|
GIỖ BA
1. Ngày Mồng Tám tháng Chín. "Ta đến lúc hoàng hôn rồi đi vào tảng sáng...." (Thơ của Ba) Sáng mồng Tám tháng Chín năm đó, chị đă gọi điện vào báo tin Ba rất yếu. Dạo ấy chỉ có các cơ quan và các lănh đạo cao cấp mới được bắt điện thoại. Muốn gọi điện thoại phải qua bưu điện. Khi chị từ bưu điện gọi vào trường, tôi đang đứng lớp nên hai chị em không nói chuyện trực tiếp được, cũng không thể chờ được v́ giá cước cũng rất đắt. Chị đành phải nhờ cô nhân viên hành chánh nhắn lại. Tôi xin phép Hiệu trưởng về sớm, chuẩn bị sẵn sàng mọi thứ để kịp về Huế bất cứ lúc nào. Lúc đó vợ chồng tôi đang "chắp thêm" căn pḥng phía sau, mọi thứ vẫn đang c̣n bừa bộn. Cũng may là phần thô đă tạm xong, nhưng chưa lắp được cửa. Tôi lựa thêm mấy thanh củi b́a mua được của thương nghiệp (thay cho tiêu chuẩn dầu hỏa) đóng vào miếng tôn tạm làm cánh cửa, c̣n cửa sổ th́ lấy tấm tôn khác đóng kín lại. Sau đó lấy thêm mấy thanh gổ b́a khác gia cố lại hàng rào "dă chiến" làm bằng củi b́a và dây thép gai (nhặt nhạnh từ hàng rào nhà trường vứt đi sau khi đă lên được tường gạch), và lấy đinh đóng lại cánh cổng làm từ mấy thanh gỗ cốt pha lấm lem xi măng. Trưa về nhà, hai vợ chồng bàn bạc thống nhất tôi sẽ dẫn theo Ti Anh (lúc đó đang học lớp 8) về thọ tang, c̣n Dung, vợ tôi sẽ ở lại trông nom nhà cửa và đưa hai con nhỏ Ti em và Ti Út đi học. Dạo đó mua được vé xe cũng không dễ dàng ǵ. Ngay từ sáng tôi đă nhờ nhà trường điện đặt vé, nhưng họ hẹn đến ngày Mười một mới có được 2 vé cho gia đ́nh tôi. Khoảng 3 giờ chiều chị lại điện vào hớn hở báo tin Ba đă khá hơn, đă ăn được lưng bát cháo và thần sắc cũng hồng hào tươi tỉnh hơn. Chị biết tôi đang làm nhà tốn kém nên bảo tôi thôi, trả lại vé xe, không cần ra nữa, khi nào Ba thật yếu hăy ra. Sao lúc ấy chị em chúng tôi lại ngu dại đến nỗi không biết là Ba đang trong thời điểm mà người ta thường gọi là "hồi dương" nhỉ? Hai hôm sau, tảng sáng mồng Mười th́ Ba tôi đi. Chị lại gọi điện vào, lần này h́nh như nhờ điện thoại của chú em họ đang làm việc cho Bưu điện ở cách nhà tôi mấy căn. Nhưng do gọi vào lúc sáng sớm, trường không ai trực bắt máy nên chị gọi cho Ngân hàng, nơi Dung làm việc, v́ Ngân hàng lúc nào cũng có bộ phận bảo vệ trực điện thoại. Khoảng 7 giờ rưỡi sáng hôm đó tôi đang làm việc ở pḥng ḿnh trên trường th́ cô nhân viên hành chánh vào báo có điện thoại từ Ngân hàng nhắn tôi lên đó gấp. Tôi linh cảm có chuyện không hay. Khi đến Ngân hàng, Dung và hai người bạn đón tôi từ cổng, im lặng, vẻ mặt căng thẳng, dẫn tôi lên pḥng Kế toán. Rào trước, đón sau mấy phút, mắt rươm rướm, Dung báo tin, "Chị Nhă điện vào lúc sáng sớm. Ba mất rồi. Anh ghé trường xin phép cho Ti Anh nghỉ mấy hôm rồi đưa con về chịu tang ông nội." Dù đă chuẩn bị đón tin xấu, nhưng tôi cũng choáng váng phải ngồi thừ một chốc mới đứng lên, chào mọi người trong pḥng rồi ra về. Dung đưa tôi xuống cầu thang, nhắc đi nhắc lại: "Anh phải b́nh tỉnh, chạy xe cẩn thận. Em xin nghỉ sớm, chạy ra chợ mua mấy thứ cho hai cha con đi." Cũng may tôi chưa hủy hai vé xe nên sáng sớm ngày Mười Một hai cha con tôi đă có thể lên xe để đến trưa Mười Hai đă có mặt ở Huế cùng Me tôi và mấy chị em chuẩn bị lễ tang cho Ba. Từ đấy, những năm không về Huế được, tôi thường làm giỗ Ba vào chiều Mồng Tám "để ngày Mồng Chín, Ba thong thả vui chơi với học tṛ và con cái ở Từ đường và Mồng Mười, Ba vân du sang Mỹ với các anh chị." Tôi vẫn thường thầm khấn trước bàn thờ Ba như vậy mỗi lần thắp nhang giỗ Ba vào ngày mồng Tám tháng Chín, sớm một ngày so với quy ước kỵ giỗ của ông bà xưa để lại.
2. Giỗ Ba năm nay 2015: HỦ YA-UA và ... Liền mấy đêm trước ngày đưa Ba lên núi với ông bà nội, chị em chúng tôi ngồi quanh di quan Ba, kể lại cho nhau nghe những kỷ niệm về Ba. Đêm cuối cùng, chúng tôi chia nhau chép lại những bài thơ của Ba, viết lại những câu chuyện anh chị em tôi đă kể cho nhau nghe mấy đêm trước. Không gian đang im ắng, bỗng chị Nhă nh́n vào góc nhà rồi ̣a khóc nức nở làm chị em chúng cũng muốn khóc theo. Tôi nh́n vào góc nhà, chỉ thấy mấy cây nến ...cắm trên ḥm đă tàn được thay nến mới bỏ chỏng chơ, mấy sợi dây thép và một vật ǵ trăng trắng. À, h́nh như là hủ Ya-ua cháu nào ăn xong bỏ lại. Ḷng thắc mắc chẳng hiểu v́ sao chị lại khóc ngon lành như thế. Mấy ngày sau, khi đă chôn cất Ba xong, mấy chị em cũng đă đến các chùa gặp gở, cám ơn các sư thầy và huynh trưởng. Tối làm tuần đầu tiên, trước khi tôi vào lại Ban Mê, chị mới nghẹn ngào kể: " Mấy ngày Ba yếu, mấy chị em chia nhau nằm ngủ cùng Ba canh chừng để biết chắc Ba vẫn c̣n khỏe. Đêm mồng Chín đến phiên chị. Ngày hôm trước thấy Ba khỏe lại, ăn được lưng bát cháo, lại thấy cả buổi tối Ba nằm yên, ngáy nhẹ, đều, chị yên tâm chợp mắt. Khoảng 2 giờ sáng mồng Mười, Ba lay chị dậy. Tưởng Ba muốn uống nước, chị rót nước rồi đỡ Ba dậy, đưa ly nước đến miệng Ba, nhưng Ba lắc đầu, rồi th́ thào "Ya-ua! Ya-ua!". Nửa đêm nửa hôm như thế này, nhà nhà đều đóng cửa ngủ say, biết t́m đâu ra hàng quán nào bán Ya-ua mà mua cho Ba bây giờ. Dạo đó kinh tế khó khăn, làm ǵ có tủ lạnh để trữ sẵn thức ăn như bây giờ. Chị rón rén mở cổng, chạy qua nhà cậu Hoàng, nhưng nhà cửa đóng then cài kín mít, nhà anh chị Lộc bên cạnh cũng đóng kín. Ngại làm phiền hàng xóm, chị không dám kêu cửa, lại sợ bỏ Ba nằm một ḿnh, chị quay lại thưa với Ba để mai sớm, họ mở cửa sẽ mua Ya-ua cho Ba. Ba gật gật đầu rồi nhắm mắt ngủ lại. Chị nằm xuống cạnh Ba, cảm thấy xót xa khi một thứ giản dị như thế mà cũng không thể có được cho Ba trong khi biết chắc Ba sắp đi xa. Rồi chị thú thật hôm đó thấy hủ Ya-ua của ai bỏ lại ở góc nhà, tư nhiên chị thấy thương Ba quá. Đến phút cuối đời, thèm ăn một miếng Ya-ua mà cũng không toại nguyện và chị thấy ân hận và có lỗi với Ba..." Kể xong chị lại khóc nấc lên và mấy anh em tôi cũng khóc theo chị v́ không phải ḿnh chị mà cả mấy chị em tôi đều có lỗi với Ba. Những kư ức này có lẽ đă mờ nhạt dần trong trí các em tôi, nhưng mỗi lần nh́n người khác ăn Ya-ua, tôi lại nhớ những lời chị kể. Con cái lúc nào cũng muốn tận hiếu với cha mẹ, nhưng nhiều khi hoàn cảnh không cho phép ḿnh được dâng lên cho cha mẹ những món ăn giản dị đời thường. Và tôi muốn nhắn với các con ḿnh và tất cả những ai đang c̣n cha mẹ rằng việc hiếu thuận với mẹ cha không phải là chờ dịp để làm những điều to tát, trọng đại, mà bất cứ lúc nào được hăy gần gũi và thỏa măn những ước mong nhỏ bé, giản dị của cha mẹ ḿnh... Ối ! Chỉ một hủ Ya-ua cho người sắp đi xa măi măi mà chị em tôi cũng không làm được cho Ba ḿnh...
3. ... dĩa ḿ xào gịn Ngày tôi cưới vợ năm 1978, Ba không vào được để chúc phúc cho con trai, Măi mấy năm sau Ba đột ngột lên thăm mà chẳng hề báo trước. Dạo đó ba má vợ cho chúng tôi sống nhờ ở căn nhà gỗ bên cạnh nhà ông bà ở đường Nguyễn Công Trứ. Để "cải thiện" chúng tôi phải nuôi thêm heo ở căn chuồng trống phía sau nhà, nơi trước năm 1975 má vợ tôi vẫn nuôi. Buổi chiều hôm ấy, tôi đang lui cui chuẩn bị cám cho heo ăn th́ má vợ tôi hớt hơ hớt hăi chạy sang, vừa thở vừa bảo:" H́nh như ông nội thằng Ti vô. Má thấy ai mới đi ngang qua nhà ḿnh giống ông nội thằng Ti lắm, con mau chạy theo kẻo ông không biết đường đi lạc!" Tôi vừa ngạc nhiên, vừa bán tín bán nghi, bỏ mặc nồi cám đang sôi, đâm đầu chạy lên hướng trường trung học. Đến đầu dốc th́ thấy Ba đang ngơ ngác từ trong trường đi xuống. Th́ ra Ba chỉ biết tôi đang dạy học ở trường cấp 3 nên cứ thế lên đó t́m. Cuối giờ chiều, trường đă băi nên không thể hỏi thăm ai. May mà má vợ tôi nh́n thấy nếu không không biết tối hôm đó Ba sẽ ngủ chỗ nào. Hai cha con vừa đi vừa hỏi thăm nhau. Khi về đến nhà th́ ba má vợ tôi đă chuẩn bị cơm chiều, nhất định mời "ông nội thằng Ti" qua dùng bữa cho bằng được. Hai ông sui gia lại cùng nhau làm một cút rượu đế nên khi xong bữa th́ Ba phần th́ say v́ vui gặp sui gia và v́ rượu, phần th́ mệt v́ phải mất gần 2 ngày ngồi xe từ Huế vào Ban Mê, nên vừa qua đến nhà tôi là ngủ ngay một giấc cho đến sáng. Sáng sớm hôm sau, Ba vừa đánh răng súc miệng xong là ba vợ tôi đă qua mời đi ăn sáng rồi cứ thế hai ông già đèo nhau trên chiếc xe đạp nữ, đi thăm người này, người nọ đến tối mới về. Trong khi treo mùng, chuẩn bị giường chiếu cho Ba ngủ, Ba khoe với tôi đă làm được mấy bài thơ về Cao nguyên, về rẫy cà phê khi cùng ba vợ tôi ngồi nhậu cùng chú Năm Huệ, một người quen của ba vợ tôi. Hôm sau nữa hai ông già lại đèo nhau xe đạp đi đây đi đó. Lúc ấy ba vợ tôi c̣n khỏe, nhưng việc chở Ba đi phom phom quanh co đường dốc Ban mê như vậy quả là không dễ chút nào. Sau này khi má vợ tôi hỏi, ba vợ tôi cười bảo " Ông sui gầy và nhẹ cân như rứa việc chở đi chơi chỉ là chuyện nhỏ. Hơn nữa, vừa đi ông vừa đọc thơ cho nghe cũng vui tai và quên hết mệt!" Đến xế trưa, Ba về. Nghỉ ngơi một lúc, Ba bảo tôi chuẩn bị chở Ba đi t́m một người. Ba đưa cho tôi xem một b́ thư đă khá nhàu nát v́ đă được gấp nhiều lần và bỏ trong túi áo thời gian dài. Người nhận là Ba với địa chỉ cũ của nhà tôi ở Huế trước 1975. Người gửi là tên một người nữ với địa chỉ đến hai ba lần suyệt, ở khu T́nh Thương (h́nh như nay là chợ Ḥa Đông), tôi thầm lo không biết có t́m ra không. Tôi căn vặn măi, Ba mới cho tôi biết phải t́m cho được để cám ơn người ta rồi Ba lấy từ trong b́ thư một lá thư cũng đă nhàu nḥ. Tôi hết sức bất ngờ v́ nét chữ trên thư chính là của tôi. Đọc lướt qua lá thư, tôi chợt nhớ những ngày đầu tháng Ba 1975, khi tôi đang ở nhờ nhà người quen trên đường Lê Văn Duyệt. Rạng sáng 10/3 ấy súng nổ liên tu bất tận rồi hai ba ngày sau súng vẫn rền vang. Rồi tiếng máy bay ù ù trên đầu, tiếng loa báo Ban Mê Thuột đă thất thủ và kêu gọi đồng bào đi lánh nạn v́ máy bay có thể ném bom. Tôi nghĩ ḿnh sẽ không thoát chết được và trước khi theo gia đ́nh người quen ấy đi lánh nạn, tôi đă viết một lá thư kể lại sự kiện 10/3 qua những ǵ tôi nghe, tôi thấy lúc đó và những thông tin về ḿnh. Cuối thư tôi nhờ "ai nhặt được thư này xin vui ḷng gửi về cho ... theo địa chỉ ... để gia đ́nh tôi biết được tôi đă chết thanh thản và chọn ngày này làm giỗ cho tôi." Tôi không ngờ là lá thư ấy lại có người nhặt được và gửi về cho Ba và sau cả ngần ấy năm trời, Ba lặn lội lên Ban Mê Thuột, không chỉ để thăm con cháu mà c̣n để t́m đến cám ơn người phụ nữ ấy. Cũng may là lần ṃ măi, đi qua mấy cái nương rẫy, vườn rau chúng tôi cũng t́m được căn nhà mang địa chỉ ấy. Càng may hơn nữa là cô gái - người gửi thư - ấy đă lấy chồng ở trung tâm thị xă đang về nhà mẹ sanh con đầu ḷng. Cả 3 chúng tôi đều ngạc nhiên v́ cuộc hội ngộ đặc biệt này. Riêng tôi, cho đến bây giờ vẫn không hiểu được v́ lẽ ǵ mà Ba lại lần ṃ t́m cho bằng được người gửi thư ấy sau khi đă biết chắc chắn rằng nội dung trong thư chẳng c̣n chút giá trị nào nữa cả v́ người viết thư, là tôi, con trai của Ba vẫn c̣n sống và đă về thăm, thậm chí c̣n dẫn cả vợ con về thăm Ba không ít hơn 2 lần trong hơn 10 năm ấy. Khi chúng tôi chia tay gia đ́nh cô gái ấy trời đă sụp tối. Cha con tôi phải dắt xe qua các con đường đất hẹp ra đến đường nhựa mới leo lên xe đạp chở nhau về. Lúc vào đến trung tâm thành phố, cả hai cha con đều đói meo. Ba bảo tôi t́m một quán cơm b́nh dân nào đó để ăn, nhưng tôi chợt nhớ ra tiệm bán ḿ xào gịn mới mở lại mà mấy hôm trước một anh bạn cùng trường đă dẫn tôi ghé ăn. Thế là tôi chở Ba đến tiệm ḿ của người Hoa kiều ấy, gọi 2 phần ḿ xào gịn. Ba tôi vừa ăn, vừa khen món ḿ nấu đúng kiểu người "Tiều" (?) không mặn và nhiều mỡ như người Hoa gốc Quảng đông hay Hải Nam ở Huế nấu. Tôi chẳng rành ǵ về cách nấu món ḿ này, cũng không phân biệt được người Hoa gốc Triều châu, gốc Quảng đông hay gốc Hải Nam. Chỉ biết rằng đó là một trong ít lần tôi được ăn một bữa ăn ngon như thế, lại được ăn cùng với Ba, người lữ khách lần đầu đến với xứ Bụi Mù Trời - Buồn Muôn Thuở này chỉ để trả một món nợ ân t́nh cho tôi và giùm tôi. Sau khi Ba mất, mỗi lần giỗ Ba, nếu không về được Huế để cùng tưởng nhớ Ba trong không gian ấm cúng của từ đường Đặng Ngọc, tôi lại xách xe xuống quán ḿ đường Mạc Thị Bưởi mua 2 phần ḿ về cúng Ba. Giỗ Ba năm nay, vợ tôi đi tái khám ở Sài g̣n, tôi phải ở lại trông nhà và chăm "cụ Ga già" tội nghiệp nên không về Huế được. Dù chỉ có một ḿnh, tôi vẫn mua 2 phần ḿ xào gịn. Nhớ tiếng khóc nghẹn ngào, tức tưởi của chị năm xưa, tôi cố t́m mua mấy hủ Ya-ua 'homemade' nhưng không nhớ ở đâu có bán nên ghé siêu thị mi-ni cạnh nhà mua một lốc Ya-ua công nghiệp. Và tôi mời Ba, Má, Me và ba vợ tôi cùng dùng hai món ăn đă ghi dấu ấn sâu đậm trong tôi. Tôi cũng không quên khui hộp trà lài vợ chồng con trai thứ đi "hưởng tuần trăng mật muộn" ở Đà lạt mới gửi về tháng trước, pha ấm trà ngon mời bốn đấng sinh thành cùng thưởng thức. Sang năm, sang năm nữa và nhiều năm sau nữa tôi cũng sẽ giữ hai "món ăn truyền thống" này trong ngày giỗ Ba.
Đặng Ngọc Thanh Hải
|
