Trần Dzạ Lữ
tên thật Trần Văn Duận sinh năm 1948 tại Huế, qua đời
tại Bà Rịa Vũng Tàu ngày 25 tháng 1 năm 2024. Anh bắt
đầu làm thơ và đăng thơ từ năm 1960 trên các tạp chí
Văn, Văn Học, Bách Khoa, Thời Nay, Khởi Hành, Thời Tập,
Giữ Thơm Quê Mẹ, Tuổi Ngọc… Sau 1975, anh đăng thơ trên
các tạp chí Kiến Thức Ngày Nay, Thanh Niên, Phụ Nữ,
Người Lao Động, Tuổi Trẻ, Thời Văn, Áo Trắng… Các tác
phẩm đă xuất bản: Hát Dạo Bên Trời (1995), Gọi T́nh Bên
Sông (1997), Thơ T́nh Viết Trên Bao Thuốc Lá (2014), Cứa
Mắt Muôn Trùng (2015).
Tác phẩm đă xuất bản của Trần Dzạ Lữ
.
Tôi và Trần Dzạ Lữ quen nhau qua thơ văn trước 1975. Sau
năm 1975 thế hệ trẻ miền Nam chúng tôi ṛng ră nhiều năm
ngụp lặn giữa khổ nạn trong đất nước ḿnh. Nếu không
chết trong đáy vực th́ cũng vất va vất vưởng thật năo
nề.
.
Tôi cùng nhà thơ Phạm Thiên Thư, nhà văn Nguyễn Thụy
Long làm công nhân đếm gạch và vác xi măng cho một nhà
thầu ở quận 4, rồi tôi đẩy xe ba gát chở giấy cho nhà
in, đạp xích-lô, đi bỏ báo, bỏ mối sách, bán phụ tùng xe
đạp, làm lơ xe, lái xe khách, chạy giấy tờ cho nhà
hàng…và làm sách báo vơ. Trần Dzạ Lữ th́ trôi giạt từ
miền Trung vào Nam, ngày ngày ngồi vá xe đạp, rồi mua
bán ve chai, đồng vụn, tiền xưa, gọng kính và cuối cùng
xin được một chân giữ xe ở chợ Trần Hữu Trang. Trông bộ
dạng một anh chàng với bộ đồ công nhân cũ x́, che khuất
mặt bởi chiến nón lá lâu đời ở băi giữ xe suốt ngày,
chẳng ai biết đó là một nhà thơ tài hoa của đất Việt! Vợ
anh th́ bán rau muống ở hàng hiên chợ. Thuở ấy, nhà Trần
Dzạ Lữ và nhà tôi cách đường ray xe lửa số 6 hai con
hẽm, Thật không may, vợ anh đột ngột bị bệnh qua đời.
Anh chuyển về ở G̣ Vấp. Những năm gần đây anh xuống Bà
Rịa-Vũng Tàu ở cùng vợ chồng con gái.
Anh
chị em nhà văn, nhà thơ viết về thơ TRẦN DZẠ LỮ
.
Trần Dzạ Lữ là một người hiền lành,
thật thà, giọng rặc Huế, nói là cười. Tôi chưa hề thầy
ai giận anh và cũng chưa hề nghe anh than văn về cảnh
khổ cùng ai. Mà đâu có ai là tri kỷ để anh than! Nếu có,
chỉ có mỗi ḿnh anh than trong thơ, than cùng trời cùng
đất cùng một bóng h́nh xa xăm… ở chốn nào. Năm 1989, sau
hơn 10 năm vật vă, cơ cực ở chợ, Trần Dzạ Lữ đă than, đă
trút hết nỗi đau chất ngất trong bài thơ với chữ dùng
rất mộc mạc, nhẹ nhàng nhưng ư sâu, t́nh đậm, xé ḷng
chúng ta:
.
Ở CHỢ
.
Mười năm ở chợ không tri kỷ
Ta đứng thu thân một nỗi buồn
Sáng bảnh mắt ra, ngồi độc ẩm
Chiều về tra vấn lấy lương tâm.
Mười năm ở chợ, ơi trần trụi
Em ạ, em xa ở chốn nào?
Có thấy ngày xanh ta chuốt mộng
Không thành, nên đắp chiếu thương đau...
Ở chợ đông, sao hồn cứ lạnh
Đốt thuốc hoài không ấm nửa chiều?
Thiên hạ đùn nhau đi kiếm sống
Nhân ái? Tang-thương-ngẫu-lục nhiều
Ta bán rau xanh, ngày mệt lử
Đêm c̣n ngồi đọc sách thánh hiền
Cố quên cơm áo - ṿng danh lợi
Sao đời nỡ hối thúc bên lưng?
Mười năm ở chợ không thay đổi
Tâm tánh ta xưa vốn thật thà
Đâu ước công hầu mơ khanh tướng
Bạc tuổi thanh xuân mong có nhà!
Hồn ta ở chợ thương quê cũ
Nhớ áo nâu xưa, nhớ mẹ già
Nhớ bông bưởi rụng đêm mười sáu
Thơm ngát môi em trước hiên nhà...
Mười năm ở chợ không tri kỷ
Gác chuyện văn chương thấy chẳng đành
Nên ta độc thoại - Ta đây nhỉ?
Thương nhớ xa xăm một bóng h́nh....”
.
Và, khi nhắc đến một bóng h́nh xa xăm… ở chốn nào trong
bài thơ “Ở Chợ”, tôi lại nhớ đến bài thơ “Gọi T́nh Bên
Sông” của Trần Dzạ Lữ làm năm 1997. Một bài 5 chữ, vẫn
chữ nghĩa giản đơn nhưng đầy ắp ẩn dụ và h́nh ảnh cô
đơn, thấm đẫm trong từng câu từng đoạn của bài thơ, quặn
thắt tâm can người đọc. Phải chăng, anh là kẻ “biệt ly
mộng” đă đứng bên sông mà gọi t́nh: “Thương ơi tờ lụa
mỏng, Em biệt dạng bên trời!”
.
GỌI T̀NH
BÊN SÔNG
.
Có một lần nhớ quá
Ra sông đứng gọi t́nh
T́nh xa người hóa lạ
Chiều mồ côi cánh chim.
Có một đời xưa quen
Đă mù sa cổ tích
Kỷ niệm sầu chia nhánh
Địa ngục và thiên đàng.
Rạng đông màu mắt em
Sực nức hương bưởi sớm
Hoàng hôn trong mắt anh
Từ ngày biệt ly mộng.
Qua sông hề sông rộng
Soi bóng dài chiêm bao
Biết t́m nhau nơi đâu
Đời sống giữa mù khơi.
Có một ngày đứng ngóng
Ngày t́nh nhân chia ĺa
Vỗ đàn mà hát hỏng
Nhớ sum vầy xưa kia.
Có nhiều lúc chơi vơi
Hôn cúc vàng thầm lặng
Thương ơi tờ lụa mỏng
Em biệt dạng bên trời.
Nhà thơ TRẦN DZẠ LỮ cùng anh chị em nhà văn, nhà thơ
thân thiết trên Tạp chí Văn học Nghệ thuật NGÔN NGỮ (hải
ngoại).
(Dăy ảnh hàng thứ tư:
Ảnh PHƯƠNG TẤN thứ Ba và ảnh TRẦN DZẠ LỮ thứ Chín).
.
Tháng 5-2023, tôi về thăm quê nhà và được nhà văn Nguyên
Minh – chủ bút tập san Văn học Nghệ thuật Quán Văn cho
thực hiện Quán Văn số 96 chuyện đề - “Chân Dung Văn học
Phương Tấn”, tôi có mời Trần Dzạ Lữ nhưng anh không dự
được, và tôi đă gửi tặng anh tập san Quán Văn số 96 cùng
“THƠ PHƯƠNG TẤN – Tuyển tập 1” vừa được NXB Nhân Ảnh
(Hoa Kỳ) in và phát hành. Gần một tháng ở Việt Nam, tôi
và Trần Dzạ Lữ thường tṛ chuyện qua điện thoại, và tôi
đă hẹn gặp anh lần tới tại quê nhà. Anh bày tỏ muốn viết
một chút ǵ về thơ Phương Tấn để nhớ một t́nh bạn không
dễ ǵ phai.
.
Tôi thật xúc động và vui mừng khi nghe Trần Dzạ Lữ nói.
Và ngay khi về lại Mỹ, tôi nhận được bài viết của anh.
Anh không những gửi riêng cho tôi mà c̣n đăng trên một
số trang mạng văn học như:
Vanchuongviet.org,
Art2all.net và đưa vào loạt hồi ức: “Dọc
Đường Văn Nghệ” của anh để in thành sách.
.
Sáng ngày 22 tháng 1 năm 2024, Trần Dzạ Lữ ghi trên
trang Facebook của anh:
• .
“Anh chị em Facebook thân mến.
Tôi bị bệnh phải điều trị cả tháng. Giờ hụt hơi khó
thở... V́ vậy, xin anh chị em đừng chat hay liên lạc.
Khi lành bệnh tôi sẽ lên Facebook. Xin cảm ơn.”
.
Và sáng ngày 25 tháng 1, tôi bàng hoàng, tim đau nhói,
hai tay run rẩy, không đứng vững khi hay tin Trần Dzạ Lữ
đă mất. Tôi chợt nhớ 4 câu thơ của Trần Dzạ Lữ làm năm
1965 để tưởng nhớ nhà văn Nhất Linh Nguyễn Tường Tam. Và
hôm nay, Lữ ơi, ḿnh xin lấy 4 câu thơ này của Lữ để
tưởng nhớ Lữ - Trần Dzạ Lữ người bạn thơ hiền ḥa cùng
thế hệ, cùng nỗi đau và cùng chịu sự oan nghiệt của tuổi
trẻ miền Nam sau 1975.
.
Người đi theo bóng thiên thu
Bỏ đi năm tháng sa mù nhân gian
Nhớ thương chim khóc trên ngàn
Nước ngơ đất ngẩn, trời mang mang sầu…”
.
________________
CHÚ THÍCH H̀NH:
* H̀NH 1: Nhà thơ TRẦN DZẠ LỮ.
* H̀NH 2: Ba tập thơ của nhà thơ TRẦN DZẠ LỮ đă xuất
bản.
* H̀NH 3: Anh chị em nhà văn, nhà thơ viết về thơ TRẦN
DZẠ LỮ.
* H̀NH 4: Nhà thơ TRẦN DZẠ LỮ cùng anh chị em nhà văn,
nhà thơ thân thiết trên Tạp chí Văn học Nghệ thuật NGÔN
NGỮ (hải ngoại).
(Dăy ảnh hàng thứ tư:
Ảnh PHƯƠNG TẤN thứ Ba và ảnh TRẦN DZẠ LỮ thứ Chín).
_______________
www.art2all.net
mời ghé qua:
Tiễn Biệt Nhà Thơ Trần Dzạ Lữ
