BÙI HOÀNG LINH


TẾT HUẾ -

TRONG D̉NG CHẢY BẤT TẬN CỦA THỜI GIAN
 

Ngọn gió se sẽ lạnh ban mai, màu nắng thức dậy những ngọn lá c̣n đọng chút sương muộn, tô lên da trời màu cam lạ cho cơi ḷng chút bâng khuâng, lắng đọng mà nhớ những nét Tết Huế đến lạ, kư ức cứ như những hạt mưa xuân rây măi không đến nỗi ướt áo mà đủ ướt những tấc ḷng hoài niệm xa xăm ...


1. Đất trời Huế đă vào xuân
Để người trao tặng ân cần đời nhau...

 

                                     Ảnh Ngô Lễ

 

Khi tháng chạp đă cạn ngày th́ Huế c̣n ẩn sâu dưới cái lạnh c̣n sót lại của những ngày đông cũ. Những cơn mưa phùn cứ rây những hạt nước mảnh như tơ trời như gh́m giữ lại những ấp ủ của con người trước mùa xuân. Tất cả như là sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ bên ngoài bằng mỹ cảm và tận cùng bên trong của tâm cảm để đón chào sự thay đổi kỳ diệu của đất trời. Và khoảnh khắc mà mùa xuân chạm ngơ, khoác cho núi màu xanh rêu thanh tân trong nắng sớm để sông Hương đủ ngẩn ngơ mà soi rọi bóng núi mùa xuân đẹp như một bức cổ họa đầy thi vị. Dường như sông núi là nơi giao thoa của trời đất, là sứ giả mà thiên nhiên gửi đến thông điệp riêng về mùa xuân cho con người, để ở đó con người cảm nhận mùa xuân của đất trời và gửi gắm t́nh cảm dành cho nhau cũng ân cần hơn, bao dung hơn những thời khắc khác. Tết Huế như là một sợi dây vô h́nh kết nối hiện hữu với quá khứ, của con cháu với các bậc tiền thân đă khuất khi gặp lại nhau trong tâm tưởng qua lời khấn nguyện đầu năm. Là sự kết nối của hiện tại với hy vọng lạc quan vào tương lai, gửi gắm những mong ước của cha mẹ cầu cho con ḿnh học hành đỗ đạt, rèn giũa đạo đức, cốt cách của người Huế để biết yêu mến mái nhà, thương nhớ quê hương và tự hào về Tổ quốc...


2. Nhắn ai đi chợ Đông Ba
Mua dùm tôi chút mặn mà quà quê ...

 

Nếu như thiên nhiên thay đổi báo hiệu mùa xuân th́ hoạt động của con người cũng thay đổi mỗi dịp tết đến xuân về là ở chợ. Người bán người mua cùng nhau kể một câu chuyện bằng ngôn ngữ đầy sắc màu và phong phú của thực phẩm, như mang trọn hương vị của ngày xuân cho các giác quan cảm nhận một cách đặc biệt hơn, thức dậy cả những dư vị của những món ăn ngày Tết cũ càng tưởng đă ngủ quên. Phải chăng cái háo hức của những ngày chuẩn bị Tết như những con sóng ngầm cứ vỗ măi một âm quen thuộc " Tết " dội vào ḷng người. Và chợ Đông Ba, ngôi chợ lâu đời và lớn nhất ở Huế cứ như một điểm hẹn độc đáo những ngày giáp Tết, ở đó chọn mua một nải chuối thật ưng ư, bó hoa lay ơn đỏ thắm về trang trí bàn thờ cũng là một niềm vui đơn sơ pha lẫn ḷng thành kính của con người khi nghĩ về tổ tiên của ḿnh. Nếu chợ Đông Ba là nơi bán mua thực phẩm lớn nhất Huế th́ chợ hoa Phu Văn Lâu thường bắt đầu sau 20 âm lịch là nơi báo hiệu cái Tết tươi vui nhất. Dù thời tiết Huế có lạnh mấy th́ sắc hoa vẫn tỏa ra sức sống mănh liệt, mang đến tín hiệu vui vẻ, hoan ca của thiên nhiên dành tặng con người. Tôi nhớ năm nào cũng vậy, cứ đến những chiều 28 Tết cũng xuống mua vài chậu cúc rồi được chuyên chở bằng xích lô bằng những ṿng xe chậm răi như chở chút màu Tết về mái nhà ḿnh. Đi dạo chợ hoa không những để chọn cho ḿnh chậu hoa ưng ư mà c̣n là cuộc dạo chơi tṛ chuyện với người bán, quan sát người mua, ngắm nh́n cuộc sống vận hành giữa muôn sắc hoa cũng là cách thưởng thức mùa xuân đầy mê đắm...


3. Làng nghề Huế lưu giữ văn hóa truyền thống gần với nguyên bản nhất.

 

                                        Ảnh: Ngô Lễ

 

Những ngày giáp tết, góp mặt tô điểm cho những ngă đường thành phố là các chùm hoa giấy Thanh Tiên, những con đ̣ ngang đưa những người từ làng Tiên Nộn, Thanh Tiên cập bờ Bao Vinh để mang đến một nét độc đáo của hoa thờ cúng xứ Huế. Có phải cái thời tiết khắc nghiệt của miền trung, cái tỉ mẩn của người Huế hay là v́ để được lâu mới là cái lư do cho hoa giấy ra đời và tồn tại ? Có lẽ không ai biết rơ v́ đâu nhưng nó đă tồn tại hơn 300 năm tuổi với hai ḍng hoa chính là hoa sen giấy dùng làm trang trí và hoa giấy chưng trên các bàn thờ trang ông trang bà ông táo, và mỗi năm người ta sẽ thay thế hoa giấy mới vào ngày đưa ông táo, đốt hoa cũ đi gọi là tấu, từ đó cũng h́nh thành một nét văn hóa dân gian của người đất thần kính. Trên các am miếu bên cạnh hoa giấy th́ tranh giấy làng Śnh cũng góp phần chưng thờ với 3 ḍng tranh chính là nhân vật, đồ vật và súc vật. Từ làng tranh dân gian Đông Hồ ở Đàng Ngoài theo những người đi mở cơi, bước chân dừng lại nơi miền Phú Xuân đă hơn 500 tuổi. Khi vào vùng đất mới th́ tranh cũng biến đổi từ vai tṛ trang trí để phục vụ cho tâm linh thờ cúng và thường được ưa chuộng nhất là tranh cúng ông táo và tranh dâng cúng bổn mạng cho con người, như gửi gắm cái ước nguyện của con người trước mẹ thiên nhiên, luôn che chở và bảo vệ để được chân cứng đá mềm mà bước những nhịp đầy hy vọng và lạc quan giữa cơi đời.


Thời gian, sự đổi thay của cuộc sống hiện đại làm cho các nghề truyền thống có phần thu hẹp lại về số lượng nhưng những nếp cũ lề xưa kết đọng qua bao thế hệ vẫn c̣n được t́m thấy trong từng thao tác trong mỗi sản phẩm của nghề xưa. Vào dịp Tết qua ngày cúng tổ nghề là dịp để tri ân, tôn vinh một cách âm thầm các bậc tổ nghề, các bậc truyền nhân đă truyền lại không chỉ một nghề để kiếm sống, một cái nghiệp mang theo đời người mà c̣n là nét văn hóa dân gian đáng được bảo tồn và ǵn gữ ...


4. Nhà


Nếu nếp nhà đối với người Việt là quan trọng th́ riêng với người Huế là trang trọng, bởi hơn ở đâu hết việc tu giữ các tập quán quanh các giá trị gia đ́nh dường như được người Huế ǵn giữ khá nghiêm cẩn qua nhiều thế hệ. Từng là kinh đô cũ của thời phong kiến do đó Huế mang trong ḿnh những lớp truyền thông dày dặn, do đó trước biến chuyển của đời sống dù đánh mất đi đôi chút th́ Huế vẫn c̣n giữ được khá nhiều giá trị truyền thống: đó là tôn trọng gia đ́nh, lễ phép với mẹ cha, hiếu thuận với anh em... Có bạn sẽ nói ngay với tôi như vậy là bảo thủ, là thủ cựu. Tôi cũng không vội để phản biện ngay, tôi chỉ cho rằng nó là cái trục đạo đức để giữ cho tâm ḿnh chính trực mà thôi, c̣n tất nhiên phải nhập cuộc vời đời sống theo cách của mỗi người, sao cho thấy phù hợp là được.


Có lẽ v́ thế mà niềm vui đoàn tụ gia đ́nh Huế trong những ngày Tết mang nhiều cảm xúc sâu hơn, gợi nhớ kỷ niệm nhiều hơn, để lại nhiều dư hương trong cuộc đời của mỗi người. Chính sự khắc khoải ngày trở về quê ăn Tết của những người ly hương nhưng không ly tổ, sự chờ đợi của những người thân ở quê nhà đă làm cho ngày Tết v́ thế mà thiêng liêng, mà mong đợi và biết bao háo hức khó diễn đạt bằng lời. Bởi người Huế dường như mang một cái nghiệp tha hương để rồi trong những giấc mơ xuân của đời người cái lời nhắc "về quê ăn tết " hẳn ai cũng trải qua không ít đôi lần...


5. Vỹ thanh


Tết chính là khoảng thời gian mà những nét riêng tinh tế nhất được thể hiện rơ nét nhất của văn hóa sinh hoạt và tinh thần Huế. Tết Huế có thể xem là một phần di sản phi vật thể trong ḷng di sản cố đô, nơi mà mỗi con người dường như đều góp mặt, tạo dựng, bảo tồn và thụ hưởng Tết một cách tự nhiên như những mùa xuân bất tận của đất trời trong ṿng xoay của thời gian và cuộc sống.

 


Bùi Hoàng Linh
Sài G̣n - Giao thừa Tết Nhâm Dần (31/01/2021)

 

 

 

art2all.net