|
MƯA BUỒN RƠI XUỐNG PHÍA HOÀNG HÔN
Hoàng thị Bích Hà 1. D́ Lạc Viên là chị cả của mẹ tôi, d́ sinh năm 1920. Tên thường gọi ở nhà là d́ Ty. Ông ngọai tôi người làng An Ninh Thượng nhưng v́ để tiện cho việc đi dạy và việc học của các con nên chuyển về sống ở Thanh Long gần nhà nhạc phụ của ông. Ông bà tôi sinh được d́ Lạc Viên song sinh với d́ Lạc Thiên và mấy cậu nữa, măi hơn hai mươi năm sau mới ḷi ra mẹ tôi là út kém d́ 23 tuổi, nên d́ Lạc Viên cưng mẹ tôi lắm! D́ có mái tóc đen nhánh, làn da mịn màng đôi mắt đẹp và cười rất duyên. D́ thông minh, tháo vát lại khéo tay nữa. Ngoài việc ông ngoại cho học chữ th́ ở nhà bà ngoại cũng truyền dạy về nữ công gia chánh như thêu thùa đan lát, làm các loại bánh và đặc biệt là nấu bún ḅ, cơm hến rất ngon. Một buổi sáng đẹp trời, cậu học tṛ của ngoại tôi ghé thăm thầy giáo cũ. Cậu người ở làng bên kia sông. Ông ngoại tôi nói tiếng Pháp giỏi, cậu học tṛ (tên là cậu Khiên) của ông rất quư thầy nên đi làm ở đâu xa khi trở về cũng tới vấn an và đàm đạo với thầy coi bộ tâm đắc lắm! D́ Ty pha trà bưng lên. Cậu Khiên bất chợt thấy d́ Ty, thoáng chút bỡ ngỡ: Cậu hỏi: - Dạ bé Lạc Viên đây hả thầy. Sau mấy năm con trở lại nhà, em lớn nhanh quá con không nhận ra. Từ đó về sau, cứ dăm bữa nửa tháng cậu Khiên lại tới thăm thầy một bận. Và có lần cậu mạnh dạn mở lời: -Thưa thầy! Con thú thật với thầy là con đă thương em Ty. Thầy cho phép ba mạ con qua dạm hỏi em. Xin thầy tác hợp cho tụi con. Lúc này d́ Ty vừa tṛn 17 tuổi. Ông ngoại tôi cũng quư cậu Khiên v́ tính t́nh, trí tuệ và dung mạo khôi ngô nên ông ngoại tôi đồng ư cho hai gia đ́nh qua lại. Thế rồi, ngày lành tháng tốt, đám cưới được cử hành, d́ Ty về nhà chồng ở làng Triều Thủy, bên kia sông, so với làng ngoại tôi cũng không xa là mấy.
2. Mười tám tuổi, D́ Ty về nhà chồng, là gia thế của ḍng họ Hoàng Trọng- ḍng họ có truyền thống khoa bảng dưới triều Nguyễn. Bố chồng của d́ làm quan Tả bộ thị lang dưới triều vua Thiệu Trị - Tự Đức v́ vậy nhà cửa rất đồ sộ khang trang, ṭa ngang dăy dọc. Vườn tược rộng thênh thang do ông bà nội tạo dựng. D́ Lạc Viên là con ông giáo nên được kèm cặp dạy dỗ chu đáo. Tư tưởng Nho học, tam cương ngũ thường d́ tôi thuộc nằm ḷng và thấm đến tận chân tơ kẻ tóc của con nhà nề nếp đầu thế thế kỷ XX. Nhưng xem ra làm dâu một gia đ́nh vọng tộc cũng không dễ dàng ǵ. Mẹ chồng d́- phu nhân quan Tả bộ thị lang, bà là hậu duệ của quan đại thần Thân Văn Nhiếp (1804-1872) môt nhà quân sự tài ba dưới triều vua Tự Đức và đặc biệt là phụ nữ Huế xưa, tư tưởng Nho Giáo chuẩn mực nên càng khó hơn! Nhưng nhờ đức tính nhu ḿ, hiền thục, khéo léo lại siêng năng, d́ Ty tôi cũng tṛn vai vợ hiền dâu thảo. Vườn nhà ông bà rất rộng. Đến nỗi đứng ở phía đầu vườn, gọi cuối vườn không nghe thấy, trồng cam quưt, thanh trà, bưởi, thơm, mít cau trầu, mảng cầu, măng cụt, dâu,… trong vườn nhiều lắm! Công việc của d́ là coi sóc vườn tược, chợ búa và nấu nướng. D́ nấu món nào cũng rất khéo và ngon. Hằng ngày, cơm bưng nước rót phục vụ ba mẹ chồng và chăm lo chồng con vẹn toàn. Mẹ chồng d́ khó là vậy nhưng cuối cùng chỉ thương mỗi d́ là nhất.
3. Năm 1941 d́ sinh anh con trai đầu, cậu đặt tên là Trọng Thanh, kế đến các con của d́ lần lượt chào đời là: chị Hằng sinh năm1943, anh Trọng B́nh sinh năm1945, anh Trọng Đạt 1948. Cậu Khiên chồng d́ làm nghề canh nông ở sở canh nông TP Huế. Gia quyến thật đầm ấm hạnh phúc. Nhưng điều không may đă xảy đến với gia đ́nh d́. Oái ăm thay chỉ v́ cậu Khiên nói và viết tiếng Pháp giỏi nên bị Việt Minh thời bấy giờ nghi ông hoạt động cho Pháp mà chống lại Việt Minh nên đă bắt ông đi khu chiến và tra khảo trong thời gian 6 tháng. Sau xét thấy ông vô tội nên được Việt Minh thả về. Nhưng ngay sau đó ông lại bị bọn Việt gian chỉ điểm nên bị Pháp bắt giam ở lao Thừa Phủ TP Huế một thời gian rồi đem xuống Phú Bài, Hương Thủy và bị Pháp và bọn Việt gian tay sai tra khảo hết sức tàn độc như bắt uống nước xà pḥng cho đầy bụng rồi đạp giày đinh lên bụng cho ói trào ra để lấy lời khai. Cuối cùng chịu không nỗi với sự hành hạ tra tấn ấy ông đă lâm bệnh nặng, khi đưa về nhà th́ hai hôm sau ông tức tưởi qua đời. Lúc này d́ tôi chỉ mới 33 tuổi, một nách bốn đứa con thơ và đang mang thai đứa con út. Năm đó là 1950. Trong suốt thời gian cậu Khiên bị giam giữ d́ tôi lo đi thăm nuôi, bới xách cơm ăn nước nước uống cho chồng. D́ phải đi bộ từ nhà xuống tận Phú Bài từ sáng sớm đến tối mịt mới thất thểu, trở về nhà trong phờ phệt để lo cho các con. Một ḿnh gồng gánh nuôi bốn đứa con thơ, thêm một đứa con nuôi của người em song sinh nữa là năm đứa và một đứa sắp sinh. Số là D́ Lạc Thiên lấy chồng (ở làng Xuân Thượng) nhiều năm mà không có con nên nhận đứa con nuôi là Trần Văn Thạnh mới 4 tuổi rồi gửi cho D́ Lạc Viên nuôi nấng. Năm1951 d́ tôi sinh người con út là anh Trọng Tiến. Ở cử vài ngày non ngày, non tháng cũng phải lo dậy coi sóc việc vàn, cắt việc cho các con, đứa giỗ em, đứa lớn kèm đứa nhỏ bảo ban nhau học hành. Gia cảnh lâm vào t́nh huống ngặt nghèo. Nói sao hết nỗi buồn và cả sự vất vả của d́ tôi- một gánh hai vai để chăm lo quán xuyến gia đ́nh. D́ rất hiếu đạo với nội ngoại, đặc biệt chăm sóc bố mẹ chồng ngày càng già yếu sau nỗi đau mất con. Vừa làm lụng, buôn bán tảo tần để nuôi 6 đứa (5 đứa con và 1 đứa cháu) ăn học! Đúng là mẫu người mẹ hi sinh hết ḷng cho con cái và gia đ́nh. “Nuôi con chẳng quản chi thân Bên ướt mẹ nằm, bên ráo con lăn.” ( Ca dao) Có những lúc giáp hạt cơm phải độn sắn, thêm khoai th́ d́ chỉ lượm mấy mẫu khoai sắn ăn c̣n nhường cơm trắng cho các con cháu ăn. D́ là điển h́nh của những người phụ nữ Huế chịu thương, chịu khó nhân hậu và đảm đang. D́ làm việc quần quật từ tờ mờ sáng cho tới khuya. Nhờ vườn tược rộng răi, rộng hai mẫu (theo cách tính của Trung bộ là 20 ngàn mét vuông, phù sa mỗi năm về bù đắp cho vùng quê nơi này nên cây trái luôn tươi tốt, trồng đủ thứ cây ăn quả như: mít, dâu, nhăn, ổi đặc biệt là thanh trà và bưởi… cây trái nào cũng trĩu quả. Có lẽ nhờ người chăm có tay. Mùa nào thức nấy, d́ tôi thu hoạch rồi gánh ra chợ bán lúc chợ gần, lúc chợ xa tùy cây trái. Đàn bà con gái như d́ Ty quả là đảm đang và tháo vát mà thế hệ chúng tôi chưa hẳn đă giỏi dang được như d́. D́ làm cả những việc của đàn ông thường làm như trèo cây rồi dùng câu liêm giựt từng buồng cau xuống bán tươi hoặc chẻ phơi khô đáp ứng nhu cầu thị trường. Mỗi lần tôi thấy d́ tôi hái thơm tay xước do gai đâm máu tươm ra là tôi xót lắm. Mà d́ bảo không sao, vô rửa qua nước muối là lành thôi. Chân đi nhẹ nhàng như lướt mà nhanh thoăn thoắt, mới nghe tiếng d́ đầu ngơ một chút sau đă thấy d́ thu hoạch đầy gánh thơm (dứa, khóm) thật đáng nể.
4. Trước khi ông bà nội qua đời, lần nữa tai họa lại đổ ập lên gia đ́nh d́ mà không lường hết được. Đó là một cơn hoả hoạn xảy ra cho ngôi nhà do con mèo nằm sưởi ấm bên đống rơm trấu trong một đêm trời lạnh mà gia nhân đă un đốt lúc trời nhá nhem tối mà quên dập tắt. Khi con mèo ngủ quên bị cháy lông nên hoảng hồn nhảy lên nóc xà nhà làm cả toà nhà bốc cháy dữ dội vô phương cứu văn. Từ đó gia đ́nh d́ cậu lâm vào t́nh trạng nghèo khó sau khi ông bà nội mất. Lúc cậu tôi qua đời, anh Trọng Thanh con đầu của d́ mới 9 tuổi, Anh Trọng B́nh 5 tuổi. Cậu tôi đặt tên con trai Thanh rồi đến B́nh ư là mong đất nước luôn Thanh B́nh. Nhưng khi anh Thanh ra phường làm giấy khai sinh cho em chuẩn bị đi học, không hiểu anh nhân viên văn pḥng có ngủ gật không mà để ng̣i viết quệt thành dấu sắc hay v́ trùng tên người nhà ổng mà sửa từ dấu huyền sang dấu sắc thành Bính không biết nữa. Anh Thanh c̣n nhỏ thấy làm xong giấy khai sinh cho em là mừng, cũng không thắc mắc ǵ nên cầm giấy khai sinh về. Thế là anh mang tên là Hoàng Trọng Bính luôn từ đó.
5. Dưới sự chăm sóc dạy dỗ của d́ tôi, các người con của d́ đều chăm lo học hành, mặc dù không tránh khỏi những lúc chọc giỡn nhau, khóc chí chóe, chạy khắp xóm, khắp làng. Đến giờ cơm có khi người nhà kêu như kêu đ̣ mới chạy về ăn. D́ thường nói “Tau chạy như chó đạp lửa” đây nè! Tui bây quậy cho lắm vô. Đặc biệt là anh thứ ba: Trọng Bính hoang trổ trời mà lên. D́ tôi nói có lẽ v́ có hai cái xoáy trâu trên đầu. Khi th́ trèo cây té như trái mít rụng ngoài vườn (có bà mụ đỡ hay sao mà không việc ǵ) chạy nhảy tiếp không biết mệt là ǵ. Nhiều khi té nhào đầu, bầm tím, vết bầm này chưa tan, vết bầm kia đă tới. Trán va nhau sưng cục u, d́ tôi vừa lật đật đi giă muối với xác chè mà bóp trán cho anh ấy vừa giảng giải mà hôm sau hoang nghịch không thấy giảm! Khi th́ anh c̣n chạy đi xem đá banh ở tận Dạ Gà (khu đất trống bên cạnh ḷ vôi Long Thọ), gặp mưa ướt như chuột lột về đầu nóng hầm hầm, d́ tôi lại lo nấu nước xông cho anh. Rồi nhiều lúc c̣n đi tắm mưa, giẫm nước, về bị nước ăn chân. D́ tôi lấy trái khế chua nướng vừa đủ cho anh đạp chân vào trái khế nóng thế là vài ngày là khỏi. D́ tôi thường dùng thuốc dân gian để chữa bệnh lặt vặt cho con. Coi vậy mà tứ quí (bốn anh con trai của d́) và anh Thạnh đều lớn nhanh, khỏe mạnh. Chỉ có chị Hằng con gái là hơi ốm, người mảnh mai như cây sậy, d́ tôi cứ chọc là “con Rọm” nhưng chị siêng năng giỏi dang như d́ vậy! Lên 10 tuổi đă biết phụ với mạ làm việc nhà: quét sân nhà, quét sân, cho gà ăn, rồi gánh nước đầy lu (thời này gánh nước giếng hoặc nước sông chứ chưa có nước máy). D́ tôi lo làm vườn, thu hoạch rau, củ quả, cắt tỉa, sắp xếp vào quang gánh cho gọn để sáng mai đi chợ sớm. Thương d́ lắm! Gánh hàng th́ nặng mà cứ đi bộ trên đoạn đường dài 2- 4 cây số. Lúc nào buôn may bán đắt th́ về sớm, lúc bán ế th́ giờ ngọ nắng gắt gao cũng c̣n bươn bả ngoài đường. Nhiều khi về đến nhà ăn chén cơm trưa cũng 1-2 h chiều. Cơm nước ở nhà lúc này có chị Hằng đảm nhận lo cho mấy anh em. Mỗi lần d́ phân công anh Trọng Bính quét nhà th́ anh ấy lại nhờ chị Hằng làm giùm (để rảnh mà chạy đi chơi) rồi nói:- “chị làm giùm, đó hồi tui đi xin lá thuốc cho (chị Rọm thích hút thuốc lá ngọn mà chỉ có bên nhà hàng xóm mới có nên phải chạy đi xin (loại thuốc lá quấn lại bằng lá thuốc nguyên chất nh́n giống như thuốc x́ gà thời nay) c̣n d́ Ty th́ ăn trầu và hút thuốc Cẩm Lệ như mấy mệ Huế ngày xưa. Buổi chiều thường ưa uống vài chung rượu đế cho dễ ngủ. Chị em hạp nhau nên chị Hằng cũng rất thương thằng em quậy của chị. Nh́n chung cả mấy anh em đều thương nhau, biết bảo ban nhau học hành. Anh Trọng Thanh học toán rất giỏi, anh thi vào trường sư phạm Quy Nhơn để làm thầy giáo như ông ngoại. Nhưng học được 3 tháng th́ một hôm có toán cảnh sát vào bắt và sau đó bị đuổi học v́ một lư do không đâu. Số là lúc bầu cử thời đệ nhất cộng ḥa, ban bầu cử dặn là: “ Xanh giỏ, đỏ b́”, ư nói phiếu xanh ghi tên vua BĐ th́ bỏ vào giỏ rác c̣n phiếu đỏ ghi tên N Đ D th́ bỏ vào b́. Nhưng anh làm ngược lại, bị theo dơi ghi vào sổ đen. Đó là lư do đuổi học. Bởi vậy mới nói người Việt làm khổ nhau, ŕnh rập, ton hót nịnh bợ là một thói xấu mà thời nào cũng có. Chứ việc bầu cử là việc dân chủ mà. Thiết nghĩ mấy tay sai nha này rảnh th́ ngồi pha ấm trà mà khề khà c̣n hơn là đi lùng bắt bớ ai không bỏ phiếu cho tổng thống (sau 3 tháng rồi c̣n ǵ). C̣n chuyện ai bỏ ai gạch th́ làm sao Tổng thống biết, mà có biết ổng cũng chẳng để ư làm ǵ miễn là trúng cử th́ thôi. Biết bao nhiêu việc đại sự phải làm, quan tâm ǵ ba cái vặt vănh không đáng. Nhưng trong cái rủi có cái may, sau đó anh thi vào trường viễn thông và làm việc ở SG, anh thông minh, giỏi chuyên môn nên chẳng bao lâu anh được lên chức trưởng pḥng khi tuổi đời c̣n rất trẻ. Anh Trọng B́nh hoang nghịch nhất trong mấy anh em. Lúc nhỏ học từ mẫu giáo địa phương rồi học trường tiểu học Triều Thủy. Năm 1958 người anh con bác đem vào ở với gia đ́nh anh tại đường Gia Long, Quy Nhơn cho đi học trường Tiểu học Mai Xuân Thưởng, được nhận vào học lớp Nh́ với cô giáo Huyền. Chưa hết một năm mà couper cours trốn học đi coi cinema, leo núi, có bữa trượt núi té một lần tính chết may nhờ chụp được cái cây. Thấy anh Trọng Bính hoang nghịch quá nên gửi anh vô trường Ḍng B́nh Linh để mấy frère dạy học nội trú trong trường Ḍng, thường học chuyên về tiếng Pháp và Việt Ngữ. Một buổi sáng ấy frère hỏi một câu tiếng Pháp mà anh Trọng Bính trả lời không kịp nên bị frère đá một phát rớt từ trên thềm xuống băi cỏ. Công nhận mấy frère nghiêm khắc và rất dữ. Tức quá, anh giụt hết sách vở bỏ về. Ông anh thấy hoang nghịch quá không chịu nổi trả anh về Huế. Anh thi vào đệ thất trường Hàm Nghi năm 1961, học đến lớp đệ tứ năm 1964. Năm 1965 anh thi đậu vào lớp đệ tam trường Quốc Học. Năm 1968 anh vào đại học. Lúc từ Sài G̣n về Huế ăn tết, quân đội vào giải tỏa làng, tập trung hết dân làng vào nhà vôi Long Thọ. Trong số đó có gia đ́nh d́ Ty. D́ và 4 anh con d́ được bố trí ở tạm chung một pḥng tại đây, lúc này anh Trọng Bính đi chơi với người bạn thân tên Hồ Xuân D (Di óc lép). Nhưng anh không ngờ anh ta là đặc công nằm vùng. Dân trong làng thấy rồi chỉ điểm nên anh Trọng Bính bị bắt và bị tra khảo xem anh có dính líu hay hoạt động ǵ không? Sau 3 ngày tra khảo, đánh đập không có kết quả ǵ và xét thấy vô tội nên thả về với gia đ́nh. Nhưng chưa hết, họ đă ghi tên anh Trọng Bính vào hồ sơ đen. Cái đau ở chỗ là người công an đánh đập anh tên là Vĩnh T lại là bạn của anh Trọng Thanh và cũng là anh ruột của người bạn thân khác của anh Bính, tên Vĩnh H. Bị ghi vào sổ đen nên sau này, khi ở Sài G̣n và trong thời gian ở Mỹ, công an và bộ Tư lệnh Không Quân ở Tân Sơn nhắc báo cho anh Trọng Bính biết là anh đă có sổ đen và luôn bị theo dơi. Khi c̣n ở Phi đoàn Hoa tiêu mấy người bạn sĩ quan và chỉ huy của anh cũng biết điều này nên họ nói với anh là cuộc đời quân ngũ của anh có giỏi lắm th́ chỉ đến cấp tá là cùng chứ không thể ngóc đầu lên được. Thế là cả anh Trọng Thanh và anh Trọng Bính đều bị sổ đen v́ những chuyện không đâu với những kẻ tiểu nhân đó mà cứ ngỡ là bạn. Hai anh nói: - Chính họ đă đâm sau lưng ḿnh. Buồn thật! Cuộc đời thăng trầm dâu bể đôi khi chỉ v́ không may bị chính người ḿnh cho là bạn lại đi vu oan, hăm hại ḿnh. Tôi hỏi anh sao không viết đơn kiện để t́m lại công bằng. Anh nói: - Kiện ai hồi đó? Ai có quyền có chức th́ kẻ đó thắng. Xă hội c̣n quá nhiều bất công và thối nát. Tụi anh chỉ nhờ vào ơn Đức của Mẹ mà tại qua nạn khỏi là mừng rồi.
Năm 1969 được đi du học Mỹ theo chuyên ngành pilot.
Năm 1972 anh về nước với quân hàm trung úy, vào làm trong không đoàn vận
tải. Anh cưới vợ và được cấp một căn hộ ở bộ tư lệnh. Anh thường bay
thẳng từ sân bay Tân Sơn Nhất qua sân bay Los Angeles, San Francisco chỉ
19 tiếng đồng hồ. Mỗi lần đi công cán về th́ có xe không quân ra đón tận
sân bay. 3 năm sau anh được lên lon đại úy. Anh Trọng Đạt vào lính bộ
binh. Anh Trọng Tiến th́ vào SG làm cho cơ quan thuế vụ ở phi trường
TSN. C̣n anh Thạnh d́ cho ăn học xong Trung học phổ thông rồi mới về
sống với mẹ nuôi của anh. Sau này anh Thạnh làm thầy giáo dạy học ở Nha
Trang. Lấy vợ cũng họ Hoàng nhà ở trên làng đối diện trước cổng nhà d́. 6. Chị Hằng lấy chồng về ở đường Chi Lăng, anh là một thợ may đẹp có tiếng, mở tiệm trên phố. Anh đúng là rể quư, hiền lành và hiếu nghĩa. Anh chị sinh được hai đứa một trái, một gái. (Sau này chị mất rồi anh vẫn lên về kỵ giỗ nhà vợ đều đặn. Đến nay khi anh đă ngoài tám mươi tuổi rồi anh vẫn không quên phận sự rể con trong nhà của vợ) Chị Hằng mất vào năm Mậu Thân 1968, lúc này bom đạn dữ lắm. Lúc chị cùng 2 con trốn dưới hầm trong nhà chồng đă yên nhưng v́ con bé đầu của chị (mới 4 tuổi) đói bụng đ̣i uống sữa nên chị ḅ lên hầm t́m lấy sữa cho con và bồng thêm đứa con nhỏ mới đầy 2 tuổi. Ngay lúc đó 2 máy bay của Mỹ ném bom rơi trúng nóc nhà chỗ chị đang đứng với 2 con. Sức ép của quả bom đă đẩy văng 2 đứa con của chị ra xa mà tụi nó không hề hấn ǵ. Có lẽ chị đă che chắn cho con mà hi sinh thân ḿnh. Lúc này, 4 anh em cùng về quê ăn tết, cả nhà d́ đều được trú tạm trong ḷ vôi Long Thọ với các gia đ́nh trong làng. Ở đó khi nghe tin chị Hằng mất d́ sững sốt bàng hoàng. Những giọt lệ đau buồn tràn ra ràn rụa trên khuôn mặt đau khổ của người mẹ mất con. Lần mất chồng nay lại mất con. Tan nát cơi ḷng. C̣n đớn đau nào hơn thế nữa. Bốn anh em c̣n lại chỉ gục đầu trong ngẹn ngào, uất hận và nuối tiếc người chị duy nhất hiền lành chăm chỉ của ḿnh.
7. Lúc thế cuộc tao loạn d́ tôi vào ở Nha Trang. Anh Trọng Bính lái trực thăng ra Nha Trang đón mẹ, gặp một cô gái cùng làng chạy từ Kontum về (ở lại cùng d́ tôi trong nhà anh Trọng Thanh) nhận là bạn gái của anh Trọng Tiến (em trai út của anh). Thế là anh Trọng Bính chở mẹ và cô gái ấy (tên là Mai) từ Nha Trang vô Sài G̣n. Nhưng khi qua trạm quân cảnh Phi Hùng ở Nha Trang cũng không dễ dàng ǵ. Mấy anh gác cổng sau khi xem căn cước th́ thấy quan hệ mẹ ruột của anh nên họ chỉ cho d́ Ty qua. Chứ nhất định không cho chị Mai qua v́ nói trong căn cước không thể hiện quan hệ ǵ với anh Trọng Bính cả. Anh Trọng Bính phải bỏ nhỏ, năm nỉ ỉ ôi cũng không được, anh đành dùng kế sách là đe mấy người quân cảnh: - Tôi nhớ tên và nhớ mặt hết rồi nghe! Sau này gia đ́nh mấy người không được cho đi nhờ máy bay quân sự của phi đoàn tôi! Thế là mấy anh quân cảnh cho chị Mai qua trạm rồi anh Trọng Bính chở d́ Ty và chị Mai vào Sài G̣n. Sau này chị Mai xin làm y tá ở bv G V và trở thành vợ anh TrọngTiến- dâu út của d́ tôi. Anh Trọng Bính đă lấy vợ và sinh bé Thảo Vy năm 1974. Anh muốn đưa d́ tôi qua Mỹ để được ở gần bên mẹ cho bỏ những năm tháng học hành xa cách và cũng để cho mẹ anh vui vầy với con cháu. D́ tôi nhớ con và cháu nên cũng muốn qua bên đó, nửa lại không muốn đi v́ không nỡ ĺa bỏ quê nhà - nơi đă gắn bó biết bao vui buồn, ḷng tiếc nuối những kỷ niệm đă gắn bó gần trọn cả một đời nơi quê nhà. Quan trọng với d́ là ở làng quê c̣n có phần mộ của chồng d́ và cha mẹ hai bên. Tâm tư dằng xé, nửa muốn đi, nửa muốn ở lại quê nhà. Giá như hồi đó dễ dàng cứ qua ít tháng rồi về thuận tiện như thời gian sau “đổi mới” (trước khi dịch covid) th́ hay biết mấy. Cuối cùng anh Trọng Bính cũng đă thuyết phục được và đưa d́ qua Mỹ bằng máy bay của không quân cùng vợ con anh ấy. Thế mới biết “con là tất cả”. D́ lần lữa ngoái nh́n lại ngôi nhà, vườn cây và chào bà con lối xóm mà nước mắt rưng rưng khi dứt áo ra đi. Ḷng thầm nghĩ không biết bao giờ trở lại. Qua đây, d́ choáng ngợp trước sự lộng lẫy, văn minh hiện đại của xứ người. Ṭa nhà nào cũng cao ngút trời. Tiện nghi rất hiện đại. Duy chỉ có thời tiết hơi khắc nghiệt, nhưng v́ đất nước tân tiến nên mọi thứ đều ổn, đẹp, cơ sở hạ tầng hợp lư đến từng centimet. Ánh mắt d́ rạng ngời bên nụ cười của bé Thảo Vy lúc này mới một tuổi nh́n cưng lắm! Vậy là gia đ́nh anh Trọng Bính cùng mẹ định cư ở Mỹ từ năm 1975. Cuộc sống ở bên này xem ra cũng ổn, đặc biệt rất hợp cho lớp trẻ. Nhưng chỉ có việc ăn uống là d́ chưa mấy thích hợp. Ở nhà muốn ăn rau, củ quả th́ chỉ việc ra vườn hái, ăn gà ra vườn bắt vào làm, ăn cá tươi có thể ra chợ mua khi cá c̣n bơi, chứ qua đây phải dùng thực phẩm đông lạnh. Mỗi lần đi siêu thị về trữ trong tủ lạnh dùng từ một tuần đến10 ngày. D́ có cảm giác ở trong nhà như cái hộp khổng lồ vậy. Đi ra ngoài gặp người nước ngoài nhiều hơn người Việt, lại bất đồng ngôn ngữ, phong tục tập quán cũng khác. Và cũng chẳng quen ai để mà chuyện tṛ như ở quê. Chỉ có niềm vui là gần con và cháu Thảo Vy. Hằng ngày d́ tôi phụ chăm cháu nhỏ đỡ đần anh chị. Vợ anh Tr Bính quê ở Mỹ Tho, chị có ưu điểm là làm hũ tiếu ngon. D́ tôi nấu các món Huế. D́ Ty là chuẩn mực của phụ nữ Huế, nên việc ǵ cũng chỉnh chu. Từ lời ăn tiếng nói đến việc làm lúc nào cũng ngăn nắp gọn gàng, sạch sẽ. Anh chị đi làm, d́ ở nhà vừa chăm cháu vừa dọn dẹp nhà cửa rồi nấu các món ăn để tối về anh chị làm về có cơm ngon canh ngọt để dùng. Nhưng xem ra không khí hoàn toàn khác với thời d́ tôi làm dâu. Dâu thời mới khác với dâu thời xưa. Thậm chí đôi khi vai tṛ dường như bị đảo ngược. Đó là một điều mà ai cũng có thể nhận ra, kể cả bây giờ. Chị dâu càng lúc càng tỏ ra khó chịu với sự có mặt của d́ tôi, dần dần mặt nặng mày nhẹ. Khi th́ chê món ăn nấu kiểu Huế cay khi th́ chê nhà lau chưa bóng. Và thái độ thiếu kính trọng bậc phụ huynh- người sinh ra chồng ḿnh làm d́ tôi buồn lắm. Nhưng v́ con d́ cố nuốt tủi vào trong mà nhẹ nhàng nói với các con: Nếu cay th́ mẹ sẽ giảm gia vị lại, mẹ nấu lại món khác cho con ăn nghe. Chị hậm hực: - Tui hết muốn ăn gồi! D́ tôi nấu giảm ớt, tăng đường lên cho vừa miệng con dâu th́ anh con trai d́ lại ăn không ngon miệng, v́ anh là con trai Huế mà! Nhưng anh rất chiều vợ nên cũng chịu khó nuốt các món đồ kho, đồ nấu ngọt nhiều đường. Anh c̣n khen món hũ tiêú chị làm ngon để động viên vợ. Những lúc anh đi làm vắng, chị càng tỏ thái độ khó chịu với mẹ chồng. Chị cho rằng mẹ chồng là người khó tính, cổ hũ. Thậm chí đôi khi chị xem d́ tôi như là cái gai trong mắt không hơn. D́ làm ǵ cho cháu chị cũng không bằng ḷng, ôm hôn cháu, giặt đồ cho cháu …chị đều không vừa ư…Làm đồ ăn, đút cho cháu ăn th́ bảo làm ǵ mà mẹ kỹ quá vậy. Chị nặng nhẹ với d́ tôi. Thái độ chị càng lúc càng bộc lộ kể cả lúc anh có nhà. Anh cũng đă lờ mờ đoán được phần nào. Nhưng bên t́nh, bên hiếu anh đứng giữa thật khó cho anh. D́ biết vậy nên cắn răng chịu đựng v́ thương anh. Chị xin đi làm trong hăng cho vui chứ ở nhà hưởng phụ cấp cho vợ tiền c̣n gấp đôi số tiền chị đi làm. Chị cũng muốn có lư do ra ngoài nhiều hơn. Anh đi làm về mệt mỏi, d́ tôi muốn anh được nghỉ ngơi nên d́ không kể với anh chuyện ǵ khi anh vắng nhà. Bản tính của d́ vốn hiền lành, một đời phụng sự ông bà nội, một đời thủ tiết thờ chồng nuôi cả bầy con khôn lớn. Cho nên d́ cho rằng v́ con mà gắng chịu đựng, hi sinh thêm chút cũng chẳng sao! D́ nghĩ vậy nên càng nhường nhịn dâu con nên lúc buồn chuyện ǵ cũng nuốt nước mắt vào trong. Lúc này nỗi nhớ nhà, nhớ làng quê trong ḷng d́ càng da diết day dứt hơn. D́ nhớ những buổi chợ về dù vất vả nhưng tâm hồn thư thái, đi đứng tự do và vui. Hàng này c̣n có bà con lối xóm chạy qua chạy lại, ăn miếng trầu, chuyện tṛ vui vẻ. Giờ ngồi bó gối nơi đây biết bao giờ về lại quê hương. Ôi ngày ấy đâu rồi! D́ âm thầm khóc một ḿnh và không hé răng nói với con trai lời nào về những ǵ vợ anh đối xử tệ với mẹ chồng. Việc nhà, việc chăm cháu chị giao khoán cho d́ tôi. Có khi ngồi nói chuyện điện thoại với ai đó thật lâu, mặc con bé khóc đ̣i mẹ. D́ tôi nói: -H́nh như em đói bụng, con cho bé bú kẻo nó thèm, chắc là đói rồi mới đ̣i mẹ. Chị nói: - Mẹ ồn quá! Con đang bận, mẹ không thấy sao? Rồi chị trang điểm đi ra ngoài và có khi chỉ về trước giờ anh tôi đi làm một chút. Có lần một cậu trai lạ ghé nhà (lúc này anh tôi đi làm) nói cười bả lả với chị dâu, có khi c̣n véo đùi, véo má nhau ngay trước mặt d́ tôi. Đó là điều d́ khổ tâm nhất. D́ nhắc khéo chị: - Con có chồng rồi, quan hệ bạn bè cũng nên chừng mực kẻo tổn thương đến chồng con. Rồi sống sao để c̣n làm gương mà dạy dỗ con gái con nữa. Tội nghiệp chồng con lúc nào cũng thương yêu vợ con. Con sống sao cho phải th́ làm, con cũng trưởng thành, có học có hành, mẹ tin là con biết thế nào là phải trái đừng để mẹ nói nhiều! Chị tôi nguưt d́ một cái rồi quắc mắt lên: - Mẹ cổ hũ vừa thôi, bạn bè con nói chuyện, cười chút không được sao? Mẹ thấy khó coi th́ về Việt Nam đi! D́ nghẹn ḷng và cảm thấy dâu con thời nay lạ quá! Cứ như dâu con bây giờ nó đổi vai chủ, c̣n mẹ chồng nó chỉ coi như người làm không hơn! Rồi tệ hơn nữa là coi chồng con không ra ǵ. Không như thế hệ ngày xưa với đạo dâu con, chồng vợ phải sống sao cho phải. D́ buồn và héo hắt đi trông thấy, đến bữa cơm d́ nh́n con trai và cháu ḷng buồn và càng thương đứt ruột. Phần v́ những điều đập vào mắt d́, bắt d́ phải chứng kiến, chướng tai gai mắt mà d́ th́ không thể kể với con trai, sợ hai đứa tan đàn xẻ nghé lại khổ cháu ḿnh.
8. Anh Trọng Bính hằng ngày lo làm lụng siêng năng. Những năm tháng thời bao cấp ở bên quê nhà khó khăn anh cũng phụ giúp anh em và các cháu. Anh cũng không giàu có ǵ so với họ bên này nhưng anh thương anh, thương em nên làm được bao nhiêu, anh em cần th́ anh cũng sẵn ḷng giúp đỡ. Anh cũng đă làm giấy bảo lănh cho cả mấy anh em. Nhưng anh Trọng Thanh muốn qua sớm để tiện cho việc học của mấy cháu nên anh đă giúp phần tài chính để anh và cháu đi bằng đường biển, được một tàu Na Uy chở qua Singapore. Từ Sing, anh TrọngThanh điện cho anh Trọng Bính bảo lănh. Thường th́ mọi người đi kiểu này phải ở các trại tị nạn, để học tiếng Anh, học nghề,…sau 1 năm mới giải quyết. Nhưng thật may mắn là anh Trọng Bính có mối quan hệ tốt với một vị nghị sĩ. (vị nghị sĩ này có bảo trợ một gia đ́nh người Trung Quốc ở gần nhà anh Trọng Bính, vị này nhờ anh Trọng Bính coi sóc, quan tâm thăm hỏi, động viên. Rồi những vật dụng, lương thực, thực phẩm…xem cái ǵ thiếu th́ cung cấp kịp thời cho gia đ́nh ấy) giúp người- người giúp lại là vậy. Trong lúc này mẹ anh ốm, nằm bệnh viện, anh Trọng Bính liền nhờ ông nghị sĩ can thiệp để anh Trọng Thanh qua sớm cho kịp gặp mẹ. V́ vậy chỉ sau 2 tuần anh Trọng Thanh và cháu qua đến Chicago. Từ đó d́ Ty vui và thấy khỏe ra v́ được gặp con trai cả và cháu nội đích tôn. D́ tôi thương tất cả các con và cháu nhưng với anh Trọng Thanh d́ thương hơn một chút có lẽ v́ anh hiền, nói ǵ cũng nghe, ngoan, tính khí hạp d́ hay v́ con trưởng là mối quan tâm lớn nhất của bậc phụ huynh thời Nho giáo thịnh hành. Sau đó anh Trọng Bính thuê thêm nhà gần đó để d́ tôi sống với con trai trưởng và cháu đích tôn. Anh Trọng Bính và bé Thảo Vy ở gần nên thường xuyên chạy qua, chạy lại thăm. Đó là những tháng ngày vui vẻ nhất của d́ tôi. Sau một thời gian anh Trọng Thanh bảo lănh tiếp vợ và các con gái anh qua sau. Rồi anh chị chuyển tới bang Oregon, ở đây có những người bà con bên ngoại. Từ đó gia đ́nh anh Trọng Thanh đă lập nghiệp và chọn nơi này định cư lâu dài. D́ tôi lại sống với gia đ́nh anh Trọng Bính. Ngày đêm mong nhớ con, cháu ngày nào cũng nhắc tên anh Trọng Thanh. Và nét mặt buồn đi trông thấy. Anh Trọng Bính phải đợi đến khi có kỳ nghỉ mới đưa mẹ đi thăm gia đ́nh anh Trọng Thanh được. Ở quê nhà, lúc khó khăn, vườn tược cũng phải bán bớt đi một ít. Đoạn người trụ cột gia đ́nh là cậu Khiên không c̣n, khu vườn dần dần cũng đă bị hàng xóm lấn chiếm, rồi sau này thời thế khó khăn, anh Trọng Đạt ở nhà cũng phải bán bớt đi để lấy tiền sinh kế. Vườn tược ngày nay chẳng c̣n lại là bao nhưng cũng đủ xây cất nhà thờ chính 3 gian, nhà phụ và đủ cây trái, rau quả dùng quanh năm. Trọng Đạt xuất ngoại bằng đường biển mấy lần gặp trục trặc nên không thành. Con đường t́m vùng đất mới cũng không ít gian nan. Cuối cùng phải chờ anh Trọng Bính bảo lănh gia đ́nh anh mới đường đường chính chính sang định cư tại Hoa Kỳ một cách hợp pháp, an toàn từ năm 1994. Như vậy, qua bên này có đến ba gia đ́nh của các con trai d́. Bà con ai cũng mừng cho các anh. Như vậy khá là sum vầy! C̣n anh Trọng Tiến th́ vào SG làm cho cơ quan thuế vụ ở phi trường, cũng đă lập gia đ́nh, công việc ổn thỏa nên anh không muốn xuất ngoại nữa.
9. Lâu lâu, có kỳ nghỉ anh Trọng Bính lại đưa d́ đi thăm gia đ́nh anh Trọng Thanh. Mặc dù các anh ở cách nhau từ bang này tới bang khác khá xa, có khi đi máy bay mấy giờ đồng hồ mới tới. Cuộc sống xứ người hoa lệ là thế mà d́ vẫn không nguôi nỗi nhớ cố hương. D́ nhớ những đứa con, đứa cháu ở quê nhà! Nhớ những buổi chiều ra vườn nhổ cỏ, khi hái thanh trà, khi cắt dâu truồi đi bán mà ḷng thanh thản, tự do tự tại. Mặc dù cũng trải qua mấy chục năm tần tảo nuôi đàn con khôn lớn, vất vả là vậy nhưng d́ thấy công việc của d́ có ư nghĩa. Con cái trưởng thành là thành quả, bù đắp xứng đáng cho nỗi cực nhọc mà người mẹ đơn côi đă trải qua. Cảm giác không khổ tâm như t́nh cảnh bây giờ. D́ thẫn thờ nh́n về phương trời Đông mà nhớ những chiều về ngang ngơ, con chó đốm chạy ra mừng rỡ sủa vang xóm. Nhớ những chiều bà con lối xóm, bạn bè, nói chuyện về t́nh làng nghĩa xóm, no đói có nhau. San sẻ cho nhau kinh nghiệm, làm sao cho cây mùa này ra trái nhiều, khỏi bị sâu ăn hơn. Chợ nào bán buôn được giá, chợ nào mua đồ ăn ngon cho con… Về th́ nhớ con cháu bên đây. Ở lại th́ nhớ con cháu ở bên cố quận. T́nh cảnh với d́ lúc này ngổn ngang trăm mối, về không được mà ở cũng không xong. D́ cũng biết lúc này việc đi lại giữa hai nước là rất khó nên việc đưa d́ trở về là điều không thể. Hơn nữa các anh cũng muốn mẹ ở bên đây cho có điều kiện, muốn bù đắp cho mẹ về vật chất tốt hơn v́ nghĩ mẹ khổ nhiều rồi! Nhưng đối với d́ tôi và cũng như nhiều người mẹ Việt Nam khác th́ vật chất cần thật đấy nhưng không quan trọng bằng tinh thần. D́ tôi không muốn nghĩ đến điều ǵ tệ hại xảy ra nhưng thực tế chị dâu đă thay ḷng đổi dạ. Nói theo cách nói của dân gian là “ trở cẳng ra”. Người ta nói: “ yêu nhau yêu cả đường đi/ ghét nhau, ghét cả tông tri họ hàng” th́ có lẽ nó hết thương con trai ḿnh th́ mẹ chồng với nó có ư nghĩa ǵ nữa đâu! Anh Trọng Bính làm việc chăm chỉ, người ta trả lương cho anh hậu hỉnh v́ anh làm giỏi, đầy trách nhiệm và uy tín. Anh làm về đưa tiền cho vợ, những tưởng vợ sẽ biết vun vén gia đ́nh và chăm lo cho tổ ấm, lo cho mẹ và con gái anh! Bản tính anh tôi cũng hiền lành và tốt bụng như d́ cậu tôi vậy.Thế rồi chị dâu đă phản bội anh, bỏ nhà đi theo nhân t́nh, bỏ lại đứa con gái c̣n đang tuổi ăn tuổi học. Con bé khóc nhớ mẹ đến gầy hẳn đi. Đêm đêm đắp mền cho con ngủ mà ḷng anh quặn thắt. Một ḿnh anh, cảnh gà trống nuôi con cho đến khi bé Thảo Vy học xong Đại học kế toán tài chính ở tiểu bang Illinois. Bé vẫn không nguôi nhớ mẹ và muốn mẹ về. Cả hai cha con mấy lần t́m mẹ và khuyên nhủ mẹ về với cha con. Anh giận chị lắm nhưng nghe lời con, v́ thương con, ḷng muốn những ǵ tốt nhất cho con nên anh đă t́m mọi cách để thuyết phục, níu kéo chị trở về nhưng mọi việc không thuận chiều như suy nghĩ của hai cha con. Thời gian này anh Trọng Bính đem d́ tôi lên Oregon sống với gia đ́nh anh con cả của d́ để về Hawaii làm việc. Sau những thăng trầm dâu bể, anh bây giờ sống như một người tu hành tại gia. D́ tôi trong t́nh cảnh, gần đứa này th́ xa đứa kia. Nhớ và thương con, thương anh Trọng Bính duyên t́nh găy đổ, lận đận, vất vả,.. Rồi nhiều điều khó nói ra cho rạch ṛi mà chỉ có những ai đă từng làm dâu, làm vợ, làm mẹ và và trở thành mẹ chồng khi sống phụ thuộc với dâu con th́ mới hiểu. D́ tôi tuổi cũng đă cao th́ tỷ lệ nghịch với sức khỏe ngày càng thấp. Ḷng không như ư, sinh ra buồn phiền, ngày càng mang tâm bệnh và kiệt sức dần. Cho đến một ngày d́ tôi đă lịm đi và không bao giờ trở dậy nữa. Đó là một ngày cuối tháng 10/1993, d́ tôi từ giă cơi đời trả lại những buồn vui cho trần thế lúc mới 73 tuổi. Lúc này anh Trọng Bính đang ở Hawaii. Tang lễ của d́ tôi tổ chức tại nhà anh Trọng Thanh theo nghi thức Thiên chúa giáo (v́ chị dâu đầu là giáo dân) c̣n d́ tôi cũng như theo truyền thống của gia đ́nh chồng (đạo Khổng) chỉ thờ cúng tổ tiên ông bà chứ không theo tôn giáo nào. Anh Trọng B́nh nhận điện tín mẹ mất như sét đánh ngang tai. Anh sững sờ rồi ngă quị xuống ngất xỉu v́ anh tôi thương d́ lắm! Sau hồi tỉnh anh tất tả lên xe về. Đến nhà, thấy mẹ nằm, mắt nhắm nghiền, cả gia đ́nh đang quỳ khóc bên linh cửu của mẹ, xung quanh con cháu chít khăn tang. Anh tôi chạy vào choàng tay ôm quan tài và nghẹn ngào khóc mẹ: Anh nói với mẹ: “Mạ ơi! Con về trễ mất rồi! không gặp mẹ, sao mẹ bỏ con mà đi, không kịp nói với con lời nào. Con có lỗi với mẹ, con không thể tha thứ cho chính ḿnh”. Qua tấm kính trắng trên nắp quan tài, anh thấy hai giọt nước mắt lăn trên khóe mắt mẹ. Dường như có điều chi mẹ muốn nói với anh nhưng không thể được rồi!
10. Tin d́ tôi mất đă về đến làng quê. Ai cũng ngậm ngùi thương cảm. Ở quê nhà mọi người cũng lập bàn thờ ngay chính ngôi nhà ngày xưa d́ đă sống, đă làm dâu thảo vợ hiền, và người mẹ đảm. Bà con họ hàng bên này cũng làm một ngôi mộ gió ngay bên phần mộ của chồng d́. Xem như là một ngôi nhà của d́, bên cạnh cậu để d́ muốn đi về lúc nào tùy ư. Cậu tôi đi trước d́ 43 năm, nay mong d́ vượt ngàn trùng mây gió về bên cạnh cậu để bù lại những năm tháng ṿ vơ nuôi con một ḿnh. Bà con nội ngoại hai bên và làng nước đến thắp hương tiễn biệt d́ rất đông. Hàng xóm, bạn bè con cháu ai cũng thương tiếc d́. Mẹ tôi thương chị khóc suốt ngày, không chịu ăn uống ǵ. Đêm nằm mơ thấy d́ rồi quả quyết nói trong nước mắt rằng: - Nếu chị ở lại quê nhà, thỉnh thoảng con cháu về thăm chắc không buồn như buổi hoàng hôn xứ người thế này! Th́ có lẽ chị c̣n sống đến trăm tuổi như ông bà nội ngoại nhà ḿnh rứa tề. Chứ qua bên nớ, lạ nước, lạ cái, con cháu bận đi làm, ở nhà buồn nhớ nhà mà đi sớm chơ chi! Tôi không dám căi, cũng chẳng dám phân tích ǵ, mặc dù tôi muốn nói với mẹ tôi rằng: Bên đó người ta văn minh, hiện đại không thiếu thứ ǵ, con cháu cũng đông đúc mà. Vậy th́ tại sao d́ tôi mất, tôi cũng bế tắc với suy nghĩ của ḿnh. Mẹ tôi khóc ngất nên tôi sợ ḿnh nói ǵ lúc này cũng thừa. Hăy để yên ḍng tâm tưởng mà mẹ tôi cho là có lư ấy để mà thổn thức, tỷ tê nói chuyện cùng di ảnh của chị gái thân yêu! Những giọt mưa buồn rụng xuống buổi hoàng hôn xứ người! D́ tôi nằm lại bên kia bán cầu nhưng tôi nghĩ thỉnh thoảng d́ tôi vẫn về nơi nhà xưa, bến cũ với đầy ắp kỷ niệm của người. Mỗi lần ra chợ Long Thọ, tôi lại bùi ngùi nhớ d́ tôi, chỗ này ngày xưa d́ đă từng ngồi bán hàng, rồi khi chợt thấy ai gánh hoa quả, dáng giống d́ đi ngang trước mặt tôi, là tôi lại ngó trân. Tưởng tượng là d́ Ty của tôi vẫn c̣n ở đâu đây!
Sài g̣n, ngày 16/8/2021.
Hoàng Thị Bích Hà
|
