|
NGUYỄN VĂN NHO SUỐI NHẠC NGUỒN THƠ BÁT NGÁT
Khi nói đến Nguyễn Văn Nho, bạn bè văn nghệ tứ xứ mười phương ở Đà Nẵng, Huế, Sài G̣n, Đà Lạt…ai ai cũng dành cho nhiều thiện cảm và nói đó là một nhạc sĩ tài hoa đồng thời là một thi sĩ có nhiều năng khiếu thông minh như xuất khẩu thành thơ, phổ thơ thành nhạc ngay tại chỗ ,ngay nơi bàn nhậu tiệc tùng lai rai. Tài t́nh nhất là độc tấu guitar cổ điển, chơi nhạc ḥa tấu đến độ nhập diệu xuất thần, đưa nghệ thuật âm thanh lướt trên những cung bậc hoằng viễn thiên thu. Từ thời c̣n thanh xuân tuổi trẻ mới 21, 22 tuổi chàng đă viết truyện, dịch thuật, sáng tác thơ nhạc và những hoạt động đa dạng khác. Các tác phẩm tâm đắc như Cuồng ngôn giữa ngàn hư mất ( tùy bút 1981) Dạ khúc trên đường về ( nhạc 1983) Con đường trong sương ( truyện dài 1984) Bông cỏ nở từ những niềm sâu lắng ( thơ 2002) Ở một góc lặng thầm trên mặt đất ( thơ, bản thảo) đặc biệt là bài viết về Thiền tông Tản mạn về số 0 và Sunyata đă thổi bừng lên ngọn lửa sáng tạo rực ngời cháy đỏ trên ngút ngàn hoang lương phong trần lữ thứ giữa cơi đời mộng huyễn phù du : “Từ đó, thi ca bắt đầu trở về như một tṛ chơi táo bạo và kỳ diệu của ngôn ngữ. Một tṛ chơi thế mệnh, dẫn dắt thi sĩ vượt qua, vượt qua và vựơt qua măi từng sa mạc hoang lương ngút ngàn cỏ cháy…Dừng lại có nghĩa là tự trói đời ḿnh trong ṿng tay quy ước, tiến đến có nghĩa là đương đầu với niềm cô đơn sâu thẳm của kẻ muốn t́m gặp một Quê hương trong vùng tưởng nhớ, một Quê hương đă rời xa và không bao giờ t́m được.”* Nguyễn Văn Nho đă nói như thế và mặc nhiên chấp nhận niềm sâu thẳm cô đơn để dấn thân trên cuộc lữ thi ca tư tưởng dặm dài : Giữa giang hồ một lữ khách khoan thai Nhả khói thuốc vào đầu sông sương bạc Một câu thơ một điệu đàn ư nhạc Ḥa tung tăng vào vô ngại sinh lưu
Những lối ṃn thời đại quên tên Người ngắm măi bóng chiều trên lau lách Rồi đi biệt vào những mùa hoang lạnh T́m cho ra một hơi thở sa mù
Cùng quê hương Duy Xuyên Quảng Nam với thi sĩ thượng thừa Bùi Giáng, Nguyễn Văn Nho cũng có tố chất dị thường xuất chúng cũng phiêu bồng phóng khoáng hào sảng, nhập cuộc chịu chơi mà vẫn đứng riêng biệt một cơi riêng ḿnh. Sinh năm 1959 lớn lên ở phố cổ Hội An, thường lội nước tắm sông Hoài một thời trẻ dại, thích đạp xe chơi rong thong thả qua những cánh đồng lúa xanh vàng hoa nắng từ chốn quê này qua vùng phố nọ, ngắm những ḍng sông thơ mộng chảy măi về đâu ngoài Cửa Đại xa mù vời vợi trùng khơi. Với cây đàn guitar mang trên vai rất lăng mạn nghệ sĩ, ưa rong rêu lêu lổng rong chơi như thế nhưng thi nhân vẫn hoàn thành xong Thạc sĩ Toán ở Đại học Huế. Có một thời gian giảng dạy Đại học Sư phạm Đà Nẵng rồi bỏ dạy nửa chừng, giống như Phạm Công Thiện bỏ dạy Đại học Vạn Hạnh lên đường lang thang sang Paris Pháp quốc hay như Nietzsche bỏ dạy Đại học Barlin lên miền núi cao sống với nỗi cô đơn khốc liệt, im lặng sấm sét hơn mười năm trầm tịch mịch, Nguyễn Văn Nho cũng bỏ dạy Đại học Đà Nẵng, nhưng không lên núi ẩn cư mà chuyển qua Nhà xuất bản Giáo Dục làm biên tập viên, dịch giả và viết một đống sách Toán học cho học sinh từ Tiểu học đến Trung học rèn luyện ôn thi. Bây giờ th́ chàng gác bỏ tất cả, đă thực sự giă từ các tổ chức, các đám đông tập thể, lặng lẽ lui về hoạt động âm thầm một ḿnh một bóng giữa phương trời cao rộng tự do khoáng đăng của riêng ḿnh. Tinh sương là tiếng đàn phiêu hốt, hồn thơ lăng đăng rạt rào phong phú vẫn bay hoài chất ngất trong tâm hồn kẻ thi sĩ kỳ lạ kia, vẫn bát ngát trên con đường thênh thang sáng tạo, vô vàn chan chứa quyện ḥa cả nguồn thơ suối nhạc mênh mang. Nhạc và thơ là cung bậc ḥa âm nhập diệu phiêu diêu chuếnh choáng rất mănh liệt thiết tha mà cũng vô cùng thong dong trầm lặng : Bằng giọng thơ hiền như cỏ hoa Tâm trí dần phai những phiên ṭa Con nước vơi đi từng ố dục Quá khứ cũng về thay xiêm y
Cùng suối nguồn trăng lộng vô vi Quên cả mười năm cuộc miên tŕ Trút giữa hoàng hôn ngàn khắc khoải Chăn gối cùng đêm giấc trẻ thơ
Thôi nhé chào xa dốc bụi mờ Và cơn đuối mộng đục trang thơ Về nghe nhă nhạc trong mầm sống Gơ giữa trầm luân nhịp yêu thương
Cung đàn vô lượng thương yêu như nguồn suối bất tận chảy về da diết trên dặm ngàn viễn xứ tận cuối biển đầu non. Một khi trái tim kia rào rạt suối nguồn yêu thương như vậy th́ tự nhiên kẻ rong chơi thấu hiểu diệu dụng của t́nh yêu vô điều kiện dù không thể diễn bày hay bất khả lư giải bằng ngôn ngữ trần gian. V́ thế, thi nhân im lặng lắng nghe bông cỏ nở từ những niềm sâu lắng, nghe ra bao điều huyền ảo vô vi. Chỉ c̣n biết nghiêng hồn ḿnh xuống hố thẳm uyên nguyên khơi mở mà cùng em ngồi lại bên suối ngàn để thưởng thức những tiếng hát phiêu nhiên trong ngần ngân nga từ nhật nguyệt thiên địa miên man : Em ngồi xuống cùng ta nghe suối hát Lời diệu huyền trong mạch đá rêu phong Lời suối kể chuyện tháng ngày phiêu bạt Nguồn uyên nguyên dần xa măi khe mương
Em ngồi xuống cùng ta nghe suối hát Hồn lắng về khi rừng nhạt mây giăng Từ phiêu lăng cuốn theo bờ huyễn ảo Phút ngồi đây ḥa điệu với hư không
Mây mùa thu buổi chiều giăng móc núi Con bướm vàng vẫn nội cỏ đong đưa Một chiếc lá xa cành rơi xuống cội Ta về nguồn trong tiếng suối ngân vang
Em ngồi xuống cùng ta nghe suối hát Giữa tịch nhiên ḷng đă vắng phong ba Em có thấy trong lời ru của suối Một con đường ẩn hiện cơi sương sa
Phong ba băo táp đă vắng lặng giữa ḷng sâu yên tĩnh tịch liêu. Một chút ḷng thanh thản an nhiên thôi cũng đủ chứa cả ba ngh́n thế giới phải không em ? Một chút ḷng nguyên sơ trong trắng vốn sẵn hằng hữu giữa trời thơ đất mộng bao la. Có ai trong chúng ta c̣n nhớ được điều này như nhà thơ Hoelderlin đă từng nhớ : “Con người ngụ cư trên mặt đất như một thi nhân.” Vâng mỗi người trong chúng ta đều là một thi nhân, một nhà thơ đang hít thở bầu khí hậu trong ngần trên mặt đất. Hăy lắng nghe tiếng hát trong tận đáy hồn thâm thúy của ḿnh, lắng nghe những tiếng ḷng trong trẻo rung ngân linh diệu và cùng em hát với cỏ hoa chiều phiêu phưỡng khói sương phơi : Ơi cánh hoa vàng lay bay trong gió chiều nay Có tiếng sông trầm sâu như hơi thở mùa thu Em có nghe ḷng ta như lau cỏ đ́u hiu Phơi giữa muôn ngàn hương rơm hương cỏ đồng quê Yêu người đâu dám tỏ Ta về yêu cỏ hoa Hát với ngày hoang dă Bằng nụ cười sơ khai Thoảng hương ḷng hoa dại Phong trần vương vấn nợ Ta c̣n trên bể dâu Vẫn nghe ḷng phơi mở Những hoang t́nh vu vơ Trên ngơ về im lặng Ơi cánh hoa vàng lay bay trong gió chiều nay Đă biết bao lần ta nghe câu hát của em Câu hát thanh b́nh xua tan bao nỗi bồng bênh Ta đứng trong chiều nghe ra hương ngát mùa thu ( Hát với cỏ hoa chiều, nhạc 1984)
Nghe mùa thu hương trời xanh tỏa ngát trong tiếng hát của em của nàng thơ hay của những tâm hồn thi nhân là bất tuyệt. Một khi trên cơi ta bà sa mạc hoang vu này vẫn c̣n sót lại một chút t́nh thương yêu thoáng hiện giữa ḷng người th́ chắc chắn mọi sự chưa hẳn là bế tắt tuyệt vọng. Ồ chỉ cần một chút t́nh yêu thương chân thật cũng đủ cứu vớt cơi người ta khỏi rơi ṭm xuống hố hư vô trống rỗng, khỏi biến thành những con người máy không hồn bởi sự sùng bái sai lầm nền cơ khí kỹ thuật của thời hiện đại mà từ đó, vô t́nh đă giết chết t́nh cảm, tâm tư đă làm tan hoang tinh thể sơ nguyên huyền nhiệm của con người. Chỉ cần một nụ cười, một ánh mắt hay một tấm ḷng chơn chất thật thà của em thôi là cũng đủ hồi sinh bao cảm hứng rực ngời mới lạ trong tận đáy tim nồng nàn dạt dào xiết bao ư t́nh thi vị cảm khái : Em có cả tấm ḷng sâu vạn đại Nên chẳng buồn chi chuyện kỳ hẹn sai giờ Em cũng xót xa nỗi niềm cỏ dại Nên yêu đời trong tiếng vọng nguyên sơ
Không biết tự bao giờ em đă đến giữa trần gian này, khiến cho mặt đất ngất say trong cơn rung động choáng váng. Em về đây từ một thế giới ban sơ vừa mộc mạc giản dị vừa vi diệu tuyệt cùng. Thế giới của thơ và họa giao thoa trong tiếng nhạc của trời giữa thiên thu vời vợi. Nơi đây dư vang của huyền thoại quy hồi và em xuất hiện, xuất hiện như một loài hoa thảo lan ngan ngát hương màu phất phiêu dặt d́u siêu nhiên diệu ảo : Thảo lan ơi em về chi bên suối Cho rừng xanh thầm hỏi chuyện sương ngàn Để anh về bên bờ đá rêu phong Nghe suối hát nh́n em hiền lay nhẹ
Chiều ở b́a rừng từng trũng nắng vàng hoe Ḷng rạo rực muốn quỳ hôn ngọn cỏ Chiều ở trong hồn đọng lại bên khe Anh vu vơ hát ḥa theo giọng gió
Về cô lẻ những con đường đây đó Em thẹn thùng lấp ló những khe nương Anh một đời rêu cúi tạ những con đường Từng áo năo giữa khung trời băng giá
Hôn trời đất hôn cánh rừng dầu dăi Thảo lan ơi c̣n suối mát trong hồn Anh dâng hết tưới lên đồng thiên khải Để cuối đường hoa dại nở trong tim
Những bằng hữu thân t́nh, những người em thi ca thâm thiết, những ai ai đây đó đă từng chứng kiến Nguyễn Văn Nho “vu vơ hát ḥa theo giọng gió” th́ mới cảm hết vẻ đẹp xuất thần nhập cốt phiêu nhiên của chàng thi sĩ kỳ tuyệt. Tiếng đàn guitar lă lướt du dương trên mười ngón tay nhập diệu ḥa với giọng hát, giọng ngâm thơ cao vút thuần nhiên khiến cho những thanh âm trầm bổng réo rắt dập dềnh trên giai điệu phiêu bồng như làm va chạm tận đáy hồn thiên cổ, rung ngân từng tiếng ḷng phiêu diêu tiêu sái quá đỗi lâng lâng như cung bậc vĩnh hằng Beethoven, Chopin, Tehaikovsky, Schubert, Mozart… Rất nhiều lần rồi, tôi cùng Văn Nho ngao du lang bạt khắp đó đây trên đỉnh núi Bà Nà Đà Nẵng, ngoài Huyền Không Sơn Thượng Huế hay trong Cửa Đại bên bến sông Hoài phố cổ Hội An, rồi chuếnh choáng lai rai Sài G̣n, lên tận xứ sương mù phố hoa Đà Lạt… Cho nên thường có dịp trực tiếp thưởng thức những suối nhạc nguồn thơ dạt dào lai láng chảy từ một tâm hồn thượng đẳng thăng hoa. Ơi những ngày tháng du ca Đà Lạt, thành phố cao nguyên xanh ngát ngàn thông reo vi vu vi vút, suốt sớm trưa chiều tối hôm nào bữa nọ, chàng nhạc sĩ say ngà ngà đă hát vang trên những đỉnh đồi sương sa chới với : Với sương mờ phủ ven đồi Với hàng thông lạnh ngàn đời tịch nhiên Với ḷng ta bạc ưu phiền Chiều đôi chân mỏi trên miền quạnh hiu
Vầng trăng khuyết dọi sương chiều Ch́m con dốc mỏi hắt hiu bóng người Em về rủ áo đôi mươi Nh́n trăng phương lạ khóc người đă xa
Với ta ch́m giữa dương tà Với hồi chuông gọi đường về tịch liêu Với hồn hoang của muôn chiều Và đôi tay vẫy trong giờ biệt ly
Ly biệt chia tay rồi lại trùng phùng tao ngộ khắp hang cùng ngơ hẻm trên rừng dưới biển rộn ră xôn xao. Lưu luyến giă từ Đà Lạt rồi về Huế, tiếp tục dạo khúc cung cầm dọc bờ bến sông Hương cùng bạn bè văn nghệ, những kẻ lưu lạc tha phương vào những chiều mưa lác đác cuối năm trầm ngâm lạnh buốt sầu vu vơ mơ mộng : Huế những chiều một ḿnh tóc đẫm mưa đông Hớp tí rượu nồng rồi khẽ ngâm thơ Mưa qua hồn ủ ấp cơn mê Huế những chiều dạo với anh em Lạnh cóng bàn tay tiếng đàn không trọn Ngồi trút cho nhau từng phiến ưu tư Huế những chiều một ḿnh đếm ngói bâng quơ Vẫn tiếng đàn trầm hồn thả đi hoang Qua sông rồi lại nhớ bên kia Huế những chiều dạo với anh em Một chút t́nh trao sưởi ḷng sái nhịp Và những tàn khuya chung rượu sân ga Ngày tôi xa tôi xa Ḍng sông xuôi về mấy nẻo Em c̣n thương c̣n thương Đứng bên từng khóm lá Nghe ṿm cây kể chuyện đời anh ( Huế những chiều đông, nhạc 1981)
Chuyện đời thi sĩ như nước chảy mây trôi, nhạt nḥa tóc rối phôi pha qua muôn trùng vạn lối cao nguyên, hải đảo sơn hà xa ngút mù xa, biết sao mà kể cho hết được phải không ? Thôi th́ cứ bồng tênh phiêu phưỡng theo sương ngàn gió núi lên trên tuyệt đỉnh Bà Nà giữa thiên thanh vĩnh thúy để nghe chàng nghệ sĩ cất điệu tiêu dao ca nhă nhạc dậy lừng hạo nhiên chi khí vang vọng xuống chập chùng dưới kia cơi đời phù vân nhân thế : Về đến đây rồi Bà Nà ơi ! Vườn Tịnh Tâm kia lặng bóng chiều Thạch Đơn ḥn dựng phơi niềm nhớ Thách cả mười phương chuyện nắng mưa
Ngỡ như ḿnh bước giữa đường xưa Mấy kiếp chờ nhau lạnh mấy mùa Suối Nai ngơ ngác ḍng trong sáng Vỗ đá hờn kia điệu hát buồn
Về đến đây rồi em biết không Sương tạc h́nh ai nỗi nhớ này Không trăng vẫn đứng đồi Vọng Nguyệt Trừng mắt đêm sâu chuyện kiếp người
Suối Mơ vẫn chảy ngoài truông vắng Người vẫn c̣n mơ giữa phố phường ? Bên thác Cầu Vồng ta đứng đợi Một bóng chim xa chẳng tái hồi
Hát ca đă cái đời cho đến tàn khuya sương ướt lạnh đầy hồn tim bổi hổi, rồi sớm tinh sương vừa mênh mang vừa rộn ràng xuống núi theo gót gió trùng khơi lồng lộng bay ra ngoài biển trời hải đảo Cù Lao Chàm, uống rượu ngâm thơ hạo nhiên chi khí, túy lúy say sưa giữa bao la chập chùng sóng vỗ rào rạt dâng đầy : Lại về đây biển chiều nay Chén trà băi vắng ngồi say nghĩa t́nh Đă hừng lại mộng phiêu linh Giữa ngày hoang dại giật ḿnh nghe ra Âm vang lời biển quan hà Nghe ghềnh sóng vỗ gọi tà dương trôi Ta c̣n đây cả mộng đời Với t́nh huynh đệ với lời thiên thu
Giống như Alexis Zorba ra hải đảo Crete sống triệt để trọn vẹn hết ḿnh, tràn lan ca hát nhảy múa hoan say với cây đàn santuri th́ Nguyễn Văn Nho cũng vậy cũng ngất ngây túy lúy cùng với bạn bè, với lăng mạn nàng thơ ngư nữ mặn nồng, dù chỉ dăm ba ngày nhưng cũng đủ thấm thía hương vị khác thường giữa bát ngát đại dương. Rồi chàng rưng rưng vác cây đàn lửng thửng quay về phố cổ Hội An, ngồi lại bên thềm xưa lối cũ nghe rêu phong thiên cổ lên tiếng hát ngậm ngùi, thương nhớ một mùa trăng xa ngái c̣n thấp thoáng giữa ḍng đời lấp lánh long lanh : Anh lại về đây em ơi Ngóng mây trời ḍng sông chiều vắng Bước âm thầm đường xưa lối cỏ Chờ đ̣ sang sông Hơn một t́nh yêu trôi đi Lối thiên đường nằm trong mộng ước Cánh chim trời ngàn tơ trĩu nặng T́m đâu bến bờ Nhưng dù trời sương băng rơi Cho dù buồn hơn mưa thu Cho dầu ta cánh mỏng tơi bời Và dù đời rong phong phiêu Ta vẫn cứ như ḍng sông qua mọi bến bờ ( Về với chiều rưng rưng,nhạc 1982)
Bờ bến sông Hoài lăn tăn sóng vỗ xô lùa bèo dạt hoa trôi dọc ven triền lau lách sông Thu Bồn qua bên kia cồn băi nương dâu xanh biếc Duy Xuyên, nghiêng nghiêng mấy hàng cây cau đứng lưa thưa bên rào giậu mồng tơi hoa mướp bướm vàng chập chờn bay lượn vương vương hoa nắng chiều tà, nhà thơ thở nhẹ từng hơi thở nhớ thương da diết thiết tha vô cùng vô tận về người em Hà Huệ yêu dấu nhất đang dạy học trên xứ miền cao nguyên Bảo Lộc xa mù, một người t́nh vĩnh cửu như ḍng sông trí tuệ luôn luôn dào dạt chảy về đẫm ướt những trang thơ : Ở nơi đó sương có mờ dáng nhỏ Chiều có vương mây núi thấp trong ḷng Bưu điện mỗi ngày em nhắn nỗi chờ mong Vai có run lên nỗi niềm gió núi ?
Có chiều nào không em âm thầm qua suối Soi mặt ḿnh thấy lệ ngấn long lanh Rừng hoang vu cây sầu ngọn tủi cành Từng dốc lên nghe sỏi hờn đá dỗi
Trời ở nơi này lạnh chưa tím bờ môi Mà ḷng anh th́ đă mấy đông rồi Đêm anh qua phà buồn ngắm trăng trôi Không nguôi được những đêm nằm biển hát
C̣n bước chân hoang hàng cây chiều xơ xác Thị thành ơi sông nước với bạn bè Đi để thấy một đời anh dang dở Chuyện ḿnh yêu nhau ôi đâu phải t́nh cờ
T́nh cờ sao được phải không em, khi ḿnh kỳ ngộ nhau là nếp duyên tiền kiếp nhiệm huyền. Hăy đáp ứng từng phiến nghiệp đời mê đắm lâm ly, cùng đồng thanh tương ứng những điệp khúc rung ngân ân ái say sưa cho đến tận cùng cảm giác hoan lạc đê mê, để từ đó mà có thể tạo một bước nhảy trọng đại, chuyển nhịp sang cung bậc mới : Bến chờ chi cho sương nặng bồi hồi Ngành ngọn ấy suốt một mùa băo nổi Ta vẫn tang bồng nhưng tóc chừng đă đổi Theo ḍng trôi bỏ lại bụi vô minh
Vẫn mực đèn khuya nhưng chuyển rộng điệu t́nh Ta nghe tiếng côn trùng hơi thở đất Một tiếng chim giữa trời đêm phiêu dật Vẫy tay người cơn mộng giữa chiêm bao
Chiêm bao mộng mị là ǵ mà thi sĩ đành phải từ tạ những giấc mơ đời hư huyễn ? Tạ từ giă biệt để tiếp tục đăng tŕnh với bầu rượu túi thơ qua những bến bờ thênh thang trên dặm ngàn viễn xứ lênh đênh… “Đi để nhớ những chiều pha tóc trắng. Mắt lưng chừng trông giọt máu phiêu lưu.” Lời thơ Tuệ Sỹ đồng vọng gơ nhịp dưới gót giang hồ phơ phất chân đi. Đến rồi đi, gặp gỡ rồi ly biệt biết bao lần rồi hỡi những thiền sư, cuồng sĩ, văn nghệ sĩ, hồng nhan, thục nữ, nàng thơ ? Từ cuộc thơ đến cuộc t́nh, từ cuộc t́nh đến cuộc mộng rồi từ cuộc mộng đến cuộc lữ mang mang, chàng thi sĩ hào hoa phong nhă lại phiêu phưỡng lên đường bay lượn như con chim đến từ xứ lạ ngứa cổ hát khơi vơi những t́nh ca thâm thiết nguyệt tận, những sầu ca bi tráng giữa bóng chiều tà sương khói phủ hoang vu : Để bây giờ trên bốn mùa phố cũ Đêm từng đêm sầu dội măi tâm hồn Từng ư nhạc cũng theo về mộng huyễn Tháng ngày ơi ngan ngát một phương trời
Mời em hát cùng tôi bài nguyệt tận Dẫu đời em đâu đáng để đau buồn Vùng sương đọng trong bờ mi tôi đó Là lời trao c̣n giữ lại trong tim
Hát khơi vơi vậy thôi như Nguyễn Du vi vu hát “Cùng trong một tiếng tơ đồng. Người ngoài cười nụ người trong khóc thầm” như Phạm Công Thiện hát đơn ca “Mùa xuân bay thành khói. Tôi ca hát một ḿnh” như Beethoven lặng lẽ Ḥa tấu khúc thứ 9 bất hủ du dương, như Trang Tử nghêu ngao khúc Tiêu dao du hư lộng tuyệt trù, như Lư Bạch ngâm nga “Xử thế nhược đại mộng. Hồ vi lao kỳ sinh” bồng bềnh dọc khắp băi bờ Trường Giang xanh ngát, như Rainer Maria Rilke hát Ngợi ca nỗi cô đơn ở tận miền tuyết băng Đức quốc, như Apollinaire hát chan chứa nỗi niềm Say đắm ca bên bờ sông Sein huyền mộng Paris, như Hoelderlin ngh́n dặm lưu linh khúc Thần cảm ca trên đường trở về cố hương Schwabbach nghi ngút sa mù, như Rimbaud chuếnh choáng hát du ca trên Con tàu say ngoài ven trời vạn dặm xa xăm nước Pháp ngút ngàn hoang lộ mang mang, như Bùi Giáng nhảy múa hát ca Thơ vô tận vui túy lúy càn khôn giữa phố thị Sài G̣n, như Alexis Zorba ca hát múa nhảy tràn lan Hoan khúc chịu chơi ngoài hải đảo trùng dương bát ngát, như Hàn Mặc Tử tương tư hát tặng Gái quê những lời Thơ điên siêu thần bạt thánh say khướt cả thần hồn… C̣n Nguyễn Văn Nho cũng trút hết ruột rà xương xảu máu me ra mà ḥa âm tha thiết Da khúc trên đường về qua cung bậc vô thanh giữa nhật nguyệt thiên thu lai láng bồi hồi : C̣n ai bây giờ ngồi kể chuyện khơi vơi Ngày tháng đó và mây trời bữa nọ Tôi đă trút giữa giờ thiêng đỉnh ngọ Chuyện trần gian trên đôi cánh thiên di
Tôi về lại giữa lưng chừng mây nổi Cuộc dừng chân chưa ḥ hẹn bao giờ Tưởng đă tắt những nhịp đời bổi hổi Mà vẫn trong ḷng điệu hát vô thanh
Điệu hát vô thanh mà vẫn chan ḥa đồng vọng ngân nga vang lừng những âm giai hài ḥa tiết điệu phiêu linh như có lần thi sĩ tâm sự : “Dạ khúc trên đường về... Có phải từ đó, thi ca trở về như một con đường cứu chuộc và âm nhạc theo ư nghĩa sâu lắng của danh từ cũng trở về như một phương tiện bi thiết để cấu dệt nên miền quê trong ảo tưởng ? Có phải ca khúc, chiếc cầu nối lại đôi bờ ngôn ngữ với âm thanh cũng giong buồm theo tư tưởng để ngợi ca nỗi chết, ngợi ca sinh ly, ngợi ca những sai lầm ngu xuẩn chính ḿnh, suốt một thời gian chẻ làm tư truyền thống, giá trị, thả phăng ḿnh trong nước lũ mây trôi ?”** Hỏi tức là trả lời, để cho mọi sự cứ vốn y nhiên hiện hữu như thế trong một niềm sâu xa im ắng, lắng nghe ḍng sông đời ca hát khoan thai : Ai đứng trong tàn khuya Để nghe ḍng sông hát rằng Có ra đại dương mới hay đảo hoang Từng đêm băo táp Sương có giăng nhiều thêm Có phai nhàu thêm cơi ḷng Mới yêu đời sống bằng từng cảm thông ( Tiếng hát ḍng sông đêm ,nhạc 1983)
Tấm ḷng thi sĩ bộc lộ chia sẻ một cách chân thành như vậy đó và dốc hết tài hoa ra để biến đời sống thành nhạc thành thơ, đem lại nguồn vui hoan hỷ cho mọi người, nhưng ở một mặt khác của tồn sinh bức bách, nhà thơ vẫn ngậm ngùi trong nỗi sầu nhân thế bể dâu. Niềm đau sâu thẳm ấy khó thể nguôi ngoai cứ quằn quại khắc khoải, cứ thao thức lùng bùng như bị vây khổn trong một thành vách sương mù ngột ngạt nào đó quá đỗi âm u : Ở một góc buồn trên mặt đất hoang vu Tôi ngồi đếm những chiều vàng nhân thế Từng con sông chảy qua đời ân huệ Những con đường nghẽn lối trong sương
Ở một góc buồn trên mặt đất hoang lương Tôi chao đảo giữa mù phương lốc xoáy Đă tê điếng một tấm ḷng dàn trải Ngồi nơi đây sám tội với giang hồ
Ở một góc buồn trên thế giới lô xô Tôi ngồi đếm những ḍng người xe cộ Và dụi mắt giữa bụi mù lịch sử Tôi giam tôi trong ân nghĩa khôn hàn
Tính mệnh quê hương Việt Nam đang ch́m ngập trong ḍng sử lịch mịt mù dâu bể tang thương, thi sĩ cảm thấy hoang mang hụt hẫng, chới với bước đi lạc loài lạc lơng trong chập choạng đen ng̣m âm u tăm tối trong nỗi sầu vạn đại, chẳng biết hỏi ai đây hỡi cội nguồn hun hút dấu bơ vơ : Hỏi nước cũ bên nguồn xưa có nhớ Hỏi anh em niềm tri ngộ sơ đầu Tôi trở về lạc lơng giữa đêm thâu Chỉ có mưa giăng và điện đường nhàn nhạt
Ḷng nhúc mỏi từ ngày đầu phiêu dạt Hỏi quê hương ồ mắt đă vàng hoe Tôi biết ḿnh lầm lần trở lại đêm nay Mà có chi đâu một khung trời đă úa
Thương một người em rẽ từ ngă ba này Buổi sáng em đi có ḿnh ta rưng lệ Ngơ cũ vườn xưa và niềm đau nhân thế Ḥa quyện trong ta nỗi chết chiều nay
Nỗi chết và sự sống, khổ đau và hạnh phúc, giọt lệ và nụ cười…kỳ diệu thay, tự bao giờ đến bây giờ vẫn cùng song hành khắng khít quyện ḥa nhau để từ đó, con người bước qua vượt qua nhịp cầu thanh thản tự do. V́ thế cho nên người thi sĩ tuy đă chạm mặt tột cùng nỗi buồn đau buốt cóng, nỗi sầu bi đổ nát tàn xiêu trong bóng chiều hiu hắt nắng xế vàng vọt của quê hương nhưng trong tận đáy ḷng sâu thẳm vẫn c̣n le lói ẩn hiện, vẫn c̣n tŕ ngự một niềm tin tưởng thường tự tại khinh an : Thân có lạnh giữa bao mùa băo loạn Ḷng vẫn vui trong lời nói đơn sơ Cành xa xa chim chuyền qua bỉ ngạn Trong tàn xiêu đời vẫn đẹp vô ngần
Ơi chao ! “Trong tàn xiêu đời vẫn đẹp vô ngần” chính là thông điệp của chàng thi sĩ. Đẹp như bài thơ thuở đầu đời rung động tặng em, đẹp như t́nh yêu diệu huyền trong cuộc lữ. Từ chỗ nhận thức rực ngời lửa sáng tạo mới mẻ trinh nguyên đó, t́nh yêu sẽ đưa con người ta tới một cơi từ ái phong quang mở rộng, là căn bản của một cuộc phát nguyện đại bi tâm. Thương yêu hết mặt đất trần gian, khắp muôn chiều ngh́n nẻo hoang liêu. Yêu từng sợi nắng giọt mưa, từng lá cây ngọn cỏ, từng hoa trôi bèo dạt đến những phiến đời tàn phai vàng úa, hiu hắt ê chề... đều yêu thương và yêu thương hết thảy, muốn ôm ấp nâng niu tŕu mến vào bao dung rộng lượng ở trong ḷng : Em biết không Những chiều một ḿnh đứng ở đồng quê Không nói được... Những lần nh́n bên kia sông tím thẩm Anh muốn ôm từng sợi nắng vào ḷng Như thể anh ôm từng nỗi đời héo hắt
Hắt hiu tàn tạ vàng úa từng nỗi đời khổ lụy đă khiến cho thi nhân chạnh ḷng trắc ẩn khôn khuây. Thấy và nghe xiết bao năo nùng thống thiết, biết nói chi hơn là cảm thương vô hạn chốn trần ai đầy máu lệ xót xa quặn thắt. Lặng lẽ trầm tư từ nỗi cô đơn tối hậu để chiêm nghiệm, lịch nghiệm cơi tồn sinh qua mọi ngơ ngách sâu kín nhất trong tâm hồn, đột nhiên rất nhiều lần nhà thơ chợt sững sờ thảng thốt trước vẻ đẹp đơn sơ của một đóa hoa dại ven đường hay bâng khuâng đứng giữa ngă tư phố thị vàng vọt ánh điện mờ hư vô trống rỗng, rồi đôi lúc cũng rạo rưc đốt lên làn khói thuốc Đà Lạt sưởi ấm sân ga những khuya buồn chờ đợi tiếng c̣i tàu hụ vang rộn ră và biết hít thở hương gió b́nh nguyên, thưởng thức rừng đèo heo hút reo vui trong từng đọt lá xanh vàng hoa nắng lung linh... Một ḿnh và chỉ một ḿnh đi theo ư chí mănh liệt của ḿnh, không nhập vào đám đông, chối từ quyết liệt những bầy lũ, phe nhóm, hội đoàn, đảng phái. Tuyệt đối dứt khoát không gia nhập bất cứ một đảng điếc nào hay một hệ thống ư thức hệ nào cả, nhà thơ cô đơn lẫm liệt, hiên ngang lui về đối diện trực tiếp với chính ḿnh trong niềm cô liêu khôn cùng vắng lặng : Khi c̣n lại một ḿnh anh với nắng Chiều vươn vai chim chóc gọi đàn về Anh cúi xuống đóa dại vàng trên băi Khói đầu sông vi vút chuyện xưa sau
Khi c̣n lại một ḿnh anh với phố Đèn vàng khuya tiếng chó vọng xa gần Ngă tư buồn ngó lại thấy bâng khuâng Anh khẽ hát điệu nhạc ǵ xa vắng
Khi c̣n lại một ḿnh anh trên bến C̣i tàu vang rờn rợn bước phong trần Anh châm thuốc thở bằng làn khoi trắng Để bọt bèo mộng tưởng đọng trên vai
Khi một ḿnh tay vẫy phía đồi cao Gió b́nh nguyên thổi ngược gọi rừng đèo Tim tím rụng nắng chiều qua đọt lá Là biết ḿnh muôn thuở vẫn c̣n đi
“Là biết ḿnh muôn thuở vẫn c̣n đi.” Phải chăng đó là sứ mệnh của thi ca hay là bước đi kỳ cùng của cuộc lữ ? Nơi đó chứa đủ mọi dư vang siêu h́nh của bao niềm hoài vọng giữa ḍng đời miên viễn thiên thu. Ra đi tức là trở về. Trở về với chính ḷng ḿnh lấp lánh thanh tân, hoàn toàn mới lạ, mới mẻ từ nguyên ủy nguyên sơ. Quy hồi cố quận tâm linh hay quê nhà Duy Xuyên ngan ngát hoa ngàn cỏ nội cũng giống nhau thôi. Ngồi lắng nghe từng cơn gió đời lồng lộng rỗng rang thổi nhẹ nhàng ngoài bờ tre bụi trúc ḥa quyện cùng hương trời quyến rũ thơm ngát mộng ngàn thu : Chừ về lại với ruộng đồng năm tháng Giọng tre hiền như thuở ấy tôi đi Và quỳ xuống lần khân cùng khóm chuối Hôn đất trời vời vợi cơi riêng tôi
Cơi riêng tôi có con đường bỏ lại Nửa đời đi hoang dại mấy phương trời Hai tṛng mắt đục bao niềm sân hận Xin ngồi đây sám tội với mây trôi
Chừ cố quận không nghe ḷng viễn xứ Như ngày xưa trăn trở mộng rừng sâu Nghe thân thiết giọt sương trời trên cỏ Thấy ḷng mềm như nắng úa phai tan
Ơi giọng tre lưu luyến lắm chiều vàng Ngân nga măi một bài thơ thân thuộc Chừ về lại với tâm hồn cỏ mượt Với mùi bùn hương lúa đă thiên thu
Thiên thu vĩnh cửu chẳng ở đâu xa mà hiện hữu sờ sờ ngay mỗi sát na trước mắt. Thấy ngay tức khắc mặt mũi xưa nay hay bản lai diện mục của ḿnh hay không là tùy cái nh́n trực giác thấu thị của chúng ta mà thôi. Triết gia vĩ đại Nietzsche đă trực kiến được điều đó khi Quy hồi vĩnh cửu qua tác phẩm sấm sét Zarathustra đă nói như thế và rất nhiều thiền sư, nghệ sĩ lớn của nhân loại đă khám phá ra cái bản lai diện mục của chính ḿnh. Từ những niềm sâu lắng nọ, sơ nguyên nào c̣n vọng lại, sơ thủy nào c̣n ngân rung thầm kín nỗi niềm trong ḷng người em thi ca độ lượng bao dung ? Thi sĩ đi về trên thể điệu vô thủy vô chung, cùng rung cảm cùng chia sẻ đầm đ́a bao mộng t́nh hư huyễn phù du mà vẫn yêu thương vô lượng cuộc sinh tồn. C̣n ǵ bi tráng một cách chân thành như thế ? Xin tri ân những thuyền quyên thục nữ, những hồng nhan tri kỷ tri âm thầm lặng và cảm tạ những phương trời gió loạn, những bạn bè cảm mộ sẻ chia từng triết lư suy tư : Xin cảm tạ những chiều rơi cố xứ Có bàn chân khép lại ngơ hoang mê Mười lăm năm một đoạn đời lữ thứ Trắng hồn tôi trên cuộc mộng vô cùng
Cảm tạ đất trời cao lượng bao dung Mưa với nắng nhịp đời lên bổi hổi Cảm tạ sương ngàn lộ vắng thương khung Phủ hồn tôi trên tháng ngày nghiệt ngă
Ơn các em những mối t́nh không vẹn Những phương trời khép lại cuối chiêm bao Vẫy tay nhé một lần xin khất hẹn Là lời trao c̣n giữ lại trong tim
Lời cảm tạ sau cùng xin trao gởi Ơi tha nhân ơi bằng hữu thâm t́nh Đời th́ rộng nhưng đành thôi áo rũ Lạy ngh́n xưa và lạy cả mai sau
Một khi cúi xuống trải ḷng ra cảm tạ, tri ân tất cả trần gian như thế và tự nguyện trở về sống với thế giới nội tâm thâm hậu là thi sĩ mặc nhiên đă thể hiện, bày tỏ một thái độ đứng trước cuộc đời. Bởi tự bao giờ, thi nhân đă thấy rơ tận tường cái mặt mũi xưa nay của chính ḿnh trong một đêm ngắm trăng rằm nơi chùa cổ Phước Lâm ở Hội An. Chỉ một lần duy nhất thôi cũng đủ hoát nhiên hiển lộ một điều chi vi diệu nhiệm mầu độc đáo vô song trong tuyệt cùng quang minh tĩnh lặng : Trăng im ĺm giữa thiền đường Người im ĺm lắng nghe sương gọi thầm Hỡi mù sa cơi trăm năm Làm sao che được trăng rằm nguyên sơ ?
Kể từ khi thấy được vầng trăng rằm hay ánh trăng tâm vi diệu ấy, thi nhân đă âm thầm mang về rải khắp nhân gian bằng phương tiện thi ca và âm nhạc như ngụ ngầm chiếu soi lại chân dung của muôn loài vạn hữu của thập loại chúng sinh của anh và em của t́nh yêu và cuộc đời. Cuộc đời và t́nh yêu là hai đề tài muôn thuở của con người trên mặt đất muôn nơi. Tuỳ theo cảm nhận, lănh hội của mỗi một người trong chúng ta mà thấy như thế này hay như thế nọ đó thôi. Ở đây, nhà thơ đă cất lên tiếng hát thi ca quá mộng vào một chiều du xuân thong dong thả nhẹ từng bước chân qua hồ Tịnh Tâm ở Huế, sực nh́n thấy bàu rau muống trổ đầy hoa xinh xắn tinh khôi mới lạ mà thốt nhiên cảm ngộ rộ bừng ra lẽ Nhất Như của vạn vật đất trời cùng tương ứng tương nhập sự đời lư đạo viên dung : Bóng ai lửng thửng qua cầu Hoa rau muống nở một bàu tinh khôi Ḷng xuân ngan ngát đất trời Đạo đời tương nhập trong lời cỏ cây Khi trăng c̣n ở đồi tây T́nh tôi là nụ cười này tiễn nhau
Một nụ cười tươi tắn thi sĩ tặng trao cho cuôc đời giữa bầu trời mênh mông Không Tánh xanh ngần. Tất cả muôn loài vạn hữu xưa nay đều nằm gọn trong vũ trụ Tánh Không này, dù đời hay đạo, phàm hay thánh, chánh hay tà, ma hay Phật, vọng hay chân, mộng hay thực, mê hay ngộ…cũng đều nằm gọn ghẽ trọn vẹn giữa ḷng Tánh Không mông mênh hoằng viễn đó, như Nguyễn Văn Nho có lần phát biểu : “Ngày nay, Tánh Không luận đả nghiễm nhiên trở thành một luận thuyết đẹp và sâu đến nỗi những trí tuệ siêu việt luôn bị hấp dẫn và họ ngày càng khám phá ra biết bao huyền nhiệm trong mối tương ưng giữa luận thuyết và chiều sâu tâm hồn của những trí tuệ đó, cái chiều sâu không thể định danh và sâu đến nỗi bất khả diễn bày.”*** Hay như thiền sư thi sĩ Tuệ Sỹ nói : “Qua Tánh Không luận của Long Thọ bấy giờ, ngôn ngữ không c̣n là một h́nh ảnh héo hắt của thực tại sai biệt và sai biệt. Nó không đi chơi vơi trên thực tại mà đóng vai tṛ truyền thông như tiếng gọi từ trên một đỉnh núi của tuyệt đối vô tri, từ trên một đỉnh núi ngh́n đời bất khả xâm phạm, luôn luôn thách đố bước tiến của con người. Nó đánh mất đi cái cụ thể nghèo nàn trong tầm mắt của phàm phu đến một chân trời rực rỡ của sáng tạo.”**** Như vậy, Tánh Không dung chứa bao hàm cả đạo hay đời, Phật hay ma, chánh hay tà… và khơi mở con đường hân hoan sáng tạo vô lượng vô biên. Rốt lại đều là những trạng thái tân kỳ vi tế vốn xảy ra trong ḷng tâm linh hoằng đại bao la mà gần gũi nơi ḿnh, ngay giữa thực tại hiện tiền đây thôi. Tâm thanh tịnh th́ ba ngh́n thế giới cũng thanh tịnh b́nh yên nên thi nhân vẫn cứ tự do lăng tử phiêu bồng, rong dạo qua chơi bên những chốn miền không có đâu nơi với điệu cười hào phóng rất mực thong dong : Ḷng im mây trắng ngang đầu Sóng miên man vỗ ngh́n câu tâm t́nh C̣n chi hơn giữa phù sinh Nằm quên mộng ước quên ḿnh là ai
Quên ta quên người, gợi nhớ đến bức tranh thứ tám “Người trâu đều quên” trong Thập mục ngưu đồ của Thiền tông. Phải chăng đó là trạng thái vong bặt đối đăi, vô ngại, vô ngă, chẳng c̣n mảy may ư niệm bản ngă, hoàn toàn không c̣n chấp ngă, trạm nhiên vắng lặng cái tôi ? Thôi chẳng cần bận tâm làm chi nữa, chỉ thầm cảm nhận tự nhiên như nhiên và sống như thế như thế là tuyệt vời rồi, phải vậy không Nguyễn Văn Nho ? Có lẽ ở đây cũng nên nhắc đến Huyền Vi và Huyền Vân, hai ái nữ thiên thần của thi sĩ. Trong khi Huyền Vi duyên dáng thùy mị ở nhà nhiếp tâm ngồi thiền định, tŕ chú Đại Bi th́ Huyền Vân đoan trang lại phiêu lăng qua bên kia xứ miền Singapore sống tự lập với cây đàn piano. Nếu có ai một lần diễm phúc được nghe Huyền Vân ngồi thanh thản lướt nhẹ bàn tay trên những phím đàn bay bổng thanh thoát th́ tự nhiên sẽ tan biến hết mọi áo năo ưu phiền. Huyền Vi cùng với Huyền Vân. Đẹp như ḷng biếc tuyệt trần nhân gian. Ḥa âm tâm huyết cung đàn. Làm cho mặt đất ngân vang tiếng cười… Thôi bây giờ, không ǵ hơn, ta xin ngâm bài thơ cho hai tiểu thư nghe chơi nhé ! Bài thơ Suối nhạc nguồn thơ này ta làm riêng tặng Nguyễn Văn Nho trước ngày chia tay tạm biệt Đà Nẵng, lên đường tiếp cuộc lữ phiêu diêu : Nhiều chuyến lên đường mây lưu viễn Rồi những quy hồi bến sông quê Đă biết bao lần say chuếnh choáng Hát đi dạ khúc trên đường về
Hát với cỏ hoa chiều phiêu hốt Từ độ bao giờ vẫn ngân nga Cuộc thơ cuộc mộng lồng cuộc lữ Nghe thấu sau xưa buốt ruột rà
Tận trong ḷng thẳm thầm cảm xúc Ở một góc buồn giọng thơ ngâm Thấm thía niềm chi mà khắc khoải Tài hoa lăng đăng với cung cầm
Ngâm đi nhân thế sầu dâu bể Lệ đă tràn sông đẫm mịt mù Thôi chỉ c̣n em ḥa điệu thở Và bản t́nh ca giữa thiên thu
Tâm Nhiên
________________
* Nguyễn Văn Nho. Lời tựa Bông cỏ nở từ những niềm sâu lắng. Hội Nhà Văn xuất bản, Hà Nội 2002 ** Nguyễn Văn Nho. Lời tựa Dạ khúc trên đường về (nhạc) Wildflowers xuất bản, USA 1983 *** Nguyễn Văn Nho. Tản mạn về số 0 và Sunyata. Tạp chí Giác Ngộ 2011 **** Tuệ Sỹ. Triết học về Tánh Không. An Tiêm xuất bản, Sài G̣n 1970 Thơ nhạc Nguyễn Văn Nho ( chữ nghiêng) trích trong các tập : Dạ khúc trên đường về ( nhạc) Wildflowers xuất bản, USA 1983 Bông cỏ nở từ những niềm sâu lắng. Hội Nhà Văn xuất bản, Hà Nội 2002 Ở một góc lặng thầm trên mặt đất. Bản thảo
______ a2a mời xem trang Nguyễn Văn Nho : http://www.art2all.net/chantran/chantran_nhac/nguyenvannho/nguyenvannho.html
|
