Thơ Thiền 14

Quảng Trí & Phổ Minh thiền-sư-Thập Mục Ngưu Đồ Tụng

Nhạc : Chopin

Hình ảnh và video: Liên Như

Luận Về Chưa Chăn

          Hết thảy mê tình đều được sinh, mới biết từ ‘Kiến’, dẫm vào thì như rừng rậm, chìm vào thì như biển sôi.Cũng như loài tằm làm kén, nơi đẹp là chỗ buột ràng. Tựa như loài thiêu thân bay vào đèn, chỗ sáng là gốc chôn xác. Cho nên bậc Tiên đạt bảo rằng: Kẻ lảng tử bó nhà đáng thương thay. Người lữ hành cô đơn sống trong cảnh lạc loài đói lạnh, mới biết đủ nổi khổ của kẻ cùng đường, không có cách gì cưú được. Những kiến giải ấy thật là đáng trách. Đâý là chỉ mong nghe theo lời Phật dạy mà lại nương tựa vào sự dẫn dắt của ma.
 

Nay tôi xin thuyết phá rõ ràng, mà thuyết phá ắt bị người ghét. Người xưa có bảo:’ Lời nói phảỉ thì không tránh khỏi bị cắt lưỡi’. Nên tôi chỉ lược nêu trong đám tăng chúng bản xứ, họ gồm năm ba loại đọa, năm loại trụy, cộng lại là mười loại chưa chiu chăn vậy.
 

LOAI THỨ NHẤT: Loại thứ nhất là loại cuồng vọng, túng tứ mà không chịu chăn. Sao vậy? Trong kinh có dạy: ‘ Có một loài ma chuyên thích trí tuệ ngông cuồng, không chịu giữ Giới tu hành’ . Họ nắm lấy một cách sai lầm những lời lẽ có tính cách tương-tự ở kinh điển mà bảo rằng :’ Phiền não tức Bồ-đề’; dâm, nộ, si là phạm hạnh. Theo lời mà sinh ra kiến giải, theo sự giải thích mà phát ra độc hại. Họ có tâm ý phóng túng, lời lẽ gông cuồng, tội thực không kể hết. Cứ nói chuyện giải thoát ở cửa miệng, thì thừa và giới mất, đều chẳng tu-hành. Hoà Thượng Vĩnh Minh có dạy rằng ;” khi tạp khí (16) bị nghiệp cảnh sai khiến, thì hiện hành sao khỏi trói buộc của duyên?”. Cũng như bảo rằng:’ Ngàn ngày học tập lý giải, không bằng một ngày tu trì giới luật’. Sao lại tham cái hư danh của lý sự để phải chịu hậu qủa của địa ngục , dối mình, gạt người, chịu trầm luân đoạ lạc một cách oan uổng? Đó chỉ là bọn sủa càn, thực đáng thương thay!
 

Những người này tức là những người không chịu chăn.

 

LOẠI THỨ HAI: Rơi vào chi li mà không chịu chăn. Sao vậy?
 

Tổ sư dạy: ” Có nhiều người thông minh học hết giáo điển, ghi nhớ chương cú, chấp vào mình cái gỉa danh của pháp thân (17), phân tích ra mọi loại danh tướng, thêm thắt chỗ này, bổ sung chỗ nọ. Quanh năm suốt tháng chỉ cố tranh kiến giải của mình, mà chẳng tu hành thực sự”. Vì thế nên biết: Đưá trẻ đói qua hàng thịt, nhìn thấy mà nhai ngồm ngoàm, chỉ tăng lòng thèm khát chứ không cứu được bụng đói. Những người như thế chỉ làm khách thiền ngoài miệng, tuy ghi chú chương cú nhưng trong lòng ngã mạn, khinh chê mọi người. Đâý là thô bỉ nhất trong tăng chúng, huống chi làm tăng thêm khẩu nghiệp, thực qủa đáng thương! Hạng người này không chịu chăn.
 

LOẠI THỨ BA: Bị rơi vào si mê cái ‘ KHÔNG’ mà chẳng chịu Chăn. Sao vậy? Người xưa có dạy:”Kẻ học Đạo mới thấy sơ về cái ‘’Không’’ của các pháp, nghe người khác tụng kinh, niệm Phật lễ bái, làm các pháp tu hành, bèn bảo rằng “ Pháp tách rời danh tự, nếu chấp vào danh gỉa và thuyết tạm thì càng tăng thêm hư vọng’’. Hạng người như thế lòng và miệng trái ngược nhau.
 

Há chẳng lấy kinh Lăng Nghiêm dạy rằng:” Nếu trong Định kia mà các thiện nam tử thấy rằng các uẩn (18) tiêu mất, thọ uẩn (18) rõ ràng, tự cho mình đã đủ, tức có phần ngã mạng lớn, ma nhập vào tâm phủ”Họ bảo rằng ‘ Một niệm lướt qua ba tăng kỳ-kiếp’ (19) để rồi trong lòng xem thường mười phương chư Phật, huống chi các bậc thấp như hàng thanh văn , duyên giác . Họ không chịu lễ bái tháp miếu, khinh mạng, kinh tượng, cho mấy chỉ vàng, đồng, đất, gổ, rồi bảo rằng ‘ Nhục thân chân thường thì không tự cung kính mà lại sùng bái gỗ đất!’. Như thế thật là điên đảo, làm nghi ngờ sai lạc cho người sau. Nến biết rằng;’ Chấp không phá tướng đều là quyến thuộc của ma’. Cho dù có bảo tất cả đều ‘Không’, sống cũng không, chết cũng không, nhưng còn cái không của Đại Diêm Vương làm sao như thế được? Thật là đáng thương! Những người này chấp vào không mà chẳng chịu chăn.
 

HẠNG THỨ TƯ, rơi vào Duyên mà không chịu Chăn. Sao vậy?

Họ bảo rằng người xưa có dạy;’ Theo Duyên mà làm theo nghiệp cũ, tùy thời mà mặc áo quần thì hãy thuận theo lẽ trời mà vạn hạnh tự đầy đủ, nhấc chân, bỏ chân, có cái gì không phải là tịnh nghiệp đâu mà phải làm bao nhiều chuyện?’ Họ lại bảo;’ Có bực Tiên đức bảo rằng ”Tức tâm là Phật’’ cần chi vào việc tu hành?
 

Bọn người như thế cũng như con chó đuổi theo cục đất vậy, không biết rằng đó chỉ là nói tạm một lúc của các bậc Tổ Sư, vì bịnh mà cho thuốc. Nên biết rằng : Theo duyên thuận thời, không phải là không làm gì cả. Đấy là nhận lầm Tổ cơ (20) (-tức cái mấu chốt do chư Tổ đặt ra tùy căn cơ, trình độ mà dạy bảo-), tưởng đá là ngọc vậy, đáng thương xót. Cũng vì kiến giải sai lầm như thế mà hạng người này không chịu chăn.
 

HẠNG THỨ NĂM, bị rơi vào hạng ỷ lại quyền thế mà không chịu chăn. Do họ không biết liêm sỉ, chạy theo danh lợi, quên đạo đức, bỏ bê giới luật, bỏ đi phép tắc, mang lấy tình riêng mà ra vậy. Thế rồi học lại chế trách người chân chính tu hành là hạng bỉ lậu, khen ngợi bọn tự đắc ngông nghêng là hạng ngươì lôĩ lạc. Do đó không biết hổ thẹn gỉ, chỉ cứ lo nịnh hót quyền thế, ỷ lại chốn giàu sang để mưu lấy danh lợi. Bọn người này không thể hiện được gốc đạo, chìm đắm trong sông ái, biển dục, đành chịu sự trầm truỵ. Một ngày kia hoạ đến, phước hết, trời người đều ghét, làm lụy đến thầy, bạn. Hạng người này cũng không chịu chăn.
 

HẠNG THỨ SÁU, là thân tuy xuất gia mà chẳng chịu an tâm học đạo. Họ thuận theo cái Không của các pháp, chỉ mong giữ lấy cái thân huyền-ảo, làm bộ làm dáng bị đoạ lạc mà chẳng chịu Chăn. Sao vâỵ? Hoà Thượng Thiên Như dạy:” Gần đây có bọn người xuất gia tuy bảo rằng bỏ thế tục nhưng thói quen tục lụy vẫn không chưà”. Họ bảo rằng thoát khỏi trần ai, nhưng họ thì duyên trần không dứt bỏ, kinh giáo không biết, tham thiền chẳng hay, vượn tâm (21) rong ruổi, ngưạ ý (21) bôn ba. Họ nhóm lại thành bầy, qua ngày đoạn tháng. Như thế chẳng những uổng phí của cúng dường mà còn mai một tâm linh của chính họ. Đến khi nhắm mắt xuôi tay biết đi về đâu? Quả thực là muốn vào ‘ Cửa không’ mà trở nên sống như chết lãng. Bọn người như thế là bọn vì cơm aó, vi sự yên ổn mà đi xuất gia, thiệt đáng thương xót. Há chẳng biết kinh Bửu tích dạy rằng:’ Cái ngục tham dục vẫn thường bị phiền não trói buộc’. cái hầm dơ bẩn luôn luôn bị loài trùng bọ rúc rỉa, tựa như nhà xí, có năm loại không sạch, chẳng khác gì cái bị rách có chín lỗ thường chảy ra. Rắn độc sân hận nổi lên hòng hại người mà làm tổn tuệ mạng. Con qủy ngu si vì nắm lấy ngã kiến mà nuốt caí thân trí, như bọn giặt ác mà người đời đều ghét, như loài chó chết mà người hiền vứt bỏ. Không cứng rắn, giống như cây chuối, bọt nước, vô thường như ánh chớp tia lữa. Tuy ăn uống chẳng bao nhiêu mà tạo thánh oan trái, mỗi khi cúng dường lại không biết báo đáp lại. Điều đáng trách không phải là ít, thực khó nói cho hết. Nếu không xét lỗi lấm sâu xa này cứ chấp chặt cái bánh vẽ một cách mê muội, thì không thể nào tiến tu được, tức trí-tuệ, đức hạnh trở thành thiếu kém, lý sự đều tiêu tan.
 

Trước hết cần phải biết cái ác, biết cái điều sai thì lữa dục mới tiêu được. Nếu đối trị hết từ gốc, thì cái chân nguyên tự hiện ra. Phàm hạng người như thế đều vì bên trong không có sự chiếu sáng của trí, lại bỏ gốc, nắm ngọn, sáng chiều chạy theo bọn bị động, làm hỗn loạn nguồn chân, vẩn đục dòng tính. Hạng người như thế thì không chịu chăn.
 

HẠNG THỨ BẢY, chạy theo việc người, càng ngày càng tinh chuyên mà không chịu chăn. Vì sao? Kinh Pháp Cú dạy:” Như tờ giấy bao hương, như sợi dây cột cá vậy’. Phàm vật muốn tịnh nhưng vì duyên mả khởi thành tội phước. Có bạn hiền minh thì đạo nghĩa càng ngày càng tăng tiến. Bạn bè ngu ác thì tai ương càng ngaỷ càng tụ tập. Giống như giấy sạch gần hương mà thơm, gần vật dơ mà bị hôi hám. Lâu dần thành thói quen đều không tự biết. Tiên đức có bảo:” Thôi, thôi, thôi, hãy tu cho sớm. Khi trời khô tạnh, không chịu đi, lại đợi cho đến lúc mưa xối xả! Bọn người này thuận theo bánh xe nghiệp, đem chôn mất gốc Đạo, mà không chịu chăn.
 

HẠNG THỨ TÁM, dùng Phật pháp để làm việc đời, lười biếng chẳng chịu chăn. Vì sao? Chỉ vì tài trí không đủ, kiến thức không có mà ra như vậy. Hoà Thượng Phật Trí Cốc dạy:” Ngựa hay rong chạy thì không dám giữ chân lại, chỉ còn cách gò dây cương mà chế ngự. Ý thức trổi chảy lung tung thì không thể nương vào duyên và sức mạnh của sự thức tỉnh được’’. Than ôi! Dùng Phật pháp mà làm việc đời, qủa thực là bọn ngoắt đuôi mà xin thương hại, là kẻ không thức tỉnh . Bọn người này thì không chịu chăn.
 

HẠNG THỨ CHÍN, thì lười biếng, uể oải, cầu an mà không chịu chăn. Vì sao? Chỉ vì họ tự mang tự bỏ mà ra như thế. Bậc tiên đức bảo :’Cái dung lượng tài năng của con người thì có lớn, có nhỏ, nên không thể dạy được”, Nên bảo rằng ‘ Cái nhỏ không thể ôm cái lớn được; dây gầu ngắn thì không thể lấy nước ở sâu’. Chim cú ban đêm nhìn thấy loài trùng nhỏ rất rõ, nhưng ban ngày mắt lại mờ tối, không thể thấy gò núi, không thể phân định được .
 

Người như vậy, tự cho mình là đủ nên chẳng còn mong cầu gì xa hơn. Sống chẳng có ích gì cho đương thời, chết cũng chẳng để tiếng tăm cho hậu thế. Hạng người như thế không chịu chăn.

 

HẠNG THỨ MƯỜÌ, là bọn cờ bạc hư hỏng, tụ tập với nhau, lười mà chẳng chịu chăn. Sao vậy? Họ chỉ mong cái lơị nhỏ trước mắt mà cứ ôm ấp những mưu kế cẩu thả. Họ lại còn bảo rằng:’ Cầu đạo thì quá xa vời, chẳng bằng cầu cái lợi thiết thực’. Do vậy mà họ quen thói phù hoa, so đo nhỏ nhặt, không tính được cho trọn năm, huống chi là lo chuyện sanh tử!. Việc học đạo càng lâu càng bỏ phế, tông môn ngày càng hư hỏng. Hạng người như thế thì không chịu chăn.
 

Mười hạng người kể trên tuy gọi là xuất gia mà chưa bỏ hẳn việc đời: Mang lấy thân nam tử nhưng không có cái chí của bậc trượng phu, Vì thế Tổ Quy Sơn (22) dạy :’ Tiếc thay một đời luống qua, gặp việc thì quay vào vách’. Suốt ngày cứ lăng xăng, tối lại thì mê mệt, ngã xuống chẳng biết chôn ở đâu. Họ ngồi trong ngục tối, không đạt được yếu chì ‘ tức sự tức lý’, mà cứ niệm suông câu phá bịnh, phá chấp. Người trí thì sâu xa biết bao nhiêu, kẻ ngu thì chỉ bắt chước bề ngoài mà cứ mong thành tựu việc lớn một cách nhanh chóng thì thực khó vậy.
 

Vì thế, tôi nay xin quảng dẫn tấm lòng thâm sâu của chư Phật, chư tổ mà trình bày rỏ ràng đại ý của sai lầm trước, cùng nhau nhận lấy sắc chỉ từ bi của bậc Giác Vương (23), không để hư cái trí của mình, không phụ tứ ân (24), cùng bước vào cửa giải thoát, cùng tiến trên con đưòng thực hành thành tựu của đức Phật, làm viên mãn trí Bồ-đề. chận lối tà , mở đường trí, làm vững gốc tín mà nhổ gai thấp, vượt khỏi bên khổ của ba cõi, (25), nhập vào biển nguyện của Phổ-Hiền, (26), vượt khỏi sự phiêu đảng của pháp gìới, tiến lên thành lớn Niết-bàn.
 

Ngưỡng mong chư Phật, chứng cho lòng thành nhỏ nhặt này, mong được phổ biến, nay kính dâng tập sách. Tr 26.

---------------
(17) Pháp Thân: Thân chân thật của Phật, tức lá pháp tính hay lý thể tuyệt đối
(18) Sắc uẩn, thọ uẩn: Hai chi phần trong năm phần gồm thành cái gọi là con người là : sắc ( Vật chấc,hình tướng), thọ ( sự cảm nhận), tưởng ( sự suy nghĩ, ý) hành ( hành động) và thức.( nhận biết).
(18) Tăng kỳ-kiếp: Tức là thời gian dài, vận hành của vủ trụ.
(20) Tổ cơ: tức cái mấu chốt do sơ tổ bày ra, dể tùy theo trình độ mà dạy bảo.
(21) Vượn tâm, ngựa ý: Ám chỉ tâm ý điên đão, phóng túng không định tỉnh của chúng sinh như loài vượn, loài ngựa.
(22) Quy sơn (771-853): Pháp danh Linh Hưụ, Tổ dòng Quy Ngưỡng, đắc pháp vơí ngài Bách Trượng , mở pháp đường ở núi Đại Quy, tỉnh Hồ Bắc, nên thường được gọi là Tổ Quy Sơn.
(23)  Giác Vương: Tức Phật, vị đã giác ngộ hoàn toàn.
(24) Tứ Ân: Bốn ơn lớn là ơn cha mẹ, ơn chúng sinh, ơn chính quyền và ơn Tam bảo.
(25) Ba Cõi: Cõi Dục, Cõi Sắc, và Cõi Vô Sắc. Tất cả chúng sanh trong ba cõi này còn trong vòng luân hồi sanh tử.
(26) Phổ Hiền: Vị đại Bồ-tát tượng trưng cho đại hạnh, phát mười nguyện lớn để tu hành và cứu độ chúng sanh.

art2all.net