Võ Kỳ Điền

VÀI Ý NGHĨ LAN MAN

NGÀY SINH NHỰT THỨ TÁM MƯƠI LĂM

          Trời đã trở lạnh từ mấy tuần qua, mùa thu xứ lá phong đã đến từ hồi nào không hay không biết. Tôi mặc chiếc áo khoác bằng len dày và choàng chiếc khăn quàng cổ thật kỹ nếu không vậy khi đi dạo ngoài trời giá buốt thế nào cũng bị cảm lạnh gây phiền phức lôi thôi. Ở cái xứ sở nầy cái gì có thể coi thường nhưng nhiệt độ thời tiết nóng lạnh là phải để ý từng giây từng phút, lơ là sơ sẩy một chút là không được đâu.

Sáng nào tôi cũng lò dò chống cây gậy quen thuộc đi ngang qua một công viên xinh xắn của thành phố Brossard, lần theo một con đường nhỏ dành riêng cho người đi bộ, bên trái có một vách tường đá xanh xếp lớp trải dài dọc theo bờ sông Saint-Laurent để đến gần bên chân cầu Champlain, đoạn đường đi về tính ra chừng cũng phải trên ba mươi phút. Mỗi buổi sáng đi tản bộ dọc theo bờ sông đẹp đẽ nầy như là một vận động thể thao cần thiết cho cơ thể hằng ngày. Ngày nào có được nắng ấm, trời trong quang đãng là mừng lắm, nếu không vậy thì phải đành đi trên chiếc thảm plastique đen của cái treadmill ở phòng tập thể dục, không vui sướng chút nào. Bên trong nhà làm sao nghe được tiếng chim hót líu lo trên những cây sồi già, tiếng đàn ngỗng trời cùng cả bầy con nhỏ oang oác giành nhau kiếm ăn bên bờ sông, ngắm những giọt sương mai lóng lánh trên những thảm cỏ xanh rì và vui sướng nhìn những cành liễu rủ đong đưa trong gió sớm quen thuộc.

Trong công viên bên vách đá chớn chở nầy có một cây dương liễu xanh (saule pleureur - weeping willow) gốc đen xù xì to cỡ người ôm, cành cây mềm dịu dàng màu vàng lợt, lá xanh mướt thon dài buông thòng xuống đất rì rào theo từng cơn gió. Hèn chi người mình thường đặt tên cho nó là liễu rũ -

Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang,
Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng:
Đây mùa thu tới - mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng.
(Xuân Diệu).

Vào cuối thu những chiếc lá biến đổi thành màu vàng khô rơi đua nhau rụng trơ cành. Không hiểu sao mỗi lần đi ngang qua đây tôi chợt nhớ tới điển cố “chiêt liễu” trong nền thi ca cổ Trung Hoa. Đã trên nửa thế kỷ trôi qua, năm tháng ở những ngôi trường thơ mộng ngày nào đó, tôi đã từng kể cho các em học sinh nghe chuyện người xưa khi tiễn đưa nhau, người ở lại thường bẻ cành liễu để tặng cho người ra đi, để làm roi quất ngựa. Lúc nói là nói vậy thôi, nói theo điều đã học được trong sách vở, chớ thiệt ra tôi có biết cành liễu hình dáng ra sao, và cũng không bao giờ đặt thêm câu hỏi tại sao cổ nhân lại dùng cành liễu làm roi mà không phải là cành lê, cành mận, cành đào hay cành cây nào khác?

Phải tới trên nửa thế kỳ và phải qua nửa vòng trái đất ở một phương trời xa thiệt xa và lạnh thiệt lạnh, tôi mới thấy và biết được cây liễu, mới nhìn được rõ ràng cành liễu dịu dàng mềm dẻo gọn nhẹ vừa tầm tay như thế nào và tại sao cổ nhân mới lựa chọn nó dùng làm roi quất ngựa để dong ruổi trên đường thiên lý.

Chiết liễu 折柳 - bẻ cành liễu. Chỉ sự chia tay. Đời Hán, khi chia tay, người ở lại thường bẻ cành liễu tặng cho người đi, làm roi ngựa.
(Hán-Việt từ điển Nguyễn Quốc Hùng)

Trong điển cố Trung Hoa có một câu chuyện kỳ thú, chúng ta cùng ôn lại cho vui. Trong tác phẩm "Đoạn Trường Tân Thanh" của Nguyễn Du, đoạn diễn tả nỗi lòng nhớ thương quê hương và tình nhân của nàng Kiều lúc ở lầu xanh, có câu:

Nhớ lời nguyện ước ba sinh,
Xa xôi ai có biết tình chăng ai?
Khi về hỏi liễu Chương Đài,
Cành xuân đã bẻ cho người chuyên tay

"章台柳 Chương Đài Liễu" -Chương Đài là tên một con đường ở thành Trường An bên Tàu. "Hỏi liễu Chương Đài" là hỏi thăm cây liễu ở đường Chương Đài. Như vậy cây liễu ở đây đã được nhân cách hóa. Cũng thời là liễu nhưng có khi là tên người, nhưng cũng có khi là tên cây cỏ. Cây liễu xinh xắn mềm mại trước gió, phút chốc biến thành nàng Liễu yêu kiều. Chúng ta tha hồ mà tưởng tượng, trong thi ca muốn sao cũng được, tùy ý vẽ vời mà. Câu nầy có nghĩa là hỏi thăm người tình nhân cũ (tức là nàng Kiều).

Sở dĩ có nghĩa ấy do điển tích ở Tình Sử:
Bài thơ của nho sĩ Hàn Hoành gởi cho vợ là Liễu Thị bị lưu lạc trong loạn An Lộc Sơn là:

章台柳，章台柳， Chương đài liễu, Chương đài liễu,
昔日青青今在否? Tích nhật thanh thanh kim tại phủ?
使長條似舊垂， Túng sử trường điều tự cựu thùy,
也應攀折他人手。 Dã ưng phan chiết tha nhân thủ!

Liễu chương đài, Liễu chương đài,
Còn xanh như trước hay đã phai ?
Cành lá vươn dài như xưa cũ,
Hay là đã bẻ vào tay ai ?!

Liễu Thị đọc thơ mà khóc ròng, vừa mừng vừa tủi, bèn làm một bài thơ hồi âm cho chồng như sau :

楊柳枝，芳菲節，Dương liễu chi, phương phi tiết,
所恨年年贈離別。 Sở hận niên niên tặng ly biệt.
一葉隨風忽報秋，Nhất diệp tùy phong hốt báo thu,
縱使君來豈堪折? Túng sử quân lai khởi kham chiết?

Nhành dương liễu, tiết thơm bay,
Chỉ hận năm năm tặng chia tay.
Gió cuốn lá rơi thu đã tới,
Chàng chưa về đến bẻ cho ai?!

(trích từ Đỗ Chiêu Đức và Youtube Hoa Vô Ưu)
 

***

Tôi mải miết đi hoài thì cũng tới cuối vách đá. Chiếc cầu Champlain dài ngoằn hơn bốn cây số đã ở trước mặt, sông Saint-Laurent lớn mênh mông từ Ngũ Đại Hồ xa mút tầm mắt tuôn tràn dòng nước ngọt ra biển đông Đại Tây Dương. Phía Nam thành phố Montréal có vài đảo nhỏ liền kề, đảo Iles des Soeurs (Nun's Island), đảo Notre Dame (Notre Dame Island), đảo Sainte Hélène (Saint-Helena Island) Sở dĩ đảo có tên nầy là do nhà thám hiểm Samuel De Champlain đặt theo tên vợ ông khi ông khám phá ra Montréal vào thế kỷ 17 ...

Cách cầu Champlain một đoạn đường dài là cầu Jacques-Cartier băng ngang qua đảo Sainte-Hélène. Trên đảo có có công viên giải trí La Ronde là một công viên giải trí lớn nhất Montréal với tầm nhìn ra sông Saint-Laurent tuyệt đẹp. Nơi nầy mang hơn 50 năm lịch sử với các trò chơi mạo hiểm trên diện tích rộng 59 mẫu ven sông. Có Biosphère một bảo tàng môi trường hình vòm như quả địa cầu kết hợp bằng khung thép rộng 76m, cao 62m, được xây dựng cho cuộc triển lãm quốc tế Expo 67 và cơ sở Tèrre Des Hommes (Man and His World) kiến trúc tân kỳ. Đảo được bồi đắp lớn thêm ra bằng đất đá đào được từ các hầm métro thành phố Montréal. Trạm métro cuối màu vàng của thành phố ở phương Nam dừng ở đảo nầy (ga Jean Drapeau).

Cũng trên cây cầu sắt dài trên bốn cây số nầy, mỗi năm vào tháng bảy, tháng tám, người dân tứ xứ chen chúc nhau để xem cuộc thi Đốt Pháo Hoa Quốc Tế do các nước như Hungary, Italie, Trung Quốc, Anh, Pháp, Australie, Canada, Nhựt Bổn.. tranh tài

Như vậy nơi tôi cư ngụ không xa đảo Sainte Hélène là bao xa. Cứ vào mùa hè, đứng trên sân thượng của phòng ăn, tôi tha hồ coi cuộc tranh tài các nước đốt pháo bông mãn nhãn, liên tiếp nghe những tiếng nổ đì đùng với những bầu trời đen thẳm rực sáng chói lòa, không cần chen lấn giành giựt vất vả trên cầu Jacques-Cartier như vào những năm trước.

Cũng vậy mỗi sáng mỗi chiều nắng ấm, khi tôi đứng trên lầu cao mở cửa trước nhìn ra xa thiệt là xa, nơi cây cối xanh mù biệt tăm kia và biết rằng nơi đó là đảo Sainte Hélène.

Và khi nhớ tới cái tên của đảo nầy khiến tôi nhớ tới nhạc sĩ Lê Thương. Tên thật của thầy là Ngô Đình Hộ, đã dạy tôi môn Sử Địa (Histoire-Géo) vào những năm 1952 -1953 ở trường trung học Nguyễn Trãi tỉnh Thủ Dầu Một. Có lần thầy đã nhắc tới những ý giống như sau đây mà tôi còn nhớ được:

“Saint Helena. Hòn đảo nhỏ.” Năm 1785, Napoléon Bonaparte, khi ấy còn là một sinh viên, đã viết vài dòng ngắn ngủi này ở trang cuối cuốn sách địa lý của mình. Trớ trêu thay, ba mươi năm sau, vị hoàng đế thất thế lại bị lưu đày đến (và sau đó trút hơi thở cuối cùng) tại vùng lãnh thổ thuộc Anh nằm giữa Đại Tây Dương này.

(«Sainte-Hélène. Petite île.» En 1785, Napoléon Bonaparte, alors étudiant, a couché ces quelques mots sur la dernière page de son livre de géographie. Ironie du sort, l’empereur déchu a été exilé (et a par la suite rendu l’âme) trente ans plus tard sur ce territoire britannique au cœur de l’océan Atlantique).
-Trích từ Tạp Chí National Geographique

Đời quả có sự tình cờ, cái tình cờ của định mạng. Cậu sinh viên mười sáu tuổi tên Napoléon Bonaparte được sanh ra ở đảo Corse xa xôi quê mùa đã vô tình viết một dòng chữ bâng quơ trên trang sách. Và câu viết đã ứng nghiệm. Kỳ lạ thiệt, ai mà đoán ra trước được chuyện lại xảy ra đúng y như vậy?

Trên đây là vài suy nghĩ lẩm cẩm của một ông già sống gần đảo Sainte-Hélène của Montréal xứ lạnh, không phải đảo Saint-Helena của Angola nóng bức kia, được viết ra dành đón mừng ngày sinh nhựt năm thứ tám mươi lăm cho riêng mình.
 

Võ Kỳ Điền, Brosssard, QC le 31-10-2026

Nguồn : trích từ Internet



 

art2all.net