|
BÀI CA DAO: CON C̉ MÀ ĐI ĂN ĐÊM
Viết cho Ngày Lễ Mẹ - Mother's Day 2020
Con c̣ mà đi ăn đêm Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao Ông ơi ! Ông vớt tôi nao Tôi có ḷng nào- ông hăy xáo măng Có xáo th́ xáo nước trong Đừng xáo nước đục đau ḷng c̣ con. Ca Dao VN
Ca dao là một nền văn học dân gian. Không chỉ Việt Nam chúng ta, nhưng nhiều quốc gia trên thế giới cũng có. Có thể nói Việt Nam là đất nước rất phong phú về ca dao tục ngữ. Nhưng chúng ta đặt câu hỏi : Ai là tác giả những câu ca dao ? Ca Dao xuất phát từ khi nào, thời nào ở nước ta. Măi cho tới nay, chưa có một câu trả lời thoả đáng nào cho hai câu hỏi trên!. Đây chính là vấn đề làm nhiều học giả văn học nước nhà mong t́m câu trả lời.. Và tới nay câu trả lời vẫn c̣n bỏ ngỏ. Nhưng câu trả lời chung chung và có thể chấp nhận : Ca dao là thể thơ văn vần, lục bát đă xuất hiện từ rất lâu, lúc mà đất nước chưa có chữ viết và sách vở ghi chép. Từ chỗ chưa có chữ viết và sách vở, nên con người t́m cách trao đổi tư tưởng qua những câu có vần điệu dễ nhớ. Đó là những câu, bà́ ca dao về phong tục, tập quán, thiên nhiên và cuộc sống thường nhật. Từ đó đă h́nh thành loại văn chương truyền khẩu. Loại văn chương truyền khẩu này thường được truyền tải qua những câu thơ, câu vè trong lúc tṛ chuyện, nhất là khi ru con, ru em ngủ trên vơng vào những buổi trưa hè. Bài ca dao rất gần với đời thường ngày trong các chế độ phong kiến ngày xưa. Dễ nghe, dễ thuộc đó, nhưng không dễ hiểu chút nào. Cái tâm trạng tác giả bà́ ca dao Con C̣ muốn nói tới điều ǵ ? Luân lư, cuộc sống vất vả của con c̣, đời sống thuộc nông gia của giới lao động trong xă hội ? Để có câu trả lời, chúng ta thử (thử thôi nhé) đi vào chốn sâu thẳm của tác giả để ṃ mẫm ḍ t́m chủ ư dù chúng ta chẳng biết một chút thông tin nào về cá nhân, cuộc sống tác giả. Vậy chúng ta đi vào từng câu trong bà́ ca dao. Phân tích ư nghĩ và và mục đích tác giả muốn nhắm tới: Con C̣ mà đi ăn đêm. Trong nền ca dao Việt Nam, con c̣ luôn luôn là h́nh ảnh ẩn dụ chỉ người đàn bà Việt Nam: người đàn bà đó đă có chồng, có con; Một người Vợ và một người Mẹ; Một hiện thân của âm thầm chịu lao khổ, dầm sương dăi nắng bất kể ngày đêm để kiếm miếng cơm manh áo cho chồng con. Con c̣ lặn lội bờ sông gánh gạo nuôi chồng tiếng khóc nỉ non (Ca Dao) Trong bài thơ Thương Vợ của cụ Trần tế Xương : Quanh năm buôn bán ở ven sông Nuôi đủ năm con với một chồng Lặn lội thân c̣ nơi quăng vắng Eo xèo mặt nước buổi đ̣ đông Trong nền văn chương ca dao b́nh dân của chúng ta ngày xưa, các cụ luôn ví von, so sánh con C̣ là hiện thân của người đàn bà ( có chồng ) . Lư do thân h́nh con c̣ mảnh dẽ, cô đơn, kiên nhẫn, chịu đựng nắng mưa kiếm ăn trên các cánh đồng, bờ nương. V́ cuộc sống với nông canh nên con C̣ hay người đàn bà luôn gắn bó với bờ nương thửa ruộng. Trên các cánh đồng Việt Nam, thiếu vắng bóng c̣, thiếu đi một nét chấm phá rất nhỏ trắng tinh, linh động giữa khoảng không gian mênh mông im ĺm xanh mượt. chính là thiếu đi nét đẹp thật Việt nam. Một nét đẹp không cao sang, nhưng quyến rủ lạ lùng. Cái h́nh dáng con C̣ mong manh, sự âm thầm, lặng lẽ chăm chỉ kiếm ăn biểu tượng cho những đức tính cao quư của người Mẹ, người vợ Việt nam. Cái đức tính trân quư ấy ngày nay vẫn c̣n nổi bật trên đời sống văn minh tại các quốc gia Tây Phương. nơi đó có bóng dáng người phụ nữ Việt Nam cư ngụ dù họ đă xa chốn chôn nhau cắt rốn hàng năm bảy ngàn dặm. Con C̣ mà đi ăn đêm Cái đức tính cần cù siêng năng ấy đă tạo nên một nét văn hóa đặc thù Việt Nam. Cái đức tính của con C̣ mang thân h́nh mỏng manh ấy lại có sức chịu đựng đến không ngờ. Cái h́nh ảnh lặn lội bất kể ngày đêm đă mang lại cho dân tộc Việt biết bao bậc anh tài, ngay cả trên đất nước tạm dung ngày nay. Cáí huy hoàng ấy cùa dân tộc chính là sức chịu đựng ghê hồn của những con c̣ mảnh dẽ Việt Nam. Như thi sĩ Hồ Dzếnh đă viết: Cô gáí Việt Nam ơi ! Nếu chữ Hy Sinh có ở đời Tôi muốn nạm vàng muôn khổ cực Cho ḷng cô gáí Việt Nam tươi
Đậu phải cành mềm, lộn cổ xuống ao. V́ lao công mỏi mệt suốt ngày không đủ miếng ăn cho con cái, nên phải làm lụng cả ban đêm, nhiều khi v́ sơ ư đă vi phạm vào một vài quy định nhỏ " Đậu phải cành mềm" theo luật lệ hoặc phong tục, tập quán. Nhưng v́ luật lệ hay thói tục nghiêm cấm mà phải lâm vào chỗ phạt vạ hay nhiều khi c̣n phải rơi vào chốn lao lư "Lộn cổ xuống ao" dù đó là một lỗi lầm nhỏ hay vô t́nh. Ông ơi, ông vớt tôi nao
Tôi có ḷng nào, ông hăy xáo măng. Lời van xin, kêu cứu của một người đàn bà chân quê, chất phác, chân lấm tay bùn là môt lời kêu chân thành " Tôi có ḷng nào" . Tôi chỉ mong ông hăy v́ công lư xét đoán "Xáo" cái lỗi của tôi rất nhẹ và chỉ vô t́nh mà thôi Có xáo th́ xáo nước trong
Đừng xáo nước đục đau ḷng c̣ con. "Xáo" hay xào, một từ ngữ người miến Bắc dùng cho việc nấu ăn. "Chiên", "Xáo" nước đục, "xào". Ở đây ám chỉ việc xét xử. Và tôi người phụ nữ (con C̣) khốn khổ v́ nghèo đói, lặn lội nuôi con nên vấp phạm. Xin ông v́ công lư, một công lư ngay thẳng "Xáo nước trong" mà xét đoán. Đừng v́ một lư do nào ngoài sự ngay thẳng, công bằng ( Xáo nước đục) không những chính cá nhân tôi (con C̣ này) phải gánh chịu mà đàn con nhỏ bé khốn khổ ngây thơ phải đau ḷng mang tiếng nhơ nhuốc v́ lỗi lầm sơ xuất của Mẹ chúng. Một con C̣ v́ nghèo, v́ con phải quên ḿnh làm cả ngày lẫn đêm mà phải chịu xét đoán bất công. Nhưng con c̣ thực sự chúng có đi ăn đêm đâu. Chỉ có thân c̣ khốn khổ người mẹ v́ gia đ́nh phải làm suốt ngày và đôi khi phải làm cả ban đêm nữa th́ thật sự là một điều cay đắng cho kẻ thấp cổ bé miệng Đừng Xáo Nước Đục, đau ḷng c̣ con.
Bà́ ca dao vỏn vẹn chỉ có sáu câu lục bát đă nói lên h́nh ảnh
sự hy sinh cao quư của người Mẹ. Một người Mẹ mà thượng đế đă ban tặng cho muôn
loài với bản tính được làm mẹ. Đặc biệt người Mẹ Việt Nam. Một người Mẹ mà hiện
nay đă, đang và sẽ cống hiến cho dân tộc những vị anh hùng, liệt nữ. Ở những
quốc gia nào trên thế giới có người Mẹ Việt Nam cư ngụ, họ cũng sẽ cống hiến cho
dân tộc ấy những người con Việt thật đáng yêu, tài trí, hữu ích cho xă hội trên
mọi phương diên./. Ngọc Danh California, May 10, 2020
|
