Lời Văn Cao và Hoàng Thoái
Phạm Ngọc Lân đàn và hát
Văn Cao sáng tác ca khúc
bất hủ này khoảng năm 1942-43, khi ông chưa đầy 20 tuổi,
phỏng theo thơ của Hoàng Thoái viết về huyền thoại Thiên
Thai : hai chàng họ Lưu và họ Nguyễn vào núi hái thuốc gặp
một con suối lớn, bên bờ suối có hai cô gái xinh đẹp đă lưu
hai người lại ân ái sống với nhau trong một thời gian. Thật
ra đó là hai nàng tiên bên con suối Đào Nguyên. Khi hai
chàng nhớ quê hương từ biệt các tiên nữ trở về th́ không c̣n
nhận ra người và cảnh vật nào nữa, v́ trên trần thế đă trải
qua thời gian mấy trăm năm rồi!
Trang b́a của bản in năm 1955 của nhà xuất bản Tinh Hoa Huế
có lời tựa của tác giả :
"Ảnh hưởng sông nước khúc Thiên Thai cổ trong khung cảnh
huyền diệu của Đường Thi với hai truyện Thiên Thai và Đào
Nguyên. Người Sông Ngự đă lạc cảm xúc rồi... Xuân Giáp Thân"
Xuân Giáp Thân là mùa xuân 1944, "Người Sông Ngự" chính là
Văn Cao, khi đến thăm xứ Huế vào mùa thu năm 1940 ông đă có
ấn tượng mạnh với sông Hương núi Ngự.
Phạm Duy dùng gần 9 trang sách trong cuốn Hồi Kư (tập 1,
Thời Thơ Ấu – Vào Đời) để viết về tác phẩm Thiên Thai của
Văn Cao "Một bài hát theo tôi thật là tuyệt diệu! Nó vừa có
tính chất trường ca, vừa có tính chất nhạc cảnh." "Bản Thiên
Thai của Văn Cao đă vươn lên một h́nh thức rất lớn, chia ra
nhiều đoạn, nhiều cảnh, gồm tới con số chín mươi bốn khuôn
nhạc, chan chứa những giai điệu thần tiên và những lời ca
thần diệu."
Thiên
thai
Tiếng ai hát chiều nay vang lừng trên sóng
Nhớ Lưu Nguyễn ngày xưa lạc tới Đào Nguyên
Kià đường lên tiên, ḱa nguồn hương duyên
Theo gió tiếng đàn xao xuyến
Phím tơ lưu luyến, mấy cung u huyền
Mấy cung tŕu mến như nước reo mạn thuyền
Âm ba thoáng rung cánh đào rơi
Nao nao bầu sương khói phủ quanh trời
Lênh đênh dưới hoa chiếc thuyền lan
Quê hương dần xa lấp núi ngàn
Bâng khuâng chèo khua nước Ngọc Tuyền
Ai hát trên bờ Đào Nguyên
Thiên Thai chốn đây Hoa Xuân chưa gặp Bướm trần gian
Có một mùa đào ḍng ngày tháng chưa tàn qua một lần
Thiên Tiên chúng em xin dâng hai chàng trái đào thơm
Khúc nghê thường này đều cùng múa vui bầy tiên theo đàn
Đèn soi trăng êm nhạc lắng tiếng quyên đây đó nỗi ḷng mong
nhớ
Này khúc bồng lai là cả một thiên thu trong tiếng đàn chơi
vơi
Đàn xui ai quên đời dương thế
Đàn non tiên đàn khao khát khúc t́nh duyên
Thiên Thai! Ánh trăng xanh mơ tan thành suối trần gian
Ái ân thiên tiên em ngờ phút mê cuồng có một lần
Gió hắt trầm tiếng ca tiếng phách ṛn lắng xa
Nhắc chi ngày xưa đó đến se buồn ḷng ta
Đào Nguyên trước Lưu Nguyễn quên trần hoàn
Cùng bầy tiên đàn ca bao năm
Nhớ quê chiều nào xa khơi Chắc không đường về Tiên nữ ơi!
Gió hắt trầm tiếng ca tiếng phách ṛn lắng xa
Nhắc chi ngày xưa đó đến se buồn ḷng ta
Đào Nguyên trước Lưu Nguyễn khi trở về
T́m Đào Nguyên, Đào Nguyên nơi nao ?
Những khi chiều tà trăng lên
Tiếng ca c̣n rền trên cơi tiên.
