Nhạc và lời : Lê Thương (1914-1996)
Hoà âm 4 bè và đàn ghi-ta : Phạm Ngọc Lân
Tiếng hát Andréa Bùi và Phạm Ngọc Lân
Bạch Yến thực hiện slideshow.
Lê Thương sinh trưởng tại Hà Nội, là một
trong những nhạc sĩ tiêu biểu nhất cho thời kỳ tiền chiến
của tân nhạc Việt Nam. Ông cũng hành nghề dạy học ở Hà Nội,
Hải Pḥng, và sau đó vào Nam năm 1941, tiếp tục dạy học và
sáng tác. Ông mất năm 1996 tại Sài G̣n.
Nổi tiếng nhất của ông là ba bài Ḥn Vọng Phu được sáng tác
trong những năm từ 1943 đến 1947. Sau khi bài "Ḥn Vọng Phu"
ra đời và thành công vượt bực, ông sáng tác "Ai Xuôi Vạn Lư"
với phụ đề Ḥn Vọng Phu 2, và sau đó là "Người Chinh Phu Về"
với phụ đề Ḥn Vọng Phu 3. Sau này cả ba bài được nhiều ban
hợp xướng tŕnh bày theo thứ tự, nên có khi gọi là "trường
ca", thực chất đây chỉ là ba ca khúc có cùng chủ đề.
Bài Ḥn Vọng Phu (tức bài 1) được Lê Thương chia làm hai
phần, với một đoạn nhạc chuyển viết theo cách xướng âm
truyền thống của Việt Nam "ḥ xừ xang xê cống líu ú". Trong
bản in năm 1955 (nhà xuất bản Tinh Hoa, Huế), phần đầu ghi
là “Nhịp đi”, phần sau ghi là “Ca khúc”. Nên phần hoà âm ở
đây cũng theo ư của Lê Thương, khúc đầu nhịp quân hành diễn
tả người chồng ra đi theo tiếng gọi của núi sông, phần sau
êm dịu hơn, là lời than của người vợ ở lại.
Bài Người Chinh Phu Về (tức bài 3) không hoàn toàn theo
truyền thuyết của Ḥn Vọng Phu (người chồng ra đi diệt giặc
không trở về, người vợ bồng con đứng ngóng chồng lâu ngày
hóa đá) mà Lê Thương đă sáng tạo ra câu chuyện người chồng
trở về t́m lại người con để trao thanh kiếm cho nó đi gây
lại cơ đồ.
Bốn câu thơ mở đầu trích từ truyện Chinh Phụ Ngâm, không có
trong ca khúc của Lê Thương:
Trống Tràng Thành lung lay bóng nguyệt
Khói Cam Tuyền mờ mịt thức mây
Chín tầng gươm báu trao tay
Nửa đêm truyền hịch định ngày xuất chinh
~~oOo~~
1. Ḥn Vọng Phu
Lệnh vua hành quân trống kêu dồn
Quan với quân lên đường,
Đoàn ngựa xe cuối cùng,
Vừa đi theo lối sông.
Phía cách quan sa trường,
quan với quân lên đường,
hàng cờ theo trống dồn
ngoài sườn non cuối thôn,
phất phơ ngậm ngùi bay .
Qua Thiên San ḱa ai tiễn rượu vừa tàn,
Vui ca xang rồi đi tiến binh ngoài ngàn.
Người đi ngoài vạn lí quang sơn,
Người đứng chờ trong bóng cô đơn.
Bên Man Khê c̣n tung gió bụi mịt mùng,
Bên Tiêu Tương c̣n thương tiếc nơi ngàn trùng.
Người không rời khỏi kiếp gian nan,
Người biến thành tượng đá ôm con.
Ngựa phi ngoài xa hí vang trời,
Chiêng trống khua trăm hồi,
Ngần ngại trên núi đồi,
Rồi vọng ra khắp nơi
Phía cách quan xa vời,
chiêng trống khua trăm hồi,
ngần ngại trên núi đồi,
rồi dậy vang khắp nơi
thắm bao niềm chia phôi.
Vui ra đi rồi không ước hẹn ngày về,
Ai quên ghi vào gan đă bao nguyện thề.
Nh́n chân trời xanh biếc bao la,
Người mong chờ vẫn nhớ nơi xa
Bao nhiêu năm bồng con đứng đợi chồng về,
Bao nhiêu phen thời gian xóa phai lời thề,
Người tung hoành bên núi xa xăm,
Người mong chồng c̣n đứng muôn năm .
2. Ai Xuôi Vạn Lư
Đời xưa đời xửa vua ǵ
Có người đứng ngóng chồng về đầu non
Thế rồi mong mỏi mong ṃn
Thế rồi hoá đá ôm con đứng chờ
Thế rồi phải chút duyên mơ
Có người đem đặt thành thơ để truyền ơ hờ ...
Người vọng phu trong lúc gió mưa,
Bế con đă hoài công để đứng chờ,
Người chồng đi đă bao năm chưa thấy về
Đá ṃn nhưng hồn chưa ṃn giấc mơ
Có đám cây trên đồi sống trong trong mơ hồ,
Ngày nào tṛn trăng lại nhớ đến tích xưa..
Khi tướng quân qua đồi, kéo quân, quân theo cờ,
Đoàn cỏ cây hăy c̣n trẻ thơ, cho đến bây giờ đă thành đoàn
cổ thụ già
Mà chờ người đi mất từ ngàn xưa,
Nàng đứng ôm con, xem chàng về hay chưa? Về hay chưa?
Có ai xuôi vạn lư nhắn đôi câu giúp nàng,
Lấy cây hương thật quư, thắp lên thương tiếc chàng.
Thôi đứng đợi làm chi, thời gian có hứa mấy khi sẽ đem đến
trả đúng kỳ
Những người mang mệnh biệt ly
Trời chuyển mưa trong tiết tháng ba,
Suốt năm nước nguồn tuôn đổ xuống "Bà"
H́nh hài người bế con nước chảy chan ḥa,
Thấm vào đến tận tâm hồn đứa con,
Nên núi non thương t́nh, kéo nhau đi thăm nàng
Nằm thành Trường Sơn vạn lư xuyên nước Nam.
Dâng lá hoa suối nguồn với muôn chim vô vàn
Bầy cảnh Nam Bắc đầy cỏ hoa
Như cố khuyên nàng trở về, chớ đừng để xuân tàn,
Nhiều đồi rủ nhau kéo thành đảo xa, ra tới tận khơi ngàn...
Xem chàng về hay chưa, về hay chưa?
Chín con long thật lớn, muốn đem tin tới nàng,
Núi ngăn không được xuống, chúng kêu ca
dưới ngàn.
Ta cố đợi ngh́n năm, rồi ngh́n năm nữa khác sẽ qua,
đến khi núi lở sông ṃn, mới mong tới Ḥn
Vọng Phu
Một ngh́n năm vừa mới thoáng qua
Núi non nao ḷng nức nở khóc Bà
Một loài chim xứ xa bỗng nhiên vô t́nh
Bảo rằng: Đến lượt sơn hà chiến chinh
Non sông xuyến xao tấc ḷng
Tiến quân nghe ban truyền
Người đời rủ nhau mài kiếm đi viễn chinh
Dân gian thoát qua mấy lần ách tham ô quan quyền
V́ hồn thanh kiếm vẫn c̣n linh
Nên khiến sắt son bẽ bàng mắc nợ c̣n chưa đền
Nhiều người t́m thanh kiếm thần thuở xưa
Đi xuống Phương Nam xem chàng về hay chưa
Về hay chưa ????
Có con chim nhỏ bé
Dám ca câu sấm thề
Cuối thu năm Mậu Tư
Tướng quân đem kiếm về
Đời mong đợi thằng con
Ngày nào nó xuống núi non
Xuất chinh với cả mối thù
Nối lại giống ṇi chinh phu
Nối lại giống ṇi chinh phu....
3. Người chinh phu về
Nơi phía Nam giữa núi mờ
Ai bế con măi đứng chờ
Như nuớc non xưa đến giờ?
Đường chiều mịt mù cát bay tỏa buớc ngựa phi
Đường trường nếp tàn y hùng cường vẫn c̣n bay trong gió
Bóng từ xa sắp dần qua bóng chàng chập chùng vượt núi non cũ
Với hành lương độ đường
Chiếc hùng gươm danh tuớng
Dưới tà uy đếm nhịp đi vó ngựa phi
Dấn bước tang bồng giữa nơi núi rừng
Bên nợ t́nh thâm, bên nợ giang san
Bên đồi ai oán, bên rừng đa đoan đón đưa bóng chàng
Đường về nước chập chùng xa
Nhiều đồi núi cheo leo
Cây với rừng rườm rà
Đường Vạn Xuyên, đường Cổ Lũy
Duyên núi sông vẫn như thắm ḥa
Đ̣ Vạn Lư, Đ̣ Ải Quan,
Đ̣ Rừng Lá nước trong bao cá lội từng đàn
Thành Cổ Loa, Đền Vạn Kiếp,
Bao tháng năm dấu chưa xóa nḥa
Tiếng núi non lưu luyến tấc ḷng bao ngh́n năm
Tiếng gió cồn như tiếng trống dồn buổi khuya vắng
Từ bóng cây ngôi mộ bên đường
Từ mái tranh bên đ́nh trong làng
Nguồn sử xanh âm thầm vẫn sống
Bao mối thương vang động trong ḷng
Đồi lan, đồi quế rắc kho hương nồng
Rừng sao đua đ̣i rừng trắc
Lo che ánh lửa vầng dương tiếp đưa bóng chàng
Đường cao đường thấp khắp khe chân chàng
Nh́n qua con đường ṃn cũ
Quanh co mấy buổi tà dương mới mong tới làng
Nhớ cố hương xao xuyến tấc ḷng mau dồn chân
Vết bước đi trên phím đá ṃn c̣n in dấu
Từ bóng cây ngôi mộ bên đường
Từ mái tranh bến đ́nh trong làng
Nguồn sử xanh âm thầm vẫn sống
Bao mối thương vang dậy trong ḷng
Bao tháng năm lôi cuốn đời
Bao tuyết sương khoen giữa đời
Như ước mong xuyên kiếp người
Đường rừng gập ghềnh dấu binh lửa
Chiếu hào quang đục ngầu
Thúc người trong lời gào
Dẫn đoàn quân trăm chiến
Mấy ngàn viên tới ngoài biên
Thoát ṿng ngục tù
Cơi nước non cũ
Tiến về Nam miệt mài
Vẫn từ xưa hăng hái
Súng lồng vai giữa trời bay ngất trời mây
Núi đá kinh hoàng nhắc câu sấm thề
Hỡi người chinh phu, anh hùng non sông
Trao người con quư cho người trông nom,
Thiếp xin lỗi thề
Chàng rảo bước ngoài sườn non
T́m người đứng cô đơn đang ngóng đợi chồng về
Vượt Hoành Sơn ṿng thành Huế
Mong tới nơi cố thôn ước thề
Từ dạ đất Đồng Nai
Lời hẹn hứa tương lai đang chúc mừng chàng về
Chờ nh́n con, chờ người đón, bao nét xưa ước mong sẽ c̣n
Núi đá thu rêu đă lấp mờ bao ngh́n xưa
Thấy đứa con xanh ngắt tới hồn c̣n trông đó
Cầm chiếc gươm thân phụ di truyền
Chàng bế con trao lại gươm bền
Rồi chỉ vào sơn hà biến cố
Trao nó đi gây lại cơ đồ
Thời gian đă thắm biết bao suy tàn
Người xưa đâu c̣n h́nh đá
bơ vơ đứng đợi chồng đi đă không hứa về
Ḷng son lụn chí trước cơn hư thề
Đă xui tan tành đời đá,
nên mưa gió đổ quạnh hiu xuống ai mới về
Chiếc báu gươm chinh khách đă trao cho thằng con
Chí khí cao đă nối măi c̣n tại non nước
Chàng đă ghi trong sử xanh đời
Một mối duyên chung vạn kiếp người
Từ ngh́n sau đồi phơi đá
Dân chúng đem ca tụng duyên Bà