Đặng Tiến

Tranh Mo Thanh Tr 

 

  

 

  

 

 

Trong qu trnh trưởng thnh của nền nghệ thuật tạo hnh Việt Nam, cc trường Cao đẳng Mỹ thuật đ c đng gp lớn, m quần chng đ ghi nhận. Cần nhắc lại một thnh phần ring : cc họa sĩ nữ lưu. B L thị Lựu, đn chị, sinh 1911, tốt nghiệp tại H Nội 1933, về sau lập nghiệp tại Php ; b Trương thị Thịnh, sinh 1928, tốt nghiệp thủ khoa trường Mỹ thuật Gia Định kha đầu, 1958, hiện ở Mỹ ; v b Nguyễn thị Thanh Tr, sinh 1939 tại Huế, tốt nghiệp ưu hạng trường Mỹ thuật Huế, kha đầu tin 1957-1961, lập nghiệp tại Hoa Kỳ từ 1987.

 

Bi ny viết theo thời sự hội họa. Nhn dịp Tết Tn Mo, họa sĩ Thanh Tr cao hứng lin tiếp lm một loạt tranh sơn dầu vẽ mo. Chuyện cũng thường thi, v mỗi năm cc họa sĩ Việt Nam thường c lệ vẽ mười hai con gip. Nổi tiếng l tranh bột mu, Con mo su chn của Nguyễn tư Nghim, tiếp theo l Tranh mo mu nước của Nguyễn Sng. By giờ người xem phấn khởi trước loạt tranh Mo của Thanh Tr, v n đnh dấu một khc qunh trong sự nghiệp đ di lu, v phong ph của người nữ họa sĩ t được người biết.

 

Giới thiệu Thanh Tr nhn cuộc triển lm thng 9-2009 tại quận Cam, Hoa Kỳ, ti đ viết : Thanh Tr l bậc nữ sử ti hoa, phụng hiến cuộc đời cho nghệ thuật. Đề cao chị, ti vẫn ngay thẳng ni ln những hạn chế, chủ yếu của thể loại chuyn mn của chị l tranh lụa. Giới hạn kỹ thuật, đưa đến đề ti khun so. Tranh mu nước vẽ trn lụa huyền diệu đến đu cũng chỉ tạo ra một mỹ cảm dịu nhẹ. N khng c mnh lực cng ph, khai ph, cch tn như sơn dầu. Chuyển sang mu dầu, tranh Thanh Tr vẫn cn thướt tha chất lụa.

 

Tranh Mo kỳ ny, chị vẽ khc, chủ yếu dng dao trn khung vải nhỏ, 40 x40 cm, đặt trn mặt phẳng, để những mảng mu lớn khng kịp chảy nhểu. Vẽ nhanh, khng c th giờ vờn viền, tỉa tt,  vẽ vời . Người họa sĩ vẽ sơn dầu bằng chất liệu, tinh thần sơn dầu, khng cn l bậc nữ lưu hiền thục kim nh gio. Vẽ l sng tạo ci đẹp bằng chất liệu mnh đang sử dụng ; con Mo lm đề ti, chỉ l ci cớ. Nhưng từ ci cớ -  năm Mo - đến bức tranh c gi trị nghệ thuật, hnh trnh khng đơn giản.

 

Phần no, cũng c phần do ti xi dục : mỗi năm ti rủ r chị vẽ minh họa bi bo Tết. Năm nay chị bắt đầu vẽ k họa mo : mo tro cau, tnh mẫu tử mo ; nhưng cao hứng chị vẽ sang sơn dầu : con Mo ma đng (Bn ngọn lửa hồng), thật đẹp, v mới mẻ, so với phong cch cố hữu. Cũng c thể l chị c kỷ niệm ring với một con mo  cụ thể no đ.

 

Cảnh mẹ con mo bn ngọn lửa, c lẽ l từ l sưởi phương Ty. Tranh cao hứng, vẽ nhanh khng mưu toan, nhưng vẫn bố cục theo quy luật cổ điển, theo hai đường cho chnh, diagonales, tạo trung điểm cho khng gian, chồng ln một cấu trc khc, độc đo hơn : l những vng trn đồng quy lm bằng hnh thể mo mẹ, mo con. Mo mẹ vểnh ru, mắt sng quắc nhn trừng trừng vo đm tối, đi mắt  đặc sắc của loi mo, đi m phớt hồng do nh lửa, cũng l nt dỏm dng của phụ nữ. Lũ mo con đa vui, nghịch ngợm, c đứa leo ln lưng mẹ, những vận chuyển v cng linh động. Mu sắc rộn r, tưng bừng : mu lửa đỏ, tạo nh vng, rọi sng rực rỡ mu lng v đối chiếu với mn đm xanh thẳm pha bn kia, v bng tối pha dưới. Ti rất thch mu lửa đỏ, v hiếm thấy trong tranh Thanh Tr v tranh Việt Nam ni chung, mu đỏ mạnh bạo, to bạo, thậm ch tn bạo ; bản thn mo c chất tn bạo v ni rộng ra một cht, trong tm thức Việt dấu binh lửa vẫn chưa phai.

 

Ma đng bn bếp lửa hồng 1

 

Do đ, khi thấy tranh, ngy 11.11.2010, ti xc cảm v nhận ra cảm xc của tc giả. Mười ngy sau, sơn kh, chị điều chỉnh, bớt mu lửa hồng, thay vo mu nhẹ, vng, trắng. Mo mẹ hiền lnh hạ nh mắt, nhn xuống, v đn con ngoan ngon : họa sĩ đ đưa tranh vo nề nếp nền n, đng với phong cch cỗ hữu của nh gio, m dĩ nhin, ti tn trọng, d l trong thm tm nhờ my vi tnh đ ghi tạc  ci thủa ban đầu lưu luyến ấy  trước tin !

Nhưng Thanh Tr l người trung thnh với truyền thống : tranh Tết, sao vẽ  ma đng ? Th chị lại vẽ tiếp mo Xun. Một ch mo lng trắng mượt m, cuộn mnh giữa những đa hoa mai vng thắm, ton bức tranh lm lời chc an lnh, hạnh phc đặc biệt với đi mắt mo con : trong sng, hiền lnh như mong như đợi, chẳng khc g đi mắt ngy thơ chờ  xun của c hng xm  Nguyễn Bnh  ngước mắt nhn trời, đi mắt trong .

 

 

Ma đng bn bếp lửa hồng 2
 

Rồi Thanh Tr lại sực nhớ : ngy Tết, tranh Tết, chả nhẽ lại chỉ vẽ một ch hay c mo đơn lẻ ? Vậy phải vẽ thm bức khc cho c lứa c đi : hai c cậu mo con chụm đầu vo nhau trong ngy xun m đềm, c mai vng miền Nam đua chen với hoa đo miền Bắc. Tnh thần như vậy l cao đẹp ! nhưng gi trị họa phẩm l ở nơi khc : những nht mu t bằng dao, khỏe khoắn, dứt khot tạo được khng kh v sức sống. Thm một nghĩa đạo l g đ th cng vui.

 

Đa với mai vng

Người nữ họa sĩ, trong cơn cao hứng lại băn khoăn : một năm, chả nhẽ chỉ c hai ma ? Vẽ như vậy, một mặt, chưa  đ , mặt khc đề ti cn hụt hẫng. Vậy ta vẽ thm Mo ma hạ. Lần ny khc với mấy tranh trước, chị vẽ mo trong vận động của n : con mo vng trườn thn, từ cầu ao, chồm sang vi một đa hoa giữa một l sen lớn, trong hồ sen với nhiều hoa sen trắng. Lm nhớ thơ Thm Tm  ma hạ sen nở tốt một chị hai chị cũng như sen..   Đặc sắc của bức tranh l sức sống, nt cọ, nt dao hồn nhin, linh hoạt, như l họa sĩ thuận tay. Mu chủ đạo họa phẩm l mu xanh lam, tạo kh hậu tươi mt, thuần khiết, t họa tiết. Mo ở đy l một thnh phần của tạo vật, vui với tạo ha.

 Tranh Mo Thanh Tr, từ đy, đ đưa hội họa vo huyền nhiệm của vũ trụ.

 

Đa với sen hạ

 

hướng ny cn r nt trong bức cuối cng của loạt Mo Tứ qu : Mo đa với l thu, cơ thể, mu lng nha trong thin nhin. Mo nhn vo thin nhin, khng cn ngước mắt nhn ta, khng cn đi mắt, thậm ch khng cn khun mặt. Ta chỉ cn mu lng, nhe giữa mu l vng a, hồng phai, lục nhạt. V chuyển động của thn thể theo chiều l bay tường bắc l sang đng trong thơ Tản Đ, từ cao rơi  xuống, nghing nghing theo đường cho chỉ đạo từ tri sang phải, đồng thời l hnh trnh của nh sng.

 

nh sng. Đy mới l đề ti lớn lao. Lần ny, tranh Thanh Tr c ảnh hưởng trường phi Ấn tượng u Chu, chủ tm vo nh sng. Qua năm bức tranh, ấn tượng nh sng mỗi lc một r rệt. Chủ đề, bắt đầu l mo, gia đnh mo, dần dần mo qun mnh, ha mnh vo nh sng, ha thn lm nh sng. Mo ma thu l ma thu. Hội họa l nh sng.

 

Đa l thu rơi

 

Mục tiu bi ny : nhn  ci Tết năm Mo, giới thiệu tranh mo đẹp, mới, với độc giả. V tưởng tượng qu trnh tạo tc của một họa sĩ qua một đề ti nhỏ, cụ thể, vẽ trong khoảng thời gian ngắn. Chưa chắc đ đng, v họa sĩ đ đồng .

Đng hay sai th v cng, miễn l vui ngy Tết.

 

Đặng Tiến

Paris, 01.01.2011

Xun Tn Mo

 

 

  

 

  

 

 

trang thanh tr

tranh

art2all.net