|
KHOAI M̀ ( SẮN ) TÂM SỰ
Một luồng gió nóng thổi qua làm cho đại biểu các tộc Thảo Mộc Hoàn Vũ rùng ḿnh. Trên không trung vang vang những vần thơ được chuyển ngữ sang Thảo Mộc Quốc Tế Ngữ:
Khoai Lang rồi lại Khoai
Ḿ *
Nam Vang (2) nhà gạch nhà
vôi,
Ɖại diện Cà Chua Ư Pomodoro (3) hỏi đại diện Sâm Tứ Xuyên:
“Chuyện ǵ vậy?”
Ɖại diện Sâm Tứ Xuyên im lặng, giả vờ không nghe đại diện Cà Chua Ư Pomodoro hỏi.
Ɖại diện Lục B́nh sông Cửu Long thấy vậy bèn lên tiếng:
“Tôi sống quanh quẩn trên sông Hậu Giang nên có nghe những câu thơ này trên đồng bằng sông Cửu Long, vùng đất thiêng trù phú của Việt Nam. Theo sự hiểu biết của tôi, những câu thơ trên là những lời tiên tri của những ông đạo ẩn cư trên đồng bằng sông Cửu Long.”
“Nước Tần là nước nào?” Cà Chua Pomodoro hỏi.
“Theo điều tôi được nghe từ những người chài lưới trên sông Cửu Long nói th́ nước Tần ám chỉ xứ Cambodia.” Lục B́nh đáp.
Tại sao các vị ẩn tu trên châu thổ sông Cửu Long lại nói về Cambodia mà không nói về Việt Nam?” Cà Chua Pomodoro hỏi.
“Lục B́nh chúng tôi là những kẻ thấp hèn trong xă hội Thảo Mộc. Sự hiểu biết của chúng tôi rất hạn hẹp. Theo thiển ư của chúng tôi, các vị ẩn tu thấy được những ǵ đặc biệt trong Bộ Máy Trời (Thiên Cơ) nên thấy sao nói vậy. Sự chính xác không thể 100% được v́ ‘Thiên Cơ bất khả lậu’. Cambodia và Việt Nam là hai nước láng giềng. Chuyện bất lành ở Cambodia chắc chắn có ảnh hưởng ở Việt Nam. Thiếu Lúa Gạo th́ phải ăn Khoai, Củ để được sống qua ngày. Nhưng điều ấy đă ứng nghiệm phần nào vào năm 1945 và 1975.” Lục B́nh giải thích.
Cuộc đối thoại giữa Lục B́nh và Cà Chua Pomodoro dừng lại v́ có tiếng phóng thanh bằng Thảo Mộc Quốc Tế Ngữ kêu gọi tất cả đại biểu Thảo Mộc Hoàn Vũ đứng dậy chào mừng đại diện ḍng Mộc Thụ Manihot từ B́nh Ɖịnh, Việt Nam đến. Trên đỉnh cây Ɖa cổ thụ vẳng lên câu:
Ai về B́nh Ɖịnh mà coi,
do một chị Hoàng Yến dịch ra Thảo Mộc Quốc Tế Ngữ và ngâm vang dội khắp một góc Trời. Cà Chua Pomodoro càng lúc càng thấy ḿnh lạc lơng trong Thế Giới Thảo Mộc mênh mông và có nhiều chuyện mà ông ta không hề biết.
Một bô lăo mặc quần áo nhăn nheo bạc màu xuất hiện. Trông lăo vui vẻ, lạc quan và không hề có chút tự ti mặc cảm nào về bề ngoài kham khổ và nghèo nàn của ḿnh. Ɖó là đại diện của ḍng Mộc Thụ Manihot từ B́nh Ɖịnh, Việt Nam đến
***
Trân trọng kính chào toàn thể đại biểu Thảo Mộc Thế Giới hiện diện hôm nay (vỗ tay). Là trưởng lăo ḍng Khoai Ḿ (Sắn) tỉnh B́nh Ɖịnh, tôi được Ɖại Hội Ɖồng Khoai Ḿ Thế Giới ủy nhiệm tâm sự với quí vị về nguồn gốc, thân thế và sự nghiệp của chúng tôi trên hành tinh này (có tiếng vỗ tay).
Tên khoa học của ḍng họ chúng tôi là Manihot dulcis thuộc gia đ́nh Euphorbiaceae nơi sản sinh nhiều “quí tử” có máu mang nhiều độc tố. Theo khẩu truyền c̣n lưu lại th́ nguồn gốc của tổ tiên chúng tôi ở Trung và Nam Mỹ nhiệt đới, nhất là Mexico và Brazil. Ɖó là hai vùng địa lư sớm chịu ảnh hưởng của Tây Ban Nha và Bồ Ɖào Nha. Cách gọi tên Khoai Ḿ của người Âu Châu dựa vào cách gọi tên tục của ḍng họ chúng tôi của người Taino: Yuca hay cách gọi của người Tupi guaranian sống dọc theo thung lũng Amazon: Manioca, Cassava.
Bồ Ɖào Nha, Tây Ban Nha và Ḥa Lan là ba quốc gia Âu Châu sớm dùng thuyền bè nối liền Ɖại Tây Dương. Ấn Ɖộ Dương và Thái B́nh Dương. Bồ Ɖào Nha du nhập cây Khoai Ḿ vào Phi Châu vào thế kỷ XVI. Người Bồ Ɖào Nha đến Ấn Ɖộ vào đầu thế kỷ XVI nhưng phải đợi đến thế kỷ XVII cây Khoai Ḿ mới được trồng ở Ấn Ɖộ.
Các giáo sĩ ḍng Ɖa Minh của Tây Ban Nha giảng đạo Thiên Chúa dọc theo duyên hải tỉnh Thái B́nh (Bắc Bộ) vào thập niên 1530 thời Mạc Ɖăng Doanh. Người Tây Ban Nha chinh phục quần đảo Phi Luật Tân vào năm 1565.
Năm 1617 giáo sĩ Bồ Ɖào Nha Francisco de Pina đến Hội An (Ɖàng Trong). Ông không phải là giáo sĩ Bồ Ɖào Nha đầu tiên đến Ɖàng Trong nhưng ông được các nhà nghiên cứu lịch sử quan tâm đến v́ ông là người có công khai sinh ra chữ Quốc Ngữ dựa theo mẫu tự La Tinh.
Mục đích của các giáo sĩ Tây Ban Nha (Dominican) và Bồ Ɖào Nha (Jesuit) là truyền giảng đạo nên không có tài liệu khả tin và chính xác nào liên quan đến việc trồng Khoai Ḿ (Sắn) ở phía bắc và phía nam vĩ tuyến 18, tức ở Ɖàng Ngoài (Bắc Hà) và Ɖàng Trong (Nam Hà).
Người Bồ Ɖào Nha đă có mặt ở Goa, Ấn Ɖộ năm 1510, trên bán đảo Mă Lai năm 1511, quần đảo Indonesia năm 1512, miền Nam Nhật Bản năm 1543, Macao, Trung Hoa năm 1557 trước khi giáo sĩ Francisco de Pina đến Hội An năm 1617. Trên lục địa Âu Châu họ độc quyền về việc buôn bán hương liệu Á Châu. Họ chiếm quần đảo Maluku, đông bộ Indonesia, nơi nhục đậu khấu (nutmeg) và cây đinh hương (cloves) mọc hoang dại trên đảo. Từ nhục đậu khấu người ta khai thác nhục đậu khấu b́ (mace spice). Ɖến năm 1605 Ḥa Lan chiếm quần đảo Indonesia trong tay Bồ Ɖào Nha và đô hộ quần đảo này đến năm 1949.
Qua những quan hệ quốc tế nói trên ta có thể kết luận rằng Indonesia và Phi Luật Tân trồng Khoai Ḿ trước Việt Nam do ảnh hưởng của người Bồ Ɖào Nha và Tây Ban Nha. Hai quốc gia Âu Châu này có ảnh hưởng chánh trị và văn hóa (đạo Thiên Chúa, ngôn ngữ Tây Ban Nha và Bồ Ɖào Nha) sâu đậm ở Trung và Nam Mỹ, quê hương của ḍng Manihot chúng tôi.
Hội An, thủ phủ của tỉnh Quảng Nam, từng mang tên Faifo (âm từ Hoài Phố?) khi tiếp xúc với các thương nhân ngoại quốc, là trung tâm thương mại quan trọng ở Ɖàng Trong vào thế kỷ XVII. Thuyền bè Trung Hoa, Nhật Bản, Mă Lai, Indonesia (4) thường đến đó để trao đổi hàng hóa. Các giáo sĩ Bồ Ɖào Nha và Pháp là những người Âu Châu đầu tiên đến Hội An và Cửa Hàn, tức Ɖà Nẵng (Tourane) cũng thuộc Quảng Nam. Xưa kia phần lănh thổ của Quảng Nam nằm trong vương quốc Champa (Chiêm Thành) chịu ảnh hưởng văn hóa Ấn Ɖộ. Thành Indrapura (Lôi Ɖiện Thành) nằm trong xă Ɖồng Dương, huyện Thăng B́nh, tỉnh Quảng Nam. Champa giống như Indonesia, chịu ảnh hưởng của Ấn Giáo (Hinduism) và văn hóa Ấn Ɖộ trước khi theo Hồi Giáo. Ấn Ɖộ và Indonesia sớm tiếp xúc với người Bồ Ɖào Nha từ thập niên của đầu thế kỷ XVI.
Những liên hệ lịch sử, văn hóa, tôn giáo và thương mại này giúp chúng ta suy diễn vùng sớm trồng Khoai Ḿ ở nước ta có thể là vùng Quảng Nam, Quảng Ngăi và Qui Nhơn vào cuối thế kỷ XVII hay đầu thế kỷ XVIII. Quảng Nam, Quảng Ngăi và Qui Nhơn c̣n giữ nhiều vết tích lâu đời của văn hóa Champa như thành Indrapura (Lôi Ɖiện Thành – Quảng Nam), Cổ Lũy (Quảng Ngăi), Vijaya (Ɖồ Bàn – Qui Nhơn). Quảng Nam là trung tâm của chữ S, là nơi sớm tiếp xúc với các thương nhân và linh mục Thiên Chúa Giáo người Bồ Ɖào Nha, Pháp, Ư và Tây Ban Nha. Các thương nhân Bồ Ɖào Nha đến Hội An và Cửa Hàn để trao đổi hàng hóa, đặc biệt là mua cây hương liệu Á Châu chở về Âu Châu bán để làm giàu. Họ đă du nhập cây Khoai Ḿ vào Phi Châu vào thế kỷ XVI. Chắc chắn họ cũng du nhập cây Khoai Ḿ Brazil vào Hội An hay Cửa Hàn. Chúng tôi suy diễn Quảng Nam, Quảng Ngăi, Qui Nhơn trồng Khoai Ḿ trước tiên ở Việt Nam là v́ thế.
Cây Lúa lúc nào cũng đóng vai tṛ độc tôn trong đời sống của các dân tộc dùng Lúa Gạo ở Ɖông Nam Á. Vùng đất màu mỡ và có nước ngọt là vùng trồng Lúa. Khoai Ḿ chỉ được trồng trên đất g̣, không cần phân tro và được tưới bằng nước mưa. Việc trồng Khoai Ḿ phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam trong đệ nhị thế chiến và sau khi hiệp định Paris được kư kết vào năm 1973. Từ Lộc Ninh “văn hóa” Khoai Ḿ lan tỏa ảnh hưởng ra các vùng phụ cận ở miền đông Nam Bộ như B́nh Dương, Biên Ḥa, Tây Ninh.
Cây Khoai Ḿ (Ảnh: https://nongnghiep.vn/)
Khoai Ḿ chúng tôi là những cây cao từ 2m đến 3m. Thân cây xốp, ốm yếu, có nhiều mắt và không có nhánh. Lá thon dài màu xanh tươi trông duyên dáng. Chúng tôi không phải là cây ăn trái mà là cây có củ. Chúng tôi sống giản dị trên những vùng đất kém màu mỡ trong vùng khí hậu nhiệt đới và bán nhiệt đới trên thế giới. Cuộc sống của Khoai Ḿ chúng tôi gần như hoang dại. Không phân tro, chúng tôi phải tự t́m chất dinh dưỡng dưới ḷng đất để sống, sinh sản và nuôi con. Không được tưới nước mà chỉ uống nước mưa để sống qua những ngày nắng lửa mưa dầu của miền nhiệt đới.
Khoai Ḿ được trồng từ những lóng Khoai Ḿ dài lối 30cm, đặt nghiêng trên đất lối 30 độ. Mỗi mẫu tây (hectare) có thể có từ 10.000 đến 15.000 cây Khoai Ḿ tùy theo khoảng cách:
Trong ṿng 6 đến 12 tháng Mộc Thụ có nhiều Mộc Thụ Tử khỏe mạnh và hữu dụng. Các Mộc Thụ Tử ăn mặc trông nghèo nàn lắm. Nhưng khi chúng ở trần th́ da trắng như tuyết trông duyên dáng dễ thương vô cùng. Các bác trán cao kiếng dày của loài người luôn luôn nói máu của các Mộc Thụ Tử có độc chất.
Củ và lá Khoai Ḿ (Ảnh: http://camnangcaytrong.com/)
Củ Khoai Ḿ trung b́nh cân nặng từ 1kg đến 2kg. Củ Khoai Ḿ to nhất thế giới được t́m thấy ở Nigeria cân nặng 34kg. Năng suất của Khoai Ḿ tùy thuộc vào phẩm chất của đất trồng.
Khoai Ḿ được trồng ở các quốc gia Phi Châu, Á Châu và Châu Mỹ La Tinh. Mức sản xuất Khoai Ḿ trên thế giới vào năm 2024 lối 330 triệu tấn.
Việt Nam xếp hạng thứ 10 trong danh sách các quốc gia sản xuất Khoai Ḿ trên thế giới. Ở Việt Nam vùng trồng nhiều Khoai Ḿ là duyên hải Trung Bộ, Cao Nguyên Nam Trung Bộ và các tỉnh miền Ɖông Nam Bộ.
Quốc gia xuất cảng Khoai Ḿ và bột Khoai Ḿ là Thái Lan, Cambodia, Việt Nam, Lào, Brazil, Indonesia, Costa Rica.
Quốc gia nhập cảng nhiều Khoai Ḿ và bột Khoai Ḿ là Trung Hoa, Hoa Kỳ, Mă Lai và các nước trong Liên Hiệp Âu Châu (EU).
Củ Khoai Ḿ có nhiều tinh bột. Nhưng nhựa Khoai Ḿ sống có nhiều độc chất như cyanogenic glycosides: linamarin C10H17NO6, gynocardin C12H17NO8; lotaustralin C11H19NO6. Chỉ cần 40g cyanogenic glycosides đủ để giết chết một con ḅ. Nếu luộc chín Khoai Ḿ th́ độc chất biến mất. Trong quá tŕnh biến chế bột Khoai Ḿ, Khoai được ngâm trong hồ nước. Nước chuyển màu vàng do độc chất tiết ra từ củ Khoai Ḿ. Người ta phải xả nước nhiều lần để tẩy rửa độc chất ra khỏi bột Khoai Ḿ dẻo như keo và trắng như tuyết.
Trung b́nh 5kg Khoai Ḿ cho 1kg bột Khoai Ḿ. Giả sử năng suất trung b́nh của Khoai Ḿ trên một mẫu tây là 12 tấn, tức 12.000kg, mỗi mẫu Khoai Ḿ sẽ cho: 12.000 : 5 = 2.400kg bột Khoai Ḿ.
Khoai Ḿ không có nhiều proteins và chất béo. Nhưng đó là nguồn carbohydrates, tinh bột, sợi, sinh tố C, sinh tố B6, sinh tố B1 và các khoáng sản như K, Cu, Mg, P, Ca. Khoai Ḿ cứu đói cho hàng trăm triệu nhân loại trên lục địa Phi Châu, Á Châu và Châu Mỹ La Tinh trong thời chiến lẫn thời b́nh.
Khoai Ḿ có những lợi điểm dưới đây:
1- Khoai Ḿ rất dễ trồng v́ không kén đất. Người trồng không mất thời giờ và tiền bạc chăm sóc, bón phân và tưới nước.
2- Năng suất Khoai Ḿ khá cao: 10 - 12 tấn/ha.
3- Củ Khoai Ḿ có thể giữ dưới đất nhiều năm nếu cây Khoai Ḿ không bị nhổ hay đào xới. Cây càng già càng có nhiều củ và củ càng nặng cân.
4- Củ Khoai Ḿ có nhiều tinh bột được dùng vào việc chế biến ra nhiều thức ăn ngon.
5- Lá non của cây Khoai Ḿ chứa nhiều chất dinh dưỡng hơn củ. Lá có nhiều proteins (20 - 30% proteins trong khi củ Khoai Mi chỉ có 3% proteins), sinh tố C, sinh tố B, chất béo, xơ, folate C19H19N7O6, amino acid, lysine C6H14N2O2, xanthophyll C40H56O2. Lá Khoai Ḿ có chứa độc chất HCN, tức prussic acid hay hydrogen cyanide. Lá Khoai Ḿ non phải được luộc chín hay chiên xào mới khử độc chất của prussic acid.
Lá Khoai Ḿ non (Ảnh internet)
Cách ăn Khoai Ḿ đơn giản là nấu Khoai Ḿ với chút muối cho có vị mặn. Ngoài các món ăn đơn giản này, người Việt Nam có nhiều món ăn ngon làm từ Khoai Ḿ như:
- Bánh tằm ăn với Dừa nạo, nước cốt Dừa và Ɖậu Phộng giă nhỏ trộn chút muối và đường cát trắng hay đường mỡ gà.
Bánh tằm Khoai Ḿ (Ảnh internet) - Bánh trôi nước nấu với nước đường tán có màu vàng-đỏ. - Bánh rế, bánh cay chiên gịn.
Bánh rế Khoai Ḿ (Ảnh internet)
Bánh cay Khoai Ḿ chiên gịn (Ảnh internet) - Bánh bột Khoai Ḿ nhân Chuối.
- Bánh bột Khoai Ḿ nhân Chuối. - Khoai Ḿ hấp ăn với Dừa nạo, nước cốt Dừa, Ɖậu Phộng giă nhuyễn + đường và muối.
Khoai Ḿ hấp (Ảnh internet) - Bánh Khoai Ḿ nướng lửa than.
Bánh Khoai Ḿ nướng lửa than (Ảnh internet). - Bánh Khoai Ḿ làm từ bột Khoai Ḿ được t́m thấy ở Nam bộ sau năm 1975. Ɖó là một sáng kiến mới trong việc sản xuất bánh ḿ trong thời kỳ thiếu bột ḿ (Wheat flour).
Ở nơi phát tích của cây Khoai Ḿ, xứ Brazil, có vài món ăn làm từ Khoai Ḿ như Pao de queijo [bánh ḿ (làm từ Khoai Ḿ) phô-mai (Fromage)], Tapioca (Vỏ bột Khoai Ḿ dồn thịt hay thức ăn ngọt), Farola (Bánh Khoai Ḿ nướng), Rure de aipim (Khoai Ḿ chiên như French Fries) v.v..
Bánh ḿ phô-mai Pao de queijo (Ảnh: paodequeijomineirao.com.br)
Các thức ăn làm từ Khoai Ḿ của Indonesia có phần giống Việt Nam như Khoai Ḿ hấp ăn với Dừa nạo, nước cốt Dừa và Ɖậu Phộng giă nhuyễn + muối + đường hay Khoai Ḿ lát mỏng chiên gịn v.v..
***
Kính thưa cộng đồng Thảo Mộc Hoàn Vũ,
Ḍng họ Manihot chúng tôi nuôi sống loài người lúc b́nh thường cũng như lúc nguy nan. Nhưng loài người không có một lời cảm ơn chúng tôi. Thỉnh thoảng họ c̣n tỏ ra khinh khi chúng tôi v́ chúng tôi nghèo, trải qua cảnh nắng lửa mưa dầu, phong ba băo táp mà vẫn vui vẻ sản sinh Mộc Thụ Tử để nuôi họ. Họ đến với chúng tôi bằng cuốc, xuổng, dao, rựa, xà beng. Họ tách rời Mộc Thụ Tử ra khỏi cha mẹ chúng. Họ bỏ chúng vào thúng gánh về nhà, chặt ra từng khúc, lột da Mộc Thụ Tử, bỏ chúng vào cái nồi kim khí cũ kỹ đen ng̣m rồi nổi lửa nung nấu các Mộc Thụ Tử với chút muối hột như để tăng hương vị và khử độc chất trong thân các Mộc Thụ Tử đă trắng như tuyết.
V́ biết trong huyết quản ḍng Manihot chúng tôi có độc chất có thể gây tử vong cho loài người nên người ta phải dùng dầu sôi, lửa bỏng, nước sôi để khử độc. Từ nhiều thế kỷ qua không thấy Khoai Ḿ than phiền ǵ cả mà chỉ nghe loài người than bị suy thận, bướu cổ v́ ăn nhiều Khoai Ḿ. Phụ nữ mang thai được khuyên không nên ăn Khoai Ḿ.
Trong văn chương, thi phú, âm nhạc của loài người ít thấy đề cập đến ḍng Manihot chúng tôi. Về ngoại h́nh chúng tôi không đẹp và không sang trọng, quí phái để được các văn nghệ sĩ để ư đến. Trong giao tế xă hội chúng tôi chỉ tiếp xúc với người nghèo, chữ nghĩa không được phong phú nên không sao có được những áng văn thơ kiệt tác, những khúc hát hùng tráng hay lâm ly lưu lại cho đời. Khoai Ḿ chúng tôi đến Việt Nam khoảng cuối thế kỷ XVII và đầu thế kỷ XVIII. Cây Lúa lúc nào cũng đóng vai tṛ độc tôn trong nông nghiệp. Thức ăn nói lên giai cấp và hoàn cảnh xă hội của người ăn. Người nghèo ăn khoai nhiều hơn ăn cơm. Việc ăn Khoai, Củ c̣n xảy ra khi mất mùa v́ thời tiết bất thường hay chiến tranh, loạn lạc. Ɖó là lúc:
Ɖói th́ ăn Ráy (5) ăn
Khoai,
Chúng tôi xin chép lại vài câu ca dao đề cập đến ḍng tộc Manihot. Chúng tôi tin rằng những câu ca dao này không có tuổi đời cao như những câu ca dao thường lưu hành trong xă hội Việt Nam.
Ai sinh ra củ Khoai Ḿ? *
Trồng Khoai ai lại trồng
Ḿ, *
Củ Lang nấu với củ Ḿ, *
Lấy anh em biết ăn ǵ?
Thực tế cây và củ Khoai Ḿ có vai tṛ nhất định trong kỹ nghệ dệt, kỹ nghệ giấy, kỹ nghệ mỹ phẩm, kỹ thuật bio-ethanol.
Sau năm 1975, ở miền Nam Việt Nam rượu đế được cất từ Khoai Ḿ. Rượu bia Impala ở Mozambique và rượu bia Eagle ở Ghana được cất từ Khoai Ḿ.
Ḍng Manihot chẳng những có nghĩa vụ xă hội đối với loài người mà c̣n có nghĩa vụ kinh tế và y tế nữa. Hoa Kỳ và các quốc gia Liên Âu nhập cảng nhiều Khoai Ḿ và bột Khoai Ḿ. Ɖôi khi nhu cầu nhập cảng Khoai Ḿ và bột Khoai Ḿ của Hoa Kỳ vượt hơn cả mức sản xuất Khoai Ḿ trên thế giới! Ɖể làm ǵ? Không ai biết!
Ở Nam Mỹ, Phi Luật Tân, Mă Lai lá Khoai Ḿ được dùng để cầm máu, hạ sốt, trị rắn cắn, mụt chốc, tiêu chảy, viêm mắt, nhức đầu, v.v.
Gần đây nghe các bác trán cao kiếng dày trên thế giới nêu cao tính năng trị liệu của Khoai Ḿ khiến chúng tôi trở nên yêu đời và lạc quan hơn. Nào là Khoai Ḿ kháng viêm, kháng khuẩn, kháng ung thư. Nào là Khoai Ḿ trị tiêu chảy, vết thương, cholesterol trong máu thấp bất thường (hypocholesterolemia) v.v.. Ɖộc chất trong củ Khoai Ḿ có thể được dùng để trị ung thư theo phương châm lấy độc trị độc. Sự thử nghiệm trên Chuột dẫn đến những kết quả khích lệ. Có phải chăng đă đến lúc Khoai Ḿ soán ngôi Sâm Cao Ly trở thành “của quí” dễ t́m?
Ɖại diện cộng đồng Thảo Mộc Thế Giới đồng loạt vỗ tay vang dội. Hoan hô ḍng Manihot! Hoan hô! Hoan hô! Khi tiếng vỗ tay và tiếng reo ḥ bằng Quốc Tế Thảo Mộc Ngữ chấm dứt, trưởng lăo ḍng Manihot B́nh Ɖịnh cám ơn cộng đồng Thảo Mộc Hoàn Vũ và mời tất cả các đại biểu Thảo Mộc hiện diện thưởng thức bản “Ngày Ấy Ɖă Qua Rồi” do ban nhạc B́nh Ɖịnh Cassava Band tŕnh diễn.
Tôi xin chấm dứt lời tâm sự tại đây. Kính chúc quí vị một ngày vui, một ngày không giông băo cũng không nắng lửa mưa dầu.
Trưởng Lăo Manihot dulcis B́nh Ɖịnh, Việt Nam.
PHẠM Đ̀NH LÂN, F.A.B.I.
____________ Chú thích: (1): Tần: Ám chỉ nước Cambodia (Kampuchea)
(2) Nam Vang: Thủ đô nước Chân Lạp (Chenla) do ông Lê Văn Duyệt đặt năm 1813 thay cho địa danh Lovek (La Bích). Ɖó là Phnom Penh, thủ đô của Cambodia bây giờ.
(3): Pomo d’oro: Trái táo vàng.
(4): Người Việt Nam ở miền Nam gọi người Mă Lai và Indonesia là “người miền dưới” tức người sống ở phía nam nước ta.
(5): Tên khoa học của củ Ráy là Alocasia longiloba, gia đ́nh Araceae. Người Anh gọi là Giant taro (Khoai Môn Khổng Lồ), Elephant’s ear plant (cây Tai Voi) v́ bụi khoai đồ sộ có lá to.
(6): Tháng hai ở đây là tháng hai Âm Lịch.
(7): Si: Cây Si c̣n gọi là cây Gừa, mang tên khoa học Ficus nuda, gia đ́nh Moraceae. Người Anh gọi là Benjamin tree, Java fig (Sung Java),
|
