Trần Kiêm Đoàn 

CÁM ƠN ĐẤT NƯỚC HOA KỲ

THANK YOU, AMERICA

          Sinh 1946, tôi rời Việt Nam năm 1982 – 36 tuổi – và sống tại Mỹ từ đó cho đến bây giờ ở tuổi 80. Năm nay – 2026 – Mỹ kỷ niệm 250 năm ngày lập quốc. Nhìn lại bản thân và gia đình mình, chúng tôi đã được sống trên đất nước này ngót một phần năm chặng đường của dòng lịch sử Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ.

Càng đến tuổi xế chiều, rồi... chạng vạng cuộc đời, sự ra đi vĩnh viễn không còn là vấn đề bận tâm như thời còn trẻ mà chỉ còn lại nỗi ám ảnh tuổi già là “ra đi như thế nào”. Có lúc nghe tin người bạn, người thân làm ăn kiếm bạc triệu đô la tôi vẫn chúc mừng nhưng với tâm trạng dửng dưng như mùa thu lá rụng. Nhưng nghe tin một bạn già vừa thảnh thơi an nhiên ra đi nhanh như khuất bóng chiều, tôi lại mừng đến xúc động và ước chi mình cũng sẽ ra đi nhanh và nhẹ như giấc ngủ qua đêm. Thì ra, cái “nỗi niềm canh cánh” của đời người cũng đổi thay theo thời gian qua những chặng đường đời.

Hôm nay, ngày 4-7-2026, Quốc Khánh 250 năm kỷ niệm ngày Ngày Độc Lập (Independence Day) của Mỹ, tôi thức dậy sớm và bên chén trà mai, viết đôi điều cám ơn nước Mỹ.

Nhiều bằng hữu từ Việt Nam mới qua vẫn thường bày tỏ sự ngạc nhiên vì rất ít khi thấy nhà nào treo cờ hay băng đèn trong các dịp quốc lễ như thế này.

Người Mỹ không thường treo nhiều cờ quạt, khẩu hiệu rợp đường như một số quốc gia khác, dù họ mừng Quốc Khánh rất lớn bằng pháo hoa, diễn hành, picnic, barbecue, ca nhạc và lễ hội. Lý do chính là vì tinh thần yêu nước của người Mỹ thường thiên về sinh hoạt tự do cá nhân hơn là hình thức tập thể có khẩu hiệu.

Họ mừng bằng cách tụ họp, ăn uống, xem pháo hoa, đi parade, nghe nhạc, mặc áo màu cờ Mỹ, hơn là treo khẩu hiệu chính trị. Ở Mỹ, treo cờ hay thể hiện mọi hình thức yêu ghét là quyền tự nguyện, không phải bổn phận bắt buộc. Văn hóa Mỹ rất ngại sự tuyên truyền hình thức nên tuy họ vẫn tổ chức mừng Quốc Khánh rất trọng thể, nhưng cách mừng của họ là vui, tự do, dân sự và gia đình. Nó phản ánh một văn hóa trong đó lòng yêu nước được để cho mỗi người tự biểu hiện theo cách riêng của mình. Đó mới chính là tinh thần cốt tủy về khái niệm Độc Lập, Tự Do trong Hiến Pháp Mỹ từ thời 1787 và 1791.

Mỗi lần chào mừng Quốc Khánh Mỹ, tôi lại nhớ Việt Nam với ước mơ gần trăm năm chưa thành là một ngày Quốc Khánh chỉ có niềm vui và chúc tụng; quanh ta và khắp năm châu không còn mảy may dấu vết phân hóa, hận thù. Mỹ là một nước của 50 nước và một quốc gia của hơn 200 nhóm chủng tộc trên toàn thế giới. Tôi suy niệm là muốn được thế thì nơi ta ở phải là nơi đất ở trọn vẹn như tâm trạng người lưu dân từ những ngày đầu tiên đặt chân lên đất Mỹ.

Ngày rời quê hương Việt Nam ra đi, tôi có mang theo trong gói hành trang tâm thức của mình hai câu thơ của Chế Lan Viên:

"Khi ta ở chỉ là nơi đất ở,
Khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn."

Hai câu thơ mà những năm còn ở trong nước tôi thường suy ngẫm về cái tâm đi lạc giữa đời như Nguyễn Bính xưa với Huế: “Ở Ngự Viên mà nhớ Ngự Viên”. Và luôn cả những thi sĩ gạo cội của dòng thi ca truyền thống như trong thi ca thế giới, có nhiều thi sĩ đã diễn tả ý tưởng rằng một nơi chốn chỉ thực sự trở thành quê hương khi con người rời xa nó. Tuy nhiên, rất hiếm câu thơ nào đạt đến sự cô đọng và sức khái quát như hai câu thơ của Chế Lan Viên.

T. S. Eliot viết:

Ta vẫn miên du vĩnh cửu đi tìm
Tận cùng trong cuộc lữ lặng im
Có về quê cũ nơi cất bước
Mới hiểu ban đầu trong trái tim

(We shall not cease from exploration,
And the end of all our exploring
Will be to arrive where we started
And know the place for the first time)

Ý thơ cho thấy sau mọi cuộc hành trình, con người trở về nơi cũ với một tâm hồn khác, và chính lúc ấy mới thật sự hiểu và yêu nơi mình đã sống.

Hay như Kahlil Gibran lại viết:

Tình yêu nào biết nông sâu,
Phải chờ đến phút khởi đầu chia ly.

(And ever has it been that love knows not
its own depth until the hour of separation.)

Phải chăng vì thế mà con người thường bị lạc loài với thực tại vì chỉ chỉ khi xa cách, con người mới nhận ra giá trị sâu xa của điều mình từng gắn bó.

Phương Đông và phương Tây đã thành lão hóa nên thường nhìn thực tại qua dĩ vãng "ở Ngự Viên mà nhớ Ngự Viên”; bởi vậy mà có những bóng dài nghìn năm không thay đổi; trong khi đó Mỹ như một vùng đất mới đón bước lưu dân:

Ta ở nơi đây, ta thuộc chốn này
Nơi chiếm ngự lòng ta vừa bước tới
Mai đã có nhưng chân trời tươi mới...
Đón bước lưu dân thắp sáng một chân trời

(Here I am, and here I belong;
This place has shaped my heart so long.
Tomorrow waits beyond the blue,
With fresh horizons, wide and true.
James Hawley (Boat People)

Ở Mỹ hơn nửa cuộc đời, từ tuổi trưởng thành cho đến về già, trải nghiệm thực tế qua từng bước đi hòa điệu của đàn con cháu đã trưởng thành trong xã hội Mỹ trong suốt 44 năm qua từ ngày chập chững những bước đầu tiên cho đến lúc trưởng thành, tôi đã đi qua nhiều tiểu bang, cư trú nhiều nơi trên đất Mỹ và nơi đâu cũng là “nơi đất ở” trọn vẹn từ bước đầu đặt chân đến. Sự hòa điệu của con người với mạch đất về cả tâm hồn và thể chất không đợi đến khi xa rồi thì mới biết “khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn”!

Nếu có một giấc mơ hoang tưởng là được gặp lại Nhà thơ Chế Lan Viên (mất năm 1989), tôi chỉ xin phép được thay một chữ trong hai câu thơ nổi tiếng của Thi Sĩ cho hợp với hoàn cảnh của tôi: Tôi xin được thay chữ CHỈ bằng chữ “MỚI” trong câu:

"Khi ta ở CHỈ là nơi đất ở,
Khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn."

Thành ra:

“Khi ta ở MỚI là nơi đất ở,
Khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn.”

Nước Mỹ có gì khác nước Việt chăng?

Lưu dân đến Mỹ từ những ngày bình minh lịch sử cho đến lúc này đã nguyện lòng đến đất này để ở như vọng âm đầy thực tế và huyền thoại về biểu tượng Nữ Thần Tự Do:

LỜI NỮ THẦN TỰ DO

Hỡi người lưu dân, hãy đến đây và đừng sợ hãi.
Hãy mang theo quê hương cũ trong tim, nhưng hãy mở lòng đón nhận quê hương mới.
Nơi đây, người có quyền sống, quyền mơ ước và quyền tự chọn con đường đi tới. Hãy gieo xuống mảnh đất này những giọt mồ hôi, những ước vọng và tình yêu của mình.

Rồi một ngày, người sẽ hiểu:

Khi ta ở, mới là nơi đất ở,
Khi ta đi, đất bỗng hóa tâm hồn.

Tôi đã chọn xứ Hoa Kỳ làm nơi đất ở suốt 44 năm nay.

HAI THIÊNG LIÊNG: Hoa Kỳ là trái tim và Việt Nam là dòng máu.

Xin cám ơn đất nước Hoa Kỳ.
Thương nhớ Việt Nam.
 

Thủ phủ California July 4th 2026

Trần Kiêm Đoàn
 

art2all.net