Túy Việt

II) Lịch sử luôn đi tới

          Tôi đã ngạc nhiên khi nghe cô Salta nói Kyrgyzstan không có lịch sử. Cô cho biết trước thời xô viết, người dân Kyrgyz sống rải rác, là dân du mục. Chỉ từ sau khi thoát khỏi chế độ xô viết, quốc gia mới được hình thành.
 

Tất nhiên quan điểm của các sử gia và nhân chủng học thì không đơn giản như vậy. Họ truy tìm nguồn gốc của các sắc dân đã từng có mặt trên mảnh đất của Kyrgyzstan ngày nay, và cho biết lịch sử của họ bắt nguồn từ rất lâu trước đây. Theo trang nhà http://countrystudies.us/kyrgyzstan/1.htm thì ghi nhận đầu tiên bằng chữ viết về văn minh Kyrgyzstan có mặt trong lịch sử Trung hoa từ năm 2000 B.C. Nguyên thủy, họ là giống dân du mục sống ở vùng đông bắc Mông cổ ngày naỵ Vào thế kỷ thứ tư và thứ ba trước công nguyên, họ là một trong những kẻ thường xuyên xâm lăng Trung hoa khiến cho nước này phải xây Vạn Lý Trường Thành làm vòng rào phòng thủ.
 

(The first written records of a Kyrgyz civilization appear in Chinese chronicles beginning about 2000 B.C. The Kyrgyz, a nomadic people, originally inhabited an area of present-day northwestern Mongoliạ In the fourth and third centuries B.C., Kyrgyz bands were among the raiders who persistently invaded Chinese territory and stimulated the building of the original Great Wall of China in the third century B.C.)
 

Theo trang nhà http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Kyrgyzstan thì lịch sử Kyrgyzstan bắt đầu từ năm 201 B.C. Khởi nguyên, từ Mông cổ, từ nam Siberia, họ đến vùng sông Yenisey - Nga, và sống tại đó cho đến thế kỷ thứ 8. Họ di cư lần lần xuống miền Nam nước Nga (vùng Tuva ngày nay), giáp ranh phía Tây Bắc Mông cổ, cho đến khi bị quân Mông cổ xâm lấn (thế kỷ thứ 13), một số họ di hẳn xuống miền Nam, vùng Kyrgyzstan ngày nay.

Họ có nét đặc trưng chung là du mục, sống rày đây mai đó trong những căn nhà hình tròn dễ dựng và đễ gỡ. Họ có tài nuôi ngựa, và ngựa là "đôi cánh của dân Kyrgyz". Ngựa trở thành trung tâm của cuộc sống du mục: là bạn, là công nhân, là nguồn cung cấp thịt, da và sữa, đồng thời còn là nguồn giải trí của người dân trong những ngày lễ, hội.
 

Họ sống yên lành tại đó đến năm 1876 thì bị Nga Sa hoàng thâu tóm, đặt nền đô hộ. Họ đã chịu rất nhiều thiệt thòi dưới thời phong kiến Sa hoàng, chẳng hạn bị truất hữu đất đai, chịu nhiều sắc thuế, và nhất là nạn mù chữ. Nhiều cuộc chống đối đẫm máu đã xảy ra khiến nhiều người chết và một số lớn đã phải "vượt biên" sang Trung hoa (1916). (http://countrystudies.us/kyrgyzstan/3.htm)
 

Sau đó không lâu, Nga hoàng bị Lenin lật đổ (1917), họ bị chính quyền mới "tiếp quản" và trở thành một nước cộng hoà trong Cộng Hoà Liên bang Nga.
 

Chính quyền xô viết thực sự rất được hoan nghênh tại đâỵ. Nói theo thuật ngữ xã hội chủ nghĩa thì đây là thời kỳ mà Kyrgyzstan đã phát triển rực rỡ và thống nhất cả hai mặt hạ tầng cơ sở và thượng tầng kiến trúc.

Về hạ tầng cơ sở là sự phát triển vững vàng các hệ thống đường sá, xe lửa, bến cảng, sân bay (dân sự lẫn quân sự ). Kế đến là phát triển các ngành kỹ nghệ nặng như điện, than, hầm mỏ hay tài nguy ên thiên nhiên. Ngành này đã cung cấp cho Liên bang Nga thủy ngân, chì, kẽm và nhiều nhất là vàng.

Các ngành kỹ nghệ tiêu dùng cũng không thiếụ. Họ đã sản xuất được cái máy giặt đầu tiên, giặt được 3 ký lô quần áọ. Máy giặt này hiện đang được trưng bày tại Viện Bảo Tàng Quốc gia.

Ngành dệt cũng được phát triển từ thủ công sang hiện đại nhờ nguồn nguyên liệu (bông vải và len) dồi dào. Trong suốt thời kỳ xô viết, ngành dệt đã xử dụng đến 100 ngàn công nhân. (www.bccịbg/...C_SECTOR_Executive_Summary_-_Kyrgyzstan.doc ).

Nông nghiệp và chăn nuôi được chú trọng bởi vì họ vốn vẫn là xứ nông nghiệp. Phần lớn đất nông nghiệp (83%) là đồng cỏ cho cừu, dê, ngựa. Chăm sóc đàn thú là nghề truyền thống của họ. Ðặc biệt họ rất nổi tiếng với thịt cừu. Cừu nuôi tại đây, được xuất cảng sang Kazakhstan để xẻ thịt, xong xuất cảng sang các nước thuộc Cộng hòa Liên bang Nga.

Về thượng tầng kiến trúc, đáng kể nhất là sự mở mang giáo dục. Các trường học được mở ra khắp mọi miền đất nước, từ thành thị đến thôn quê, từ mẫu giáo đến Ðại học. Hệ thống giáo dục chỉ có 10 năm từ tiểu học đến hết trung học. Cưỡng bách giáo dục đến 15 tuổi (http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Kyrgyzstan/Kyrgyz.html ).

Ðây thực sự là cuộc cách mạng đổi đời cho người dân Kyrgyz. Nạn mù chữ kéo dài từ thời Nga sa hoàng đến đây được xóa sạch. Các trường chuyên nghiệp thuộc các ngành nghề khác nhau cũng thi đua nở rộ. Các bộ môn nghệ thuật như ca múa nhạc kịch, hội họa, kiến trúc... tất cả đều có mặt. Nhiều nhân tài đã được đào tạo như:

Bubusara : nữ vũ công ba lê, hình của Bà được in trên tờ $5.00

(Hình trích từ http://en.wikipedia.org/wiki/Bubusara_Beyshenalieva )

Abdylas Maldybaev : Ca nhạc sĩ, hình của Ông được in trên tờ $1.00
( hình trích từ http://en.wikipedia.org/wiki/Abdylas_Maldybaev )

Nhà hát lớn tại Bishkek được mang tên Ông – Abdylas Maldybaev.
(Hình trích từ http://www.angietravels.com/state-opera-ballet-theatre-bishkek/)

Chingiz Atmatov và Aaly Tokobaev : nhà văn
( hình trích từ http://www.advantour.com/kyrgyzstan/people/aitmatov.htm  và
http://www.kyrgyzjer.com/en/Tourism/section45/section308/3513.html  )

Alykul Osmonov : nhà thơ, hình của Ông được in trên tờ $200.00
( Hình trích từ http://en.wikipedia.org/wiki/Alykul_Osmonov )

Bịnh viện được mở mang, người dân và nhất là sản phụ được chăm sóc sức khỏe rất chu đáọ. Cho đến năm 1991, họ có 15,354 bác sĩ, 42,448 nhân viên trong ngành y tế, 246 bịnh viện đa khoa và 20 bịnh viện chuyên ngành (http://countrystudies.us/kyrgyzstan/ ). Ngoài ra, họ còn được hỗ trợ bởi hệ thống bịnh viện Trung Ương ở Moscow lẫn các nước cộng hòa khác trong Liên Bang. Phúc lợi xã hội cũng được chú trọng, trẻ em và người hưu trí đều được nhà nước trợ cấp (http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Kyrgyzstan/Kyrgyz.html ).
 

Viện Bảo Tàng Lịch Sử Quốc Gia - Bishkek

Cũng từ đây, phần lớn dân số từ bỏ lối sống du mục, định cư trong các thành phố lớn theo đà phát triển của đất nước. Họ thực sự yêu mến và mang ơn chính quyền xô viết. Ngày nay, chế độ xô viết đã sụp đổ nhưng họ vẫn ca ngợi thành quả mà chính quyền xô viết đã mang đến cho họ. Họ dành nguyên một tấng lầu 2 trong Viện Bảo Tàng Lịch sử Quốc Gia để trưng bày thành tích này. Các tượng Lê nin, Karl Marx và Engels vẫn còn tồn tại trong công viên. Hằng năm họ vẫn tổ chức kỷ niệm Cách Mạng Tháng 10 của Nga.
 

Tượng Lenin và tượng Karl Marx cùng Engels vẫn còn “hiên ngang” ở thủ đô Bishkek.

Chỉ có một thay đổi nhỏ,

đó là tượng Lenin được dời từ phía trước ra phía sau lưng Viện Bảo Tàng Lịch Sử Quốc Gia

Ðời đẹp như mơ ….. Họ đang mơ một giấc mơ dài, nhưng đã tỉnh mộng khi Liên Bang Nga có vấn đề. Thay đổi từ chính quyền trung ương Liên bang Nga đã ảnh hưởng đến người dân Kyrgyz. Họ tự động thành lập phong trào dân chủ (Kyrgyzstan Democratic Movement), bao gồm những người chống đảng cộng sản, các phong trào và các tổ chức phi chính phủ. Nhóm liên kết này đã sớm trở thành một lực lượng chính trị có uy tín. Tháng 10/1990, trong một cuộc bầu cử, họ đã loại bỏ được đảng cộng sản ra khỏi cái ghế quyền lực điều hành quốc gia. Họ đã chọn vị tổng thống dân cử đầu tiên, và rồi lịch sử tiếp tục đi tới....
 

Askar Akayev - Tổng thống dân cử đầu tiên của Kyrgyzstan (http://www.nndb.com/people/234/000092955/)

Phải lịch sử luôn đi tới nhưng cũng có lúc nó đi luị. Theo lời cô Olga, hướng dẫn viên du lịch, thì những năm tiếp theo tuyên bố độc lập là giai đoạn vô cùng bi đát, bế tắc, khủng hoảng, thiếu thốn, rối ren, biểu tình, bạo loạn… khiến người dân vô cùng khốn đốn. Họ nuối tiếc chế độ xô viết, họ tha thiết muốn trở lại với chế độ xô viết đến nỗi nhà nước (?) đã phải viết thư gởi Tổng Thống Putin, bày tỏ nguyện vọng muốn trở thành một bộ phận của nước Nga. Tổng thống Putin đã nhã nhặn trả lời, đại ý : "Chúng ta là anh em. Chúng tôi không quên các bạn. Chúng tôi luôn nhớ và gìn giữ mối quan hệ anh em của chúng ta. Nước Nga là anh, Kyrgyzstan là em, chúng ta là hai người (quốc gia) độc lập." (****)

Cô Olga, hướng dẫn viên

(****): Ðây là những gì tôi nghe được từ cô Olga. Tôi đã không tìm được tài liệu để dẫn chứng cho lời nói này, Quý vị và Các bạn nếu tìm được tài liệu có liên quan đến điều này xin vui lòng bổ sung cho tôi. Tôi kính xin lỗi Tổng Thống Putin, nếu có điều gì thiếu chính xác, xin Tổng Thống chớ phiền lòng. Tôi rất kính phục tinh thần thẳng thắn, tấm lòng rộng rãi của Tổng Thống, đã không thèm lấy thế của kẻ mạnh, lợi dụng thế yếu của nước nhỏ để khuất phục họ, thâu tóm họ vào vòng đai quyền lực của mình. Tôi cũng xin chúc mừng người dân Kyrgyz đã và đang có một người láng giềng hào hiệp đến vậy.)

Trở lại với những khó khăn mà Kyrgyzstan phải đối phó thì ngoài khó khăn vật chất do mất đi các nguồn tài trợ từ Nga xô cùng sự tan rã của các mối liên kết kinh tế với các nước cộng hòa trong khối liên bang cũ, tôi nghĩ, họ còn vấp phải một khó khăn phi vật chất nữa, đó là tiến trình “dân chủ hóa”. 

“Dân chủ hóa” …. Ôi! Sao nghe nặng nề cho một bài tường thuật sau một chuyến đi, nhưng tôi khó thể nói khác hơn bởi vì nó đang làm lịch sử cho Kyrgyzstan. Ít nhiều gì thì ký ức độc quyền cai trị thời xô viết vẫn còn lẩn quất trong tư duy và trong hành động của những nhà lãnh đạo mới của đất nước, đưa đến nạn lợi dụng chức quyền, tham nhũng và gia đình trị. Chính nó đã mang lại bất bình cho số đông dân chúng cộng với sự kỳ thị sắc dân và địa phương đã dẫn đến những cuộc biểu tình liên tiếp, đối đầu giữa nhà nước và nhân dân. Súng đã nổ, máu đã đổ, bao nhiêu thân người đã ngã xuống cho một Kyrgyzstan công bình và cơ hội. Ơn trời, hy sinh của họ thật xứng đáng, những người lãnh đạo bất xứng đã phải rời chức vụ nhường chỗ cho những người xứng đáng với lòng tin, với lá phiếu của nhân dân. Ðất nước đã đi lui một quãng khá xa, giờ đây họ bắt đầu đi tới, từng bước thong thả. Chưa biết họ sẽ đi nhanh hơn hay không, nhưng nhìn các thanh thiếu niên sinh hoạt vào ngày thứ bảy mỗi tuần như trong hình ảnh dưới đây, tôi tin chắc tương lai Kyrgyzstan sẽ vô cùng sáng lạn.

Ghi chú thêm:
 

1) Hình ảnh các nhà lãnh đạo dân cử tại Kyrgyzstan từ năm 1991 đến nay:

Askar Akayev: Tổng thống thứ nhất, giữ chức vụ 3 nhiệm kỳ, từ năm 1991 đến 2005. Chính phủ của ông đã làm được một số công việc đặt nền móng cho nền dân chủ thời đại như hiến pháp với tư pháp độc lập, tự do báo chí, phổ thông bầu phiếu. Tuy vậy kinh tế vẫn tiếp tục suy thoái, báo chí không thật sự được tự do như hiến pháp quy định, ông bị kết án lạm dụng chức quyền và chính quyền tham nhũng. Năm 2001 Ông cho phép Mỹ đặt căn cứ quân sự tại Manas để kềm chế Afghanistan cộng với cuộc bầu cử gian lận vào năm 2005 đã đưa đến những cuộc biểu tình rất rầm rộ vào tháng 3, 2005, buộc ông phải thoái vị vào ngày 24/3/2005.

Kurmanbek Bakiyev : Tổng thống thứ hai, giữ chức vụ từ 25/3/2005 đến 7/4/2010. Ông càng ngày càng tỏ ra chuyên quyền, phe nhóm, và nạn tham nhũng càng tồi tệ hơn. Nhiều cuộc biểu tình đã diễn ra trước dinh tổng thống, kéo dài trong nhiều ngày. Tiếp theo đó, giá điện tiêu dùng bỗng tăng cao đột ngột vào tháng 4/2010 đã đưa đến nhiều cuộc biểu tình đồng thời tại nhiều thành phố, trong đó, biểu tình tại thủ đô Bishkek đã biến thành bạo loạn làm 80 người chết, hàng chục người khác bị thương. Kết qủa, ông Bakiyev đã rời chức vụ vào ngày 7/4/2010. (hình: http://en.wikipedia.org/wiki/file:kurmanbek_bakiyev_2006.jpg )

Roza Otunbayeva: Tổng thống thứ ba: giữ chức vụ từ 7/4/2010 đến 1/12/2011. Ngay sau khi ông Bakiyeb rời khỏi dinh Tổng thống, Bà được chọn để đảm trách Quyền Tổng Thống, thành lập chính phủ lâm thời cho đến hết nhiệm kỳ của ông Bakiyeb, hoặc kỳ bầu cử tổng thống kế tiếp.

Bà từng là đại sứ Kyrgyzstan tại Hoa kỳ và Anh Quốc, và là vị Nữ Tổng thống đầu tiên của một quốc gia Hồi giáo tại Trung Á. "Chọn một phụ nữ vào chức vị Tổng thống cho thấy rằng suy tư của chúng tôi đang thay đổi, và rằng chúng tôi đã sẵn sàng cho một nền dân chủ thực sự ", nhà báo Olzhobay Shakir phát biểu (http://www.peacewomen.org/news_articlẹphp?id=2127&type=news ).

Almazbek Atambayev: Tổng thống đương nhiệm, đắc cử trong cuộc bầu Tổng thống ngày 1/12/2011.

2) Hình ảnh sinh hoạt của tuổi trẻ tại thủ đô Bishkek vào mỗi sáng thứ bảy:

Như nhà báo Olzhobay Shakir đã phát biểu, họ đã sẵn sàng cho một nền dân chủ thực sự, trong ba năm qua, cuộc sống của người dân Kyrgyz đã dần dần ổn định. Vào thứ bảy hàng tuần, các thanh thiếu niên tụ tập trên quảng trường bên cạnh dinh Tổng thống, trình diễn võ thuật, văn nghệ..., đúng là cuộc sống thanh nhàn như Cô Salta đã nói với tôi.

3) Theo lời cô Olga thì, vào thời kỳ xô viết, tuyệt đối không có ngành du lịch tại đây, Kyrgyzstan chỉ nghĩ đến đề tài du lịch từ sau khi "lập quốc" (1991). Dù thế, theo cô Olga, cô vẫn chưa hài lòng với các chủ trương hay chính sách phát triển du lịch cho đất nước hiện có. Tôi cũng cảm thấy bị giới hạn rất nhiều vì không thu thập được nhiều tài liệu như mình mong muốn. Viện bảo tàng Quốc gia đồ sộ như thế mà tuyệt đối cấm du khách chụp hình; trong này có trưng bày cái máy giặt đầu tiên của Kyrgyz và có lẽ cuả thế giới nhưng tôi không có hình để đưa vào đây. Có thể họ vẫn còn e dè vì đã có thời kỳ dài sống trong chế độ bưng bít thông tin, do đó, kinh nghiệm du lịch hãy còn nằm phía trước. Cũng có thể họ còn thiếu tính cạnh tranh vì cả miền nam đất nước chỉ là núi, núi ngổn ngang, muốn tân tạo cho du lịch phải cần rất nhiều thời gian và công sức.

Tôi mong rằng những điều tâm tình của tôi sẽ đến với các vị có thẩm quyền Kyrgyz để họ có thể cởi mở hơn trong việc giới thiệu mình ra thế giới.

Túy Việt
 

Xem tiếp phần 3: Chuyện nghe được trên đường đi

art2all.net