|
KHÁM PHÁ “VƯỜN THƠ” 5 CHỮ, THƯƠNG ĐỜI CỦA TẦN HOÀI DẠ VŨ
Nhà thơ Tần Hoài Dạ Vũ gửi cho tôi bản thảo Tập thơ 5 chữ, thương đời, dự định xuất bản trong quư IV năm 2024. Đây là tập thơ tác giả tuyển chọn công phu, gạn lọc từ tất cả những bài thơ 5 chữ trong suốt một quăng thời gian làm thơ trên sáu mươi năm của Tần Hoài Dạ Vũ (THDV). Đó là những bài thơ được sáng tác từ những năm thuộc thập niên 1960 của thế kỷ 20 cho đến nay. Tập thơ gồm có 102 bài ở thể loại thơ năm chữ.
Tần Hoài Dạ Vũ làm thơ khi c̣n ở tuổi học sinh Trung
học Đệ Nhất cấp (cấp 2), đến khi học lớp Đệ Tam (Lớp 10) trường Quốc Học
Huế thi nhân trẻ tuổi này đă có thơ đăng báo. Đặc biệt là các báo, tạp
chí nổi tiếng của văn học miền Nam thời bấy giờ như Tạp chí Bách Khoa,
Tạp chí Thời Nay, Tạp chí Phổ Thông, Tạp chí Tân Phong, Tuần báo Ngàn
Khơi, Tiểu thuyết tuần san…vào những năm 1963; 1964, 1965…Sau này th́ có
Tạp chí Kiến thức Ngày nay, Tạp chí Sông Hương, Tạp chí Non Nước…và
nhiều tờ báo khác, nhất là ở quê hương ông, như báo Quảng Nam, báo Đà
Nẵng… Tập thơ 5 chữ, thương đời được tŕnh bày thành ba phần theo các chủ đề: Thanh xuân lưu lạc, Lỡ bến thương đời, Đợi mùa xuân chúc phúc.
Nhà thơ Tần Hoài Dạ Vũ sinh ra ở Giao Thủy, Đại Lộc, Quảng Nam, lớn lên ở Hội An, đến năm 16 tuổi ông ra Huế học tại trường Quốc Học. Rồi ông học tiếp Đại học Văn khoa và Đại học Sư phạm Huế. Sau khi ra trường, ông được bổ nhiệm công tác ở trường Trung học Trần Cao Vân (Tam Kỳ), rồi chuyển về làm Giám học ở Trường Trung học Quảng Điền (Thừa Thiên Huế) và hai ngôi trường nổi tiếng của của Cố đô Huế là trường Trung học Nữ Thành Nội và Trường Quốc Học. Ngày 1.4.1975, ông về Trường Quốc Học Huế với vai tṛ Trưởng ban Điều hành (hiện nay, tại Pḥng Truyền thống của Trường ghi nhận là Hiệu trưởng đời thứ 34 của Trường Quốc Học) là hiệu trưởng trẻ nhất trong lịch sử của trường khi ông bước vào tuổi 30. Thời gian ông công tác ở Trường Quảng Điền (Thừa Thiên Huế) với vai tṛ Giám học (như Hiệu phó phụ trách chuyên môn ngày nay). Chính v́ thế hai nơi ông từng gắn bó như máu thịt là quê hương Quảng Nam của ông và cố đô Huế đều lưu lại dấu ấn đậm nét trong những sáng tác của ông.
Cậu học tṛ 16 tuổi rời quê ra xứ Kinh Kỳ trọ học với những tâm sự riêng mang: hoàn cảnh xa nhà, trọ học, thiếu thốn, vất vả, mà thời gian th́ vẫn cứ vô t́nh trôi nhanh với bao nỗi nhọc nhằn của một cậu “học tṛ xứ Quảng” phải tự nuôi thân để ăn học.
“Có một người nhớ quê T́m ngày xuân trong sách Tâm sự như áo rách
Không che được gió về… Trái tim lấm bụi đường Giũ hoài c̣n yêu ghét Trang sách lật chưa hết
Mùa xuân đă xuống ḍng”.
Năm 1963, THDV đang học lớp Đệ Tam Quốc Học Huế (lớp
10 ngày nay) đă có bài thơ đăng báo. Khi kư xác nhận tiền nhuận bút từ
Tạp chí Bách Khoa nổi tiếng gửi cho ông, thầy Giám học Trường Quốc Học
đă không khỏi ngạc nhiên hỏi lại: “Con có thơ đăng trên Tạp chí Bách
Khoa à”? Khi biết được rồi, thầy càng thương quư THDV hơn.
Dù c̣n rất trẻ nhưng ông đă có những câu thơ rất biểu
cảm, đầy chất thơ và cũng rất ấn tượng: “Xuân về qua trước ngơ/ Kinh
Kỳ c̣n rưng mưa/ Ḿnh c̣n đi góp lá/ Sưởi chuyện t́nh ngày xưa” (Bài
thơ đầu tiên được đăng trên Tạp chí Thời Nay, năm 1963) Tuổi thanh xuân, Tần Hoài Dạ Vũ có những bài thơ t́nh buồn thật hay nói về đổ vỡ ly tan của t́nh yêu đầu đời:
“Xuân chết từ hôm qua Thời gian vừa khâm liệm Lễ đăng quang mùa hè
Treo toàn đèn hoài niệm Giờ xe sơn màu khác Ḷng em đổi thay rồi Mùa cúi đầu ngơ ngác T́nh yêu là mây trôi” (Bài ca mùa hè)
Trong cuộc đời của mỗi con người, ai không từng đi qua giông băo với những thăng trầm dâu bể, THDV có những câu thơ ví von biểu cảm và tính triết luận nhẹ nhàng: “Ai chắc ḿnh không lưu lạc/ Trong cuộc đời muôn phương” (Người khách); “Đời bỏ ta ngoài cửa/ Mộng cũng chừa ta sao?” (Mùa xuân không mộng)
H́nh ảnh quê hương: mái đ́nh, mùa thương khó,… nỗi niềm tâm sự về người thân, bạn bè,…là những thi liệu làm nên tứ thơ da diết nặng t́nh quê. Ư và lời thơ THDV dung dị, chân thành lay động.
“Bao nhiêu năm vẫn nhớ Mái đ́nh nghiêng trong sương Qua bao mùa thương khó Ḷng quê đau dặm trường” (Nhớ mùa xuân tuổi thơ)
THDV cũng dành những câu thơ rất giàu cảm xúc trữ
t́nh khi viết về mẹ và những kỷ niệm thời thơ ấu: “Có yếm mẹ bên
thềm/ Lửa hồng nồi bánh tét/ Có tiếng gà sang đêm/ Giọng chùng hơi giá
rét” (Nhớ mùa xuân tuổi thơ). Nh́n chung, những bài thơ 5 chữ của THDV dù viết về gia đ́nh, t́nh yêu, quê hương hay những vùng đất có nhiều gắn bó với ông đều thể hiện chiều sâu cảm xúc và ư nghĩa triết luận nhẹ nhàng. Thi nhân cũng day dứt trăn trở trước những đổi thay của thế thái nhân t́nh song cũng nặng ân t́nh và sâu lắng xiết bao.
Tập thơ 102 bài thơ 5 chữ bộc lộ thi ư ngọt ngào và
lăng mạn lại rất dụng công khi chắt lọc cảm xúc. Tập thơ đặc biệt chỉ
một thể loại thơ này đă chuyển tải một cách đầy đặn về nội dung và ư
nghĩa, lưu lại ấn tượng sâu sắc trong tâm trí và t́nh cảm bạn đọc.
Nói về thơ Tần Hoài Dạ Vũ chỉ một vài nét chấm phá
thế thôi chứ bút danh Tần Hoài Dạ Vũ có lẽ đă quen thuộc với bạn đọc yêu
thơ trong hơn nửa thế kỷ qua. .
Tôi đọc thơ ông khi c̣n là một bạn đọc thiếu nhi. Lúc
đó, tôi chưa hiểu ǵ nhiều về giá trị nội dung lẫn nghệ thuật trong thơ
ông, tôi chỉ cảm thấy hay th́ đọc vậy thôi. Sau này, có mạng internet,
tôi có dịp kết nối với ông trên facebook. Là một công chúng văn học đọc
để thưởng thức văn chương, tôi c̣n có sở thích nghiên cứu để có thể nhận
định về tác giả, tác phẩm. Mấy năm sau, khi tôi có tác phẩm thơ xuất bản
ông mới liên hệ đặt mua qua bưu điện và đó là lần đầu tiên tôi tương tác
với thi nhân trên mạng.
Nhà thơ Tần Hoài Dạ Vũ là nhà giáo, nhà báo, nhà văn
hóa,… Công việc đầu tiên mà ông chọn là nhà giáo. Sau này có những bước
ngoặt mới, do những biến cố theo hoàn cảnh riêng và đổi thay của thời
cuộc, ông lại trở thành nhà văn hóa. Mười mấy năm gắn bó với Huế, sâu
nặng nghĩa t́nh, lưu lại dấu ấn đậm nét qua những bài thơ cho Huế của
ông.
Tháng 8 năm 1978, ông ngậm ngùi rời Huế, trở về quê
nhà làm việc ở Sở Văn hóa Thông tin Quảng Nam-Đà Nẵng (thời gian 10 năm)
và ông lại trở thành nhà nghiên cứu văn hóa dân gian. Thành quả để lại
là bộ sách nghiên cứu về văn học dân gian Quảng Nam - Đà Nẵng, là một
nguồn tư liệu quư giúp cho bạn đọc, và các nhà nghiên cứu hiểu rơ về văn
hóa một vùng đất nổi tiếng trong lịch sử, có thể lưu lại cho đời sau
những tinh túy của tiền nhân bao thế hệ. Rồi ḍng đời lại đưa ông đến
với Sài G̣n (TP HCM ngày nay) với công việc Thư kư ṭa soạn của báo
Thanh Niên, ông lại trở thành một nhà báo chính hiệu (tháng 9/1988 đến
1993). Do có kiến thức xă hội và bề dày hoạt động văn hóa văn nghệ,
Trường ĐH Duy Tân Đà Nẵng lại mời ông về làm việc và giữ vai tṛ Phó
Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế-Xă hội (năm 2012 đến tháng 8. 2017).
Như vậy ông là nhà giáo, nhà báo, nhà thơ và cũng là nhà nghiên cứu văn
hóa. Ông làm thơ, viết văn, trong đó truyện ngắn ông cũng từng thử sức
qua từ hồi c̣n học sinh, sinh viên và cũng được xuất hiện trên mặt báo.
Ông kể, hồi đó (những năm của thập niên 60) tiền nhuận bút 300 đồng/ một
truyện ngắn. Ông nhận được 300 đồng trong lúc tiền cơm tháng là 400 đ/
tháng. Vậy rơ ràng là nhuận bút thời ấy cũng khá cao. Tuy nhiên, ông vẫn
cảm thấy thế mạnh của ông là thơ. Nên ông trung thành với thơ từ lúc học
cấp hai chỉ là cậu bé mười lăm tuổi, cho đến bây giờ ở độ tuổi “cổ lai
hy” ông vẫn minh mẫn, tinh thần vẫn lạc quan yêu đời, bút lực sung măn,
vẫn sáng tác đều đặn và t́nh yêu dành cho thơ chưa vơi cạn ở hồn thơ
này. Một ngày cuối tháng 9 vừa rồi, (29.9.2024) tôi có dịp diện kiến với ông ngoài đời trong dịp Tạp chí Quán Văn số 107 giới thiệu về chân dung văn học Tần Hoài Dạ Vũ. Bạn hữu văn chương đến chúc mừng ông rất đông, khán pḥng đầy người, đặc biệt có những anh chị học tṛ cũ của ông thời phổ thông tại Huế cũng vào chúc mừng nhà thơ người thầy của ḿnh, thật quư! Ông là người sống t́nh nghĩa với thầy cô và bạn bè, đối với thầy giáo cũ đă mất, thầy Văn Đ́nh Hy gia cảnh đơn chiếc, ông đă cùng một số ít bạn bè đứng ra quyên góp xây lại ngôi mộ khang trang ấm cúng cho thầy. Với bằng hữu, khi ông đang ở vị trí là cán bộ quản lư giáo dục, cụ thể là Hiệu trưởng Trường Quốc Học Huế, có người bạn của ông cũng rất đỗi tài hoa nhưng sa cơ, thất thế, kiếm sống bằng nghề bán bánh ḿ dạo, có ghé pḥng làm việc của ông. Bác Chánh văn pḥng hỏi: -Có một người ăn mặc nhếch nhác, xin gặp thầy, thầy có tiếp không?
-Tiếp chứ! Ông trả lời ngay, Mời anh ấy vào!
Ông bạn thực ra là một đàn em của ông; ông nhớ lại
khi tổ chức đêm thơ ở Trường Đại học Sư phạm Huế, ông đă đến tận trường
Trung học Nguyễn Tri Phương, Huế mời người bạn trẻ này lên đọc thơ.
Câu chuyện này, tôi được nghe từ chính người bạn đó
của ông kể lại, và THDV cũng xác nhận là đúng như ông bạn của ông đă kể
cho tôi nghe. Ông ấy c̣n bảo rằng, lúc đó THDV tiếp chuyện rất ân cần,
đồng cảm, c̣n vét trong túi biếu thêm ít tiền; trong lúc ông ấy cũng
từng gặp một người bạn khác cũng trong giới văn nghệ hồi học sinh, sinh
viên, sau 1975 họ cũng có vị trí trong xă hội nhưng ông bạn kia th́ quay
lưng không tiếp.
Nghiên cứu về tác giả, tác phẩm đương đại, nếu trực
tiếp gặp được tác giả, được nghe kể người thực việc thực th́ những nhận
định về thơ và đời của tác giả sẽ sâu sắc và chính xác hơn! Tập thơ 5 chữ, thương đời của nhà thơ Tần Hoài Dạ Vũ được xuất bản trong quư IV năm 2024. Độc giả có dịp thưởng thức thơ t́nh đủ cung bậc ngọt ngào, lăng mạn, da diết điệu buồn của dang dở, chia ly trong thể loại thơ năm chữ mà thi nhân đă cất công tuyển chọn trong chặng đường thơ dài hơn nửa thế kỷ qua. Tôi cũng có bốn câu thơ tặng ông:
Vẻ đẹp thơ 5 chữ Cảm xúc thật, dâng đời Thơ Tần Hoài Dạ Vũ Gom bốn mùa buồn vui!
Sài G̣n, ngày 18 tháng 10 năm 2024
HOÀNG THỊ BÍCH HÀ
~~oOo~~
|
