| PHAN MỘNG HOÀN
NHỚ VỀ TRƯỜNG ĐỒNG KHÁNH
Năm 15 tuổi tôi học lớp đệ tứ trường Mai Khôi, trước đó học trường Jeanne d'Arc. Lúc chúng tôi c̣n nhỏ ba má chỉ tin tưởng gửi gắm con cái họ cho các nữ tu Công giáo chăm sóc giáo dục. Nhưng từ lúc Tây cuốn gói về nước, chương tŕnh tiếng Pháp giảm thiểu gần như bị xóa bỏ, v́ thế khi đậu xong Đip lôm năm 1957, tôi liền ghi danh vào đệ tam trường Đồng Khánh. Đồng Khánh là ngôi trường nữ lớn nhất Cố Đô và đầu tiên của toàn cơi Việt Nam thời bấy giờ. Trường ĐK đă ghi lại nhiều kỷ niệm êm đềm cho suốt cuộc đời tôi. Về sau tôi lại c̣n may mắn được làm cô giáo dạy Quốc Văn tại đây (NK 66-67). Đó là lúc tôi đang theo học Ngữ học VN, là chứng chỉ cuối cùng của ban cử nhân Giáo khoa Việt Hán tại Văn Khoa Huế. Dù chỉ vỏn vẹn 1 niên khóa làm giáo sư ĐK nhưng làm sao quên được những ân t́nh tŕu mến mà trường đă ban cho tôi. Đồng Khánh c̣n là trường nữ nổi tiếng vào bậc nhất ở Việt Nam. Năm nay ĐK thọ 90 tuổi (1917-2007). Lịch sử đă ghi nhiều về trường ĐK, nên ở đây tôi chỉ kể lại những kỷ niệm của ḿnh về trường xưa yêu dấu. Hiện tại chính quyền đương thời đă thay đổi tên Đồng Khánh thành Hai Bà Trưng. Theo tôi là một điều không nên làm. V́ danh hiệu Đồng Khánh đă có từ lâu trong lịch sử, do vua Khải Định lấy tên Đồng Khánh, là vua cha đặt cho ngôi trường Nữ đầu tiên của Việt Nam. Hơn nữa Vua Đồng Khánh là một vị vua hiếu đạo hiền lành, không hề làm điều ǵ xằng bậy đối với dân với nước đến nỗi phải bị xóa bỏ, nhất là đă có tên Trưng Vương dành đặt cho trường công lập Nữ thứ hai ở Hà Nội, sau trường ĐK rồi. Trường ĐK nằm bên hữu ngạn Hương giang, và kề cận trường nam Quốc Học, cách một con đường nhỏ, mang tên Nguyễn Trường Tộ. Cả hai ngôi trường công lẫy lừng này tôi đều có duyên may làm học tṛ, v́ thuở đó khi đậu xong Tú tài bán phần, nữ sinh ĐK đều chuyển qua QH vào lớp đệ nhất để hoàn tất năm cuối cùng của bậc trung học đệ nhị cấp sửa soạn bước lên bậc đại học. Trường ĐK tọa lạc trên một vuông đất rộng răi, những dăy pḥng ốc xây dựng ngăn nắp, xung quanh trồng toàn phượng vỹ, mùa đông cây lá xanh um, mùa hè hoa phượng nở đỏ rực. Trường màu tím ửng hồng (tường quét vôi màu phấn nhạt, qua thời gian trở nên tím hồng), nép ḿnh dưới bóng phượng xanh mướt. Từ cổng vào có những con đường nhỏ trải nhựa đen bóng, với những băi cỏ mượt êm nằm ven lối đi. Chính giữa trường là cột cờ uy nghi. Mỗi đầu tuần lễ một liên lớp phụ trách làm lễ thượng kỳ cho ṭan thể thầy tṛ ĐK nghiêm trang hướng ḷng về lá quốc kỳ phấp phới dâng lên. Trời xanh bao la, lá cờ vàng lung linh 3 ḍng đỏ tượng trượng Bắc Trung Nam, nhẹ nhàng tung bay. Ḷng thiếu nữ rưng rưng cảm động, nghĩ tưởng một tương lai mở rộng khi ḿnh từ giă trường yêu, bước vào đời với một hành trang đầy hiểu biết và ăm ắp t́nh cảm kỷ niệm với trường, thầy cô và bạn bè dấu ái. Phải nói rằng Huế của tôi là đất chuộng khoa cử. Nữ giới từ khi chịu ảnh hưởng Tây học, mọi gia đ́nh đều khuyến khích con em ḿnh đến trường học hành, trau dồi kiến thức. Ngoài ra trường ĐK như các trường nữ khác ở Huế c̣n chú trọng giáo dục con em về nữ công gia chánh và Dưỡng nhi. Nói chung, lũ học tṛ con gái chúng tôi được dạy dỗ chu đáo, chuẩn bị để tương lai trở thành một công dân tốt đóng góp công sức ḿnh vào việc xây dựng xă hội, c̣n là người vợ đảm và người mẹ hiền trong gia đ́nh. Niên khóa 1957-58 tôi ngồi lớp đệ tam (nay gọi là lớp 10) ban A hay Khoa học thực nghiệm. Hầu hết các môn học bậc Trung học đệ nhị cấp này phần lớn do các nam giáo sư phụ trách. Đó là các thầy: Trần Đ́nh Thám, Phạm Kiêm Âu (dạy Pháp văn), Ngô Đ́nh Chương (dạy Quốc Văn), Trần Như Cảnh (dạy Sử-Địa). Cô Nguyễn Thị Thu dạy toán. Lên năm đệ nhị, tôi được học Vạn Vật với các cô Nguyễn thị Tiết, Phạm Thị Hồng Oanh, học Lư Hóa với các cô Nguyễn Thị Phương Huệ, Hồng Thị Doăn, Công dân do cô Công Huyền Tôn Nữ Quế Hương. Anh Văn do cô Thân Thị Hồng phụ trách. Các thầy Tôn Thất Ngạc, Thái Doăn Ngà (dạy toán). Khi tôi nhập dân ĐK cô Nguyễn Thị Tiết đang làm Hiệu Trưởng. Tôi nhớ dáng dấp nhỏ nhắn đầy vẻ cứng cỏi nghiêm nghị của một vị lănh đạo. Cô bước đi nhẹ nhàng và nhanh nhẹn, cái đầu nhỏ xinh, với mái tóc cắt ngắn khẽ nghiêng về một bên, khuôn mặt thanh tú hơi lạnh lùng, làn da mịn thoáng xanh xao. Bà Hiệu trưởng trẻ măng của chúng tôi hết sức giản dị trong phục sức. Khi đứng trước máy vi âm khuyếch đại để nói chuyện với toàn trường, gồm các vị giáo sư và học sinh, gọi là sinh hoạt dưới cờ, tiếng nói của cô trong trẻo vút cao và rơ ràng nghe như dứt khóat mệnh lệnh. Tôi rất qúy và hănh diện khi biết cô giáo Vạn Vật của ḿnh ở ngôi cao vời. Giờ ra chơi, đang tụ tập nói cười ồn ào lí lắc với bạn bè, tôi liền im re lúc bà Hiệu trưởng lướt ngang qua. Qua năm sau, cô Đặng Tống Tịnh Nhơn thay làm Hiệu Trưởng. Đây là cô giáo dịu hiền, mảnh mai yêu kiều như một công chúa Nhật Bản. Mặt mày đă xinh đẹp, c̣n thêm nụ cười chúm chím luôn nở trên làn môi thắm. Cô giáo Tịnh Nhơn dù đă Hiệu trưởng vẫn luôn được học sinh quấn quưt thương mến. Cô là thần tượng của hàng trăm nữ sinh. Trước đây cô Tịnh Nhơn dạy Quốc Văn, và tôi thường nghe bạn bè kháo với nhau rằng cô giảng văn tuyệt vời, tôi tiếc ghê lắm v́ lúc đó ḿnh c̣n là dân trường ngoài. Ở trường, tôi là học sinh xông xáo, năng nổ trong mọi sinh hoạt hiệu đoàn. Tôi nhớ những lần trường tổ chức cắm trại lớn, có toàn thể học sinh tham dự, như ở đồi thông Thiên An, chùa Từ Hiếu hay băi biển Thuận An, tôi chuyên lo vác máy ảnh chạy đua với thầy Minh, đi săn h́nh. Tôi đă len lỏi vào thế giới các cô giáo, ngày thường khi đứng trên bục giảng, trước đám học tṛ, các cô nghiêm trang, đường bệ bao nhiêu, nay giữa bạn bè với nhau các cô giáo cũng quậy phá, cười đùa trẻ trung, không khác chi bầy học tṛ tinh quái của họ. Cô Hà Như Nguyện, cô Mộng Hà, cô Túy Đại những cô giáo trẻ dạy đệ I cấp, trở nên quen nhờ những dịp chụp h́nh.
Tuổi tác giữa giáo sư và học sinh không quá cách
biệt. Các cô giáo mới tốt nghiệp về dạy ở ĐK thường chỉ hơn học tṛ
chừng 6,7 tuổi nên có thời gian ở Đồng Khánh các nữ sinh gọi cô giáo là
chị và xưng em. Nhưng đặc biệt nam giáo sư mà vào ĐK dạy, dù quư vị cũng
chỉ lớn hơn chúng tôi mươi tuổi trở xuống, vẫn được học tṛ con gái
trịnh trọng thưa thầy xưng con đàng ḥang. Tuyệt đối không là thầy với
em, càng không khi nào là Anh với Em như đă thấy xảy ra kiểu Chị-em đối
với Nữ giáo sư. Khoảng thời gian khi tôi vào học Đệ tam ĐK, bà HT Nguyễn
Thị Tiết ra nghiêm lệnh nữ sinh không được gọi cô giáo là Chị như trước
đây nữa. Chương tŕnh học phổ thông đệ nhị cấp gồm các môn Quốc văn, Sinh ngữ là Anh Văn - Pháp Văn, Sử-Địa, Công dân, Toán, Vật lư, Hóa Học, Vạn vật, Thể dục Thể thao. Ngoài những môn học đó, mỗi tuần lễ chúng tôi c̣n học ở lớp 1 giờ về Nữ công như thêu thùa may vá, và thực tập cả buổi sáng hay chiều khi học Gia chánh. Đó là lúc thực hành các món ăn mặn hay học các loại bánh Pháp hay những loại mứt công phu. Trường có những pḥng lớn đầy đủ tiện nghi cho học sinh thực tập giờ gia chánh. Bà Bửu Tiếp dạy Thêu may. Tôi nhớ bà Bửu Tiếp có nét đẹp quư phái, giọng giảng bài của bà trong trẻo, nghe vui như tiếng chim, ánh mắt của bà giáo nh́n chúng tôi ấm áp. Giờ học nữ công bao giờ cũng thoải mái v́ chúng tôi được phép thủ thỉ nói chuyện với nhau khi thêu thùa. Đường kim mũi chỉ được bà giáo tận t́nh hướng dẫn, tập tành sao cho tinh xảo. Những kiểu vá góc, mạng tṛn mạng vuông hồi đó tôi tưởng chỉ học cho vui, ai ngờ về sau đă có dịp áp dụng. C̣n nhớ năm học Văn khoa, một buổi chiều đi học về thủng thẳng dạo qua cầu Trường Tiền, không hiểu sao tà áo dài lụa mỏng manh của tôi bay phất phơ bị vướng và bị xé rách dài gần đứt ĺa khỏi vạt áo. Tôi đă tiếc đứt ruột chiếc áo dài óng ả c̣n mới tinh khôi, nên sau đó đă bỏ nhiều giờ cố công mạng cho liền lại tà áo bị đứt đó. Mẹ tôi đă phải khen tôi xứng đáng là một nữ sinh ĐK ngoan! Ai mà ngờ con bé tinh nghịch ham phá phách như tôi lại có thể trổ tài nữ công. Tôi đă kiên nhẫn hàng giờ, ngồi yên một chỗ chăm chú nối lại tà áo đứt hai. Vừa mạng áo vừa nhớ cô giáo, nhớ bạn bè xưa ở Đồng Khánh. Rồi khi diện chiếc áo dài lụa "tân trang" này tôi cảm thấy ḷng lâng lâng vui sướng, e hơn cả khi được mặc một chiếc áo mới nữa kià. Và nhất là khoảng thời gian đổi đời sau 1975, khi mà đời sống người dân ai cũng nghèo túng khốn khổ, thiếu phương tiện để may sắm quần áo mới, chúng tôi đă nhận thấy rằng những ǵ được luyện tập làm người nội trợ đảm đương quán xuyến lúc c̣n học ở ĐK sao mà hữu dụng đến thế. Áo quần cũ được tận t́nh sửa sang, may vá. Chúng tôi tỉ mỉ cắt may mà âm thầm nhớ tiếc quảng đời nữ sinh hồn nhiên trong sáng của lúc ḿnh c̣n là thiếu nữ vui sống học hành dưới mái trường ĐK thân thương. Lớp tôi thường có giờ Gia chánh thực hành vào ngày thứ năm mỗi tuần, do cô Ḥang Thị Kim Cúc dạy. Cô giáo nhỏ nhắn này có ánh mắt reo vui, mái tóc đen huyền vấn kiểu bắc, ẩn trong vành khăn nhung tím. Cô là nàng thơ của thi sĩ Hàn Mặc Tử: Có ai về chơi thăm thôn Vỹ Nh́n nắng hàng cau nắng mới lên Vườn ai mướt quá xanh như ngọc Lá trúc che ngang mặt chữ điền...
Cô giáo Kim Cúc có khuôn mặt gợi cảm h́nh chữ điền. H́nh ảnh thơ mộng của cô đă sống măi qua những vần thơ của thi sĩ đa t́nh mệnh bạc. Tôi nhớ cô Kim Cúc là huynh trưởng của đoàn Phật tử Huế, cô thường mặc áo dài vải màu lam thiệt u nhă hiền ḥa. Gia chánh là giờ học hạnh phúc của học tṛ ĐK. Cả bầy con gái xúm xít vây quanh cô giáo, ví dụ thay nhau tập quấn chỉ sợi giây đường trong veo bao quanh chiếc đũa, đó là lúc học làm kẹo mật ong, kẹo táo. Ai cũng phải làm, cô giáo quan sát và chấm điểm Trước khi bài học chấm dứt thầy tṛ cùng chia nhau thưởng thức tác phẩm ngon lành của ḿnh, c̣n chia phần cho mỗi đứa đem về nhà khoe mẹ. Vui ơi là vui và khó ḷng quên được kỷ niệm những giờ học nấu ăn ở Đồng Khánh. Pḥng gia chánh thơm nức hương vani, hương thơm thoảng bay lên tận lớp học. Cô Kim Cúc một đời độc thân, nhưng cô rất vui tính và là cô giáo hoạt động xă hội nhiệt t́nh. Cô là tác giả viết cuốn sách dạy Nấu ăn về Huế hay tuyệt vời. Sau này khi trưởng thành, lập gia đ́nh rồi, mỗi lần đến ngày Tết, giỗ chạp ǵ tôi đều tra tự điển cuốn sách của cô Kim Cúc, để bày đặt nấu nướng. Món chay, món mặn, món nước, món khô, xào nấu, chiên, nướng. Món nào cũng được tác giả hướng dẫn rơ ràng, lời lẽ đơn giản dễ hiểu, khi thực hiện không khó khăn chút nào. Bây giờ cô Kim Cúc đă ra người thiên cổ, nhưng t́nh cảm nồng đượm của cô giáo với học sinh ĐK vẫn c̣n măi. Và sách dạy "nấu ăn" của cô là cuốn sách gối đầu giường giúp cho gia đ́nh mỗi người con xứ Huế tăng thêm việc duy tŕ hạnh phúc của ḿnh.
Kỷ luật ở Đồng Khánh Nữ sinh ĐK như loại nghịch ngợm lứa tôi ngán nhất các bà giáo trong ban Giám thị. Lũ con yêu bánh nậm chúng tôi nếu không có những bà giáo cảnh sát nghiêm khắc này theo dơi, dạy dỗ cho vào khuôn phép nết na, dịu dàng, có lẽ chúng tôi sẽ tha hồ nghịch phá thầy, bạn và trổ trời mà lên. Tôi không bao giờ được là trưởng lớp để hàng ngày phải lui tới Pḥng Giám thị nhận và nộp sổ đầu bài, sổ ghi điểm. Khi tới đó sợ nhất là sẽ bị các cô các bà giám thị xoi mói bắt khoan bắt nhặt ḿnh những lỗi về đồng phục, về đủ thứ trên đời, về những điều khiến cho ḿnh không đúng tư cách là một nữ sinh ngoan ĐK. Nhưng thỉnh thoảng tôi cũng bắt buộc chộ mệ các bà, như lúc nộp thành tích mỗi kỳ thi I và II lục cá nguyệt. Đó là lúc nộp chemise các môn ḿnh may mắn được cao điểm nhất (với tôi là môn Quốc Văn và Sử Địa). Tôi nhớ ban giám thị có các bà Chương, bà Lạng, bà Thi... Một vị Giám thị tôi biết rơ nhất là bà Phan Ngữ, tên con gái là Phạm thị Ấu Tô. Lư do bà c̣n là bạn thân thiết của mẹ tôi, nữ họa sĩ Maria Mộng Hoa của đất Thần kinh. Mẹ tôi về sau khoảng năm 64 đến 68 cũng vào làm giáo sư về Nữ công và Hội họa ở cả trường ĐK lớn tại hữu ngạn và ĐK thành nội, do d́ Ấu Tô giới thiệu vào. Bà giám thị gây rét run cho chúng tôi là bà Dần. Lũ học tṛ ưa kêu lén là bà Cọp. Nhưng mỗi lần đi trại th́ bà cọp trở thành chị Dần, v́ bà sinh hoạt trẻ trung kiểu hướng đạo, tính t́nh vui vẻ dễ thương. Tôi nhớ những lần sắp vào mùa thi cá nguyệt, tôi hay ở trưa tại trường ngay nơi lớp ḿnh để cùng ôn bài thi với bạn. Các bà Giám thị ngụ trong trường có trách nhiệm giữ cho học sinh không được làm ồn ào hay nghịch phá quá độ. Các bà chia nhau từng khu vực và thường xuyên rảo quanh các hành lang lớp. Thỉnh thoảng các vị không quên mở cửa pḥng học để tḥ đầu vào liếc xem lũ học tṛ chúng tôi. Tôi là đứa không chịu nhốt ḿnh lâu tại một chỗ, nên ưa trốn ra khỏi lớp để lang thang hóng mát trong sân trường. Tôi thường thủ tờ giấy đă vo tṛn cầm sẵn trong tay, để lỡ bị cảnh sát bắt gặp tra vấn, sẽ có cớ là ḿnh đang bị Tào Tháo rượt phải đi thăm pḥng vệ sinh! Nhưng tốt nhất vẫn nên biết tránh né các vị giám thị, v́ vô lẽ ngày nào tṛ PMH cũng tháo dạ! Pḥng Giám thị có bổn phận theo dơi gắt gao học sinh trốn học vào mùa thi I và II lục cá nguyệt. Thường lệ những lúc này nữ sinh thích lấy cớ đau để ở nhà ôn bài. Nếu chúng tôi nghỉ học trước ngày có môn thi sẽ bị chia 1/2 điểm bài thi đó. Đau ốm thiệt sự cũng phải cố mà lết đến trường, v́ nếu có xin giấy phép bác sĩ chứng nhận cũng không ăn thua chi, vẫn bị chia hai điểm thi như thường! Các vị Giám thị đôi khi c̣n mất tiêu một ngày Chuá nhật thảnh thơi khi họ phải trực nhật tại lớp với lũ học tṛ bị phạt cấm túc hôm ấy. Mà chuyện này th́ xăy ra gần như cơm bữa! Rất dễ bị cấm túc, như đi học trễ. 15 phút sau khi tiếng trống dứt mọi cánh cổng lớn, cổng chính đàng trước và cổng nhỏ hai bên hông trường, đều được khoá chặt. V́ thế rất thường xuyên xảy ra nạn trèo tường đột nhập. Kỷ niệm nhớ đời của bọn chúng tôi -leo tường cùng với những con ngựa sắt, nhưng may mắn thoát khỏi mắt police, khỏi bị cấm túc!
Học tṛ con gái chỉ dịu dàng khi đi đâu một ḿnh,
nhưng chớ khinh thường, họ sẽ trổ tài nghịch tặc khi dính chùm liên kết
với nhau. Nghịch phá của ĐK. Nạn nhân được chiếu tướng thường là các vị nam giáo sư. Gần đến muà thi Tú tài bán phần, chúng tôi bơ phờ v́ theo ban A nên phải tụng Vạn Vật như điên. Trong lúc đó có vài môn học chúng tôi xếp vào loại phụ, bởi không phải là môn thi viết, như Sử Điạ. Thế mà thầy Trần Như Cảnh là vị giáo sư ưa gây đứng tim cho bọn học tṛ. Gần như vào giờ Sử hay Địa nào, thầy đều dành ra mươi phút bắt học sinh làm bài kiểm soát lấy điểm ngay tại lớp. Thầy hô số lẻ, rồi đọc câu hỏi, tức th́ những đứa ngồi vị trí số lẻ cắm cúi trả lời lập tức trên giấy của ḿnh, tất nhiên là phải nhớ ghi số đàng hoàng. Tiếp ngay là số chẵn…Tôi nói bị đứng tim lư do, vừa đọc câu hỏi thầy vừa gơ nhịp cây thước gỗ ầm ầm lên bàn giáo sư. Chơi kiểu như thế làm sao bọn nữ nhi tội nghiệp yếu ớt chúng tôi không hết hồn mất vía để quên hết trơn bài vở đă học! Tôi nhớ không phải xong số lẻ thầy mới hô cho tụi số chẵn, mà là xen kẽ liên tục. Cứ như thế chúng tôi phải trả lời 5, 7 câu hỏi. Chú ư là phải trả lời chớp nhoáng, nên do thế không ai có đủ tài cán nh́n ngang liếc dọc copy bạn bè hàng xóm. Hơn nữa trên bục cao ông hung thần đang dang tay quật kiếm báu, kim khẩu thất thanh hô và cặp long nhăn…trắng dă loang loáng vừa trừng trừng như Trương Phi xung trận trên cầu Thiết Bản! Xong 10 phút làm bài kiểm soát, chưa kịp thở phào, chúng tôi vội vàng trao đổi bài nhau để chấm điểm đúng hay sai cho bạn ḿnh thay giáo sư. Một điều lạ lùng, bao giờ bài kiểm soát của tôi cũng tṛn điểm10! Luôn 4 kỳ thi của hai năm học đệ nhị (thưa tôi là dân đậu cành mềm, phải đúp lớp!) tôi đều oai vang mặc sơ mi Sử Địa của thầy Trần Như Cảnh! Tôi c̣n được thầy Sử Địa khen thưởng giữa Hội đồng Giáo sư. Thế nhưng, lúc lũ bạn quỷ sứ bàn tính chuyện phục thù, tôi hoan hỉ đồng ư, bày ngay kế hoạch rửa hận. Và thầy tôi không khi nào ngờ rằng con bé thầy cho mặc sơ mi dài dài là chính danh thủ phạm. X́ lốp bánh xe. Các bạn thương mến của tôi, thủ phạm đầu têu gây nên việc làm cho thầy Sử Địa lâu lâu sau giờ trống tan trường vang vang, phải thất thểu d́u con ngựa sắt bị chấn thương ra về: đích thị Phan mổ. Tôi thường vui vẻ hợp tác lao động với vài chiến hữu nhu ḿ trong lớp. Chúng tôi đă thi hành nhiệm vụ cao cả phục hận thay cho bạn bè tha thiết yêu cầu. Không biết cái bơm xe đạp thầy kè kè trong cặp, có phải là quà biếu Thầy dịp Tết là của tụi chúng?!
Thả sâu rơi muà xuân là tṛ chơi thú vị. Các nàng ĐK
ưa hét thất thanh mỗi khi 1 con sâu đo bé tí teo từ trên cành phượng lỡ
đổ bộ xuống trước mặt các cô nàng yểu điệu. Vậy là xui bọn tôi nghĩ ra
cách trêu chọc. Với 1 cành phượng khô, mắc ṭn ten ở mút đằng trước 1
chú sâu vô tội, bọn qủy tha hồ lùa các nàng điệu chạy dồn đống trước mặt
ḿnh, một góc sân trường vang tiếng reo ḥ vui như Tết…Bạn hỏi tôi không
sợ sâu sao? Có chơ! nhưng ḿnh mô có đụng tới hắn, hắn đeo tít đầu cành
cây an toàn mà! Thể dục thể thao là một môn học tạo cho đời sống nữ sinh ĐK nét vui tươi mạnh khỏe. Mỗi tuần chúng tôi đều có giờ học về môn thể dục ở tại sân Vận động Bảo Long, hay ở sân vận động sau trường ĐK. Trừ học sinh nào đến kỳ phải chia 'verbe to Be' th́ được mặc áo dài và khỏi thay đồng phục thể dục, là sơ mi trắng có thắt chiếc nơ xanh nơi cổ và quần tây màu bleu marine. Các cô giáo hướng dẫn là các cô Tảo, cô Tần, cô Mai và cô Tuyết. Cô Tuyết dạy học tṛ các lớp đệ tam và đệ nhị. Các giáo sư về TDTT đều tốt nghiệp từ trường chuyên đào tạo này. Tôi nhận thấy cô giáo nào cũng có sức vóc lực sĩ mỹ thuật. Khi mặc áo dài, các cô thật duyên dáng với 3 ṿng 1, 2 và 3. Ngực nở nang, eo thon thả và dáng đi uyển chuyển. Các cô giáo c̣n chuyên lo tập tành cho nữ sinh đi diễn hành. Có lần vào dịp lễ Quốc khánh tôi được cô Tuyết chọn cầm quốc kỳ Việt Nam dẫn đầu đoàn ĐK. Có bạn tỏ ra không vừa ư, v́ sao cô Tuyết lại chọn người không đủ tiêu chuẩn như tôi. Thường phải chọn người cao ráo xinh đẹp. Trong lúc tôi chỉ cao 1 mét rưởi, nếu đi dày cao gót may ra 1m55. Nhưng cô Tuyết dứt khoác lôi cổ tôi rời khỏi hàng ngũ của lớp đệ nhị. Tôi là tên ưa phá đám gây lộn xộn, nên chị Giàu trưởng lớp cho tôi ra đứng ngoài biên để mặc sức gân cổ hô 1, 2 cho bạn bè đi đứng rập ràng theo. Đang làm tṛ vui nhộn, cổ vũ bạn bè hào hứng với nhau, cô Tuyết rảo xuống thấy vui vui và bắt tôi dời lên tít hàng đầu, làm tôi buồn 30 giây. Nhất là cái cán cờ ôi sao mà nặng nề khiếp đảm thế, hồi đó tôi nhớ có CTTN Tuyết Ngọc đi sau ḿnh, bạn ấy được mang Hiệu đoàn kỳ trường ĐK th́ nhẹ hều, ăn thua chi so với tôi!
Trường ĐK hàng năm, một liên lớp sẽ được các cô giáo
TDTT tập dượt cho một tiết mục đặc biệt về biểu diễn Thể dục nhịp nhàng.
Tôi thích nhất năm nào bài muá gậy với hàng trăm nữ sinh của liên lớp đệ
ngũ đồng phục sơ mi và quần short trắng, họ biểu diễn linh hoạt rất hấp
dẫn. Năm ấy đoàn ĐK đoạt giải nhất toàn thành phố Huế. Nét thơ mộng xứ Huế: Ḍng sông áo trắng Du khách đến Huế sẽ choáng ngợp ḷng trí với h́nh ảnh Đồng Khánh băi học. Con đường Lê Lợi sẽ như một ḍng sông trắng xóa. Tiếng trống vừa dứt, cổng trường mở rộng cho đàn bướm trắng tung bay khắp mọi nẻo đường. Đồng phục của nữ sinh là áo dài trắng, quần dài trắng. Những tà áo trắng thướt tha tăng vẻ yêu kiều cho con gái Huế. Hàng trăm nữ sinh riú rít nói cười bên nhau, cặp sách trĩu nặng trong tay, chiếc nón lá nghiêng nghiêng trên đầu nhỏ, che hững hờ những khuôn mặt xinh xinh. Trông ai cũng như ai, cô nào cũng xinh tệ. Nắng trong veo đổ xuống nón bài thơ, lọc qua lớp lá mỏng làm hoe tṛn đôi má hồng tươi tắn khỏe mạnh. Ánh mắt nào cũng đen láy, mái tóc mềm như suối chảy. Học tṛ ĐK thế hệ chúng tôi thường bỏ xỏa tóc. Làn tóc óng mượt c̣n gọi là tóc thề, mà trên thực tế là các cô bé học tṛ chưa đến lúc thề thốt với ai. Họ sẽ chính thức cắt tóc hay tóc uốn éo khi nào đến tuổi có bạn trai (tất nhiên bạn tôi cũng có kẻ frisée tóc nhưng vẫn đang c̣n hồn nhiên nghịch phá- như bạn Đoàn Thị Tiên Phước, Lê Thị Kim Hải chẳng hạn). ĐK tan học về, nh́n qua nàng nào cũng duyên dáng. Chính là nhờ đồng phục áo quần trắng như mơ của họ và nhất là mái tóc huyền thả gió lê thê khiến cho người lạ khi về thăm Huế phải ngẩn ngơ. Nhưng khi vào lớp học, nhất là lúc vào mùa thi hay lúc làm bài tập lấy điểm, dứt khoát các em nữ sinh phải cột tóc lại gọn gàng sau gáy. Đó là v́ cô giáo khôn ngoan của họ muốn tránh nạn quay phim giữa các nàng ĐK ngồi kề nhau. Nhớ về ĐK nhớ nhất bạn bè. Trước khi vào ĐK trở thành nữ sinh Huế tiêu biểu cho đất Thần Kinh, tôi đă có nhiều bạn thân ĐK. Đó là những lần được trường Mai Khôi cử làm đại diện trường tham dự Trại Hè Thuận An tổ chức toàn tỉnh (năm 1957) và năm học đệ tam ĐK tôi được tham dự Trại Hè Thống nhất cho học sinh ưu tú toàn quốc (năm 1958). Những dịp này tôi đă được ḥa chung nhịp sống với học sinh các trường bạn của Huế, và của toàn quốc (từ Vỹ tuyến 17 trở vào). Sau tuần lễ sinh hoạt thân thiết, lũ bạn ĐK trở nên thiết cốt với ḿnh. Thái Kim Lan, Tôn Nữ Như Ngân, Đỗ thị Phụng, Lê thị Mỹ, Tường Nhi, Tiên Phước, Liên Như, Thiếu Mai, Bích Trâm, Phong Lan, Thu Tâm, Nguyễn Thị Hiếu và nhiều nhiều lắm kể ḥai cũng không hết về bầy bạn thông minh, nghịch ngợm ấy. Tôi là con cưng của trường Mai Khôi v́ là học sinh thuộc loại nổi bật trong trường, thế nhưng khi chuyển vào ĐK, trở nên lu mờ. Các bạn ĐK thứ thiệt, loại gốc từ hồi thi concours vào đệ thất, họ toàn là thứ dữ, là gạo trên sàng. Những cô bạn học cùng liên lớp với tôi nổi tiếng nhất phải kể tên là Bùi Ấu Lăng và Thái Kim Lan…Tuy nhiên khi chen vào sống giữa họ, tôi đă cố sức vươn lên, để dần thấy ḿnh cứng cáp hơn và ḥa đồng dễ dàng với tập thể này. Bởi v́ hàng năm, ĐK đă hội tụ hàng loạt những học sinh ưu tú khắp nơi vào nên Giáo sư dạy học ở ĐK thoải mái, và học tṛ sinh hoạt học hành cũng linh động.
ĐK tới trường từ đâu và băi trường sẽ đổ về đâu? Chúng ta thử lắng nghe Hà Thanh nỉ non hé lộ bí mật qua CD Cô gái nữ sinh ĐK, nhạc của Thu Hồ:
Cô gái nữ sinh Đồng Khánh kia ơi! Cô đi về đâu sau buổi học về? Cô xuôi Đập Đá hay về Nam Giao Cô về Bến Ngự hay về Đông Ba Cô về Vỹ Dạ hay ngược Kim Long…
Ai ra xứ Huế không ít nhiều mộng mơ Khi nh́n thấy bên bờ sông Hương nên thơ Cô gái nữ sinh Đồng khánh ra về
… Cô là tất cả vẻ đẹp xứ kinh.
Nếu có ai ṭ ṃ t́m hiểu bóng dáng đàn bướm trắng bay về đâu, bạn có thể tóm lược qua mấy câu thơ dễ thương ấy của Thu Hồ.
Đồng Khánh đến trường Trong sương sớm những bóng áo trắng lướt qua cầu Trường Tiền, vành nón lá nghiêng nghiêng, che không kín khuôn mặt trẻ trung, làn môi hồng cắn nhẹ quai nón nhung tím rưng rức…Đó là nét thơ dệt nên mộng giữa khi ngày lên, thành phố linh động với h́nh ảnh nữ sinh ĐK đến trường. Bên tả ngạn sông Hương, chúng tôi từng nhóm rủ nhau nhanh chân bước. Đường xa bỗng trở nên gần. Các chị ở Băi dâu Gia Hội, các em lặn lội tít dưới Bao vinh lên. Các cô bé xinh xinh trong nội thành, các cô thiếu nữ khắp cùng thôn xóm, từ những mái ấm gia đ́nh, trên con hẻm với bụi đường đất đỏ, đâu đâu cũng vương bước chân son. Tiếng guốc gơ rộn ràng trên hè phố, qua mấy nhịp cầu Gia Hội, Đông Ba, Thượng Tứ, Cửa Ngăn. Chúng tôi như vần thơ lạ, vui chân tiến lên cây cầu trữ t́nh
“Cầu Trường Tiền 6 vài 12 nhịp Anh qua không kịp tội lắm em ơi
Những nhịp cầu long lanh ánh bạc sao vẫn ch́m đắm nét
thơ ngây có lẽ nhờ vào nét thơ Đồng Khánh. Riêng tôi, nhà ở ngay phiá
ngoài cửa Thượng Tứ, thường ngày cong lưng đạp xe đến trường, nhưng vào
thời kỳ mẹ cấm, khoá xe, phải đi bộ, v́ tháng nào tuổi con gái không gặp
lúc như thế. Tôi dậy sớm hơn, ôm cặp đứng sẵn trước cửa nhà, chờ nhập
bọn với lũ tiểu yêu ló ra từ phiá trong cổng thành Đông Nam, đồ sộ âm u.
Rồi cả bầy lau chau vượt băi đất trống Thương Bạc, cùng chen chân tíu
tít quá giang qua đ̣. Bến đ̣ Thừa Phủ ch́m trong nắng sớm lung linh. Âm
thanh gọi nhau vang trên sóng nước. Con đ̣ bằng bặc trôi ngang, nao nức
chở đầy tiếng cười tiếng nói. Cặp sách phải ôm chặt nhé, xăng quần vén
áo gọn gàng, giữ sao cho hai tà áo khỏi vướng víu khi bước chân lên đ̣.
Vui làm sao những lần đi học qua đ̣ Thừa Phủ. Bọn con trai trường Quốc
Học hiếm khi chung đ̣. Bởi v́ khi ấy chắc chắn họ sẽ là hoa lạc giữa
rừng gươm… v́ làm sao họ c̣n sống nổi giữa buá ŕu của mồm mép con gái.
Chúng tôi há không phải là lũ Con yêu bánh nậm hay sao?
Điểm danh Đồng Khánh Thế hệ đàn chị ĐK, tôi không sao quên được giai nhân Hoài Nam, với vẻ đẹp trong sáng như trăng rằm trung thu. Ít lúc sau có Dạ Thảo, là nguồn cảm hứng cho nhạc sĩ Hoàng Nguyên khi về thăm Huế, ông lang thang trên cầu Trường Tiền thoáng bắt gặp mỹ nhân, tác giả đă ngẫu hứng sáng tác nên Tà Áo Tím. Đến Trà Mi, với tôi là xinh nhất trong bầy bốn chị em ruột cùng có tên là Mi, bởi v́ chị ấy có chiếc răng cời dễ thương: Trà Mi, Kiều Mi, Nga Mi và Diệm Mi. Có người chấm Diệm Mi lộng lẫy và đẹp nhất ĐK qua nhiều thế hệ. Có lẽ những cô gái này tiềm ẩn gịng máu lai Pháp nên xuất sắc như thế. Chị Thu Sương đẹp sắc sảo, có làn tóc buông xỏa như sóng lượn, là em chị Kim Soa cao lớn, đến Tương Giang khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang, là bạn cùng lứa với tôi. Ở Gia Hội lừng danh bầy tiểu thư xinh như hoa Ngự viên, đó là các nàng ĐK họ Hồ- Diệu Hạnh, Diệu Tuyết, Diệu Sữu, Diệu Phương, Diệu Hoa (riêng bọn chúng tôi ví Diệu Phương là Audrey Hepburn của ĐK). Ngoài ra hai chị em Diệu Tường, Diệu Phước là người đẹp ở đường Bộ Thị. Ḍng dơi Lê Khắc có Ngọc Khuê, Ngọc Mai, em gái của GS Lê Khắc Pḥ, thầy dạy Sử Địa của tôi ở QH, Chị Lê Liên là phu nhân LKP, người đẹp hàng Giáo Sư QH, cô em tṛn trỉnh xinh tươi là Lê Cương. Cùng họ Lê Khắc bà con gần là các chị em Lê Khắc Ngọc Quỳnh, nay là Văn sĩ Y La, rồi Ngọc Cầu, Ngọc Tuư và Ngọc Diệp. Về Tôn Nữ th́ khó ḷng quên tên cô giáo Công dân Huyền Tôn Nữ Quế Hương, hay bà Hiệu trưởng ĐK thành nội là chị Tôn Nữ Tiểu Bích….rồi hàng tá, hàng chục các nàng cô Tôn nữ xinh tươi khác. Bạn cùng lứa là Tôn Nữ Như Ngân, cùng lớp tôi có CTTN T́nh , Tôn Nữ Lan Phương chị ruột của TN Ngọc Bích (là nhóm mẹ mốc thân thiết với tôi sau 75 ở TP ông Hồ, với các bạn Đỗ Mẫu Đơn, Hoàng Hương Thủy, Nguyễn thị Lành... Cặp Phương Vân và Phương Linh, tôi nhận thấy bây giờ dù đă lên chức bà cố, đă có cháu hàng chắt, Phương Vân vẫn tươi đẹp như thuở học tṛ. Bà Phan Ngữ có 3 tiểu thư là Phan Thanh Tường Nga, Tường Nhi và Tường Ngọc. Cô em út rất chăm học nên về sau trở thành Bác sĩ Sản khoa, hiện đang cư ngụ ở Na Uy cùng với chồng gốc Quốc Học là Bác Sĩ, con và cháu ngoại. Tường Nhi vốn là bạn cùng lớp với tôi ở Nhị A1 ĐK và Nhất A1 QH. Khi đến mùa thi, tôi thường chịu khó đạp xe từ Thượng Tứ qua Chợ cống để ôn thi với bạn ấy. Thích thú nhất là giữa chừng, lúc đă ôn bài mỏi miệng, và bụng nôn nao đói, hai đứa liền rủ nhau đạp xe xuống Vỹ Dạ vào thăm quán bánh bèo Tây Thượng. Ở đó nổi tiếng với món bánh bèo diă, bánh dẻo trắng tươi, với nhụy tôm chấy hồng hào. Khi ăn bánh bèo nhớ húp cho cạn nước mắm ngọt ngào, mọi phiền toái ưu tư về mùa thi sẽ tan biến. Chúng tôi c̣n mê hơn nữa tô bún cua nóng hôi hổi, nước lèo đậm đà và thịt cua vê tṛn từng miếng ngon ơi là ngon. Huế của tôi thương nhớ vô cùng, phải nhắc nhở kỷ niệm những lần bạn bè rủ nhau đạp xe mệt nghỉ, mà leo giốc Nam Giao, rẽ vào chân núi Ngự B́nh để hăng hái chèo nhặt chèo khoan, thi đua nhau đứa mô ăn nhiều nhất, chất cao nhất chồng bánh bèo chén, đứa đó được miễn trả tiền. Trường ĐK như trên tôi đă kể đến, có khá nhiều chị em ruột cùng vào học ở đây. Thập niên 60, có cặp sinh đôi tóc xoă đen mượt với rèm tóc cắt bằng che trước trán, là Liên Tâm và Mai Tâm, con gái cưng của bà Bửu Tiếp. Họ giống nhau như hai giọt nước. Chị Băng Tâm là con gái lớn, sau anh Vĩnh Toàn, là bác sĩ chồng người đẹp Phương Lan, chị của Như Mai. Hai chị em, Như Qúy sinh vào đầu năm tây và cuối năm th́ Như Quỳnh chào đời. Cả hai đều có làn da trắng như bông bưởi, ánh mắt nâu ngời sáng và tóc cả hai đen huyền lẫn ánh nâu, óng ả, không buông xỏa mà cặp lại bỏ sau lưng. Ḍng dơi Nguyễn Khoa, có đôi chị em nổi tiếng là Diệu Trà và Diệu Lê. Theo tôi những cô gái Nguyễn Khoa thường có đôi mắt sắc sảo, đen láy. Diệu Lê là người đẹp dẫn đầu đoàn nữ sinh dâng hoa vào dịp lễ Hai Bà Trưng. Dáng chị mảnh mai, yêu kiều lướt đi, với ánh mắt trong sáng và rèm mi cong vút. Biết bao nhiêu chàng trai Huế phải ngẩn ngơ v́ nàng. Bạn quen của tôi dịp trại hè Thuận An là NK Diệu Dung, hiền lành thùy mị. Về sau tôi có người bạn nhỏ thân thiết, đă đẹp lại giỏi nấu ăn, đó là NK Diệu Hiệp, một cựu nữ sinh ĐK hoạt động đắc lực cho nhóm Phượng Vỹ Houston. Ngang lứa là Nguyễn Khoa Diệu Cầm, tôi hay réo gọi xin tiền giúp Huế cô khổ. Ngoài ra kể không hết những thiếu nữ ḍng họ Nguyễn Khoa học ở ĐK, người nào cũng duyên dáng xinh tươi. Con gái thầy Thám cô chị là Thuận An, cô em là Ngọ Thu, hai người này đều là bạn thân quen với tôi. Người chị lớn của họ là nữ văn sĩ Tuư Hồng, vợ văn sĩ Thanh Nam. Tuư Hồng là nhà văn nữ nổi tiếng trước 75, đàn chị một nữ văn sĩ cũng gốc ĐK khác, Bùi Bích Hà. Tôi mê văn Bùi Bích Hà, văn phong óng chuốt, gợi nhớ đến Huế tràn đầy kỷ niệm thuở ấu thơ. Cùng thời có Nguyễn Thị Hoàng với Ṿng tay học tṛ. Phải kể luôn Nhă Ca tên đi học là Trần Thị Thu Vân, người bạn rất thân sau 75 của tôi, từng chia xẻ ngọt bùi đắng cay, đó là cây bút gây chấn động thế giới tự do với tác phẩm Mảnh khăn sô cho Huế-hồi kư về Tết Mậu Thân. Bạn sát cánh với Như Quư là Lê Thị Bạch Nhạn, da trắng má hồng. Người em gái ruột ngang lứa tôi là Lê Thị Thước dáng đi mềm mại, da trắng ngần, mắt đen láy như người chị. Ḍng sông đào An Cựu nổi tiếng với các nàng mỹ nhân ngư, các nàng họ Trần gốc làng Liễu Hạ ưa vẫy vùng trong làn sóng nước sông Hương. Chị cả hoa nhường nguyệt thẹn là Tố Cần, đến Lục Hà tức ca sĩ Hà Thanh, Phương Thảo tươi đẹp với thời gian, tiếp theo là Liên Như…bầy chị em này đông quá tôi không sao nhớ hết tên. Lớp tôi có Hồ Thị Mộng Loan đài các mảnh mai, văn chương thi phú và cô em là Minh Loan nhí nhảnh. Em dâu bà Hiệu trưởng Nguyễn thị Tiết ngoài Hồng Thị như Quư c̣n có Kim Loan là tiểu thư của nguyên Thị trưởng TP Huế Hà Thúc Luyện, em Kim Loan là Kim Trang, Suưt nữa tôi quên nhắc đến chị em họ Phạm. Chị Bạch Vân lớn nhất, là đoá mây trắng đầy ḷng nhân ái, cho đến nay chị cùng chị Mai Bạch Tuyết là bạn cùng lứa, luôn sát cánh với tôi trong công tác t́nh thương giúp Huế nghèo khổ bệnh tật. Đến bạn Phạm Kim Trâm tài sắc vẹn toàn, học chung lớp với tôi ở ĐK rồi QH. Kim Trâm tài hoa mệnh bạc, bạn ấy đă bỏ ḿnh cùng chồng hôm chạy giặc Muà hè đỏ lửa 72, khi vượt đèo Hải Vân gặp tai nạn xe lật. Kim Trâm là học sinh đoạt giải thưởng Hạnh Kiểm Toàn trường ở QH NK 60-61. Sau Kim Trâm là các cô em ruột Kim ... và Kim Cúc mủm mỉm dễ thương. Gần đây tôi quen thân với Liên Hà có nét đẹp mặn mà, cô em gái tên là Liên Tŕ- Từ xứ Quảng xa xôi, nhiều gia đ́nh thuộc phố cổ Hội An t́m ra Huế lập nghiệp. Cư ngụ trong trường là gia đ́nh bà Vương Quang với bầy con gái học giỏi, như Thúy Nga, Thúy Hoa … Tôi quen thân với ba chị em nhà Kim. Chị lớn là Lê Thị Kim Ngọc, đến Kim Hải và Kim Cương. Cả ba da trắng nỏn nà, họ không xỏa tóc, tóc họ mềm sợi nhỏ, sắc nâu vàng và uốn loăn xoăn rất dễ thương. Kim Hải tốt nghiệp Cao học Anh ngữ tại Hoa Kỳ mà làm thơ tiếng Việt th́ duyên dáng, ca ngợi t́nh tự quê hương ḿnh. Bạn ngang lứa, học ban C nổi tiếng đẹp có Xuân Lan, bạn ấy nay ở trong nhóm Đồng Khánh tổ chức đại hội đón Hoa Anh Đào ở vùng thủ đô Hoa Kỳ.
Thú thật trên thực tế Đồng Khánh c̣n quá nhiều mỹ
nhân, tài hoa vừa tươi đẹp, nhưng tôi không làm sao kể cho hết. Xin thứ
lỗi cho tôi nếu đă điểm danh sót những người đẹp này. Sinh hoạt Văn nghệ. Lên đệ nhị cấp học sinh không c̣n học Nhạc và Hội Hoạ nữa. Nhưng bộ môn Văn Nghệ vẫn hoạt động mạnh mẻ, nhất là những dịp liên hoan Tết, được tổ chức riêng cho mỗi lớp hay vào dịp băi trường mùa hè. Các nữ sinh tài hoa chuyên tập luyện cho bạn bè những vũ khúc bay bướm, loại tài tử có Hoàng Thị Phụng và xuất sắc phải kể tên Nguyễn Thị Kim Thành. Cùng thế hệ tôi có hai chị em ca sĩ học tṛ, vừa duyên dáng vừa có giọng ca ngọt ngào đó là Đoàn Ngọc Cầm và Ngọc Hương. Bên ban C cùng lứa tôi có Hoàng Lan, với bài hát “Đường nào lên Thiên Thai“ tôi chấm bạn ấy là ca sĩ học tṛ vượt thời gian. Riêng lớp 2A1 của chúng tôi nổi danh nhờ có cặp ca sĩ hát hay thêm nhí nhảnh tươi đẹp là Hồng Chung và Xuân Mai. Bạn Tống Hồng Chung nay dù đă làm bà ngoại vẫn c̣n cất tiếng ca lảnh lót trong những chương tŕnh văn nghệ gây quỹ của Phượng Vỹ Houston. Tôi đă huyên thuyên nói nhiều chuyện về ĐK, nếu sa đà tôi sẽ làm mệt tai người nghe. Nhưng tôi sẽ không thể nào quên nhắc đến sau đây:
T́nh cảm ĐK. Đối với Cô giáo. Lớp tôi có khá nhiều bạn mê cô giáo ḿnh như điếu đổ. Hoàng Thị Bạch Tiết chẳng hạn. Nó ngồi sát bên tôi, mặt mày khả ái, tính nết dịu hiền, học khá và học chăm, nhất là môn Vạn Vật. Nó mê giáo sư Vạn Vật là cô Phạm Thị Hoàng Oanh. Tôi cũng thương cô giáo lắm chứ, v́ cô thiệt là dễ thương làm sao tôi không có cảm t́nh được. Cô có khuôn mặt bầu bỉnh, hai má hoe tṛn hồng phấn tự nhiên, chiếc lúm đồng tiền rất xinh, môi đầy đặn đỏ màu san hô, ánh mắt th́ đen láy khi nào cũng mở to vẻ ngạc nhiên. Nhưng tôi không đến đổi như Bạch Tiết. Hắn ghen tức ra mặt đối với những người cùng ái mộ chung đối tượng. Phan Thị Thu Nguyệt, lớn hơn tôi hai tuổi, giỏi các môn toán, Lư Hoá và nhất quyết phải ganh đua dành cho được sơ mi Vạn Vật. Dù sao th́ t́nh cảm của học tṛ đối với cô giáo cũng thuần khiết và trong sáng, không hề xảy ra điều ǵ vẩn đục.
Nhân đây tôi mạo muội nói về tôi lúc làm giáo sư. Niên khoá 1966-67, tôi xin về dạy học ở Đồng Khánh để được theo học chứng chỉ cuối cùng của Cử nhân Văn khoa, lúc này hiệu trưởng ĐK là cô Thân thị Giáng Châu. Lúc đó tôi đă có chồng và hai con nhỏ, nhưng thật ra c̣n trẻ lắm, tôi mới ngoài 24 tuổi. V́ phải tất tả làm sinh viên đạp xe lên về từ Morin đến ĐK hay ngược lại, rồi bết bát vút xe về nhà cho bé Ngân Hà kịp bú sữa mẹ. Tôi hết sức giản dị với phong cách sinh viên, áo dài mặc màu nhạt, mặt mày không son phấn, thêm tóc tai gờn gợn đơn giản.Tôi có cái kiểu phóng xe ào ào từ cổng vào thẳng trong trường đến ngay hành lang lớp mới chịu xuống khỏi yên. Rồi xua tay cho các em học sinh vào lớp. Kiểu bắt học sinh xếp hàng ngoài pḥng học của nhà trường là buộc giáo sư phải đến lớp đúng giờ. Cái lối đi đứng của tôi thật đáng khiển trách, nhưng có lẽ thương t́nh hoàn cảnh học tṛ ḿnh bận bịu tội nghiệp, bà Giám học vốn là cô giáo Lư Hoá năm tôi học đệ nhị cô Hoàng Thị Doăn ngày trước, đă luôn cứu gỡ kịp thời những lúc tôi đến lớp trể. Cô đă thu xếp thời khoá biểu cho tôi ăn khớp với dưới kia Văn Khoa. Thưa cô thân mến, em làm sao quên được tấm ḷng ưu ái của cô dành cho em ngày ấy. Bà Giám học đă xếp 18 giờ Quốc văn cho 3 lớp gồm 2 đệ tứ B1 và B2 cùng đệ lục 6, cho cô giáo trẻ là tôi có cơ hội dần vào tiêu chuẩn giáo sư chính ngạch. Tôi biết rằng ḿnh rất được cảm t́nh của các em nữ sinh. Tôi soạn bài kỹ, giảng dạy hăng say. Ngày nghỉ, thường đưa học tṛ thăm viếng các điểm từ thiện, dạo chơi các nơi có phong cảnh hữu t́nh. Tôi c̣n tận t́nh hướng dẫn các em học sinh viết văn, làm thơ, giúp họ thực hiện việc làm báo in đàng hoàng. Tôi chỉ dạy ở trường tôi duy nhất một niên khoá; và sau khi tốt nghiệp Đại học Huế, tôi bỏ vào Đà Nẵng dần trở nên một giáo sư chững chạc ở Phan Châu Trinh. Tuy nhiên t́nh cảm của tôi vẫn vương vấn, ḷng trí day dứt nhớ tiếc về Đồng Khánh khôn nguôi. Tôi ân hận v́ chưa đóng góp ǵ nhiều cho ĐK, chưa thân thiết với các đàn em nữ sinh để được họ nhớ thương ḿnh như tôi từng tŕu mến nhớ thương các Thầy cô tôi. Nói gọn lại tôi chưa kịp có nhiều kỷ niệm với trường lúc vừa vào đời, để đem tất cả sở toàn làm sở dụng. Các nữ giáo sư hầu như đều được nữ sinh thương yêu cách riêng. Làm sao tôi quên được lúc về dạy học ở ĐK, gần như ngày nào khi ngồi nơi bàn giáo sư để chấm điểm hoặc kêu học tṛ lên trả bài, tôi thường thấy ngoài kia cửa sổ phiá gần cuối lớp thoáng bóng một em nữ sinh không phải học tṛ của mấy lớp ḿnh hướng dẫn. Thiếu nữ dáng hiền dịu, đứng lặng thinh, cô bé vội lơ đăng ngó đi chỗ khác khi bắt gặp ánh mắt tôi nh́n ra cửa sổ. Thoạt tiên tôi tưởng là t́nh cờ nhưng về sau tôi khám phá t́nh cảm của cô gái nhỏ có lẽ dành cho ḿnh. Tôi bối rối mà không tỏ thái độ ǵ, tôi chỉ biết giả vờ như không hay biết, và sau đó đă cố t́nh không quay mặt ra nh́n ngoài cửa sổ nữa. Tôi thiệt thương cho t́nh cảm của thiếu nữ trao cho ḿnh. Bây giờ mấy chục năm qua, tôi nhớ lại và xúc động, bâng khuâng nghĩ ngợi vu vơ. Tôi nghĩ tại sao tôi không chịu khó ra ngoài đó hỏi han cô nhỏ, an ủi hay khuyên lơn? Tôi giận tôi vô tâm và cảm thấy ḿnh đă thiếu tư cách của một cô giáo, của người chị đáng ra phải quan tâm đến người em t́nh cảm dạt dào. Ôi, chậm mất rồi. Cô gái tội nghiệp nay thế nào nhỉ?! Trường hợp cô Tịnh Nhơn. Ai cũng nhận xét rằng nếu có dịp tiếp xúc với chị, nghe chị nói chuyện, gần như đều có cảm t́nh với chị. Sau biến cố 75, tôi nhớ khi nghe hung tin chị Tịnh Nhơn bị bạo bệnh rồi qua đời, tôi cũng như hàng trăm cựu nữ sinh ĐK đă t́m đến thăm viếng, chịu tang cô và tiễn đưa bà Hiệu Trưởng Đặng Tống Tịnh Nhơn đến nơi an nghỉ cuối cùng. Cuộc đời cô giáo vừa là hiệu trưởng ĐK này là một trang t́nh cảm bi thiết, chúng tôi hằng tưởng niệm và trân trọng quư mến.
Giữa bạn bè với nhau. Tôi nhớ ĐK có kiểu sưu tầm người đẹp hay là người bắt mắt ḿnh. Và như thế họ đă ái mộ người riêng của ḿnh. Với tôi là chị Hồng Như Qúy. Rồi sau đó tôi hạnh phúc khi được chung lớp với Như Qúy khi chị lỡ rớt Tú tài bán, phải ngồi đúp đệ nhị A. Khi tôi vào Tam A ĐK, ngồi tít bàn cuối (v́ muốn cho dễ phá nghịch) những ngày mới nhập học, có từng đoàn ĐK ma cũ kéo qua các lớp để ḍm mặt ma mới, có ai vừa ư ḿnh. A, th́ ra tôi cũng lọt mắt xanh của họ. Tuy nhiên tôi nhớ rơ thương th́ thương rứa thôi chớ không có hành vi ǵ quá đáng, bậy bạ, theo cái kiểu hiện đại Lesbian này nọ.
Đồng Khánh đóng góp với xă hội 1/Trước 1975- Chúng tôi ra trường ĐK, tùy lựa chọn cá nhân, mỗi người tiếp tục theo học các ngành nghề như Sư phạm cấp tốc, Cán Sự y Tế, Nữ Hộ sinh, Cao đẳng Sư phạm, Đại học sư phạm, Văn Khoa, Luật khoa, Đại học Khoa học v.v...Sau khi tốt nghiệp ra làm công chức, Nữ Hộ Sinh, Cán sự điều dưỡng, Giáo viên, Giáo sư... Số khác là Nội trợ lo cho gia đ́nh chồng con. Nói chung đời sống êm đềm, ít sóng gió.
2/Sau 1975- Dưới chế độ mới, chính sách tù cải tạo khiến các chị có chồng là Sĩ quan quân lực VNCH, phải chịu cảnh khó nhọc nuôi con, thăm nuôi chồng, rồi may mắn sau đó theo chồng xuất ngoại theo diện H.O. Tại quê hương mới, các chị trở thành Cán sự Xă hội, Teacher Aid v.v...C̣n lại phần lớn hành nghề: “giữ trẻ" cho lũ cháu chắt nội ngoại của ḿnh. Đồng Khánh chúng tôi lúc này đă vào tuổi tri thiên mệnh. Riêng tôi đă trở lại đời sống sinh viên theo học và tốt nghiệp ngành Mỹ thuật tại trường West Valley College. Giờ này tôi chuyên sáng tác về Điêu khắc, đề tài Thuở Áo trắng, tuổi học tṛ Đồng Khánh. Và may mắn tôi đă bán được tranh tượng cho các em cựu học sinh của tôi ở Phan Châu Trinh, họ mua là để cộng tác với cô giáo, gửi tiền về giúp các em học sinh nghèo khổ hiếu học ở quê hương
Với ngành nghề nào, ĐK đều cố công đóng góp việc làm
đẹp xă hội. Đặc biệt nhóm Phượng Vỹ Houston với CGS ĐK cô Công Huyền Tôn
Nữ Quế Hương là con chim đầu đàn với sự kết hợp của hàng trăm cựu Giáo
sư và cựu HS QH-ĐK toàn cầu, chung sức, chung tiền hoặc gây quỹ để gửi
về giúp đỡ hỗ trợ cho Cựu Giáo sư và toàn thể nhân viên của 2 trường QH
ĐK lên vài chục ngàn đô la mỗi năm. Gần đây chú trọng thêm việc giúp học
bổng tài trợ cho con em cựu HS 2 trường, hiếu học và không may c̣n gặp
cảnh nghèo khổ. Tờ đặc san Lá thư phượng vỹ phát hành hàng năm để phổ
biến chủ trương công tác t́nh thương của ĐK hải ngoại thương về ĐK quê
hương.
Bài viết này soạn cho buổi Nói Chuyện trên đài Truyền
h́nh VHNTV với đề tài Đồng Khánh Huế của Phan Mộng Hoàn phát h́nh vào
ngày 17/4/2007 tại Santa Ana
|
