vơ công liêm

 

CON ĐƯỜNG ĐI TỚI TỰ DO

CỦA NHÀ VĂN NGUYỄN HUY THIỆP

 

 

LTG: Đây là phần nhận định về nhà văn NHT do thỉnh ư của văn thi sĩ Đỗ Quyên dành cho biên khảo của ông: ‘ Tôi đang viết Nguyễn Huy Thiệp -Tiểu truyện cuối cùng’ (2021).' Bài viết này nh́n dưới góc độ khách quan. (vơcôngliêm)
 

Nguyễn Huy Thiệp (1950-2021) là nhà văn tên tuổi cuối tk. thứ hai mươi, một thứ văn chương mới. Những tập truyện của Nguyễn Huy Thiệp là tiểu thuyết lớn được coi như: ‘Thời của Lư do / L’Age de raison’ (1954) là chủ đề truyện của Jean-Paul Sartre và Nguyễn Huy Thiệp có truyện ‘Tướng Về Hưu’ (1987). Trước có Sartre và sau có Nguyễn là những tác phẩm bị gác bỏ hoặc không ‘đụng tới’ sau khi văn hồi chiến tranh thế giới II và thống nhứt đất nước ở Việtnam (1975). Vườn hoa văn nghệ đua nhau nở rộ, trong nước cùng thời có Bảo Ninh (Nỗi buồn Chiến tranh) và Dương Thu Hương (Tiểu thuyết Không đề) bị cấm và chưa được phổ biến rộng răi, măi cho tới khi có nghị quyết: ‘cởi trói cho văn nghệ sĩ’ (vào đầu thập niên 1985/1986) th́ lúc ấy một số sách của các tác giả đă ‘chui’ ra nước ngoài. Họ được đón nhận nồng nhiệt như một phản đề và đă dịch ra nhiều ngoại ngữ khác nhau. Đó là lư do t́m con đường đi tới tự do nơi phát hành và phát biểu những ǵ để lại trong tiểu thuyết của họ, một lư lẽ sống đáng quan tâm so với những tác phẩm khác, bởi; truyện của họ liệt kê là thứ truyện phản động.Truyện mang màu sắc ‘tố cáo’ hơn là ngợi ca trong ‘linh hồn sắt thép /Iron in the Soul’ do đảng và nhà nước đề ra. Nguyễn Huy Thiệp nhắm tới tiêu đề để dựng truyện là giai đoạn của cuộc đời mà tác giả đă nhận biết qua vai tṛ của người giă từ vũ khí, là một hàm chứa trên đe dưới búa mà tác giả đă sống và chứng kiến trong cuộc đời.

Bản thân Nguyễn Huy Thiệp đă nhận ra những cơn biến động chính trị trong nội bộ cũng như ở quần chúng là những dự tính bất ngờ đến với Nguyễn từ một thứ triết lư nhân văn đưa vào văn chương sáng tác; thay thế vào đó để nói lên thảm trạng của chính trị với vô số chịu đựng khác nhau. ‘Những Ngọn Gió Hua Tát’, ‘Muối của Rừng’…cho dù đó là lưỡng phân chủ nghĩa (có tốt, có xấu) nó nằm trong tâm lư đời thường qua chuyện cũ, chuyện mới được gán ép vào nhau; những ǵ đeo đẳng măi, một ám ảnh của cuộc chiến, Nguyễn lấy văn chương như một gián tiếp chống lại. Tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp trước sau đều sáng giá cả hai mặt t́nh và lư. Thế nhưng chưa coi đó là một luận đề để bàn tới hay coi đó là mô thức trong văn chương để xác quyết tác phẩm đáng để đời hay chỉ là bàn quan như những tác phẩm khác.

Khi đưa ra nước ngoài nhất là ở Pháp -người ta, ngay cả tác giả hy vọng Nobel sẽ để mắt tới; mặc dù có một số nhà văn lớn cũng như những nhà báo, nhà xuất bản ở Pháp cố công vận động hoặc kư giao kèo in ấn những tác phẩm của Nguyễn. Nhưng; tất cả chưa đạt yêu cầu trên b́nh diện thời sự cũng như tâm lư quần chúng. Nhớ cho: với Nobel phải là luận thuyết có tính nhân bản, có tính hoà b́nh hơn chiến tranh th́ may ra để ư đến. Ngay cả J.P Sartre được b́nh chọn của hội đồng trao giải văn chương Nobel 1964 (Sartre đă từ chối giải thưởng). Hơn thế nữa Nobel nghiêng về truyện dài, truyện lư luận hơn truyện ngắn. Do đó đề xuất truyện ngắn ‘Tướng Về Hưu’ để chọn vào Nobel là không đúng tiêu chuẩn của hội đồng văn hóa quốc tế Thụy Điển. Đấy là điều đưa tới tuyệt vọng cho Nguyễn Huy Thiệp. Là v́; mơ ước đó chưa hẳn phải là tuyệt đối của đại đa số hoặc có thể người ta cho đó là tham vọng chủ nghĩa (?).Vấn đề được xác quyết có hay không có nó thuộc về hiện hữu thời gian. Tuy nhiên; không phải lư do đó mà làm cho tác giả mất sáng tác, Nguyễn Huy Thiệp viết vững hơn xưa qua kinh nghiệm tư tưởng đă vốn có về sau này.

Nhưng; chúng ta phải có cái nh́n sâu hoáy vào những tác phẩm nổi tiếng của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp một cách sáng tỏ. Văn chương xưa nay thường là ẩn ngữ hay ẩn dụ cho một bày tỏ kín đáo trong truyện.

Truyện của Nguyễn Huy Thiệp được lồng vào chuyện xưa nay đều có tính cách ‘ví von’ giữa ‘phong kiến quan liêu / bourgeois morality’ và ‘phép vua thua lệ làng / decent behaviour’ đặc biệt trong tập truyện ngắn ‘ Tướng Về Hưu’ và ‘Muối của Rừng’. Mổ ra xem th́ hẳn nó chống kịch liệt, cái kiểu ‘mượn đầu heo nấu cháo’ ra phết! Độc giả ngày nay khôn ngoan và thông minh thậm tệ. Mượn câu nói này của Jean-Paul Sartre trong tác phẩm; ‘Thời của lư do / The Age of Reason’: ‘Nói gọn; nó có một nửa nhân tính cái đó khó hiện hữu cho tôi -thực ra; nó không phải là từ chối, một nửa khác là trong thế đơn độc của tôi và để tâm theo đuổi nó…anh bày tỏ một cảm t́nh trừu tượng với đảng Cọng sản, nhưng; anh để dạ vào đó mà chẳng mấy khi mắc phải lỗi lầm và anh chẳng bao giờ ủng hộ tới nó…’

Tướng Về Hưu và những truyện khác là thứ chính trị đặt sau hậu trường, nó không thể khuấy trộn ở chính tác giả để hành động công khai. Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp có miệng mồm trong chữ nghĩa, một lối hành văn tinh thông ‘dương Đông kích Tây’ rất khéo léo và rất hiếm thấy ở những nhà văn khác. Nguyễn thích đổi cái tự do trống rỗng đó bằng một âm vang đúng nghĩa của nó, và; nhờ đó mà Nguyễn thấy được tự do một cách đích thực. Tự do viết lách và hành động như tâm tính người lính già về vườn sau những trận chiến mệt mỏi.

Trong lời nhắn với bạn bè một cách chân t́nh, văn chương đă chuyên chở những ǵ tuyệt vời nhất, một tự giác và một ít những ǵ mà Nguyễn Huy Thiệp bỏ vào đó như một dự cuộc rộng lớn; hẳn không phải việc làm đó là một hội nhập với thế giới ngay tức khắc, nhất là thế giới văn chương ngày nay ./.
 

VƠ CÔNG LIÊM (ca.ab.yyc. june 5/2021)


 

trang vơ công liêm

art2all.net