vơ công liêm

 

ĐẾN GẦN THƯỢNG ĐẾ

CỦA CON NGƯỜI

 

Trên nguyên tắc đây là một ư niệm hiểu biết hết sức đầy đủ của vấn đề; là những ǵ do từ nhận thức ở nơi chúng ta với sự hiện hữu của Thượng đế. Chúng ta phải coi đây là điều hệ trọng để đến gần Thượng đế của con người –Man’s approach to God là tùy vào sở năng tự nhiên thuộc trí tuệ của con người; đó là điều mà con người t́m đếnThượng đế giữa lúc này. Sự này tùy vào niềm tin. Chỉ có như vậy mới mong đưa chúng ta đến h́nh ảnh của chủ đề, một chủ đề hoàn toàn sống thực không c̣n ngại nghi là Thượng đế có thật hay cho đó là sự siêu nhiên để lôi cuốn vào niềm tin –the super-natural gift of faith.
 

Để hợp lư hóa; chúng ta dựa vào những ǵ thuộc quan điểm triết học để làm sáng tỏ vấn đề, với một vài ư niệm có từ những lư thuyết khác nhau; là một tổng thể để xác định hay không Thượng đế giữa cơi đời này. Biết rằng chúng ta đang sống trong thế giới khoa học thực dụng là một phủ nhận sự có mặt của Thượng đế. Tuy nhiên; bên cạnh sự phát triễn của nền khoa học hiện đại, có thể cho chúng ta thấy được sự vĩ đại của vũ trụ, một vũ trụ ‘super-nature’ vừa sáng tạo vừa tạo thành là một khả năng vô biên buộc con người phải nh́n nhận hiện hữu của nó (existence of God). Triết học hay lư thuyết chỉ là phương tiện để lư giải thực hư chớ không phải là cứu cánh tuyệt đối để đạt mục đích. Hiện hữu của Thượng đế nằm trong nhận thức và hiểu biết nơi con người.Có thể đó là h́nh ảnh của sự thật,có thể đó là h́nh thái của siêu h́nh.
 

Vật lư học ngày nay đă minh định cụ thể và không thể vượt qua trí tuệ và văn hóa của chúng ta. Đó là một tiến tŕnh và một thành quả lớn lao; tuyệt vời và xứng đáng ngợi ca. Vậy th́ cái ǵ cho là xấu xa, hay cho đó là một thứ vật lư tạp nham và một thứ nguyên tử hóa (atomizing) đă có trong chúng ta, nhưng; phải biết và hiểu về điều này một cách minh chính, tức không c̣n hoài nghi giữa thực, giữa mộngảo là h́nh ảnh chưa thực ḷng tin một cách thấu triệt. Đ̣i hỏi tin là nhận thức, là hiểu rơ về nó một cách tự nhiên, đó là sự thật về lănh vực hiểu biết và là một hạn định về nó –but; to be aware of its very nature, its true field of knowledge and its limitation. Cho nên chi tánh hư tật xấu là cái ǵ cần có để trợ vào cho một thứ tâm lư và hiểu biết khác. Tánh hư tật xấu cần có là một sự đổi mới (tư duy) về những ǵ siêu h́nh –What is badly needed is a renewal of metaphysics. Xa đi những thứ trần ai là lột bỏ ở chính chúng ta cái thứ ‘h́nh nhi tượng học’, nó không sống thực mà trở nên mơ hồ, trừu tượng, không c̣n là đối tượng chủ thể giữa người và vũ trụ. Vũ trụ là h́nh tượng học, một sự sáng lập vô h́nh mà hữu h́nh. Đấy chính là nhận thức trước một hiện hữu tại thế; con người không thể chối bỏ sự hiện hữu của con người, dẫu dưới h́nh thức nào hoặc từ nguồn gốc nào từ phôi sinh đến h́nh thành, lấy đó để xác nhận thực hư, xác nhận giữa mộngảo là minh định đối tượng chủ thể, không c̣n nghi ngờ cho đó là thứ không kế tục hay tiếp nối giữa thế giới vật lư học và thế giới của siêu h́nh học. Không dẫn ở đây thời kỳ quá độ của chủ nghĩa khoa học, cho dù là h́nh ảnh hiện đại (the modern image) mà tạo ra phức tạp, nhiều thứ bí truyền và nhiều thứ nhiêu khê (fecund) trong một thỉnh cầu thực nghiệm –là thứ h́nh ảnh thuộc về siêu h́nh hoặc cho đó là ư tưởng thực thể để dựng nên có thực; rồi từ đó cho chúng ta cái điều không thể đánh giá được về h́nh nhi tượng học (symbolical) hoặc đây là chuyện lạ phi thường thuộc hiện tượng học (phenomenological) đưa tới sự nhầm lẫn giữa ‘h́nh tượng’ và ‘biểu tượng’ trong lúc chúng ta đặt vấn đề một cách rốt ráo.
 

Đó là nhận thức thế nào là vấn đề xử sự (matter behaves), nhưng; không thể chỉ thị hay truyền đạt chúng ta những ǵ thuộc triết học hoặc bản thể học là vấn đề ǵ đây (what matter is). Thực ra; cả hai vấn đề đ̣i hỏi một nhận thức thấu triệt là chủ thể vấn đề được đặt ra giữa không có thượng đế là vấn đề chủ lực của niềm tin. Thượng đế không buộc ‘chúng sinh’ phải tin theo mà để con người tự tin theo là bản thể như-nhiên, là chủ hữu. Giờ đây; thời cơ cho ta những ǵ có thể hóa giải được giữa khoa học và hiểu biết v́ những thứ đó là khát vọng tâm trí con người –The opportunity is now given for that reconciliation between science and wisdom for which the human mind thirsts. Từ chỗ đặt vấn đề và xử lư hoàn cảnh là động lực ư thức có nơi con người chớ không phải là động lực ‘ban phép’ có nơi Thượng đế. Cái sự lư này là dấu hiệu ch́m đắm để muốn t́m thấy một lần nữa cảm thức của Hiện hữu / the sense of Being. Sở dĩ đi t́m cái lư chính đáng trong triết học là chúng ta đi t́m một sự sáng tỏ của hiện hữu, v́; lư do này nọ hay v́ bản thể học lôi cuốn hay trong mọi lư do khác nhau. Sự thực chủ nghĩa hiện sinh là nêu ra lư do –True existentialism is the work of reason; chớ chẳng phải là lư thuyết hóa giải cho hiện hữu và thực chất của nó. (trong L’Être et l’Essence by Étienne Gilson) Bởi; như thế này: nó là thứ trực giác của hiện hữu của một thứ trí năng vô h́nh –it is the intuition of being (abstractive intellection). Lư lẽ này được coi như tư tưởng của Plato hoặc của Spinoza là sự cớ thuộc trí năng của con người đi vào trong lănh điạ của siêu h́nh và có thể xem nó là trí năng thuộc siêu h́nh học (metaphysical intelligence).

 

Nói chung mọi lư thuyết có từ Plato, Aristotle đến Thomas Aquinas, Descartes và Leibniz. là những ǵ mà các triết gia đă cống hiến những chứng cứ cụ thể hoặc đă biện minh về sự hiện hữu của Thượng đế. Thực ra bên trong của trực giác là của hiện hữu hoặc những ǵ minh bạch cho một giá trị hiện hữu, cái đó được coi là một hiện hữu nguyên trạng (absolute existence) hoặc một Hiện hữu chẳng có chi cả (Being-without-nothingness), là một tổng thể vượt quá khả năng của con người để đối diện trước một hiện hữu của Thượng đế. Việc này không c̣n mới mẻ ǵ để t́m đến Thượng đế, nó đến trong nhận thức hiểu biết của những ǵ b́nh dị, đơn sơ, một sự thức tỉnh hồn nhiên và một năng lực giải thoát là chức năng của những ǵ đến từ cơi ngoài của vô tận. Thuở xa xưa khoa-học-triết đă chứa những thứ vô lư, thứ khoa học h́nh ảnh hơn là t́m thấy, h́nh ảnh đó nôm na là h́nh tượng thuộc biệt hiệu bản thể học (pseudo-ontological) chớ chẳng đem lại một hiệu năng nào hơn giữa nhận thức hiểu biết về thế giới tâm sinh lư để đi tới nhận thức hiểu biết về Thượng đế. Cảm thức về Hiện hữu là nguyên tắc trong những ǵ thuộc vũ trụ tư tưởng của họ là đưa vào đó một khí hậu cảm nhận thích nghi và ngày nay tri giác tự nhiện là một hiện hữu tại thế, có thể lấy từ ư niệm hóa và hợp lư hóa khoa học thực chứng để xác nhận sự kiện giữa hữu thức và vô thức mà không lạc mất một năng lực có từ bên trong của tri giác, bởi; cơ bản của nhận thức chính là tri giác của hiện hữu dành cho một hiện hữu tại thế mà lâu nay ra công t́m kiếm để xác nhận cho một sự thật như-nhiên. Bởi; con người luôn luôn hoài nghi, hoài nghi ngay cả bản thể của ḿnh đang sống; h́nh ảnh Thượng đế trở nên ‘khách quan’ dưới mắt của con người. Hiện diện của Thượng đế như chứng tỏ cho một hiện hữu sống thực và chỉ đến trong một thỉnh cầu của đ̣i hỏi. Cho nên chi muốn đạt tới niềm tin là do con người t́m đến Thượng đế, tuyệt đối Thượng đế không t́m tới con người trong khi con người c̣n nghi vấn giữa hữu thể và tha thể. Hoài nghi tất không có niềm tin. Cốt tủy của tôn giáo là rao giảng niềm tin là chứng giám cho sự thật, sự thật hiện hữu của tại thế. Đến với Thượng đế là cái lư do của con người trong cái gọi là nguồn sinh lực của nó, là một lư lẽ tự nhiên –Human reason’s approach to god in its primordial vitality is a natural reasoning, gần giống như tri giác hoặc là sinh lực không thể chống lại được là trí năng phản chiếu một thứ tri giác hiện hữu. Bởi như thế này: Hiện-hữu-với-không-có-ǵ (Being-with-nothingness) là làm cho trí tuệ gắn bó vào cái cần thiết của cái gọi là Hiện-hữu-không-có-chi-cả (Being-without-nothingness), bởi; hai dữ kiện là một năng lực chiếu sáng của tri giác là cầm giữ trí tuệ và cũng là nghĩa vụ để nhận thấy sự hiện hữu về nó.
 

Như vậy việc này nó đến trong một tiến tŕnh hết sức tự nhiên, trong một tri giác lóe sáng ban sơ có từ những hệ trọng chắc chắn để có một hệ trọng khác được sống c̣n (linh hồn và thể xác tái sinh) một cách chắc chắn hơn –Thus it naturally procceds; in a primary intuitives flash, from imperative certainly to imperative certainty (!). Là những ǵ có từ trong tư tưởng Descartes cho tới Kierkegăard và được coi là tư duy hiện đại có từ thời đó cho tới thời nay; nó bao hàm một tổng thể về ư niệm thuộc tri giác là một đ̣i hỏi ở nhận thức để nh́n thấy sự hiện hữu tuyệt đối (Thượng đế) đối với con người. Cho nên chi cái ǵ thuộc sở hữu chủ là của /of /de cái đó là một xác định cụ thể giữa không là ‘cái quyền’ của con người t́m đến Thượng đế; phạm vi đó chưa hẳn phải hoàn toàn để chối bỏ hay khước từ về sự siêu h́nh và nếu cho là đă được thanh tẩy (cleaned) của những ǵ không có lư tính, không thể dung thông (irrationalism). Nếu tư duy đó khăng khăng cho rằng Thượng đế chỉ là h́nh ảnh của tôn thờ hoặc dưới một lăng kính khách quan khác, nghĩa là chưa hẳn tin có thực trong hiện hữu; Thượng đế nằm dưới dạng thức siêu h́nh hơn là thực thể sống động. Vị chi đến với Thượng đế của con người trong một tri giác trong bóng không vướng đục; ánh sáng vi-diệu-tính-không sẽ mở đường cho một nhận biết mới hơn. Nhận thức hiểu biết là điều hết sức đặc biệt tự nhiên có từ nhận biết thấu đáo của con người. Tức nhận thức, hiểu biết của con người về Thượng đế (man’s knowledge of God). Nó xác định một cách minh bạch hơn bất cứ những ǵ thuộc lư lẽ khác hoặc những ǵ phát triễn của khoa học là hợp lư (logical) vốn dĩ đă chứng minh.
 

Mỗi khi chú ư hay để tâm tới kinh nghiệm luân lư, chúng ta sẽ có thể nhận ra rằng luân lư đạo đức là cần thiết đối với đời và đạo. Nó luôn song hành trong một tri giác cố hữu để h́nh thành thế nào tín ngưỡng của tôn giáo; mà trong đó có Thượng đế; như vậy là ư thức đến một thứ luân lư tồn lưu cho một hiện thể tại thế và hướng tới cái sự tốt lành cho một việc làm có lợi ích của sự tốt đó –the good for the sake of the good, là đi thẳng tới cuộc đời của chúng ta và đây là cách thức nhận biết về Thượng đế, là sinh khí sống động của cuộc đời. Kinh nghiệm luân lư nằm trong con người là một cân nhắc, đắn đo về đấng tôn thờ tức Thượng đế. Người đă chọn lựa một sự chân thật tốt bonum honestum dành cho con người; đó là chặn cuối đời của Thượng đế với một sự sáng tạo khéo léo đầy mỹ thuật mà trong những thứ đó đều đem lại cái ǵ tốt đẹp –tri giác giữ vững giá trị về trí năng là hành vi, tác động của tồn lưu nhân thế. Ở đây cái sự đạt tới là đạt tới cái sự tồn lưu, tồn lại, tồn thể là tâm khí vững vàng không buông thả mà nhảy vào trong một hiện hữu sống thực –the plunge into real existence. Nhưng nhớ cho cái điểm này: cái đặc quyền bất khả phân của tri giác là của hiện hữu, là cái khuấy động đi tới trong ư thức (conscious) và nhận thức (conceptually) là một diễn cảm bày tỏ, một nhận thức không thể lư giải về những ǵ hiện hữu của Thượng đế. Cuối cùng đặt Thượng đế trong dạng siêu h́nh với h́nh tượng để tôn thờ. Đó là những ǵ cùng thời cho một khám phá mới về những ǵ cơ bản hào phóng và phong phú của hiện hữu tồn lưu nhân thế.

 

Nhưng đây là điều không thể cho đó là nguyên nhân cao cả của hiện hữu tồn lưu, điều đó sẽ không mấy thỏa măn cái loại chứng cao cả hiện hữu mà nó nằm trong nghi vấn của vấn đề, chỉ đến trong nhận thức hiểu biết của con người mà thôi. Cảm thức của hiện hữu là không những chỉ biết về hiện hữu của Thượng đế mà trong đó bao gồm tất cả những ǵ mà con người nghĩ tới do từ tri giác để nhận biết, một sự nhận biết được coi là điều có thực tự nhiên (natural truths) và một năng lực tự nhiên (natural forces) là một kết hợp đầy đủ có từ trí tuệ con người (human mind). Con người biết rằng: Thượng đế tự ép ḿnh để sống có t́nh yêu, đồng thời tự ép ḿnh trong cuộc sống và tự ép ḿnh trong hiện hữu tồn lưu. Dữ kiện để tạo niềm tin giữa con người và Thượng đế có thể có tương quan qua t́nh bằng hữu, cùng chung hưởng khổ đau và sống chung nhau trong một thế giới đại đồng và chia sẻ cùng nhau là tương ái giữa buồn vui hay hạnh phúc bên nhau là cảm thức giữa Thượng đế và trí năng sáng tạo của Người –common bliss between God and His intelligent creatures. Đấy là sự thật chân chính, là những ǵ bao hàm của siêu nhiên (supernatural), của những ǵ được ban ơn và ḷng độ lượng có từ Thượng đế và Con người trong cùng một niềm tin ./.
 

 

VƠ CÔNG LIÊM (ca.ab.yyc . cuối 11/ đầu 12 / 2020)


 

ĐỌC THÊM: ‘Thượng đế đă chết’ của vơcôngliêm. Hiện có trên một số báo mạng và giấy trong và ngoài nước hoặc email theo đ/c đă ghi.


 

trang vơ công liêm

art2all.net