lương-Kim-Dung.

Từ khi truyện kiếm hiệp Kim Dung tung ra thị trường đã lôi kéo hằng triệu độc giả khắp nơi trên thế giới, người ta đọc say mê truyện ‘chưởng’; không những ở Trung Quốc mà ngay cả Việt Nam. Ngoài chuyện đọc tiểu thuyết võ hiệp Kim Dung, người ta còn đổ xô xem phim ảnh một loại phim chuyện được dàn dựng theo mẫu mực của Kim Dung, những hoạt cảnh thần kỳ, biến hóa thần thông của những võ lâm cao thủ, kỹ nghệ điện ảnh Hồng Kông khởi từ đó khuấy động thị trường phim thuật. Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Quốc dựa vào thị hiếu quần chúng cũng làm những phim võ hiệp tương tự nhưng rồi cũng lùi bước trước phim chuyện võ hiệp Kim Dung.

Trong 12 bộ truyện kiếm hiệp; tác giả đã dựa trên bối cảnh lịch sử đấu tranh của người Hán chống lại sự xâm lăng của các bộ tộc. Truyện của Kim Dung đầy tính hùng ca và sử thi; ông xử lý rốt ráo những kiến thức, hiểu biết về nền văn hóa Trung Quốc mà ông đã dày công nghiên cứu và học tập, từ đó ông vận dụng sở học một cách tài tình và lý giải trọn vẹn chân lý nghiã hiệp một phần dựa vào lịch sử cổ đại và lịch sử huyền thoại mà ông hài hòa trong cách viết dã sử, bố cục chặt chẻ làm sống lại một bề dày sử liệu Trung Quốc kể cả các thuật như quyền thuật, y thuật, bút thuật về nghệ thuật thì có hội họa, thi phú, âm nhạc, ẩm thực và nhất là rượu và nhạc Kim Dung viết đến độ gần như đi tới tôn giáo hóa Tửu đạo và Nhạc đạo. Tất cả tình tiết của mỗi bộ truyện tác giả đều lồng vào một triết lý tâm sinh lý và tính nhân bản, ngoài ra bộ môn âm nhạc đều có mặt trong hầu hết bộ truyện của Kim Dung và đóng một vai trò không nhỏ.

Tác giả Kim Dung đã viết ra 12 tác phẩm: Thư Kiếm Ân Cừu Lục, Bích Huyết Kiếm, Anh Hùng Xạ Điêu, Thần Điêu Đại Hiệp, Bích Sơn Phi Hổ, Phi Hổ Ngoại Truyện, Ỷ Thiên Đồ Long Đao, Liên Thành Khuyết, Thiên Long Bát Bộ, Hiệp Khách Hành,Tiếu Ngạo Giang Hồ và Lộc Đỉnh Ký. Ông đã viết những bộ truyện trên gần như một trường thiên tiểu thuyết và đến năm ông 48 tuổi (1972) ông gát bút.

Âm nhạc trong truyện là một dữ kiện giữa cuồng nộ và hòa bình, giữa tàn bạo với tình yêu; ông muốn chuyển hóa từ có sang không, từ tình thương xóa bỏ hận thù, đập tan mọi vọng niệm mà tự cổ chí kim lòng hoài vọng đó không bao giờ tiêu diệt được. Và; cũng từ đó, ông nhận thức rằng âm nhạc biện minh cho những lý lẽ đã nêu và cũng là nhạc khí (võ khí) một khí giới ‘tuyệt chiêu’, là sức mạnh siêu lực ngăn chận mọi tham vọng và ảo tưởng của con người.

Khởi từ thời Xuân Thu chiến quốc đưa Trung Quốc tới suy tàn, thảm bại nhất vào thời kỳ Hán tộc. Kim Dung nhìn nhận rằng: ‘Âm nhạc như một thứ võ công, giúp người ta lắng dịu cơn đau, điều trị, mê hoặc và kiềm chế kẻ địch’. Ông muốn cho người đời thấy rằng nội lực của âm nhạc là sứ giả của hòa bình, âm nhạc xử lý mọi hoàn cảnh, mọi hình thức của nội giới và ngoại giới, trở thành ngọn sóng thần đẩy lùi mọi sát khí. Một khí giới mà Kim Dung cho là tuyệt chiêu hơn những tuyệt chiêu khác. Cho nên ông chọn âm nhạc như một hòa giải và được coi như vai trò quan trọng trong suốt những bộ truyện võ hiệp của ông. Kim Dung lý luận cụ thể giữa hai bề mặt của hai thế giới nội tại và ngoại tại; cái ‘bề ngoài’ là sự tranh hùng của võ lâm đầy sát khí nhưng cái ‘bề trong’ chính là tâm hồn thanh thoát vị tha của kẻ sĩ. Kim Dung tả những nhân vật kiếm khách với ý nói đến hai chữ nghiã khí mà nghiã khí là cơ bản nồng cốt của người hùng kiếm khách, đó là quan niệm đạo đức xử thế và hành xử của những người hiệp sĩ đạo. Nghiã là bộ phận không thể thiếu vắng trong truyện Kim Dung; chính Khổng Mạnh cũng thừa nhận rằng: nghiã là chính nghiã, hợp lý và thích nghi. Cho nên tinh thần trọng nghiã được đề cao trong chuyện Kim Dung là điều tất yếu.

Trong tất cả tác phẩm của ông, Kim Dung đã dùng nhiều loại hình âm nhạc khác nhau, ông vận dụng trí tuệ của mình, đưa âm nhạc vào truyện là cả mục đích diễn tả mọi tình huống qua từng thời kỳ, từng thời đại, cốt tủy truyện Kim Dung lấy văn minh tứ phương du nhập vào nền văn minh Trung Quốc và mười phương thống lĩnh địa bàn. Nhưng rồi ông vẫn nhìn nhận âm nhạc xử lý toàn diện. Tiếu Ngạo Giang Hồ là một trường hợp cụ thể. Tiếu Ngạo Giang Hồ thật ra không phải là câu chuyện hiệp khách hay hành hiệp dựng lên tiền đề; mà chính là một nhạc phẩm lừng danh về đờn và sáo (cầm tiêu) có tựa đề Tiếu Ngạo Giang Hồ. Nhạc phẩm có một nội dung, ám chỉ giữa hai hệ phái Bạch đạo và Hắc đạo, giữa chính và tà. Đó là một bản hợp soạn giữa hai nghệ sĩ trong giới võ lâm quyền bá, đối địch nhau.

Lưu Chính Phong chưởng phái Hành Sơn và Khúc Dương Trưởng lão thuộc phái Triêu Dương, cả hai môn phái nầy thù ‘bất cộng đái thiên’, thù vạn đợi trong việc tranh bá. Nhưng rồi trở thành bạn tâm giao giữa Lưu-Khúc, phát sinh từ âm nhạc mà ra. Đọc đến đây ta thấy tác giả duy trì cái nghiã khí lớn lao, đưa tình vào thù. Lưu và Khúc hai tay có biệt tài xử dụng nhạc khí đạt tới mức vô tiền khoáng hậu rồi tự nhiên cảm hóa qua tài năng mà trở thành hiền hữu. Kim Dung xử lý ngọn bút về âm nhạc qúa tài tình và điệu nghệ. Kim Dung cho hai tài năng biểu diễn để đi tới tri kỷ với âm nhạc. Lưu Chính Phong trong tay đàn, Khúc Dương tay tiêu hòa nhịp với nhau lên khúc bi hùng ca, đạt tới chỗ tột đỉnh của âm nhạc, điệu nhạc giao vào nhau kết thành bè trong điệu ngũ cung; khoan thai trung chính, tiếng khoan tiếng sập vỗ vào nhau lúc bổng lúc trầm; đọc sâu vào truyện mới thấy ngón nghề âm nhạc Kim Dung tuyệt hảo tới mức nào. Chơi xong tấu khúc Lưu-Khưu tương thông tâm ý. Khi phát hiện ra chân lý của âm nhạc đạt tới chân như tối thượng thừa, Lưu rủ áo giang hồ lui về ẩn dật ở tuổi lục tuần, gát kiếm vui thú điền dã, ung dung tự tại giữa chốn giang hồ khí phách.

 

Nhưng bụi trần lại kéo đến. Tả Lãnh Thiền thuộc phái Trung Sơn huy động toàn lực Hoa Sơn, Hành Sơn, Thái Sơn vây hãm hành động của Lưu Chính Phong, vu oan Lưu theo tà giáo, buộc Phong phải ra tay ám hại Khúc Dương, chặt đứt mối quan hệ với Triêu Dương thần giáo phái. Không thể hành động như thế được, với con người mã thượng coi việc bán sống cầu vinh là bất nghiã. Kim Dung sắp xếp câu chuyện giữa tà với chính, giữa thù và không thù; tác giả vẫn duy trì chữ nghiã trong truyện, ông đưa nhân vật về với lương tâm đạo đức con người, nghiã khí của hiệp khách, trọng tài hơn danh. Tiếng đàn của Phong là tiếng đàn cảm khái mà Khưu thầm phục trang nghiã hiệp nầy. Lưu Chính Phong đang ở trong một tình huống khó xử, một thảm kịch đau đớn. Khúc Dương hiểu được nỗi khổ của bạn, ra tay cứu nguy, giải phóng Lưu đưa vào Thất Sơn Hành ẩn trú nơi đây, trả hết cho đời, đôi tài tử không còn là hiệp hành kiếm khách và biến mình vào thi nhạc, đàn địch hợp tấu khúc để đời trước khi đi vào cõi tịch.

 

Nhưng chưa hết; Kim Dung kéo dài giá trị âm nhạc một lần nữa, sang tay cho kẻ hậu sinh, tác giả không muốn người đọc mất đi cái truyền bí âm nhạc, ông đưa những nhân vật khác tiếp tục sứ mang và giữ lấy như việc trao ngôi. Những khúc bi hùng ca về sau giao lại cho Lệnh Hồ Xung thừa kế phái Hoa Sơn; cầm trong tay tấu khúc của hai vị tiền bối. Lệnh Hồ Xung lên ngựa phiêu bạt giang hồ, hóa thân thành một kẻ lang thang, thân tàn ma dại giữa rừng gươm đao. Phải chăng khát vọng của Tiếu Ngạo Giang Hồ không bao giờ thực hiện được hoài bão giữa một xã hội thời bấy giờ đầy mưu lược, thù độc, chia rẽ, bè phái tranh giựt quyền lực?

 

Tác giả Kim Dung muốn nhấn mạnh ở điểm này: lòng ham muốn dục vọng của con người triền miên trong kiếp đọa đày; ông muốn kéo con người về với nghiã khí, cốt cách nghiã hiệp dù ở bất cứ hoàn cảnh nào hôm nay hay ngày mai. Kim Dung làm cho người đọc chạy theo ông những mạch chuyển, những tàng ẩn trong từng nhân vật truyện, những cuộc tranh hùng hay những mối tình lâm ly bi đát từ thâm cung hay chốn phường hoa ong bướm, chốn lầu xanh hay trà đình, tửu quán; ông vẫn đưa cái thế nhân sinh vào từng vai trò xử lý trên nguyên bản ‘nghiã khí’, đó là nội công thâm hậu của Kim Dung mà về sau chúng ta thấy cái thuật võ công đó qua từng nhân vật; cái gọi là nội công hay chưởng lực được tác giả vận dụng của trí tuệ, cái sức mạnh trí tuệ đã đánh ngã địch thất điên bát đảo; có phải là độc chiêu thâm hậu ?

Lệnh Hồ Xung cho rằng đó là một thể loại bí lục vô cùng thượng thặng giữa Lệnh Hồ Xung và người đẹp Doanh Doanh. Hai người gặp nhau trong ngõ Lục Trúc thuộc thành Lạc Dương, nơi đây Lệnh Hồ Xung gói ghém niềm đau của mình với Doanh Doanh người mà hắn thầm yêu trộm nhớ, mối tình đầu tan vỡ… Tác giả Kim Dung hoán giải cuộc tình tan hợp qua âm nhạc vẫn là chủ đề chính mà ông muốn chứng tỏ, bằng cách cho Doanh Doanh trổ tay nghề, dạy những ngón gảy tuyệt chiêu vô tiền khoáng hậu cho Lệnh Hồ Xung những khúc lừng lẫy trong ca khúc Thanh Tâm Phổ Thiện Trú, đó là khúc nhạc giữ gìn sanh mạng những lúc lâm nguy. Âm nhạc mà Kim Dung xử dụng trong truyện võ hiệp là một thứ âm nhạc siêu lực giải nguy, cứu chữa, giải bệnh. Đọc giả sẽ sửng sờ khi đọc đến đọan chơi nhạc của Doanh Doanh truyền tập cho Lệnh Hồ Xung là liều thuốc hóa giải căn bệnh tâm thần, trầm cảm, vực Lệnh Hồ Xung trở lại trạng thái bình thường và hồi phục chức năng, khí thế võ lâm anh hùng. Nhưng; cũng nhờ vào tấu khúc đó mà Lệnh Hồ Xung và Doanh Doanh nối lại cuộc tình tưởng như không bao giờ hàn gắn lại được giữa hai kẻ giang hồ khí phách. Đọc ở đoạn nầy ta thấy Kim Dung nâng âm nhạc lên đỉnh cao. Âm nhạc trong Tiếu Ngạo Giang Hồ đã giao hợp giữa ẩn và hiện, giữa chính với tà đầy triết lý nhân sinh; khát vọng của Tiếu Ngạo Giang Hồ được xây dựng trên cơ bản của tình yêu và nghệ thuật âm nhạc.Tác giả Kim Dung muốn hoàn cải con người từ chỗ vị tha nhân ái, từ chỗ nhiệt tình và lòng tự phụ, xoa dịu tất cả mọi tình huống qua một thứ âm nhạc trường cửu.

Kim Dung đã xử dụng nhạc lý qua nhiều loại hình âm khác nhau của âm nhạc không những loại âm nhạc có chiều sâu, kích thích cảm xúc, lay động nội tại làm nhủn lòng hiếu thắng, đưa vị tha âm nhạc vào đời để hoán chuyển. Kim Dung tiên sinh còn chơi một thể nhạc khác có tính cách phường chèo đó là loại nhạc lang thang ba láp, vất vơ của môn phái Hành Sơn. Như vậy với hoàn cảnh địa lý, nhân văn tác giả đều xử dụng trọn vẹn giá trị âm nhạc.

Riêng Tiếu Ngạo Giang Hồ chúng ta còn bắt gặp những tiết nhạc mà tác giả còn cho thấy sự vi diệu của nhạc điệu cực kỳ siêu thoát như Tiêu Tương Dạ Khúc của Mạc Đại tiên sinh. Mạc Đại vóc dáng ‘điêu linh cổ quái’ từ chối bả lợi danh, quyền thế để du thân vào một cuộc đời du mục, rày đây mai đó hoà mình trong câu hò tiếng hát, gát kiếm giữa chốn giang hồ và chỉ móc trên vai một cây đao cấm có giấu một thanh kiếm mỏng như lá lúa. Phải thừa nhận Kim Dung rất chi ly từng nhân vật một cách độc đáo trong truyện của ông viết. Kiếm để diệt hung tàn, đao cấm để giữ vững tâm hồn. Kim Dung lúc nào cũng xây dựng nghiã khí. Nhưng tiếc thay Mạc Đại chưa thoát tục bởi khúc Tiêu Tương. Mạc Đại tiên sinh chơi nhạc thể điệu buồn, tiếng hát sương khói, lênh đênh không nói lên được cốt cách của một đạo sĩ mà vô tình tiên sinh hóa thân một kẻ du ca. Đọc tới cái đoạn Mạc Đại ta mới thấy tác giả Kim Dung thâm hậu đưa độc giả đi theo với âm nhạc không ngừng nghỉ. Ông lý luận tài tình : Mạc Đại là tay du ca một trích tiên nhập thế để hành thế.

Trong âm nhạc ông còn thể hiện một lối gieo tình hết sức kỳ ngộ. Khúc Sơn Ca Phúc Kiến của Lâm Bình Chi, lấy nhạc của Lâm đem về núi Hoa Sơn dạy cho Nhạc Linh Sơn ca bài: ‘Chị Em Lên Núi Hái Chè,’ ca khúc này đã làm cho Lệnh Hồ Xung tương tư rồi rơi tình với nàng, đó là tương ngộ của một tay tráng sĩ đa tình. Kim Dung tiên sinh ngụ ý cho thấy âm nhạc ngoài tài nghệ nó còn ma lực làm xiêu lòng, quyến rủ, vỗ về, mơn trớn. Nhạc Linh Sơn gảy tiếng đàn lúc trầm lúc bổng như giấu trong đó nỗi niềm thầm kín với Lâm Bình Chi. Lệnh Hồ Xung biết thâm ý đó. Chàng đau khổ vô hạn.

 

Âm nhạc trong truyện võ hiệp Kim Dung nghiêng về nội tâm hơn ngoại giới. Phấn chấn nhưng cũng có suy tàn trong triết lý nhị nguyên, một lối chơi nhạc hết sức kỳ bí chỉ có trí tuệ Kim Dung mới quán đạt chất lượng đó. Trong bộ Ỷ Thiên Đồ Long Ký, lần này tác giả giới thiệu một nét đặc thù khác của âm nhạc, mang tính chất siêu tưởng. Kim Dung muốn chứng tỏ nguồn nhạc Trung Quốc không những đa dạng mà nó còn chứa cả âm thanh lôi cuốn cả vạn vật vũ trụ cùng hòa nhập, chim muông nghe tiếng nhạc réo rắt mà ngỡ như tiếng hót của chim về đậu trên vai người nghệ sĩ. Từ chỗ nhân sinh vô úy của kiếm khách chính giáo còn tạo được một yếu tố khác là tình yêu, tình yêu luôn luôn hiện diện trong 12 tập truyện võ hiệp của Kim Dung, âm nhạc là võ công,chinh phục tình yêu và cũng được coi như liều thuốc giải thoát …

Ông đưa ra nhân vật Côn Luân Tam Thánh tức Hà Túc Đạo. Hà ngoài tứ tuần, gương mặt thô gầy xấu xí nhưng bên trong Côn Luân chứa đựng ba thiên tài mà hiếm có trong thiên hạ: kiếm, cờ và đàn hành trang ba thứ độc chiêu bước vào thế giới võ lâm kiếm khách, thử có ai dám thi đố? Tài múa kiếm như sấm chớp, cờ xuống những nước bí quỉ khốc thần sầu bên cạnh đó Côn Luân xuất chúng với nội công chơi đàn. Kim Dung cho chúng ta thấy từng nhân vật trong truyện là những tài tử lừng danh từ bao đời nay ông gián tiếp nói lên cái văn hóa đa dạng của Trung Quốc muôn màu muôn vẻ từ hạ đến thượng; một nền móng cố hữu và lâu đời. Côn Luân Tam Thánh có một khúc đàn tuyệt vời mỗi lần gảy tiếng đàn tạo nên một âm thanh cao vút, chim muông tụ lại nhảy múa ông gọi ‘Bách điểu triêu phụng’ không biết có thật như vậy không hay huyền thoại? Kim Dung diễn tả tiếng đàn khi bổng khi trầm, khi líu lo, khi đùa cợt đó là hình tượng hóa sự kiện; trong văn chương tiểu thuyết của Trà-Lương Kim-Dung thường tạo ra điển cố đó là lý lẽ thầm kín hay chủ động trong con người của tác giả. Kim Dung viết dưới một dạng thức ẩn dụ “metaphor” làm cho câu chuyện trở nên phiêu lưu kỳ bí, những hình ảnh thực hư, hư thực thần thông biến hóa làm say người đọc, tài ở cái chỗ người đọc sống trong vô ảnh mà hình tượng vẫn sống động với trí tuệ và nhận thức được tiếng vó ngựa, tiếng đàn tiếng địch ngân vang trong vô ảnh, kể cả vật lộn với tình yêu say đắm, đều hiện nguyên hình, những hình ảnh thể hiện trung thực trong cái gọi là vô ảnh. Người đọc nghe được tiếng đàn của Hà Túc Đạo, tiếng nhạc của người tài hoa chơi đã làm say mê nhiều người đẹp và đem lòng yêu Tam Thánh, đôi khi nghe như lời biệt ca của một cuộc tình ai oán vậy.

 

Đến đây Kim Dung định nghiã giá trị của âm nhạc, ông cho rằng cái hay, cái tuyệt mỹ của âm nhạc còn nói lên tinh thần nhân bản qua bài Hỏa Ca của giáo chủ Minh Giáo truyền từ Ba Tư sang Trung Quốc. Bài nầy được hát trên đỉnh Quang Minh khi quần hùng Trung Quốc vây tỏa Minh Giáo vì cho rằng Ba Tư giáo là tà giáo. Kim Dung dựa vào bài thơ của nhà thơ Ba Tư là Omar Khayam (Ôn Ca Mạc) tựa đề Hỏa Ca :

Đốt tàn thân xác của ta
Ngọn lửa thành bốc cháy đỏ rực
Sống chẳng là có chỉ hạnh phúc thôi
Thì chết đi đâu có khổ gì
…
Hỷ lạc sầu bi xin gởi về cát bụi
Tội tình thay người đời hoạn nạn lắm thay.

Trương Vô Kỵ nghe bài ca đó và nhận ra Minh Giáo là một tôn giáo nhân bản, cho Ba Tư tà giáo là một lý lẽ xuyên tạc vô căn cứ. Từ đó Trương Vô Kỵ được Minh Giáo ngợi ca như anh hùng dân tộc Trung Quốc. Tác giả đưa lý nhân hòa làm căn bản cho thế gian; một triết lý nhân hậu và đạo đức.

 

Ở Lục Mạch Thần Kiếm, âm nhạc lại càng phong phú hơn. Nói đến âm nhạc trong truyện nầy phải ghi lại hai nhạc sĩ quái dị trong nhóm Hàm Cốc Bát Hữu (tám bạn ở Hàm Cốc) là Cẩm Tiên Khang Quảng Lăng và Lý Qúi Lỗi. Khang đánh địch bằng sáu cây đao cầm, nghe tiếng đàn của Cẩm Tiên tim óc bấn loạn. Tài đâu mà chơi một lúc sáu cây đàn ? Kim Dung giải quyết rất tài tình về những bí tích đó. Khang Quảng Lăng đặt sáu cây đàn ở mỗi vị trí khác nhau rồi vận chỉ công, khinh công mà đánh vào phiếm đàn. Hóa ra tiếng đàn của Lão lúc bổng lúc trầm, khi thăng khi giáng tiếng tơ đồng réo vào nhau phát ra những khúc ngân xuất qủi nhập thần kinh khiếp, ào ạt như gió thổi như mưa tuôn, người ta nghe mà không định lường được nguồn nhạc xuất phát từ đâu cái âm thanh kỳ quái đó. Nhạc của Khang quả là thứ nhạc làm rối tâm can, kẻ địch phải ‘chạy làng’.

Lúc này; Lý Qúi Lỗi ở đâu ? Kim Dung đặt nhân vật này vào vai trò xướng ca mà thôi và hát phụ để làm nổi bật tiếng đàn của Khang Quảng Lăng, tuy Lỗi xuất hiện ít hơn trong truyện nhưng để lại nhiều ấn tượng cho người đọc.

Ngoài tiếng đàn, tác giả còn cho chúng ta biết qua tiếng địch (sáo). Đàn và địch là hai nhạc khí đặc thù văn hóa của Trung Quốc, thực ra tiếng sáo rút ra từ âm nhạc của Hồ Tăng. Hồ thổi sáo ống đến độ kích thích được loài rắn độc, sai khiến rắn tấn công kẻ địch. Kim Dung giới thiệu với độc giả Hồ Tăng tức là Ba La Tinh và Triết La Tinh là người nước Tây Vực tức Ấn Độ ngày nay, xứ nầy có thủ thuật thổi kèn ống. Tác giả Kim Dung còn cho chúng ta biết thêm về âm nhạc của đám hạ lưu, đám đầu đường xó chợ, đám ăn xin; đại cái bang cũng có đờn ca; tuy không xuất chúng như bài ‘Xin Cơm’ cũng có âm hưởng độc đáo.

Truyện Lộc Đỉnh Ký ở đây chúng ta sẽ bắt gặp hai danh sĩ cuối đời Minh đầu Thanh, đó là Ngô Mai Thôn và Trần Viên Viên. Tiên sinh mô tả Trần Viên Viên cực kỳ lộng lẫy mắt đẹp như mắt Quan Âm; tuy nhiên Viên Viên có một cuộc đời trầm luân ‘hồng nhan đa truân’ tất cả những đau khổ, bi thương đó được đúc kết thành bài ca Viên Viên Khúc cho tới khi nàng xuất gia vào cửa Phật, bài ca vẫn còn hát, trong số những người thưởng thức nhạc của Viên Viên đạt đến chân như. Tác giả muốn nói lên cái tuyệt chiêu của âm nhạc thì chỉ có Ngô Tam Quế nghe được vài chục câu, Hồ Dật Chi nghe đâu dăm ba câu, chỉ có Vi Tiểu Bảo nghe trọn bài. Kim Dung muốn cho ta thấy rằng âm nhạc cũng có hồn riêng, có nghiã là nhạc đến với người có cơ may và giới hạn, nhạc không đến với người không có lòng. Thì tại sao Vi Tiểu Bão lại được nghe ? Mặc dầu Vi chẳng hiểu gì về âm nhạc mà lại được thưởng thức trong lúc đó có người muốn được nghe thì lại không. Kim Dung giải thích: ‘Âm nhạc nó đến với người có duyên tình, có một nội công thâm hậu thì âm nhạc đến rất tự nhiên’. Viên Viên Khúc là một bài ca buồn, đúng là bài ca mất nước chẳng khác gì Hậu Đình Hoa của Lý Hân trong thơ Đổ Mục :

Gái chơi đâu biết hờn vong quốc
Bên sông còn hát Hậu Đình Hoa.

Lộc Đỉnh Ký còn có loại nhạc tự kỷ ám thị dùng trong lúc đánh nhau. Được Kim Dung viết với giọng văn ít học hợp với trình độ giáo phường ngu dốt :

Hồng giáo chủ thần thông quảng đại
Giáo chúng ta đánh bại khắp nơi
Địch nhận thấy bóng chạy tơi bời
Cứng rắn cũng tan tành xác pháo.

Trong truyện võ hiệp Kim Dung âm nhạc xuất hiện khắp nơi trên đất nước Hoa Lục. Trong Lãnh Nguyệt Bảo Đao ta nghe được tiếng hát vùng Sơn Đông, Chiết Giang của tiểu anh hùng Hồ Phỉ trong Độc Bá Hồng Quần và tiếng hát của Islam Hồi Giáo Y Tư Mỹ nhạc rút ra từ kinh Coran (Kha Lan kinh) là một thể nhạc khát vọng hòa bình dưới dãi lụa mềm trong sa mạc hoang vu, nhạc Y Tư Mỹ chơi nghe vi vu như gió thổi lồng vào cát bụi.

Trong Lộc Đỉnh Ký ta còn nghe được bài Trầm Giang hùng tráng trích từ tác phẩm dân ca Đào Hoa Phiến, ngợi ca người yêu nước Sử Các Bộ. Nhưng không phải ai cũng dễ hát khúc Trầm Giang nầy. Đêm mưa gió trên sông Liễu Giang, cả mấy chục người trong khoang thuyền mà chỉ có Trần Cận Nam Tổng đường chủ và Ngô Lục Kỳ của Thiên Địa hội mới đủ nội công cất cao tiếng hát át cả tiếng cuồng phong :

Non nước ngàn năm để tiếng truyền
Đau lòng huyết lộ khắp Tây Xuyên

Đọc Lục Mạch Thần Kiếm ta còn nghe được tiếng hát ‘Hái Sen ở Giang Nam’ hòa với tiếng hồ cầm, thánh thót của A Bích tại Yến Tử Ổ ở Giang Nam :

Giang Nam ta hãy hái sen
Lá sen dày khít mọc chen thành đồng
Cá đùa bên lá phía đông
Cá đùa bên lá sen hồng phía tây.

Những tiếng hát đẹp nhất mang nặng tính chất triết lý vẫn là tiếng hát Tiểu Siêu cô gái lai Ba Tư. Tiểu Siêu trở thành ả hầu của Trương Vô Kỵ,16 tuổi mà đã thầm yêu Trương Vô Kỵ. Nàng biết đó là điều tuyệt vọng, nỗi đau đó khi nàng hát cho Minh chủ Trương Vô Kỵ nghe. Bài ca nầy cũng rút ra từ thơ của Ôn Ca Mạc và được tác giả Kim Dung chuyển ngữ sang Quan Thoại nói lên khát vọng giữa tử sinh :

Lai như lưu thủy hề thệ như phong
Bất tri hà xứ lai hề hà sơ chung.
(Chợt đến như dòng sông nước chảy, thoát tan như gió qua mau. Chẳng biết đâu mà đến, cũng chẳng biết nơi đâu mà về)

Kim Dung tiên sinh đưa âm nhạc vào tiểu thuyết võ lâm, bởi vì theo quan niệm của tác giả âm nhạc là võ công, là hóa giải từ lòng thù hận đến lòng yêu thương, từ vô thủy, vô chung đến đạo làm người giữa người và bá tánh, ông xây dựng bối cảnh lịch sử trong truyện qua âm nhạc, thần tượng hóa các nhân vật trong truyện từ lịch sử hay huyền thoại, từ cái ‘vô ảnh’ sang hình ảnh hiện thực, tiềm tàn trong lịch sử đấu tranh của người Trung Quốc từ thời Xuân Thu chiến quốc cho đến thời kỳ cách mạng văn hóa ngày nay. Kim Dung viết tiểu thuyết không nhất thiết là truyện ‘chưởng’ bên cạnh đó tác giả lồng vào những chuyện tình đầy tính lãng mạn, pha lẫn tính hài hước dí dõm để truyện trở nên phong phú, sâu sắc thần kỳ. Nhất là âm nhạc Kim Dung đã biện minh bằng một lý lẽ nhân sinh tương quan giữa người với người.

Vì vậy; đọc truyện kiếm hiệp Kim Dung, ta lắng nghe chất nhạc qua từng thời kỳ, từng triều đại với địa danh lịch sử Trung Quốc. Kim Dung thần tượng hóa trong các bộ môn nghệ thuật. Chính trong cái dung nạp này Kim Dung chứng tỏ được rằng ông rất điêu luyện về âm nhạc trong kỷ thuật viết truyện võ hiệp.

VÕ CÔNG LIÊM

(ca.ab.chestermere tháng 8/2008. Nhuận sắc ca.ab.ycc. sbc. tháng 8/ 2018)
 

*Đọc báo: Far Eastern economic review HK/2000



 

trang võ công liêm

art2all.net