NGUYỄN VĂN LỤC

LỆNH HỒ XUNG GIỮA ĐỜI..

LE MARCHAND DE RÊVES

 

 

Trong 12 pho chuyện của Kim Dung, tôi không thấy chuyện nào kỳ thú và lăng mạn hơn Tiếu Ngạo Giang Hồ.  Có người gọi Tiếu Ngạo Giang Hồ là một siêu phẩm. Siêu phẩm Tiếu Ngạo Giang Hồ  gồm tất cả 40 chương hồi.

Siêu phẩm ấy nếu đo bằng bề dày của tác phẩm th́ trọn bộ là 15 cuốn, gồm 2678 trang. Phải nhận đó là một tác phẩm dài hơi. Nhưng với bề dày như thế, thật ra là chuyện b́nh thường trong văn học Trung Quốc. V́ vậy, trên toàn thế giới, chỉ có hai nước là Trung Hoa và Nga Sô là có những đại tác phẩm trên 1000 trang trở lên.

Tác phẩm lớn với kích thước bề dày như thế đến có thể nói rằng kích thước lớn, tầm vóc lớn, nhà văn lớn. Nhà văn đó có sức tưởng tượng phi phàm, bộ nhớ và kho kiến thức hơn người, thừa hưởng và kế thừa một nền Văn hóa Trung Hoa với những tên tuổi như Lâm Ngữ Đường, Lỗ Tấn, đồng thời kế thừa một nền tiểu thuyết vơ hiệp đă có mặt rất sớm trong văn học Trung Hoa. Bấy nhiêu thứ đó đă làm nên tác giả Kim Dung. Truyện trong Tiếu Ngạo Giang Hồ  v́ thế ta thấy có hằng trăm nhân vật lớn nhỏ, với những cảnh đời, với những thân phận đủ loại, với oan khiên và duyên phận khác nhau. Bi kịch cũng có, cḥng chéo éo le cũng không thiếu với hàng ngàn t́nh tiết. Đó là thứ câu truyện ngàn lẻ một đêm, nói măi không hết. Thêm vào đó là một kho tàng kiến thức về đạo đức, tôn giáo, chính trị, cách ứng xử ở đời. Đọc hoài không hết. Càng đọc, ta càng bị triền miên lôi kéo, dẫn đưa tâm trí vào một thế giới con người với những t́nh huống bi kịch và những lối thoát ai ai cũng mong đợi. Một cách vô t́nh, người đọc ḥa vào trong truyện như người trong cuộc, đồng lơa với tác giả.

Đó cũng chính là sự thành công của Kim Dung.

Thế giới chuyện Kim Dung là một thế giới phi thực mà thực, biết là hư ảo mà vẫn bị cuốn hút. V́ thế mới có hàng tỷ người trên thế giới say mê đọc Kim Dung. Và tỉ người đó, trẻ già, lớn bé đều tự rút ra cho ḿnh được một điều ǵ. Nhưng đứng về mặt nghệ thuật, văn chương mà nói, người ta đ̣i hỏi tác phẩm có tầm vóc không phải chỉ ở bề dày của truyện, nhưng truyện phải chuyên chở một nội dung ở tầm mức cao, nói lên được điều ǵ, gửi tới cho con người một sứ điệp ǵ? Ngay ở những đ̣i hỏi này, truyện của Kim Dung cũng đáp ứng được chu đáo. Nó nói lên một khát vọng sâu xa của con người là đi t́m cho bằng được một thế giới người mang tính nhân bản, khát vọng tự do, khát vọng t́nh người trải qua những chặng đường hạnh phúc có, thống khổ có. Có niềm vui của một Hân Tố Tố. Có nỗi đam mê buồn muôn thuở, t́nh yêu trắc trỡ, gối đêm khuya đẫm nước mắt của ni nữ Nghi Lâm. Nhưng lại có cái phóng dật đến lăng mạn của Lệnh Hồ Xung, hành xử đẫm nét Khổng giáo lẫn Lăo giáo. Cũng không thiếu cái buồn đau đáu của một Kiều Phong, Du Thản Chi. Và trên hết và tất cả là nỗi đam mê làm người. Ai cũng muốn sống ở đời th́ phải làm được một điều ǵ, thực hiện được một điều ǵ trong đời, mơ ước một điều ǵ đó, đeo đuổi một điều ǵ đó bất kể. Chẳng hạn, để cả đời t́m kiếm cho bằng được một tịch tà kiếm phổ, hay suốt đời đeo đuổi công việc cứu nhân độ thế, hay ít ra trót cả cuộc đời đeo đuổi và yêu thương một người như ni nữ Nghi Lâm. Yêu thương mà chưa hề được đáp trả. Mà vẫn cứ yêu. Thế mới là yêu. Phải, phải chăng đó là nỗi đam mê đẹp nhất, niềm mơ ước của đời người? Ai trong cuộc đời đă không một lần ước mơ, một lần đeo đuổi, một lần kiếm t́m và như thế cuộc đời đáng sống là đeo đuổi kiếm t́m hơn là t́m thấy?

Thế giới truyện của Kim Dung có thể nói là thế giới của những giấc mơ, những hoài
băo lớn nhỏ. Và Lệnh Hồ Xung là kẻ buôn bán mộng? Nếu có giấc mơ làm người Quang Trung của Duyên Anh? Th́ tại sao lại không có giấc mơ làm người VN không cộng sản? Hay là niềm mơ ước báo được thù nhà, nợ nước? Đó là lẽ sống làm người ở đời, để đeo đuổi, để sống c̣n và để thực hiện làm người-ở-đời .. Và mỗi người sẽ thực hiện giấc mơ làm người theo cách thức của ḿnh. Và khi làm xong được cái điều đeo đuổi ấy th́ cuộc hành tŕnh nhân thế kể như đă xong, rửa tay gác kiếm. Và phải chăng, đó là ư nghĩa đời sống - con người-ở đời? Đó là cái làm nên tác phẩm, làm nên vóc dáng truyện chưởng Kim Dung. Và rồi mỗi thời có một Kim Dung đáp ứng trả lời cho khát vọng làm người của thế hệ ấy. Nếu trước đây, thời 1900, người ḿnh mê truyện Tàu như Đông Châu Liệt Quốc, Du Long Hư Phụng, Chánh Đức Du Giang Nam và nhất là Tam Quốc Chí th́ nay mê truyện Chưởng của Kim Dung? Mỗi thời mỗi thứ đam mê. Dù sao, cả hai truyện đều xuất phát từ bên Tàu cả.

Người ḿnh có cái lạ tuy ghét người Tàu nhưng không hiểu tại sao lại mê truyện Tàu đến như thế? Từ cái mê Tam Quốc Chí đến cái mê Chưởng Kim Dung, có điều ǵ khác biệt? Mê là v́ nó hay, nhưng hay ở chỗ nào? Thật cũng khó trả lời cho suôi sẻ. Hay ở t́nh tiết câu truyện, về cách dàn dựng hay về nhân vật truyện? Truyện của Kim Dung hay như thế, vậy mà vẫn không thiếu người chê như trường hợp Vương Sóc. Vương Sóc, một nhà phê b́nh Trung Quốc gọi tiểu thuyết Kim Dung là một trong”Tứ đại tục”. Đó là một bóp méo thê thảm của giới phê b́nh Cộng Sản Trung Quốc.

Ở VN th́ Phạm Quỳnh trước đây trong cuốn kư Một tháng ở Nam Kỳ, Nam Phong số 17, 1919 đă miệt thị truyện Tầu, trong đó có Tam Quốc Chí như sau:” Những tiểu thuyết Tàu từ tám mươi đời triều ấy, văn chương đă chẳng ra ǵ mà truyện th́ toàn những truyện huyền hoặc quái đản của mấy bác cuồng nho bên Tàu đời xưa ngồi không mà bịa đặt ra để làm khoái trá bọn hạ lưu vô học. Thế mà dịch nhiều như vậy, thịnh hành như vậy, nghĩ cũng khá kinh thay.” Kể là một lời kết án thô thiển, v́ theo Phạm Quỳnh đọc truyện Tàu được sắp xếp vào loại người hạ lưu vô học.

Thực tế cho thấy ở Sài g̣n trước 1975, theo Vũ Đức Sao Biển, người chuyên khảo về Kim Dung kể rằng, người ta chờ đợi xếp hàng đón nhận mỗi ngày 1500 chữ của Kim Dung trong truyện Tiếu Ngạo Giang Hồ bay từ Hồng Kông qua Việt Nam. Dịch giả Hàn Giang Nhạn dịch và đọc thẳng cho thư kư là Nguyễn Văn Tâm chép lại trên 10 tờ giấy pelure và 9 tờ giấy than kê dưới. Đă có 44 tờ báo hàng ngày ở Sàig̣n đăng truyện chưởng của Kim Dung. Trong khi đó, dưới căn gác nhà Hàn Giang Nhạn th́ hàng chục ông tùy phái người "An Nam" ta của các tờ báo ngồi chầu chực để nhận một bản dịch Tiếu Ngạo giang Hồ để đem về đăng trên tờ báo của ḿnh. Giả dụ báo Hồng Không không sang kịp, tờ báo của các ông chủ báo VN dám bán ế v́ không có người mua.

Đặc biệt xin nói một ḍng về dịch giả Hàn Giang Nhạn. Không thiếu người dịch Kim Dung như Từ Khánh Phụng, Từ Khánh Vân, Phan Cảnh Trung, Lăo Sơn Nhân. Nhưng cái tài tuấn của Hàn Giang Nhạn là đă dịch thế nào để Kim Dung là Kim Dung? Phải chăng ông vốn gốc người Tàu, nhưng đă tốt nghiệp đại học, dạy toán ở Việt Nam nên đă thấm nhuần cả hai thứ ngôn ngữ một lúc? Điều mà ít người có được?

Cũng một cách nào đó, ngày xưa ta có dịch giả Trương Vĩnh Kư ngồi dịch Tam Quốc Chí và đă được đăng dài dài trên tờ Nông Cổ Mín Đàm từ ngày 1/8/1901 mà số độc giả vỏn vẹn có 350 người mua theo lời rao của tờ Nông Cổ Mín Đàm. Chẳng những thế, 6 năm sau, truyện dài trên báo được in thành sách vào năm 1907. Và đây là lần đầu tiên, một truyện dài được đăng trên báo rồi được in thành sách truyện. (Trích Hồ sơ về Lục châu học của Nguyễn Văn Trung, chương 1. Nho học ở vùng đất mới.)

Thời VNCH, người ta mê truyện của Kim Dung đến như thế. Mê đến có thể nói nó làm nên sắc thái sinh hoạt văn hóa của miền Nam Việt Nam.

Bài này xin giới hạn vào cái hay của nhân vật truyện.

Thời truyện Tam Quốc Chí, cái hay của truyện ấy là ở cái t́nh huống lịch sử câu truyện, đến những biến chuyển, những nút thắt gỡ của thời cuộc. Và rồi cũng không thiếu những nhân vật lịch sử đă tạo ra thời thế lúc đó. Có thể nói truyện Tam Quốc Chí đă ảnh hưởng trực tiếp trên cả lối suy nghĩ, thái độ sống, cách ứng xử của con người. Ngay cả trong lối nói thường dùng của người dân giả Việt Nam cũng bị ảnh hưởng bởi lối nói, lối viết từ trong truyện. Thật vậy, trong tuần báo Nam Kỳ Địa Phận vào những năm 1899, tác giả Mai Nham, bút hiệu của Trương Vĩnh Kư, đă liệt kê ra được 162 câu nói thông dụng rút ra từ trong truyện Tam Quốc Chí. Đại để như các chữ: động địa chấn thiên, diệu vũ dương oai, thâm căn cố đế, trung quân ái quốc, trầm ngư lạc nhạn, khử tà quy chánh, lộng giả thành chơn, chiêu hiền nạp sĩ, mại chủ cầu vinh, túc trí đa mưu vvv… Có ai ngờ được, truyện đọc cốt giải trí mà gián tiếp ảnh hưởng tới sinh hoạt làm ăn và giải trí của người dân giả?

C̣n đối với truyện của Kim Dung, ông đă tạo ra nhiều mẫu người điển h́nh, nhiều nhân vật truyện trở thành trung tâm của truyện. Lệnh Hồ Xung, Quách Tĩnh, Trương Vô Kỵ, Kiều Phong, Nhạc Bất Quần, Vi Tiểu Bảo, Triệu Minh, Nhậm Doanh Doanh v.v... Dù có hằng trăm nhân vật truyện th́ ta vẫn dễ dàng nhận ra những nhân vật chính của truyện. Tôi có thể nói chắc rằng, truyện mà không có nhân vật chính hấp dẫn là truyện không hay.  Những nhân vật khác chỉ là những nhân vật "vệ tinh" quay chung quanh một cái trục xoáy của nhân vật chính? Cho nên, truyện của Kim Dung hay ở nội dung đă đành, mà nó mê hoặc ḷng người v́ nhân vật truyện. Nó là thứ James Bond của Á Châu.

Riêng trong Tiếu Ngạo Giang Hồ, Kim Dung đă đưa ra hai mẫu nhân vật truyện đối nghịch là Lệnh Hồ Xung và Nhạc Bất Quần, như một chính, một tà. Sự yêu ghét đă rơ ràng: người ta yêu Lệnh Hồ Xung và ghét Nhạc Bất Quần. Đến có một cán bộ trí vận Cộng sản sau khi đọc Kim Dung phải thổ lộ rằng, nếu phải bị đầy ra một hoang đảo, ông sẽ chỉ đem theo Tiếu Ngạo Giang Hồ  và để mê say Lệnh Hồ Xung và để ghét Nhạc Bất Quần.

 

Nhạc Bất Quần, một ngụy quân tử

Kim Dung có thói quen đặt tên người theo tính nết người đó. Chẳng hạn tên Điền Bá Quan đam mê sắc dục nên có ngoại hiệu dài tḥng là: Giang Dương đại đạo, thái hoa dâm tặc, vạn lư độc hành khoái đao Điền Bá Quan. Hay Dương Bất Hối có ư tỏ là không hề biết hối hận. Bất giới ḥa thượng có nghĩa là chẳng có ǵ cấm cản được. Đúng là nghe tên biết người.

Nhạc Bất Quần có nghĩa là không chơi với ai cả. Cũng có nghĩa là tránh chuyện thị phi, bè phái. Cũng có nghĩa là ăn nói chừng mực, tránh tranh biện vô ích. Nhạc Bất Quần cư xử đàng hoàng nên có tiếng trên giang hồ, v́ thế mới có ngoại hiệu là Quân Tử Kiếm, có nghĩa là không thèm đánh lén. Ngoại h́nh th́ tuấn tú, trẻ hơn tuổi rất nhiều nên người đời quen gọi hắn là Tiên Sinh. Tiên Sinh Nhạc Bất Quần đă được ng̣i bút kỳ tài của Kim Dung tô lên đó một chân dung tiêu biểu khả kính trên chốn giang hồ. Nhưng mặt khác, ng̣i bút Kim Dung cũng khéo léo để cho Nhậm Doanh Doanh th́ thầm nói nhỏ vào tai Lệnh Hồ Xung nhận xét của cô về Nhạc Bất Quần, một nhận xét với một tên gọi mà sau này trở thành thời danh: Hắn là một tên Ngụy Quân tử. Phải thông minh sắc bén như Nhậm Doanh Doanh mới lột được cái mặt nạ của Nhạc Bất Quần. Sau này, danh xưng đó đi liền với Nhạc Bất Quần. Chính vợ hắn, Ninh Trung Tắc biết được chồng ḿnh đă luyện được Tịch Tà Kiếm Phổ nên hắn đă trở thành ái nam, ái nữ. Nhưng hắn vẫn giấu. V́ thế làm ǵ c̣n có chuyện gối chăn b́nh thường nữa? Đă thế, bà c̣n khám phá ra mỗi sáng ngủ dậy râu hắn rơi rụng vướng trên chăn gối và tiếng nói th́ nay trở thành eo éo.

Chưa ai và chính tác giả cũng không giải thích được tại sao luyện Kiếm Phổ th́ có thể thay đổi giới tính? Như thế th́ kiếm pháp có một liên hệ hữu cơ, máu mủ với cơ thể? Luyện đến độ nó nhiễm vào người, thay đổi cả tính nết, liên hệ luyến ái? Biết hệ quả như thế mà người ta vẫn đâm đầu vào luyện tập? Gớm thay cái đam mê kiếm pháp đến hy sinh v́ nó? Nó có khác ǵ các lực sĩ ngày nay uống các thuốc cho tăng cường thể lực? Nhưng dù không được giải thích th́ ta vẫn đương nhiên tin điều đó là tự nhiên và có thật? Sau này, Lâm B́nh Chi cũng rơi vào số phận y hệt Nhạc Bất Quần khi lấy Nhạc Linh San mà hắn cũng nằm trơ thổ địa trong đêm tân hôn? Và cũng từ khi nhận ra được bản chất mất nhân tính, bỏ vợ con, rượt đuổi theo danh vọng mà Lệnh Hồ Xung sau này hết c̣n đem ḷng kính phục sư phụ của ḿnh.

Nhạc Bất Quần tuy bị người đời hận ghét lại càng là cái cớ cho người ta nhắc nhở đến hắn. Nhắc tới Nhạc Bất Quần là nhắc tới một thứ ngụy quân tử, nhiều người ghét. Nhưng càng ghét th́ nhân vật càng trở thành mẫu mực, điển chuẩn cho những phán đoán của thiên hạ. Đến độ phán đoán về nhân cách một người, thay v́ nói tánh nết người ấy .. Ta gọn gàng gọi y là một ngụy quân tử, một Nhạc Bất Quần. Nhạc Bất Quần nói cho cùng chỉ là mặt trái của xă hội mà mỗi ngày chúng ta đang sống và phải đối diện từng ngày?

 

Lệnh Hồ Xung, một gă lăng tử

Giữa hằng trăm nhân vật truyện ấy nổi bật lên một con người, từ trong bóng tối truyện vốn chỉ là một con người với gốc rễ ti tiện, mồ côi không cha, không mẹ, rồi đầu quân vào phái Hoa Sơn và tôn Nhạc Bất Quần như sư phụ, coi Nhạc Linh San như em gái. Gă ấy chính là Lệnh Hồ Xung. Và cứ thế mà gă lăng tử ấy lớn lên và cứ thế mà hắn nổi danh trên chốn giang hồ để sống một cuộc đời phiêu lưu kỳ thú trọn vẹn. Gă giang hồ đó sẵn sàng ra tay nghĩa hiệp, mê rượu và mê gái cũng có, kết giao rộng răi có, nhưng không có tham lam, không màng danh lợi, v́ thế không cúi đầu nịnh bợ, để rồi lê gót chân phiêu bạt đi theo tiếng gọi giang hồ.

Lệnh Hồ Xung sau đó đă sẵn sàng rũ áo bỏ đi theo tiếng gọi giang hồ đúng với cái nghĩa của bài hát:Tiếu Ngạo Giang Hồ.

Ta mê Tiếu Ngạo Giang Hồ là mê Lệnh Hồ Xung. Mê phong thái cách sống, mê cái bạt mạng đến lăng mạn, mê cái tài hoa, cái kỳ tài. Mê cái nhún nhường để rồi được đời đưa lên. Không muốn làm chưởng môn mà đời cứ dí vào tay, hết chưởng môn phái Hằng Sơn lại đến chưởng môn Ma Giáo mà Lệnh Hồ Xung thà chết không chịu nhận, thà phận bạc với Doanh Doanh, khước từ cả t́nh yêu.

Cuộc đời của Lệnh Hồ Xung có thể tóm trong chữ khước từ. Càng muốn khước từ, nhún nhường và dè dặt th́ lại được đời kính nể, tôn sùng và đặt lên ngôi. Cái pha cuối cùng, gay cấn và gây xung động nhất là ở chỗ Lệnh Hồ Xung hai lần khước từ vai tṛ lănh đạo trong Ma Giáo mà Nhậm Ngă Hành dăng ra buộc sống chết Lệnh Hồ Xung phải nhận. Lệnh Hồ Xung đă không nhận. Và cái h́nh ảnh rất lăng mạn, rất đẹp, khi Lệnh Hồ Xung dẫn đoàn ni nữ kéo nhau xuống núi trong khi Nhậm Ngă Hành nấc lên thổ máu ra mà chết v́ tuyệt vọng.

Nó quá là đẹp khi nghĩ tới cái phong cách ấy, h́nh ảnh ấy.

 

Lệnh Hồ Xung, một thứ lăng mạn tôn giáo

Trong Tiếu Ngạo giang hồ cũng như trong 12 pho truyện của Kim Dung, người ta nhận rơ một điều nổi bật là truyện nào cũng bàng bạc tôn giáo, nói rơ hơn là tam giáo đồng môn. Tôn giáo bàng bạc trong Thiên Long Bát Bộ, Ỷ Thiên Đồ Long Kư và nhất là trong Tiếu Ngạo Giang Hồ. Nhưng đạo Phật tỏ ra ưu thế hơn cả. Đó là h́nh ảnh đạo Phật thông qua các nhà sư chùa Thiếu Lâm Tự tỉnh Hồ Nam, Tung Sơn Thiếu Lâm Tự.

Cũng cần phân định cho rơ, người Tàu nói chung và người Việt cũng vậy, tôn giáo mang tính cách thực tiễn như cầu đảo, khấn vái, van xin, cầu phúc lợi, cầu sống lâu trăm tuổi mà không bệnh tật,  ít chú trọng tới chiều kích tâm linh, siêu việt của tôn giáo. Nói khác đi một thứ tôn giáo thực dụng v́ lợi ích con người. Từ đó đi dến chỗ dễ lạm dụng mua chuộc thần thánh, rồi tiến đến phiếm thần, thần nào cũng cầu nếu có lợi và cầu lấy được. V́ thế, không lạ ǵ ở trong Nam, Phật Giáo và Thiên Chúa Giáo thật ra chỉ là thiểu số so với các đạo thờ tổ tiên, ông bà, Cao Đài, Ḥa Hảo, Đạo Dừa và đủ thứ hầm bà lăng nữa. V́ thế, không thiếu trường hợp bị đả kích bởi các nhà nho như trong thời kỳ Minh tân, đúng hơn thời Duy Tân với khẩu hiệu:” Chống Chệch, Chống Chà, trả Thích Ca về Thiên Trước, trả Quan Công về Tàu”. Đấy là truyện thực tế như vậy.

Truyện Chưởng Kim Dung dù sao đi nữa cũng đă dẫn dắt người đọc làm những cuộc hành tŕnh đi về cội nguồn tư tưởng phương Đông nơi Phật giáo, Khổng giáo và Lăo giáo. Nhưng là một thứ Phật giáo, Lăo giáo phóng khoáng “cởi trói” như mây trời bay bổng, thong dong thoải mái mà tôi gọi là một thứ lăng mạn tôn giáo. Có thể nói Phật giáo trong Vơ Lâm là thứ Phật giáo Bang hội giữa chốn quần hùng, dao kiếm chứ không phải bất cứ thứ Phật giáo chính thống nào? H́nh ảnh các nhà sư ở đây là h́nh ảnh các nhà sư Thiếu Lâm tự giữa chốn máu tanh hung hiểm vẫn ngồi điềm nhiên tọa thị. Điều khác biệt cốt tủy là tôn giáo trong chuyện Kim Dung vượt quy pháp, không vụ h́nh thức bề ngoài. Chẳng hạn, mục đích của Bất Giới ḥa thượng đi tu là để lấy cho bằng được ni cô, rồi từ đó hai người đẻ ra Nghi Lâm. Nghi Lâm cũng đi tu, nhưng lại yêu thầm nhớ trộm Lệnh Hồ Xung. Biết được điều đó, Bất Giới ḥa thượng đi t́m Lệnh Hồ Xung và ép buộc chàng phải lấy con gái ḿnh là Nghi Lâm. Và c̣n ǵ xứng đôi vừa lứa hơn ông sư mà cưới bà văi?

Đă hẳn, không thể đ̣i hỏi truyện của Kim Dung phải có cái căn tính Phật pháp 100%, thật ra Phật mà không Phật đến phản Phật, phản quy môn. Đó là biểu tượng qua nhân vật Bất Giới Ḥa thượng (Ḥa thượng mà không theo một giới luật nào). Đó cũng không phải là thứ tôn giáo tuyệt đối hóa, coi ḿnh là nhất, ḿnh là chính, kẻ khác là tà. Bởi v́ sự tuyệt đối hóa chỉ là dấu hiệu bắt đầu của sự sa đọa. Nói cách khác, tôn gíáo cũng như đạo đức đă bị Kim Dung đánh tụt giá và từ đó nó gần con người, mang tính người với đầy đủ ham muốn, yêu thương và giận ghét. Và đấy lại chính là nét đẹp của Tiếu Ngạo Giang Hồ, mà chính những người con Phật đọc cũng không thấy dị ứng, đôi khi c̣n mỉm cười rộng lượng khi đọc những t́nh tiết chướng tai gai mắt trong truyện như sư tăng ǵ mà rượu thịt thả cửa, thích đủ thứ. Phải chăng, đó cũng là nét đẹp và thành công của Kim Dung?

Kim Dung đă làm thế nào để tránh được tất cả những búa ŕu dư luận khen chê ấy? Kim Dung đă giải hóa được tất cả những mâu thuẫn, những t́nh huống căng kẹt, khó xử giữa thuyết lư Phật giáo và đời sống. Và luôn luôn có những nút gỡ làm thế nào để giải thoát nhân vật truyện ra khỏi những t́nh huống coi như không lối thoát hay bí lối. Chẳng hạn, Kim Dung đă đặt để câu truyện bắt đầu bằng ni nữ Nghi Lâm. Ni nữ là người tu hành, nương nhờ cửa Phật, nhưng nét đẹp con gái lồ lộ, tuổi 18 xuân th́ đă yêu thầm nhớ trộm Lệnh Hồ Xung. Có lần, giữa đêm sao sáng, cô đă quyết định cởi dải áo ra để hoàn thành ước nguyện hoàn tục, nhưng rồi cũng chính cô sợ hăi về những quyết định của chính ḿnh. Phải nói đây là một đọan văn tả t́nh rất lăng mạn và rất tới.

Bất giới ḥa thượng, cha đẻ của ni nữ biết được tấm ḷng của con nên bắt tên Điền Bá Quang đi bắt Lệnh Hồ Xung về cho con gái ḿnh. Chuyện đă không thành mà c̣n bị tên dâm tặc ĐBQ động ḷng dâm dục muốn hăm hiếp cô. Đă cho ni nữ đi tu th́ tại sao không để ni nữ xấu một chút, ai lại để một ni cô mà xuân th́ lộ liễu quá? Không có Điền Bá Quang này th́ cũng sẽ có ĐBQ khác. Rắc rối từ chỗ đó. Đă có ĐBQ th́ cũng lại phải có một Lệnh Hồ Xung. Điều đó dẫn đưa đến chuyện Lệnh Hồ Xung liều ḿnh cứu ni nữ, một ni nữ trong trắng đến tinh tuyền, như chất ngọc.

Tôi tự hỏi giữa cái *nguy hiểm* bị ĐBQ hăm hiếp và cái nguy hiểm bị Lệnh Hồ Xung tới "tiếp cứu", đường dài cái nào "nguy hiểm" hơn? Tránh được cái trước một lần th́ lại hệ lụy cái sau cả một đời người? Cái nào là cái khổ, cái bi lụy? Và chính ở chỗ đó mà câu chuyện trở thành lư thú? Tác giả Kim Dung đưa ra h́nh ảnh đối chọi nhau, một đằng là một một ni nữ chắc là đạo hạnh. Nhưng đằng kia hé lộ cho thấy một cô gái xuân th́ hứa hẹn, tuổi mà nụ hồng vừa mới hé nụ, cỏ non đồi t́nh c̣n mềm nhung lụa? Đó một băi chiến trường xảy ra cuộc giao tranh giữa những đ̣i hỏi của đạo và tiếng gọi của bản thể người, của t́nh yêu lứa đôi. Rồi đẩy đưa cô gái đó vào những hoàn cảnh bi kịch. Cô bị xô đẩy vào nơi ô tạp là động điếm Quân Ngọc nằm dưới chân rặng núi Hành Sơn. Trong khi đó th́ tên lăng tử Lệnh Hồ Xung v́ ni nữ mà đă bị đâm mười mấy nhát dao chí mạng. Từ nơi đó, bằng cách nào ni nữ phải cứu bằng được cái mạng của Lệnh Hồ Xung? Rồi bất kể chuyện trai gái cận kề mà quy môn nào cũng cấm ngặt, bồng bế Lệnh Hồ Xung lăng tử đến vùng hoàng sơn dă lĩnh. Ni nữ mà bồng bế một trang nam tử như thế th́ c̣n ǵ là quy pháp? Ni nữ cảm thức được cái t́nh thế lưỡng nan ấy mà rồi vẫn cứ làm. Vừa sung sướng, vừa e thẹn, vừa bối rối. Rồi phạm giới tiếp phạm giới, ăn cắp dưa hấu nuôi tên lăng tử. Và cái nghịch lư tiếp tục là vừa tụng kinh cứu khổ cứu nạn Quan Thế âm Bồ Tát nhưng lại vừa ham muốn cầu cho chàng tai qua nạn khỏi. Phật chính thống nào mà chứng giám cho đây? Nhưng chính thái độ một ḷng, một tâm cảm tốt lành, rất người mà cũng rất mùi đạo đến con người cũng như thần thánh cũng phải mủi ḷng?

Tôi muốn hỏi rằng chỗ nào là chỗ của một ni nữ, ḷng Bồ Tát hay là chỗ của trái tim dậy th́ 18 tuổi mê say một báu vật trên đời là t́nh yêu? Giải thoát ni nữ ra khỏi những t́nh huống bi kịch ấy mà không cần một lời biện giải, không một lời phê phán, người đọc tự hiểu và thấy nhẹ người, thở phào như chính ḿnh là người trong cuộc được giải phóng. Mùi đạo không bị hoen ố, mà trần thế th́ vẫn hân hoan, hạnh lạc? Đó là thứ bi kịch vẫy gọi nhau làm người trong đó có ái ố, có sầu bi, có ham muốn, có thúc đẩy, nhưng cũng có chối từ trong cùng một con người. Nét đẹp tôn giáo không thiếu, nhưng cái cốt chính là con người nguyên vẹn h́nh thù với đam mê, với dạt dào tuổi trẻ vẫn có mặt. Bởi thế mà trong văn chương Việt Nam, đă có những nhà văn thi vị hóa, tạo ra được những nét đẹp trong đời sống tu tŕ như h́nh ảnh cao trọng của sư cụ chùa Long Giáng mà nhiều người không thể quên và không thể không yêu mến và không thể không nhắc tới. Người như tôi không phải Phật tử cảm nghiệm đạo Phật qua những nét đẹp văn chương, qua mẫu h́nh sư cụ, đức cao trọng vọng phi thường hơn là qua Kinh Pháp Hoa hay Kinh Kim Cương hay Niêm Hoa kinh. Nghĩ như thế th́ Kim Dung là người hoằng dương đạo hơn ai hết? Nhưng hẳn là có nhiều nét đẹp: cái đẹp trong phong cách của sư cụ chùa Long Giáng là một lẽ và cũng có nét đẹp của phong thái của các nhà sư trong Thiếu lâm tự. Nét đẹp trong những chiếc tăng bào mầu vàng hay mầu xám tung lượn múa gậy hay ung dung ngồi tọa thiền giữa chốn máu tanh khí sát hừng hực? Sự nghịch lư của cái khung cảnh bát nháo quần hùng ấy và cái uy dũng của các nhà sư Thiếu Lâm Tự như một truyền thống bất khuất nói lên một vẻ đẹp của những người đức cao trọng. Cái mà Kim Dung thường gọi là những “ Núi Thái sơn, Sao Bắc đẩu, tinh luyện thành công 72 tuyệt kỹ được gọi là Thất Thập Nhị Huyền Công." Cái nét đẹp ấy đi ra khỏi cái khuôn khổ thông thường của đời sống tu tŕ th́ tôi gọi nó là lăng mạn. (Xem thêm Kim Dung giữa đời tôi của Vũ Đức Sao Biển, quyển Thượng, trang 158-159.)

Trong Tiếu ngạo giang hồ, có 5 môn phái là: Thái Sơn, Tung Sơn, Hằng sơn, Hoa sơn và Hành sơn. Nhưng chỉ có Hằng sơn là theo Phật giáo mà đặc biệt toàn là đệ tử nữ ni cầm đầu môn phái. Cái trớ trêu là các nữ ni này chấp nhận cả tục gia cho vào môn phái và rắc rối cũng từ đó mà ra.

Câu chuyện bắt đầu từ tên Nhạc Bất Quần với Tịch Tà kiếm phổ muốn bá chủ quần hùng. Hắn đă dùng thủ đoạn một ḿnh giết chết các ni nữ Định Tĩnh, Định Nhàn và Định dật, những người cầm đầu phái Hằng Sơn. Vấn đề là trước khi chết ba lăo ni cô này đă quyết tâm truyền lại chức Chưởng môn Hằng Sơn cho Lệnh Hồ Xung. Thật không thể hiểu được, bằng vào lư chứng nào mà cả ba ni cô này cùng đồng thuận, hầu như không ai bảo ai đă đưa đến quyết định đến ngạo ngược và táo bạo đến như thế? Cứ tưởng tượng ra một bầy ni nữ xinh đẹp, tinh tuyền trong trắng, xử nữ c̣n nguyên vẹn, quây quần chung quanh một chưởng môn đa t́nh không kém, ngày đêm sớm tối lại cận kề, hầu cận làm sao tránh khỏi chuyện nam nữ thường t́nh?

Điều mà Kim Dung muốn nhắn gửi là vượt lễ giáo và quy môn? Phải chăng đó là khát vọng tự nhiên của con người? Và làm thế nào, một tên ngụy quân tử như Nhạc Bất Quần đă bị đền tội dưới bàn tay nhỏ bé của ni cô Nghi Lâm? Xét về mặt tâm lư ở dạng vô thức, việc sát hại Nhạc Bất Quần là nguyên cớ thầm kín để cho nhân vật Lệnh Hồ Xung phải được xuất hiện? Cái chết đó chỉ là cái cớ để cho Lệnh hồ Xung có mặt? Và đấy là những t́nh huống trớ trêu bầy ra làm khó Nghi Lâm.

Nghi Lâm đă được Lệnh Hồ đại ca cứu sống và hắn đă bị thương nặng dưới tay Điền Bá Quang. Sau đó, Nghi Lâm đă nâng Lệnh Hồ đại ca dậy và lấy "thiên hương đọan tục giao" để cứu sống y. Nghi Lâm đếm cả thảy có 13 vết thương lớn nhỏ trên ḿnh Lệnh Hồ đại ca. Tội quá. Chưa hết, lại đến lượt La Nhân Kiệt muốn đánh Lệnh Hồ Xung.. Ni nữ Nghi Lâm đưa người ra cản. Dám đem cái sống của ḿnh đánh đổi lấy cái sống của người ḿnh yêu trộm nhớ thầm? C̣n có hy sinh nào cao quư hơn? Nhờ cái chết đó mà nói ra lời, gián tiếp thú nhận một điều không thể nói ra được? La Nhân Kiệt hiểu ra lẽ thầm kín ấy mới tức mà mắng rằng: có phải tiểu ni cô thấy hắn bảnh trai mà động ḷng phàm tục? Nếu tiểu ni cô không tránh ra th́ ta đánh cả ngươi nữa. Khi hắn mắng sỗ sàng như thế th́ hẳn có phần nào nói đúng sự thật chăng? H́nh như hắn đi guốc trong bụng ni nữ Nghi Lâm vậy? Cuối cùng th́ Lệnh Hồ Xung bị La Nhân Kiệt đâm cho một phát thấu ngực. Nghi Lâm kể đến đây cho sư phụ nghe xong th́ những giọt lệ trong như ngọc rớt xuống má. Giọt lệ rớt xuống là bằng chứng của cái ǵ? Kể xong th́ ni nữ lảo đảo ngất đi. Thế này th́ quá lắm rồi, chỗ nào là chỗ Thần Phật và chỗ nào là chỗ của nhi nữ thường t́nh?

Nào đă hết, khi cùng với Lệnh Hồ Xung nơi chỗ đê tiện kỷ viện th́ chẳng may: Sư phụ đến cứu ḿnh mà ḿnh lại không thưa, cứ ngồi trong kỹ viện với một chàng trai trẻ giữa lúc đêm khuya th́ c̣n ra thế nào? Tuy y v́ ḿnh mà bị trọng thương, nhưng bọn đàn ông phái Hành Sơn và phái Thanh Thành bao nhiêu người ùa vào th́ dù ḿnh có đến trăm miệng cũng không rửa được tiếng nhơ, lại c̣n làm liên lụy cả đến thanh danh phái Hằng Sơn. Thế th́ ḿnh c̣n mặt mũi nào trông thấy sư phụ cùng các vị sư thư nữa? Nghĩ như thế rồi th́ ni nữ tḥ tay rút kiếm ở sau lưng ra toan đâm cổ tự tử. Khúc Phi Yến xoay tay trái lại nắm lấy cổ tay nàng khẽ quát: Làm thế không được, tiểu muội cùng tỷ tỷ xông ra đi. T́nh tiết cứ thế mà thêm bi kịch đẩy hai người vào con đường cùng. Canh khuya, quần hùng muốn bắt Lệnh Hồ Xung v́ hắn đă bị thương. Nghi Lâm không c̣n con đường nào khác bèn quyết định lấy chiếc khăn đơn, quấn người Lệnh Hồ Xung, ôm xốc lên, thổi tắt đèn, nhẹ nhàng chuồn ra cửa. Cứ thế mà chạy đến trời sáng th́ đến một hoang sơn, thạch động âm u .. Cúi xuống, nh́n Lệnh Hồ Xung th́ hắn đă tỉnh dậy nhoẻn miệng cười .. Phần Nghi Lâm th́ bối rối, người run lên, sảy tay đánh rớt người gă xuống. Nghi Lâm phải dùng đến chiêu "kính phúng tam bảo" mới đỡ được hắn. Rồi nghĩ lại đă ôm gă mà chạy. Rồi hai má ửng đỏ, ửng hồng bẽn lẽn. Hắn bị thương như thế mà c̣n nhoẻn miệng cười, tức là hắn đă tỉnh và hắn thích thú với cái t́nh huống được bế như thế và hắn đă lợi dụng? Hai má ửng đỏ là một lời thú nhận, không tiện nói ra.

Phải chăng, truyện của Kim Dung là những bản t́nh ca tuyệt vời, t́nh yêu trai gái nồng thắm ở vào một cái thời như ở Việt Nam, những mối t́nh trai gái đó là một điều cấm kỵ? Tôi mê cái bẽn lẽn này và cũng ghen với gă Lệnh Hồ Xung này sao hắn tốt số đến thế? Và c̣n nhiều lần nữa, đôi má tuổi dậy th́ này có dịp ửng hồng. Như khi Điền Bá Quang chớt nhả yêu cầu Lệnh Hồ Xung lấy tiểu ni cô: Nghi Lâm cặp mắt mơ màng, mặt ửng hồng kể.. Rồi Nghi Lâm nói tới đây hai má ửng hồng, cúi đầu xuống ..Rồi nàng nằm mơ thấy ḿnh mặc bộ áo hoa lệ như một vị công nương tới một ṭa cung điện huy hoàng. Đứng bên nàng là một chàng thanh niên tuấn tú đang dắt ḿnh, thanh niên này hao hao giống Lệnh Hồ Xung.. Tiếp theo nàng thấy dưới chân có đám mây ùn ùn nổi lên cơ hồ đẩy hai người lơ lửng bay lên lưng chừng trời. Nàng cảm thấy trong ḷng khoan khoái khôn tả.. Đột nhiên một vị nữ ni già trừng mắt giận dữ, chống kiếm đuổi tới. Nghi Lâm giật ḿnh kinh sợ. Nàng nghe rơ tiếng sư phụ quát: Quân tiểu súc sinh nầy. Mi thật là lớn mật, dám giả làm công chúa, lại cùng môt tên lăng tử kề cận với nhau. Mụ nắm lấy tay nàng kéo mạnh một cái. Mắt nàng tối sầm lại, không nh́n thấy Lệnh Hồ Xung đâu nữa. C̣n nàng th́ lơ lửng trong đám mây đen đang lộn nhào xuống . Nghi Lâm sợ quá la thất thanh: Lệnh Hồ đại ca, Lệnh Hồ đại ca...

Cả đoạn văn này là một bài học sống động, thực tiễn về tâm lư vô thức của Sigmund Freud về 3 tầng lớp của ư thức: Đó là ư thức, tiềm thức và vô thức thông qua sự thể hiện diễn hành của những giấc mơ. Giấc mơ là tầng vô thức, trồi thóat ra khỏi sự khống chế, kiểm soát của ư thức. Mụ nắm lấy tay nàng biểu tượng của tầng ư thức với những luật lệ ngăn cấm.

 

Lệnh Hồ Xung, một người t́nh muôn thuở

Cứ nghĩ đến nhân vật Lệnh Hồ Xung, tôi nghĩ đến Quách Tĩnh. Hai người khác nhau như nước với lửa. Quách Tĩnh thuộc loại gà chết. Bởi v́ anh ta thiếu cái hùng tính, thiếu cái tính đàn ông, cái làm đàn ông là đàn ông. Chính cái nét đẹp nam tính nơi Lệnh Hồ Xung với tính khí ngang tàng, thông minh và đảm lược, hào khí mà đa t́nh, mê rượu cùng mê gái làm cho nhiều cô gái say mê Lệnh Hồ Xung. Cho nên không thể quên được những trang tả t́nh vừa lăng mạn, vừa ngây thơ say đắm giữa Lệnh Hồ Xung và Nghi Lâm. Chẳng hạn, có lần trong một đêm sao sáng, Lệnh Hồ Xung thấy những ngôi sao đổi ngôi, chàng đă nói với Nghi Lâm là trong vài giây phút vắn vỏi đó, Nghi Lâm phải có một ước nguyện ǵ? Ni nữ Nghi Lâm đă mơ ước về mối t́nh si của ḿnh.. Nhưng chưa kịp ước mơ xong th́ ngôi sao sáng sẹt đă tắt lửa. Quả là đẹp cho một mối t́nh si, có si mê mà cũng có tủi phận.

Lệnh Hồ Xung trở thành người t́nh lư tưởng của nhiều thiếu nữ v́ cái chất nam tính ấy. Trước hết là Nhạc Linh San, mê mà nhẹ dạ đă bỏ đi theo trai. Nhưng không có Nhạc Linh San th́ có những cô gái khác như Nhậm Doanh Doanh và nhất là ni nữ Nghi Lâm.

Nhậm Doanh Doanh, một cô gái cực kỳ xinh đẹp, giỏi âm nhạc mà vơ công th́ cao cuờng, mưu trí hơn người, lại đứng đầu bọn bàng môn tả đạo. Kim Dung đă tạo cơ hội để đă có lần Nhậm Doanh Doanh liều ḿnh cứu Lệnh Hồ Xung trong khi hắn bị thương mất hết công lực. Thoạt đầu, cô tiếp Lệnh Hồ Xung qua một tấm rèm để cho chàng trai lăng tử này không thấy mặt. Lệnh Hồ Xung đă tặng nàng bộ nhạc phổ Tiếu Ngạo Giang Hồ và Nhậm Doanh Doanh đă thật sự cảm động khi Lệnh Hồ Xung đă kể lể mối t́nh phụ và nỗi đau của của chàng trai này khi Nhạc Linh San bỏ đi lấy Lâm B́nh Chi.

Cũng giống y như hoàn cảnh ni nữ Nghi Lâm, Nhậm Doanh Doanh phải cơng hắn lên chùa Thiếu Lâm để nhờ các nhà sư cứu mạng cho hắn, nhưng đồng thời Nhậm Doanh Doanh phải chịu để các nhà sư bắt cầm tù. Nghĩ đến t́nh cảnh ngày xưa không có cái cáng mà hay, có cáng th́ c̣n làm ǵ có những mối t́nh đẹp nảy sinh ra từ việc cận kề thân xác này mà ra.

Khi khỏi bệnh, hiểu được tấm ḷng của Nhậm Doanh Doanh đă hy sinh cứu ḿnh, Lệnh Hồ Xung đă huy động toàn thể bọn bàng môn tả đạo lên chùa Thiếu Lâm đ̣i các nhà sư phải thả Nhậm Doanh Doanh. Câu chuyện thật hấp dẫn đầy tính chất giang hồ. Thấy nguy mà cứu, thấy đúng th́ không nề hà xả thân. Tính chất của hành hiệp giang hồ là như thế. Quy luật nơi chốn giang hồ là những quy luật bất thành văn, không nệ vào văn từ, không g̣ bó khe khắt, không cứng nhắc xét nét từng câu từng chữ .

Cái xă hội khép kín của xă hội người chúng ta đang sống, tưởng chừng như tốt đẹp th́ bên trong lại để lộ ra sự giả h́nh, ngụy quân tử, nhằm biện minh và phê phán hơn là hành động nghĩa hiệp. Nó lộ ra sự ích kỷ, sự yếu kém và hạ thấp nhân phẩm mà không biết. Điển h́nh là những giai tầng quư tộc, trưởng giả xă hội xưa và giai tầng trí thức của xă hội hôm nay.

Sau này, Nhậm Doanh Doanh c̣n thừa tấm ḷng nhân, ḷng từ bi, mẫn cảm không hề ghen tức với người t́nh cũ của chàng là Nhạc Linh San. Chính Doanh Doanh đă cứu Nhạc Linh San và c̣n yêu cầu Lệnh Hồ Xung đến bên giường người chết để nghe Nhạc Linh San giăi bày tâm sự. T́nh huống c̣n trở thành một bi kịch t́nh lụy khi sư phụ hắn bày kế cho hắn để lấy Nhạc Linh San. Nhưng ḷng đă định, hắn nhất định phải cứu bằng được cái mạng của Nhậm Doanh Doanh.

Về phần Doanh Doanh th́ đă nhường ngôi giáo chủ cho Hướng Vấn Thiên để có thể làm đám cưới với Lệnh Hồ Xung. Phần Lệnh Hồ Xung th́ từ chức chưởng môn phái Hằng Sơn. Sau đó hai vợ chồng đă song tấu khúc Tiếu Ngạo Giang Hồ. Cả hai đă chọn lựa dứt khoát cho tự do thay v́ vinh quang và quyền lực. Từ chối vinh danh và quyền lực, phải chăng cả hai t́m cho bằng được cuộc sống hải hồ lang bạt, thỏa măn khát vọng một tự do vốn tiềm tàng nơi con người? Một khát vọng tự do trong đó bàng bạc tư tưởng giải thoát của Phật giáo hay một khát vọng vô vi của Lăo giáo? Lúc ấy, hai con người, hai tâm hồn, ḷng không vướng bận, không ưu tư phiền muộn, không tranh chấp tỵ hiềm. Thong dong và nhẹ tênh.

Phải chăng Tiếu ngạo giang hồ thể hiện được tính lăng mạn cao độ, khát vọng tự do của con người? Phải chăng đó cũng là tâm thức và nỗi khát vọng của chính tác giả Kim Dung ? Và dấn đi xa chút nữa, Tiếu Ngạo giang hồ chứa chất tâm sự tác giả hơn bất cứ tác phẩm nào khác của ông? Bởi v́ chính Tấu khúc Tiếu Ngạo Giang Hồ tấu lên bởi chính tay của Lệnh Hồ Xung và Nhậm Doanh Doanh đă trở thành khoát hoạt, nguồn cội của hạnh phúc con người ở đời là cuộc sống tự do? H́nh ảnh đôi vợ chồng Lệnh Hồ Xung và Nhậm Doanh Doanh là những h́nh ảnh quá đẹp, vừa lư tưởng, vừa lăng mạn, dám từ bỏ tất cả danh vọng, vật chất để nghe theo tiếng gọi của t́nh yêu? C̣n ǵ có thể đẹp hơn thế nữa? Nay th́ những giấc mơ của Lệnh Hồ Xung, kẻ buôn bán mộng, trở thành hiện thực.

Chỉ có một điều là khi đọc xong Tiếu Ngạo Giang Hồ, tiếc thay cho số phận hẩm hiu của ni nữ Nghi Lâm. Và đối với Nghi Lâm, nàng sẽ măi măi là kẻ… thương hoài ngàn năm.

C̣n Lệnh hồ Xung phải chăng hắn chỉ là một tên buôn bán phù du?

 

Nguyễn Văn Lục
 



 

Trang Nguyễn Văn Lục

art2all.net