|
TÍN ĐỒ ĐÍCH THỰC ( THE TRUE BELIEVER) Về bản chất của những phong trào quần chúng Erich Hoffer / Đỗ Tư Nghĩa ==o))((o==
PHẦN BA :
HÀNH ĐỘNG HỢP QUẦN VÀ SỰ HY SINH QUÊN M̀NH LỜI MỞ ĐẦU 43 Khí thế của một phong trào quần chúng bắt nguồn từ cái xu hướng về hành động hợp quần và sự hy sinh quên ḿnh của những người đi theo nó. Khi chúng ta nói rằng, sự thành công của một phong trào là do đức tin của nó, lư thuyết, sự tuyên truyền, sự lănh đạo, sự tàn nhẫn của nó, vân vân, th́ chúng ta chỉ đang nói đến những công cụ của sự đoàn kết và những phương tiện được dùng để khắc sâu sự sẵn sàng hy sinh vào ḷng quần chúng. Có lẽ, không thể hiểu cái bản chất của những phong trào quần chúng, trừ phi người ta nhận thức rằng, mối bận tâm chính của nó là vun đắp, hoàn thiện và duy tŕ một sự thuận lợi cho hành động hợp quần và sự hy sinh quên ḿnh. Biết những quá tŕnh mà qua đó một sự thuận lợi như thế được tạo ra, là nắm được cái logic nội tại của phần lớn những thái độ và phương pháp đặc biệt của một phong trào quần chúng năng động. Với một vài ngoại lệ (1), th́ bất cứ nhóm hay tổ chức nào – mà v́ lư do này hay lư do nọ, cố tạo ra và duy tŕ sự thống nhất chặt chẽ và một sự sẵn sàng thường trực cho sự hy sinh – thường biểu lộ những nét đặc thù, cả cao thượng lẫn đê tiện. Mặt khác, một phong trào quần chúng tất yếu đánh mất nhiều sắc thái vốn phân biệt nó với những kiểu tổ chức khác, khi nó nới lỏng tính chặt chẽ [tập thể] của nó và bắt đầu khích lệ tư lợi như là một động lực chính đáng của hành động. ___________ United action: hành động cùng nhau, trong một đoàn thể, dưới sự lănh đạo chặt chẽ của một lănh tụ, chứ không phải hành động riêng rẽ của từng cá nhân.
Trong thời b́nh và thịnh vượng, th́ một quốc gia độc lập là một cộng đồng [được] định chế hóa của những cá nhân ít nhiều tự do. Trái lại, trong thời kỳ khủng hoảng, khi sự hiện hữu của dân tộc bị đe dọa – và nó cố tăng cường sự nhất trí của nó và làm phát sinh trong nhân dân ḿnh sự sẵn sàng hy sinh – th́ hầu như nó luôn luôn, trong mức độ nào đó, mang tính chất của một phong trào quần chúng. Cái tương tự cũng đúng với những tổ chức tôn giáo hay cách mạng: việc chúng có phát triển thành những phong trào quần chúng hay không, không tùy thuộc nhiều vào cái lư thuyết mà chúng đưa ra, cho bằng tùy thuộc vào cái mức độ của mối bận tâm của chúng về sự nhất trí và sự sẵn sàng hy sinh. Điểm quan trọng là, trong những kẻ phẫn chí một cách cay đắng, th́ những khuynh hướng cho hành động hợp quần và sự hy sinh nổi lên một cách tự phát. Do vậy, cần có được vài đầu mối có liên hệ tới bản chất của những khuynh hướng này, và những kỹ thuật phải được sử dụng để chủ động tiêm vào quần chúng những khuynh hướng đó, bằng cách truy nguyên sự nổi lên tự phát trong một tâm trí bị phẫn chí. Cái ǵ làm tổn thương những kẻ phẫn chí? Đó là cái ư thức về một bản ngă bị nhơ nhuốc một cách vô phương cứu chữa. Mơ ước chính của họ, là thoát khỏi cái bản ngă đó – và chính cái ước mơ này đă biểu lộ trong khuynh hướng về hành động hợp quần và sự hy sinh. Sự ghê tởm đối với một bản ngă vô dụng, và cái xung lực muốn quên nó, che giấu nó, lột bỏ nó, và đánh mất nó, tạo ra cả sự sẵn sàng hy sinh bản ngă lẫn sự sẵn ḷng muốn giải tan nó bằng cách đánh mất cái sự khác biệt cá nhân của ḿnh vào trong cái-toàn-bộ chặt chẽ có tính tập thể [compact collective whole]. Vả lại, sự “quay lưng” với bản ngă thường đi kèm với một chuỗi những thái độ và xung lực đa dạng và có vẻ như không liên quan ǵ với nhau – mà một sự thăm ḍ kỹ càng hơn cho thấy những yếu tố cốt tủy trong quá tŕnh hợp nhất hóa [unification] và hy sinh. Nói khác đi, sự phẫn chí không chỉ làm phát khởi ước muốn về sự hợp nhất và sự sẵn sàng hy sinh, mà c̣n tạo ra một cơ chế cho việc thực hiện chúng. Những hiện tượng đa dạng – chẳng hạn như sự phê phán nhắm vào hiện tại, sự “giả vờ,” khuynh hướng thù hận, sự sẵn sàng bắt chước, sẵn sàng toan tính làm cái bất-khả và những cái khác, vốn đổ đầy tâm trí của những kẻ phẫn chí cực độ – là, như chúng ta sẽ thấy, những tác nhân của sự đoàn kết và thúc giục sự liều lĩnh. Trong các tiết 44 – 103, chúng tôi sẽ cố gắng để cho thấy rằng, khi chúng ta bắt tay vào việc “tiêm” vào dân chúng những ư tưởng thuận lợi cho hành động hợp quần, sự hy sinh, th́ chúng ta làm tất cả những ǵ có thể – bất luận chúng ta có ư thức về nó hay không – để khuyến khích và động viên sự “quay lưng” với cái bản ngă của họ; và rằng, chúng ta phấn đấu để khêu gợi và nuôi trồng trong họ nhiều thái độ và xung lực khác nhau vốn đi kèm sự “quay lưng” tự phát với cái bản ngă phẫn chí. Tóm lại, chúng tôi sẽ cho thấy rằng, kỹ thuật của một phong trào quần chúng năng động bao gồm, một cách căn bản, việc “nhồi sọ” và nuôi trồng những xu hướng và những đáp ứng vốn “ngủ ngầm” nơi đầu óc kẻ phẫn chí. Nhiều điều được nói ra trong phần này của cuốn sách, chắc chắn sẽ gây ra nhiều tranh căi. Rất có thể, bạn đọc sẽ cảm thấy rằng, nhiều cái đă bị phóng đại, và nhiều cái khác, bị bỏ qua. Nhưng đây không phải là một cuốn sách giáo khoa có thẩm quyền. Nó chỉ là một cuốn sách của những ư tưởng, và nó không trốn tránh những bán-chân lư [half- truths], chừng nào mà chúng có vẻ gợi ư về một cách tiếp cận mới và giúp thiết lập những câu hỏi mới. “Để minh họa một nguyên lư,” Bagehot nói, “bạn phải phóng đại nhiều cái và [bạn phải] loại bỏ nhiều cái.” Những năng lực cho hành động hợp quần và sự hy sinh có vẻ gần như luôn đi kèm với nhau. Khi chúng ta nghe nói về một nhóm người mà đặc biệt coi thường cái chết, th́ chúng ta thường có lư khi kết luận rằng, đó là một nhóm thống nhất triệt để (2). Mặt khác, nếu một cá thể là thành viên của một nhóm [có tổ chức] chặt chẽ, th́ rất có khả năng là, anh ta coi thường cái chết. Cả hành động hợp quần lẫn sự hy sinh quên ḿnh, cả hai đều đ̣i hỏi sự thu nhỏ chính ḿnh [self-diminution]. Để trở thành một bộ phận của một đoàn thể [có tổ chức] chặt chẽ, th́ cá nhân phải từ bỏ nhiều thứ. Anh ta phải từ bỏ sự riêng tư, phán đoán cá nhân và thường khi, ngay cả những vật sở hữu cá nhân. Việc huấn luyện một người cho hành động hợp quần, do vậy, là việc chuẩn bị cho anh ta sẵn sàng thực hiện những hành vi tự quên ḿnh. Mặt khác, kẻ nào thực hành sự xả-kỷ [self-abnegation], kẻ ấy lột bỏ cái vỏ ốc vốn giữ cho anh ta tách biệt khỏi những người khác, và như thế, khiến cho anh ta có thể đồng hóa. Do vậy, mọi tác nhân tạo ra sự đoàn kết đều phát huy sự hy sinh quên ḿnh và ngược lại. Tuy nhiên, trong những tiết sau đây, để cho việc tŕnh bày được rơ ràng hơn, chúng tôi sẽ chia nhỏ ra thành nhiều tiểu mục. Nhưng cái chức năng kép của mỗi nhân tố, luôn luôn được giữ trong trí. Để bạn đọc dễ theo dơi, một đề cương được phác thảo ở đây, và sẽ được khai triển trong trong tiết các 44-63, đề cập tới đề tài hy sinh. Kỹ thuật nuôi dưỡng sự sẵn sàng để chiến đấu và chết, nằm ở việc tách cá nhân ra khỏi cái bản ngă máu thịt của anh ta – không để cho anh ta là chính bản ngă thực của ḿnh. Điều này có thể được đạt tới bằng sự đồng hóa triệt để của cá nhân với cái tổ chức chặt chẽ nọ – các tiết 44-46; và bằng cách cung cấp cho anh ta một bản ngă tưởng tượng [giả vờ] – tiết 47; bằng cách “cấy vào” anh ta một thái độ phê phán đối với hiện tại, và tập trung mối quan tâm của anh ta trên những cái chưa hiện hữu – các tiết 48-55; bằng cách đặt một “bức màn chống sự kiện” giữa anh ta và thực tại [học thuyết] – các tiết 56-59; bằng cách ngăn ngừa, thông qua việc “cấy vào” vào những cảm xúc mạnh mẽ, sự thiết lập một quân b́nh ổn định giữa cá nhân và bản ngă của ḿnh [sự cuồng tín] – các tiết 60-63. ___________ Fact-proof screen: Tấm màn “chống sự kiện”, ư nói: một tấm màn để che đậy, bưng bít những sự kiện bất lợi cho một cá nhân, hay một tổ chức nào đó.
(1). See Section 64 on armies. (2). “Of the North American Indians, those had the intensest feeling of unity who were the most warlike.” W. G. Sumner, War and Other Essays (New Haven: Yale University Press, 1911), p.15.
|